Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 maja 2023 r., I ACa 454/22

wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 maja 2023 r., I ACa 454/22

Tekst

1 I ACa 454/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 29 maja 2023 r.

3 Sąd Apelacyjny w Łodzi Wydział I Cywilny

4 w składzie:

5 Przewodniczący

6 Sędzia SA

7 Krzysztof Depczyński (spr.)

8 Sędziowie:

9 Sędzia SA

10 Tomasz Szabelski

11 Sędzia SA

12 Dorota Ochalska – Gola

13 Protokolant st. sekr. sad.

14 Anna Krzesłowska

15 porozpoznaniuwdniu 25 maja 2023 r. w Łodzi

16 na rozprawie

17 sprawyzpowództwa S. K. i M. K.

18 przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej

19 z siedzibą w W.

20 o zapłatę i ustalenie

21 na skutekapelacji strony pozwanej

22 odwyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim

23 z dnia 30 grudnia 2021 r.

24 sygn. akt I C 357/21

25 I. oddala apelację;

26 II. zasądza od (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz S. K. i M. K. kwotę 8 100 (osiem tysięcy sto) zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

27 I ACa 454/22

Uzasadnienie

28 Wyrokiem z 30 grudnia 2021 r. w sprawie z powództwa S. K. i M. K. przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę i ustalenie, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim:

29 1/ ustalił, iż zawarta w dniu 12 czerwca 2007 roku przez powodów S. K. i M. K. z pozwanym (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. umowa kredytu mieszkaniowego Własny K. hipoteczny (...) denominowana kursem waluty (...) numer 203- (...) jest nieważna w całości;

30 2/ zasądził od pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów S. K. i M. K. kwotę 226.589,67 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4 lutego

31 2020 roku do dnia zapłaty;

32 3/ zasądził od pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów S. K. i M. K. kwotę 11.834,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

33 Przytoczony wyrok został oparty na ustaleniach faktycznych szczegółowo przedstawionych w motywach pisemnych skarżonego orzeczenia. Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia ustalenia Sądu pierwszej instancji i uznaje za zbędne powielanie ich w niniejszym uzasadnieniu. Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy uznał powództwo oparte na art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. za zasadne uznając, że w sprawie zostało wykazane, że powodowie spełnili świadczenie nienależne w wykonaniu umowy o kredyt, w której zamieszczone zostały niedozwolone klauzule indeksacyjne. Analizując kwestionowane w pozwie postanowienia § 5 ust. 5, § 7 ust. 5, § 10 ust. 5, § 13 ust. 6, § 22 ust. 1 i 2 umowy, Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości co do tego, że kształtowały one prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Uzależnienie wysokości dokonywanych przez powodów spłat rat kredytu od uprzedniego ich przeliczenia według kursu sprzedaży franka szwajcarskiego z tabeli pozwanego banku, spowodowało uzależnienie wysokości kwot do wypłaty i zwrotu od decyzji tylko jednej ze stron umowy, tj. pozwanego Banku, który niewątpliwie ma silniejszą pozycję niż konsument. Zatem od momentu zawarcia przedmiotowej umowy nie było obiektywnego mechanizmu, który pozwoliłby ustalić świadczenie kredytobiorców – powodów w sposób niezależny od decyzji pozwanego banku. W konsekwencji powodowie w wyniku postanowień tak zawartej umowy i przyjętego mechanizmu przeliczeń nie wiedzieli, w jakiej wysokości będą spłacali raty kredytu. Określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron. Abuzywności spornych postanowień Sąd Okręgowy upatrywał również w zaniechaniu należytego poinformowania powodów o faktycznym ryzyku wynikającym z tego rodzaju kredytu.

34 Okoliczności rozpatrywanej sprawy, zdaniem Sądu I instancji, nie pozwalały stwierdzić możliwości obowiązywania przedmiotowej umowy bez postanowień uznanych za abuzywne; wyeliminowanie ich z umowy doprowadziłoby do powstania luki niepozwalającej na jej dalsze wykonywanie, wszak postanowienia te określają główne świadczenia kredytobiorcy. Jednocześnie Sąd ten wykluczył możliwość wypełnienia powstałej w umowie luki innymi treściami normatywnymi. W konsekwencji stwierdzenie niedozwolonego charakteru omawianych postanowień skutkowało nieważnością całej umowy, a przez to odpadnięciem podstawy prawnej świadczenia na rzecz pozwanego banku, które podlegało zwrotowi jako świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 1 k.c. Sąd ten nie uwzględnił poniesionego przez pozwanego zarzutu zatrzymania wskazując, że umowa kredytu nie jest umową wzajemną. W ocenie Sądu a quo zastosowanie zasad rozliczeń wynikających ze skorzystania przez jedną ze stron z prawa zatrzymania doprowadza do nielogicznych konkluzji, nie znajduje dostatecznego uzasadnienia prawnego i godzi w ratio legis przepisu art. 497 k.c. Za zasadne uznał Sąd I instancji żądanie ustalenia nieważności umowy w oparciu o art. 189 k.p.c. oceniając, że powodowie mają interes prawny w żądaniu takiego ustalenia. O odsetkach od zasądzonej na rzecz powodów kwoty orzeczono w oparciu o art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c., zaś o kosztach procesu w oparciu o art. 98 §§ 1 i 3 k.p.c.

