Art. 140

Pokaż w całym akcie

Art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Art. 140.
1. W razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania.
2. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa.
3. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości.
3a. Jeżeli zwrotowi podlega udział w wywłaszczonej nieruchomości albo w jej części, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do wielkości udziału.
4. W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. Przepisy ust. 3 i 3a stosuje się odpowiednio.
5. Jeżeli w ramach odszkodowania została przyznana nieruchomość zamienna oraz dopłata pieniężna, oprócz nieruchomości zamiennej zwraca się także tę dopłatę w wysokości ustalonej według zasad, o których mowa w ust. 2, z tym że wysokość zwaloryzowanej kwoty nie może być wyższa niż różnica między wartością nieruchomości zwracanej a wartością nieruchomości zamiennej określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości zamiennej stosuje się dopłaty pieniężne równe różnicy wartości tej nieruchomości określonej na dzień zwrotu.
6. Koszty postępowania o zwrot nieruchomości ponosi odpowiednio Skarb Państwa albo właściwa jednostka samorządu terytorialnego w zależności od tego, któremu z tych podmiotów odszkodowanie jest zwracane.

art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2026 r. poz. 399)

Orzecznictwo

1. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 9 listopada 2011 r., I OSK 1971/10

   …kwestii materialnoprawnych, w pierwszej kolejności oceny wymagają zarzuty odnoszące się do naruszenia art. 140 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm., dalej zwaną u.g.n.), w powiązaniu z art. 136 ust. 1, 2 oraz ust. 3…

2. NSA oz. w Krakowie, wyrok z 14 stycznia 2002 r., II SA/Kr 291/00

   …nieruchomości zamiennej w postaci udziału we współwłasności /współużytkowaniu wieczystym/ tej nieruchomości /art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./. SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zofii…

3. NSA w Warszawie (przed reformą), wyrok z 21 czerwca 2001 r., I SA 212/00

   TEZY Dokonanie na podstawie art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ rozliczenia z tytułu zwrotu nieruchomości jest zagadnieniem wtórnym w stosunku do…

4. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 18 marca 2015 r., I OSK 1698/13
5. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 21 stycznia 2015 r., I OSK 1323/13

   …sprowadza się do podważania stanowiska organów administracji zaaprobowanego przez Sąd pierwszej instancji co do tego, że interpretacja przepisu art. 140 ust 4 u.g.n. nie uprawnia do nakazania osobom którym zwracana jest nieruchomość, zwrócenia nakładów poniesionych na tej nieruchomości Miastu…

6. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 30 maja 2012 r., I OSK 816/11

   …nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu wysokości odszkodowania. Powyższy pogląd opiera się bowiem na logicznym założeniu, że przepis art. 140 ust. 4 nie stanowi samodzielnej regulacji prawnej, lecz jest konsekwencją orzeczenia o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej - na podstawie art.…

7. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 7 października 2009 r., I OSK 1499/08

   …prowadziłoby do oddalenia skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. Podobnie rzecz się ma z zarzutem naruszenia art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 91 ustawy z…

8. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 13 lipca 2016 r., I OSK 205/16

   …nieruchomości oraz zwrot odszkodowania. Podstawę prawną tej sprawy stanowią przepisy art. 136 i art. 137 oraz art. 140 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Od razu odnotować należy, że jakkolwiek wnosząca kasację zaskarżyła…

9. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 15 lipca 2014 r., I OSK 761/13

   …zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że art. 140 u.g.n., w tym również ustęp 4, ma zastosowanie w przypadku zwrotu nieruchomości…

10. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 25 września 2013 r., I OSK 955/12

    …podstawy zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza jednak, iż ponownie rozpoznając sprawę organy winny mieć na względzie, że wskazane w art. 140 ust.4 ugn zwiększenie wartości nieruchomości na skutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości, powiększające wysokość odszkodowania…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 140 (444)

Historia zmian

Bez zmian od 10 marca 2026 r.