Art. 49

Pokaż w całym akcie

Art. 49 Kodeksu postępowania karnego
Art. 49.
§ 1. Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.
§ 2. Pokrzywdzonym może być także niemająca osobowości prawnej:
1) instytucja państwowa lub samorządowa;
2) inna jednostka organizacyjna, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną.
§ 3. Za pokrzywdzonego uważa się zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest zobowiązany do jej pokrycia.
§ 3a. W sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową, o których mowa w art. 218–221 oraz w art. 225 § 2 Kodeksu karnego, organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą wykonywać prawa pokrzywdzonego, jeżeli w zakresie swego działania ujawniły przestępstwo lub wystąpiły o wszczęcie postępowania.
§ 4. W sprawach o przestępstwa, którymi wyrządzono szkodę w mieniu instytucji lub jednostki organizacyjnej, o której mowa w § 2, jeżeli nie działa organ pokrzywdzonej instytucji lub jednostki organizacyjnej, prawa pokrzywdzonego mogą wykonywać organy kontroli państwowej, które w zakresie swojego działania ujawniły przestępstwo lub wystąpiły o wszczęcie postępowania.

art. 49 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490, 421, 638, 760, 882 i 901)

art. 49 k.p.k.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała z 21 października 2003 r., I KZP 29/03

   …z dnia 21 lipca 2003 r. i przedstawione Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Przepis art. 49 § 1 k.p.k. zawiera ustawową definicję pokrzywdzonego w procesie karnym. Zakres tej definicji wyznaczają trzy kryteria: - podmiotowe – osoba fizyczna…

2. Sąd Najwyższy, uchwała z 28 marca 2002 r., I KZP 6/02

   …opartych na okolicznościach sprawy, co do tego czy dobro prawne owej osoby zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo (art. 49 § 1 k.p.k.), ewentualnie – czy osoba ta jest zakładem ubezpieczeń, który pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest…

3. Sąd Najwyższy, uchwała z 26 czerwca 2014 r., I KZP 8/14

   …czy rzeczywiście Sądowi Rejonowemu chodzi o zasadniczą wykładnię ustawy, skoro wątpliwości nie wywołuje interpretacja przepisu art. 49 § 1 k.p.k., ani zasadniczo interpretacja przepisu art. 291 § 1 k.k., a problem sprowadza się do pytania, czy legitymację do występowania w sprawie o…

4. Sąd Najwyższy, uchwała z 25 marca 2003 r., I KZP 50/02

   …w niniejszej sprawie sytuacji procesowej, podstawy prawnej uznania zakładu ubezpieczeń za pokrzywdzonego nie może stanowić przepis art. 49 §3 k.p.k. Zarówno bowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 30 sierpnia 2000 r., V KKN 259/2000, OSNKW 2000, z. 9-10, poz. 83; a…

5. Sąd Najwyższy, uchwała z 30 września 2003 r., I KZP 19/03

   …karnego. Należy więc przyjąć, iż pojęcie to powinno być rozumiane w takim samym znaczeniu, jakie nadano mu w Kodeksie postępowania karnego. Art. 49 § 1 k.p.k. stanowi, że pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez…

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 1 lutego 2011 r., III KK 243/10

   …art. 291 § 1 k.k. przypisanych oskarżonemu Grzegorzowi N. nie są pokrzywdzonymi w 20 rozumieniu tych przepisów z uwagi na brak wskazanego w art. 49 § 1 k.p.k. elementu bezpośredniości zagrożonego lub naruszonego przestępstwem paserstwa dobra prawnego. W konsekwencji autor kasacji wywodził, że przy…

7. Sąd Najwyższy, postanowienie z 28 kwietnia 2008 r., I KZP 6/08

   …procesowe, które przysługiwałyby pokrzywdzonemu, gdyby żył. Czynią to więc zamiast pokrzywdzonego. Natomiast krąg pokrzywdzonych (art. 49 § 1 k.p.k.) nadal wyznaczany jest tylko przez zespół znamion czynu będącego przedmiotem postępowania oraz czynów współukaranych (zob. uchwały Sądu…

8. Sąd Najwyższy, postanowienie z 23 września 2008 r., I KZP 16/08

   …zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa, istotnie stanął przed problemem, czy można uznać – w rozumieniu karnego prawa procesowego (art. 49 § 1 k.p.k.) – za pokrzywdzonych przestępstwem popełnionym na szkodę jednostki samorządu terytorialnego (w tym przypadku gminy), także poszczególnych…

9. Sąd Najwyższy, postanowienie z 30 września 2013 r., IV KK 209/13

   …bowiem, że M. C. – G. w odniesieniu do ww. czynów nie może działać w procesie w charakterze oskarżyciela posiłkowego jako strona (art. 53, art. 49 § 1 k.p.k.), a zatem nie jest uprawniona do wnoszenia zarówno zwykłych środków odwoławczych (art. 425 § 1 k.p.k.) jak i nadzwyczajnych środków…

10. Sąd Najwyższy, postanowienie z 24 sierpnia 2016 r., I KZP 5/16

    …roli oskarżycieli posiłkowych (art. 53 k.p.k.) z racji uprzedniego uznania je za osoby pokrzywdzone przestępstwem z art. 270 § 1 k.k. (art. 49 § 1 k.p.k.) Oznacza to więc, że podniesiona kwestia prawna, co prawda nie ma znaczenia przy rozstrzyganiu o merytorycznej zasadności środka…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 49 (324)

Historia zmian

Bez zmian od 12 czerwca 2026 r.