35 Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając go w całości i zarzucając:

36 I/ naruszenie przepisów postępowania tj. art. 205¹² k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c., 235² k.p.c. i art. 278 k.p.c. poprzez niezasadne pominięcie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego, ze względu na błędne przyjęcie, że okoliczności objęte tezami dowodowymi nie stanowią faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, bowiem prawidłowo ocenione przy pomocy opinii biegłego okoliczności faktyczne doprowadziłby Sąd do wniosku, że Bank nie tylko nie mógł ale i nie stosował zawyżonych kursów, a odesłanie do Tabeli Kursów nie znalazło się w umowie kredytu w celu manipulowania tym wskaźnikiem, co powinno przesądzać o braku abuzywności spornych postanowień;

37 II/ naruszenie przepisów postępowania tj. art. 205 ¹² k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. i 235² k.p.c. poprzez niezasadne pominięcie wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków, ze względu na błędne przyjęcie, że żaden z wnioskowanych świadków nie uczestniczył w procesie udzielania kredytu powodom, podczas gdy podpisy tych świadków widnieją na dokumentach, załączonych do odpowiedzi na pozew oraz Umowie kredytu (M. J. (1) jako przyjmująca podpisy kredytobiorców), które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania, bowiem zeznania świadków potwierdziłyby, że strony dokonały indywidualnych uzgodnień, a wszelkie procedury obowiązujące w Banku, miały zastosowanie także do powodów;

38 III/ naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest przepisu art. 233 § 1 k.p.c. polegające na przeprowadzeniu dowolnej oceny dowodów oraz braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego tj.:

39 1. Wniosku o udzielenie kredytu hipotecznego (...) nr (...) z 28 maja 2007 r.,

40 2. Umowy kredytu hipotecznego (...) nr 203- (...) z dnia 12 czerwca 2007,

41 3. Dyspozycji wypłaty transz kredytu wraz z notami obciążeniowymi,

42 4. Dyspozycji wcześniejszej, częściowej spłaty kredytu,

43 5. Pisma Okólnego Dyrektora zarządzającego kierującego Pionem Finansowania (...) w sprawie wprowadzenia procedury produktowej „Kredyt mieszkaniowy (...)” z dnia 6 lutego 2006 r. hr (...),

44 6. Pisma Okólnego z 19 czerwca 2006 r. nr (...) z wzorcem umowy,

45 7. Zeznań powodów, złożonych na rozprawie w dniu 23 grudnia 2021r.; a w konsekwencji:

46 A/ błędy w ustaleniach faktycznych wyrażające się w:

47 • niezasadnym przyjęciu, że na gruncie niniejszej sprawy postanowienia umowy dotyczące kursów walutowych stosowanych do rozliczeń umowy kredytu określają główne świadczenia stron i z uwagi na brak jasnej i jednoznacznej informacji o nieograniczonym ryzyku kursowym oraz mechanizmie ustalania kursu są niejednoznaczne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumentów, a więc miały charakter niedozwolony, podczas gdy z zawartych w Umowie kredytu klauzul przeliczeniowych odnoszących się nie do głównych świadczeń stron, lecz do sposobu wypłaty kredytu postawionego do dyspozycji kredytobiorców w (...) oraz klauzul przeliczeniowych odnoszących się do sposobu przeliczenia rat kapitałowo-odsetkowych spłacanych w złotych polskich tytułem zaciągniętego zobowiązania kredytowego w walucie frank szwajcarski jednoznacznie wynika mechanizm funkcjonowania przeliczeń przewidzianych w umowie kredytu, tj. to jaki będzie efekt przeliczeń na etapie wypłaty (przeliczenie z (...) na PLN po kursie kupna) i spłaty kredytu (przeliczenie PLN pobranych z rachunku (...) na (...) i spłata raty kredytu wyrażonej w (...)), zatem należało uznać, iż zgodnie z kryteriami stawianymi tego rodzaju postanowieniom przez (...), zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny (transparentny), określone zostały prostym i zrozumiałym językiem, a nadto jak zostało wykazane w toku postępowania, na etapie zawierania umowy, kredytobiorcy byli informowani o wszelkich ryzykach związanych z kwestią zawarcia umowy kredytu walutowego (...);

48 • niezasadnym przyjęciu, że ocena skutków wyeliminowania postanowień abuzywnych następuje na moment zawarcia umowy;

49 • niezasadnym uznaniu zeznań powodów za wiarygodne i przyjęciu, że byli zapewniani o stabilności kursu i nie negocjowali żadnego z postanowień umowy, podczas gdy nie pamiętali tak istotnych kwestii jak zawezwanie banku do próby ugodowej (zeznania powódki - nagranie z rozprawy z 23.12.2021 r.-00:09-.40-00:10:42), w jakiej walucie kredyt był udzielony (zeznania powódki -nagranie z rozprawy z 23.12.2021 r.-00:25:53-00:26:07), że byli informowani o wysokości rat kredytowych (zeznania powódki - nagranie z rozprawy z 23.12.2021 r.-00:12:3.4-00:12:52), podczas gdy bank do odpowiedzi na pozew dołączył przykładowe zawiadomienia, które co 3 miesiące były wysyłane do powodów;

50 • pominięciu istnienia w umowie kredytu mechanizmów powodujących eliminację ryzyka kursowego po stronie konsumenta tj. możliwości przewalutowania kredytu w każdym czasie bez pobierania przez Bank prowizji i braku zainteresowania tego rodzaju rozwiązaniem po stronie powodów (dowód: Umowa kredytu, zeznania powódki – nagranie z rozprawy z 23.12.2021 r.-00:21:40-00:22:32);

51 • niezasadnym przyjęciu, że na gruncie zawartej przez strony umowy kredytu pozwany miał możliwość dowolnego kształtowania zobowiązania umownego poprzez zastosowanie swobodnie ustalonej pary kursów waluty PLN/ (...) i (...)/PLN, a tym samym jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu i odsetek bez odwoływania się przy tym do obiektywnych kryteriów ekonomicznych, podczas gdy dowolność w tym zakresie nie występowała, a Bank ustala wysokość kursu odwołując się do obiektywnych kryteriów ekonomicznych, w oparciu o regulacje wynikające z ustawy Prawo bankowe oraz niezasadnym przyjęciu, że po wyeliminowaniu rzekomych postanowień abuzywnych umowa kredytu nie może być wykonywana;

