Art. 49

Pokaż w całym akcie

Art. 49 Kodeksu postępowania cywilnego
Art. 49.
§ 1. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.
§ 2. Za okoliczność, o której mowa w § 1, nie uważa się wyrażenia przez sędziego poglądu co do prawa i faktów przy wyjaśnianiu stronom czynności sądu, nakłanianiu do ugody lub udzielaniu pouczeń.

art. 49 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, 473 i 830)

art. 49 k.p.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała z 13 maja 2022 r., III CZP 83/22

   …w punkcie pierwszym postanowienia Sądu Apelacyjnego. Ocena, czy objęta pytaniem sytuacja może uzasadniać wyłączenie sędziego na podstawie art. 49 k.p.c. – w związku z możliwością zaskarżenia zażaleniem postanowienia o odmowie wyłączenia sędziego, z czego strona pozwana in casu skorzystała –…

2. Sąd Najwyższy, postanowienie z 7 września 1994 r., I PO 10/94

   …wyraźnie sytuacje regulowane wymienionym przepisem. Natomiast gdy chodzi o wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, art. 49 k.p.c. stanowi, że może to nastąpić wtedy, gdy "między sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem ustawowym zachodzi stosunek osobisty tego…

3. Sąd Najwyższy, wyrok z 4 listopada 2008 r., II PK 82/08

   …ten zarzut skargi kasacyjnej nie może być uwzględniony. 7 Nie ma też żadnych podstaw do uznania za usprawiedliwiony zarzutu naruszenia art. 49 k.p.c., zgodnie z którym sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem…

4. Sąd Najwyższy, wyrok z 24 lipca 2009 r., II CSK 61/09

   …i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. W pierwszym rzędzie wymaga rozważenia zarzut naruszenia art. 49 k.p.c. Pozwany uzasadnia go tym, iż po wydaniu skarżonego wyroku zorientował się, że przewodnicząca składu orzekającego jest żoną radcy prawnego,…

5. Sąd Najwyższy, postanowienie z 16 czerwca 2016 r., V CSK 649/15

   …zostało ustanowione zarówno w interesie stron, jak i samego sędziego, którego mogą dotyczyć wątpliwości strony co do jego bezstronności (art. 49 k.p.c.), a także w interesie wymiaru sprawiedliwości (por.postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1975 r., sygn. akt II CZ 136/75, OSPiKA…

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 6 maja 2010 r., II PK 344/09

   …w których występował jako prokurator. Nie można natomiast utożsamiać z wyłączeniem z mocy ustawy sytuacji obję- 9 tych hipotezą normy art. 49 k.p.c., zgodnie z którym sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem…

7. Sąd Najwyższy, wyrok z 3 grudnia 2009 r., II CSK 550/09

   …i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarżący naruszenia art. 49 k.p.c., 45 Konstytucji i art. 6 Konwencji upatrują w tym, że sędzia Sądu pierwszej instancji orzekał także w innej sprawie stron, w której obecnie…

8. Sąd Najwyższy, postanowienie z 20 listopada 2015 r., I CSK 888/14

   …379 pkt 4 k.p.c.), tj. z przyczyn określonych w art. 48 k.p.c. Według powołanego w skardze w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji przepisu art. 49 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48 k.p.c., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje…

9. Sąd Najwyższy, wyrok z 25 listopada 2011 r., II CSK 182/11

   …oraz bezskuteczny zarzut naruszenia art. 50 § 3 k.p.c. Powód we wniosku o wyłączenie sędziów wskazał bowiem okoliczności, które w świetle art. 49 k.p.c. nie mogą stanowić podstawy wyłączenia, co słusznie stwierdził Sąd Apelacyjny. Okoliczność, że sędzia orzekał już w innych sprawach z udziałem…

10. Sąd Najwyższy, postanowienie z 21 kwietnia 2011 r., III UZ 9/11

    …przez sąd sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony nie zostały przez ustawodawcę wyszczególnione - przyczyny te ustawodawca określił w art. 49 k.p.c. wskazując, iż chodzi o sytuacje, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 49 (729)

Historia zmian

Zmiany od 24 marca 2026 r.

1. 8 lipca 2026 r.: zmiana brzmienia tekst z tego dnia