52 B/ sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegająca na:

53 • przyjęciu, że oświadczenia złożone przez powodów we wniosku kredytowym i w umowie kredytowej oraz obowiązek stosowania procedur kredytowych przez pracowników banku, nie świadczą o wyczerpującej informacji o ryzyku kursowym a w konsekwencji powodowie nie zostali o tym ryzyku poinformowani w sposób właściwy;

54 • ustaleniu, że Umowa kredytu w całości stanowiła wzorzec umowny, nie zawierający elementów indywidualizujących dany stosunek prawny, w tym w szczególności w zakresie stosowania spornych postanowień zawierających odniesienia do kursów walut, podczas gdy z treści § 13 wzorca umowy stanowiącego załącznik do Pisma okólnego z dnia 19 czerwca 2006 r. nr (...) wyraźnie wynikało, iż wybór przez kredytobiorcę rachunku do spłat kredytu ma bezpośredni wpływ na zastosowanie Tabel kursowych Banku;

55 • ustaleniu, że Umowa kredytu nie zawierała indywidualnie uzgodnionych postanowień, a więc również w zakresie wyboru formy spłaty kredytu, co do jego waluty, podczas gdy z porównania § 13 wzorca umowy i § 13 Umowy kredytu podpisanej przez strony w dniu 12 czerwca 2007 r. wyraźnie wynika dokonany przez kredytobiorców wybór (...) do spłaty prowadzony w walucie polskiej;

56 • ustaleniu, że wskazane przez powodów postanowienia § 5 ust. 5, § 7 ust. 5, § 10 ust. 5, § 13 ust. 6 i § 22 ust. 1 i ust. 2 Umowy kredytu mają niedozwolony charakter;

57 • ustaleniu, że umowa kredytu nie mogłaby być wykonywana po eliminacji postanowień uznanych przez Sąd I instancji za niedozwolone, podczas gdy z treści pozostałych postanowień umowy kredytu jednoznacznie wynika, iż umowa mogłaby być wykonywana przez bezpośrednią spłatę kredytu w (...);

58 • przyjęciu, że brak w umowie kryteriów ustalania kursów walut może być źródłem abuzywności postanowień umownych, podczas gdy Tabela kursowa Banku kształtowana jest w tożsamy sposób, jak wszystkie tabele kursowe istniejące na rynku, co nie może stanowić wyłącznej przesłanki uznania ich abuzywności;

59 • niezasadnym ustaleniu, że kredyt miał być wypłacony jednorazowo na rachunek zbywcy, podczas gdy kredyt był zaciągnięty na budowę domu, a jego wypłata miała nastąpić w transzach, zgodnie z pisemną dyspozycją powodów;

60 • niezasadnym pominięciu, iż obie strony Umowy kredytu w równym stopniu są narażone na ryzyko kursowe;

61 • nieuzasadnionym przyjęciu, że przedmiotowy kredyt „funkcjonalnie nie różnił się od kredytu indeksowanego do waluty obcej", a w konsekwencji przyjęcie, że norma wprowadzająca mechanizm denominacji (indeksacji) i norma ustalająca kurs waluty denominacji ( indeksacji), stanowi jedną klauzule (indeksacyjną) i abuzywność jednej części pociąga za sobą bezskuteczność całości);

62 • dokonaniu w uzasadnieniu wyroku ustaleń dotyczących kształtowania przez Bank kursów walut na potrzeby przeliczeń wypłaty i spłaty kredytu, jako zasad dowolnych i nieograniczonych i przełożenie tych ustaleń na wnioski i oceny w zakresie wykorzystania przez Bank (...) kursowych w ramach umowy kredytu z pokrzywdzeniem powodów, pomimo braku wiedzy specjalnej Sądu w tym przedmiocie:

63 IV/ naruszenie prawa materialnego, to jest:

64 A. art. 385 ¹ § 1 i § 3 k.c. oraz art. 385 ² k.c. polegające na ich błędnej wykładni skutkującej uznaniem, że postanowienia § 5 ust. 5, § 7 ust. 5, § 10 ust. 5, § 13 ust. 6 i § 22 ust. 1 i ust. 2 Umowy kredytu stanowią niedozwolone klauzule umowne, w szczególności wskutek błędnego uznania, że postanowienia te nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron, kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy powodów, mimo, iż prawidłowa wykładnia norm zawartych w ww. przepisach prowadzi do wniosku, że w odniesieniu do ww. postanowień nie zaistniały przesłanki stwierdzenia ich abuzywności, bowiem:

65 1. Powodowie mieli wpływ na kurs, po którym zostanie przeliczona, wypłacona kwota kredytu, gdyż to im przysługiwała decyzja o dacie złożenia wniosku o wypłatę kredytu, a w dodatku transze kredytu były wypłacane w dniu złożenia dyspozycji;

66 2. Powodowie, mimo że od początku obowiązywania Umowy kredytu mogli kupować walutę do spłaty na zewnątrz Banku, świadomie i dobrowolnie wybierali kurs z Tabeli kursów banku, który uznali za korzystny na tyle, że nie potrzebowali korzystać z możliwości nabywania waluty z pominięciem kursów Banku;

67 3. Tabela kursów Banku nie jest produktem stworzonym dla potrzeb rozliczania kredytów denominowanych w (...), ale jest stosowana do wszystkich transakcji walutowych dokonywanych przez klientów w Banku i stąd Bank nie miał możliwości zawyżenia/zaniżenia kursu na potrzeby kredytu powodów, gdyż jednocześnie Bank straciłby na szeregu przeciwstawnych transakcji dokonywanych na podstawie tej samej tabeli, w więc „możliwość dowolnego ustalania kursu” faktycznie nie istniała;

68 B/ art. 385 ¹ § 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię:

69 1. uznanie Umowy za nieważną po wyłączeniu z niej niewiążących konsumenta postanowień, podczas gdy zasadą jest obowiązywanie Umowy w pozostałym zakresie;

70 2. uznanie, że oceniając skutki abuzywności postanowień Umowy kredytu decydująca jest wola konsumenta, podczas gdy celem dyrektywy 93/13 jest przywrócenie równowagi kontraktowej stron a nie zaburzenie tej równowagi na korzyść konsumenta i stąd to nie wola konsumenta, ale cel dyrektywy powinien mieć znaczenie przy ocenie skutków abuzywności;

71 C/ art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Prawa bankowego poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że klauzule przeliczeniowe odsyłające do kursu kupna i sprzedaży z Tabeli kursów Banku kształtują główne świadczenia stron, w sytuacji, gdy w umowie kredytu walutowego i denominowanego nie pełnią one takiej roli i na skutek niezwiązania nimi stron umowa nie traci elementów przedmiotowo istotnych;

72 D/ art. 385 ¹ § 2 k.c., art. 385 ² k.c. poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że oceny skutków abuzywności dokonuje się na moment zawierania umowy, co jest sprzeczne ze stanowiskiem (...) wyrażonym między innymi w sprawie C-260/18 D., tak szeroko cytowanej w uzasadnieniu wyroku, a zgodnie z którym na moment zawarcia umowy dokonuje się wyłącznie oceny przesłanek abuzywności, zaś oceny skutków abuzywności klauzul dokonuje się na moment zaistnienia sporu, względnie na moment orzekania w sprawie;

73 E/ art. 385 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust 1 i 2 Prawa bankowego, art. 354 § 1 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego oraz art. 4 i 6 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (dalej także: „Ustawa antyspreadowa") poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych w Umowie kredytu powstaje luka i umowa ta nie może być dalej wykonywana poprzez spłatę w walucie obcej, a w konsekwencji przyjęcie nieważności umowy, pomimo braku podstaw do takiej konkluzji;

74 F/ art. 385 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust 1 i 2 Prawa bankowego, art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 358 § 1 i 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 stycznia 2009 r., art. L przepisów wprowadzających kodeks cywilny (dalej „p.w.k.c.”) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że ewentualna luka w umowie powstała na skutek usunięcia z niej klauzul przeliczeniowych, gdyby przyjąć, że taka luka w ogóle może powstać, nie może być wypełniona poprzez odwołanie się do treści art. 358 § 2 k.c.;

75 G/ art. 65 k.c. w zw. z art. 385 ¹ § 1 i 3 k.c. poprzez błędną wykładnię Umowy i przyjęcie, że sposób spłaty kredytu nie został z powodami indywidualnie uzgodniony, podczas gdy powodowie mogli wskazać do spłaty konto walutowe, spłacać kredyt bezpośrednio w (...) i nabywać walutę poza bankiem, nie korzystając z kursów publikowanych w Tabeli, lecz sami wskazali (...) w PLN do spłaty kredytu, co oznacza, że forma spłaty kredytu została indywidualnie uzgodniona;

76 H/ art. 111 prawa bankowego poprzez jego pominięcie przy analizie prawnej i uznanie, że metody ustalania kursów stanowią część postanowień dotyczących denominacji i podlegają uzgadnianiu w ramach umów, jak inne postanowienia dotyczące głównych świadczeń stron, podczas gdy art. 111 prawa bankowego formułuje uprawnienie (a jednocześnie obowiązek) Banku do samodzielnego, jednostronnego ustalania i publikowania kursów walut w Tabelach walut obcych, tj. bez konieczności indywidualnego uzgadniania z poszczególnymi klientami metodologii ich ustalania i zasad publikacji;

77 I/ art. 358 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia spornej Umowy kredytu poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten przed nowelizacją z dnia 24.01.2009 r. nie dopuszczał możliwości wyrażania zobowiązań kredytowych w walucie obcej z równoczesnym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata środków płatniczych będzie dokonywana w walucie krajowej, gdy przepis ten wprost stanowił, że określona nim zasada walutowości obowiązuje „z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych", a wyjątki takie kreowały:

78 - art. 3 ust 1-3 ustawy Prawo dewizowe zgodnie z którym dokonywanie obrotu dewizowego jest dozwolone, z zastrzeżeniem ograniczeń wynikających z art. 9, ograniczeń określonych w art. 9 nie stosuje się do obrotu dewizowego dokonywanego z udziałem banków”.

79 - § 11 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 września 2007 r. w sprawie ogólnych zezwoleń dewizowych (Dz.U z 2007 Nr 168 poz. 1178) stanowił, że ..zezwala się na zawieranie umów oraz dokonywanie innych czynności prawnych powodujących lub mogących powodować dokonywanie w kraju między rezydentami, rozliczeń w euro i innych walutach wymienialnych. o ile jedna ze stron rozliczenia jest konsument w rozumieniu art. 221 ustawy z dnia 23 kwietnia (...). - Kodeks cywilny":

80 - decyzja Prezesa NBP z dnia 28.06.1999 r. numer (...) znak DZ4- (...)-13/MU/99 wydana w trybie art. 99 ust. 1 Prawo bankowe w związku z art 29 ust. 3 Prawa dewizowego upoważniająca (...) S.A. do dokonywania obrotu dewizowego; a zatem w odniesieniu do pozwanego Banku zachodziły trzy niezależnie od siebie podstawy prawne kreujące wyjątek od zasady walutowości określonej w art.358 § 1 k.c.;

81 J/ zaniechaniu zastosowania art. 453 k.c. do oceny świadczeń spełnianych i przyjmowanych w złotych polskich przez szereg lat, w sposób zgodny i bezkonfliktowy, przez obie strony Umowy Kredytu;

82 K/ niewłaściwym zastosowaniu art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 411 pkt 2 k.c. i zasądzenie żądanej przez powodów kwoty, podczas gdy nawet w razie uznania Umowy za nieważną, spełniane świadczenia czyniły zadość zasadom współżycia społecznego, zwłaszcza w kontekście zeznań powódki, z których wynikało, że bez kredytu cel mieszkaniowy nie byłby osiągnięty ( nagranie : 00:28:58-00:29:26 ;

83 L/ naruszeniu art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i uznanie płaconych rat kredytu za świadczenie nienależne, podczas gdy Umowa kredytu jest ważna, a świadczenia miały podstawę prawną, powodowie nie udowodnili zaś, aby świadczyli raty w nienależnej wysokości;

84 M/ naruszenie art. 89 w zw. art. 496 k.c. poprzez niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, przyjmując, że złożone oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania miało charakter warunkowy i jest nieważne;

85 Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, obejmujących zwrot opłaty sądowej od apelacji i zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Niezależnie od powyższego skarżący ponownie zgłosił zarzut zatrzymania (art. 496 w zw. z art. 497 k.c.) poprzez zatrzymanie kwoty dochodzonej pozwem do czasu zaoferowania zwrotu na rzecz pozwanego świadczenia obejmującego wypłaconą sumę środków pieniężnych - 345.310,77 zł, wskazując, że oświadczenie w tym zakresie zostało złożone powodom na rozprawie w dniu 21 grudnia 2021 r. i złożenie niniejszego zarzutu nie stanowi uznania roszczeń powodów, a jest zgłaszane z ostrożności.

86 Powodowie w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od uprawomocnienia się orzeczenia którym je zasądzono do dnia zapłaty.

87 Sąd Apelacyjny zważył:

88 Apelacja okazała się bezzasadna.

89 Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów natury procesowej, jako nietrafny jawi się zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235² § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 i 5 k.p.c. w zw. z art. 205¹² § 2 k.p.c. oraz związany z nim zawarty w apelacji wniosek dowodowy. Część okoliczności, jakie pozwany zamierzał wykazać za pomocą dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu ekonomii ze specjalnością w zakresie bankowości są bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia, bowiem nie należą do przesłanek zastosowania przepisu art. 385¹ § 1 k.c. W świetle tego przepisu okoliczność, czy stosowane przez Bank kursy z tabeli kursów walut miały charakter rynkowy i korelowały z kursami stosowanymi przez Narodowy Bank Polski jest pozbawiona doniosłości prawnej gdyż dotyczy faktu wykonywania umowy. Tymczasem w świetle ugruntowanego stanowiska orzecznictwa, oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (por. uchwałę 7 sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,OSNC 2019/1/2). Część okoliczności, na które miałby wypowiedzieć się biegły nie leży w gestii biegłego gdyż dotyczy oceny prawnej spornych postanowień umownych a poza tym również nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia ( czy sposób kształtowania kursów wymiany walut ustalony w umowie poprzez odesłanie do tabel kursowych wprowadzał do umowy istotną i znaczącą nierównowagę ekonomiczną świadczeń stron, jaką rolę pełni waluta (...) w spornej umowie, czy przy wypłacie i spłacie kredytu dochodziło do wymiany waluty). Całkowicie zbyteczne jest również dopuszczenie wnioskowanego dowodu z opinii biegłego celem wyliczenia jak kształtowałaby się wysokość zobowiązania powodów przy pominięciu kursów z tabeli kursowych Banku i przy założeniu, że udzielony powodom kredyt jest kredytem złotowym spłacanym na warunkach określonych w umowie ale przy przyjęciu oprocentowania według stawki WIBOR i marży określonej w umowie, wobec braku możliwości tak daleko idącej modyfikacji umowy stron. Podobnie zbędne jest wyliczenie wysokości zobowiązania powodów przy pominięciu kursów z tabeli kursowych Banku i zastąpieniu ich kursem średnim kursem NBP z uwagi na brak możliwości zastępowania niedozwolonych postanowień umownych jakimikolwiek innymi treściami normatywnymi, o czym mowa będzie w dalszej części rozważań.

90 Bezzasadny jest nadto zarzut mający polegać na niezasadnym pominięciu wniosku o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków poprzez błędne przyjęcie, że żaden z wnioskowanych świadków (W. C., M. J. (2)) nie uczestniczył w procesie udzielania kredytu powodom, podczas gdy – w przekonaniu apelującego – podpisy świadków widnieją na umowie kredytu i innych dokumentach. W istocie miałoby to dotyczyć świadka M. J. (2) (w apelacji błędnie podano nazwisko świadka jako J.). Tymczasem jak wynika z analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sporną umowę w imieniu banku zawarły z powodami i podpisały: U. B. i A. O.. Rzekomo obecna przy podpisywaniu umowy M. J. (2), jak wynika z umowy kredytu, jedynie stwierdzała na umowie własnoręczność podpisów. Podpis M. J. (2) widnieje nadto pod wnioskiem o udzielenie kredytu z adnotacją „Tożsamość stwierdzono” (k. 89 odw.) Z treści tych dokumentów nie sposób wywieść, że M. J. aktywnie uczestniczyła w procesie udzielania kredytu powodom – czy to na etapie zawierania umowy czy udzielania stosownych informacji na temat oferowanych produktów czy ewentualnego negocjowania warunków umowy. Dokonała jedynie technicznej czynności stwierdzenia własnoręczności podpisów osób, pomiędzy którymi doszło do zawarcia umowy a wcześniej – stwierdzenia tożsamości powodów pod złożonym przez nich wnioskiem o udzielenie kredytu. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że wymieniona posiadała istotną dla rozstrzygnięcia sprawy wiedzę na temat okoliczności zawarcia tej konkretnej umowy z powodami, zakresu przekazanych wówczas powodom informacji czy ewentualnego negocjowania przez powodów poszczególnych parametrów umowy. Tym bardziej w zawieraniu umowy z powodami nie uczestniczyła W. C., z czym pozwany w apelacji nie polemizuje.

91 Ustalenia okoliczności zawarcia spornej umowy w tej sytuacji prawidłowo zostały poczynione w oparciu o dowód z zeznań strony powodowej, które słusznie zostały uznane przez Sąd I instancji za godne wiary. Zarzucając Sądowi a quo bezkrytyczne przyznanie przymiotu wiarygodności zeznaniom powodów, pozwany nie przedstawia w apelacji argumentów, które mogłyby skutecznie podważyć ocenę ww. dowodu. Z pewnością nie jest wystarczającym argumentem okoliczność, że powódka nie pamiętała pewnych istotnych kwestii jak zawezwanie banku do próby ugodowej czy tego, w jakiej walucie kredyt był udzielony. Powyższe – w ocenie skarżącego – dyskwalifikuje zeznania strony powodowej w zakresie, w jakim podnosiła, że powodowie byli zapewniani o stabilności kursu i nie negocjowali żadnego z postanowień umowy. Odnosząc się do powyższego, po pierwsze zauważyć należy, że w trakcie przesłuchania powódki wyjaśniono, że powodowie udzielili stosownych pełnomocnictw do działania w ich imieniu w związku z dochodzeniem roszczeń z umowy kredytowej profesjonalistom, zawezwanie do próby ugodowej zostało złożone w imieniu powodów przez pełnomocnika i powodowie nie uczestniczyli bezpośrednio w tamtym postępowaniu. Na posiedzenie w imieniu powodów stawił się ich pełnomocnik, ze strony pozwanej nikt się nie stawił. Powyższe wynika z załączonych akt postępowania w sprawie I Co 4244/19 Sądu Rejonowego dla Warszawy M.. Stąd powodowie mogli nie pamiętać faktu wystąpienia z takim zawezwaniem, tym bardziej, że nie przyniosło ono zamierzonych rezultatów. Z kolei zarzucając powódce niewiedzę co do tego, w jakiej walucie kredyt był udzielony, pozwany całkowicie wypacza sens wypowiedzi powódki, która we wskazanej w apelacji części zeznań odnosiła się do waluty, w jakiej kredyt został powodom wypłacony (twierdząc, że były to złotówki i nie było możliwości wypłaty w (...)) i żadnym razie nie wykazała się niewiedzą czy niepamięcią w kwestii waluty, w jakiej kredyt został udzielony i wypłacony. Bez wątpienia Sąd Okręgowy słusznie uznał zeznania powodów za godne wiary i w oparciu o nie poczynił istotne w sprawie ustalenia dotyczące okoliczności dopełnienia przez pozwanego obowiązków informacyjnych przy zawieraniu umowy oraz ewentualnego indywidualnego uzgodnienia przez strony spornych postanowień umowy. Dla uznania zeznań strony powodowej za niewiarygodne koniecznym byłoby przedstawienie wiarygodnych dowodów podważających twierdzenia powodów, jednak strona pozwana dowodów takich nie zaoferowała.

92 W rozpatrywanej sprawie nie doszło również do obrazy art. 233 § 1 k.p.c., która miała się wyrażać w nieprawidłowej ocenie dowodów z wymienionych w apelacji dokumentów oraz błędnych wnioskach Sądu Okręgowego co do pozostawienia Bankowi dowolności w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursów (...) w tabelach kursowych, niejasności i braku transparentności postanowień regulujących mechanizm denominacji, niedopełnienia przez Bank obowiązków informacyjnych, braku indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umowy oraz nieuwzględnieniu okoliczności, że powodowie mieli możliwość spłaty kredytu w walucie kredytu.

93 Wbrew odmiennemu stanowisku apelującego, analizowane postanowienia umowy kredytowej nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień między stronami, a do odmiennej konkluzji nie prowadzi analiza treści spornej umowy, w szczególności § 13 ust. 1 umowy, w którym powodowie wybrali (...) w PLN, choć mogli dokonywać spłat w walucie obcej. Odnosząc się do powyższego po pierwsze wskazać należy, że jest to (...) powodów, na który mieli wpłacać złotówki, które wedle zasad opisanych w § 13 ust. 6 miały być przeliczane przez pozwany bank na franki szwajcarskie wg aktualnej tabeli kursowej. Poza tym wybór przez powodów rachunku do spłat kredytu nie oznacza, że przedmiotem negocjacji stron był sam mechanizm przeliczania waluty w przypadku wyboru spłaty rat w walucie PLN. Należałoby też zadać pytanie, czy powodom w ogóle zaproponowano otwarcie rachunku walutowego, który realnie pozwalałby im na spłatę kredytu bezpośrednio w (...), w każdym razie pozwany na to nie wskazywał. Powodowie nie mieli obowiązku posiadania rachunku walutowego, zdecydowali się na wariant spłaty w walucie krajowej, do czego mieli prawo, przy czym nie można wykluczyć, że gdyby zostali należycie, uczciwie poinformowani przez Bank o zasadach przeliczania waluty, podjęliby zupełnie inną decyzję. Przewidziana w umowie stron możliwość spłaty w walucie kredytu w żadnym razie nie czyni również transparentnymi tych postanowień, które dotyczyły stosowanych przez Bank zasad przeliczenia waluty w wypadku wyboru wariantu spłaty w walucie krajowej, tak w przypadku spłaty poszczególnych rat jak i w dacie wypłaty powodom kwoty kapitału.

94 Wbrew twierdzeniom apelującego, Sąd Okręgowy prawidłowo również ustalił fakty w zakresie pouczenia powodów o ryzyku kursowym. W oparciu o zeznania powodów ustalono mianowicie, że pracownik banku nie ostrzegał powodów przed ryzykiem związanym z takim kredytem. Nie przedstawił im symulacji pokazujących wzrost raty kredytu wraz ze wzrostem kursu waluty obcej. Powodowie mieli świadomość, że kurs franka szwajcarskiego może się zmienić, ale pracownik banku zapewniał, że kurs tej waluty jest stabilny. Powodowie nie byli informowani o spreadzie walutowym i jego wysokości, podpisując umowę kierowali się zaufaniem do banku. Pracownicy banku zaoferowali powodom kredyt hipoteczny we frankach szwajcarskich twierdząc, iż jest on dla niej najbardziej korzystny – była to jedyna oferta.

95 W oparciu o powyższe ustalenia, których pozwany nie zdołał skutecznie zakwestionować, Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że powodowie nie zostali należycie poinformowani o wszelkich ryzykach związanych z zawarciem umowy kredytu walutowego w (...). Zaznaczyć bowiem trzeba, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat (w tym wypadku na lat 30), mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. W takim stanie rzeczy, przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok SA w Gdańsku z 19 stycznia 2021 r., I ACa 505/20, LEX nr 3190312).

96 Chodziło zatem o przedstawienie powodom relacji między złotym a frankiem szwajcarskim w przeszłości oraz prognoz co do ich kursów na przyszłość w szerokiej perspektywie czasowej. Tylko wówczas kredytobiorca mógłby faktycznie ocenić poziom ryzyka towarzyszący wieloletniemu związaniu kontraktowemu. Bank powinien dołożyć wszelkich starań, aby przekazywane klientom informacje były zrozumiałe, jednoznaczne i czytelne. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie sposób uznać, aby informacje przekazane powodom o ryzyku kursowym spełniały wymóg przejrzystości, jeżeli opierały się na założeniu, że kredyt frankowy jest bezpiecznym produktem, a kursy walut pozostaną stabilne - jak było w niniejszej sprawie. W każdym razie pozwany nie przedstawił dowodów na to, że działania jego pracowników wyczerpywały powinność przedsiębiorcy należytego poinformowania konsumenta o potencjalnych skutkach zaciągania wieloletniego zobowiązania, którego rzeczywista kwota uzależniona jest od nieprzewidywalnej w dłuższej perspektywie czasowej zmiany kursu waluty waloryzacji.

97 Zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. jest niezasadny także w tej części, w której wskazuje na bezpodstawne przyjęcie, że Bank mógł ustalać kursy walut w tabeli kursowej w sposób dowolny. Sposób ustalania kursu waluty na potrzeby denominacji niewątpliwie nie został wskazany w samej umowie. Oznacza to, że na podstawie zakwestionowanych postanowień Bank mógł dowolnie kształtować te kursy według jednostronnie ustalanych kryteriów i w sposób nieprzewidywalny dla kredytobiorców. Zgodnie z art. 385² k.c. fakt ten jest istotny dla oceny, że postanowienia te w części odwołującej się „do kursu kupna/sprzedaży dla dewiz (aktualna tabela kursów) obowiązującego w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego” mają charakter abuzywny, o czym szerzej mowa będzie w dalszej części niniejszych rozważań.

98 W świetle powyższych argumentów zarzut błędnej oceny przez Sąd a quo materiału dowodowego należy uznać na chybiony. Zresztą w treści tego zarzutu apelujący odwołuje się raczej do rozważań prawnych Sądu pierwszej instancji i polemizuje z oceną prawną Sądu a quo, przedstawiając własną interpretację oświadczeń stron. Tymczasem analiza skutków oświadczeń stron dokonywana jest na etapie stosowania prawa materialnego i ewentualne błędy w tym zakresie mogą być zwalczane jedynie za pomocą zarzutów naruszenia prawa materialnego, co zresztą apelujący w rozpatrywanej sprawie czyni w ramach zarzutów naruszenia przepisu art. 3851 k.c., które również nie zasługują na uwzględnienie.

99 Przechodząc do oceny zarzutów materialnoprawnych, za bezzasadny uznać należy zarzut błędnego przyjęcia, że norma wprowadzająca mechanizm indeksacji i norma ustalająca kurs waluty indeksacji stanowi jedną klauzulę (indeksacyjną). Takie stanowisko jest jak najbardziej uzasadnione nie tylko w świetle orzecznictwa sądów powszechnych, ale i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, który w sprawach dotyczących kredytów denominowanych lub indeksowanych walutą obcą – wbrew temu co twierdzi skarżący – nie rozdziela klauzuli ryzyka kursowego od klauzuli ryzyka walutowego (por. wyrok TS z dnia 14 marca 2019 r. C-118/17, m.in. pkt 35, 48 i 52). Jest to podział sztucznie wykreowany, bowiem klauzule te muszą być stosowane łącznie. Do kwestii tej wyczerpująco odniósł się Sąd Okręgowy. Sposób ustalania kursu waluty na potrzeby przeliczeń walutowych jest koniecznym elementem mechanizmu indeksacji walutowej. Gdyby bowiem na podstawie zapisów umowy niemożliwe było określenie, kto i w jaki sposób ustalać ma kurs waluty na potrzeby indeksacji, mechanizm indeksacji nie mógłby działać. W konsekwencji zarówno norma wprowadzająca indeksację, jak i norma ustalająca kurs waluty indeksacji, nie mogą funkcjonować w oderwaniu od siebie, gdyż jedna jest koniecznym uzupełnieniem drugiej. Indeksacja walutowa bez mechanizmu ustalania kursu waluty indeksacji pozbawiona jest niezbędnej treści. Z kolei norma określająca sposób ustalania kursu waluty musi mieć przypisaną jakąś funkcję poprzez wskazanie do czego ten kurs ma służyć w ramach konstrukcji umowy (np. do celu indeksacji). Z tej przyczyny bardziej zasadne wydaje się mówienie o jednej normie umownej wprowadzającej indeksację o określonych zasadach, więc w odniesieniu do ustalanego w określony sposób kursu waluty, stanowiącą jedną „klauzulę indeksacyjną” – nie zaś o dwóch osobnych normach (wprowadzającej indeksację i określającej jej zasady). Okoliczność, że poszczególnym częściom tak rozumianej klauzuli indeksacyjnej mogą być przypisane różne wadliwości (np. abuzywność), a niektóre elementy takiej klauzuli mogą być nawet pozbawione wad, nie zmienia faktu, że abuzywność jednej chociażby części tak rozumianej klauzuli, wobec braku dopuszczalności uzupełniania luk, pociąga za sobą bezskuteczność całości (por. M. Szymański, Ocena w świetle art. 385[1] KC walutowej klauzuli indeksacyjnej zamieszczonej w umowie kredytu oraz skutki uznania jej za niedozwolone postanowienie umowne, MOP 2020, Nr 14, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115 oraz z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Legalis).

100 Nadto jako nietrafny jawi się zarzut błędnego uznania, że postanowienia dotyczące kursów walutowych stosowane do rozliczeń umowy określają główne świadczenia stron (zarzut taki został błędnie sformułowany w ramach obrazy art. 233 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, zgodnie z którym „zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego (denominowanego) do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji (denominacji), określają główne świadczenie kredytobiorcy”. (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, zob. też wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; z 21 czerwca 2021 r., I (...) 55/2, z 3 lutego 2022 r. (...) 975/221).

101 Sąd Apelacyjny rozpoznający niniejszą apelację pogląd ten podziela. Także w orzecznictwie (...) podkreśla się, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki (...): z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, K. i K. R., pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r. w sprawie C-143/13, M., pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, V. H., pkt 33; z 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, A. i in., pkt 35).

102 Bezzasadny jest również zarzut błędnego uznania kwestionowanych w pozwie postanowień za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes konsumentów (jakkolwiek podniesiony w ramach zarzutu obrazy art. 233 k.p.c. jednak w istocie wykracza poza ramy oceny dowodów bowiem dotyczy wykładni prawa materialnego). Postanowienia analogiczne do ocenianych w tej sprawie były wielokrotnie przedmiotem badania Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki SN z dnia: 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; 2 czerwca 2021 r., I (...) 55/21; 27 lipca 2021 r., (...) 49/21, z dnia 17 marca 2022 r. (...) 474/22). Wyjaśniono, że tego rodzaju klauzule mają charakter abuzywny, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku.

103 Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów. Mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną. Kredytodawca musi obowiązkowo przedstawić kredytobiorcy możliwe zmiany kursów walut i realne ryzyko związane z zawarciem takiej umowy. Jedynie na marginesie warto dodać, że dla oceny niedozwolonego charakteru tego typu postanowień umownych nie ma znaczenia jak w praktyce kształtowany był przez Bank kurs waluty indeksacji. Ocena ta dokonywana jest bowiem w oparciu o treść umowy, a nie przez pryzmat tego, czy przedsiębiorca nadużywał wynikających z niej uprawnień.

104 Istotne jest, że zasady ustalania kursów w tabelach Banku nie zostały wskazane w umowie, ani innych dokumentach, do których odwoływała się umowa. Zatem umowa uprawniała Bank do kształtowania tych kursów według dowolnych kryteriów, nieznanych kredytobiorcom i niedających się zweryfikować na podstawie samej umowy. Oceny tej nie zmienia akcentowana w apelacji okoliczność, że powodowie decydowali o dacie złożenia wniosku o wypłatę kredytu, wszak trudno uznać, jak chce tego apelujący, że w ten sposób mogli oni realnie wpłynąć na sposób ustalenia kursu w tabeli. Taka sytuacja uprzywilejowywała Bank godząc w równowagę kontraktową stron poprzez wykreowanie nieusprawiedliwionej dysproporcji ich praw i obowiązków.

105 Oceny tej nie zmienia okoliczność, że stosowanie tabeli kursów walut jest ustawowym obowiązkiem banków wynikającym z art. 111 ust. 1 pkt 4 prawa bankowego. Niedozwolony charakter tzw. klauzul przeliczeniowych nie wynika z faktu stosowania kursów z tabel sporządzanych przez Bank (co znajduje uzasadnienie w art. 111 ust. 1 pkt 4 prawa bankowego) ale z faktu, iż kryteria ustalania tych kursów nie zostały przez Bank wyjaśnione powodom, ani nie wskazano ich w treści umowy.

106 A. charakter spornych klauzul wynika nie tylko z niejasnego i niepoddającego się weryfikacji mechanizmu ustalania przez bank kursów waluty ale również z faktu zaniechania przez Bank udzielenia kredytobiorcom rzetelnych informacji o rzeczywistym ryzyku związanym z zaciągnięciem na tak długi okres czasu zobowiązania w walucie obcej oraz z uwagi na skonstruowanie umowy w taki sposób, który – na wypadek znaczącej zmiany kursu waluty – zabezpieczał jedynie interesy Banku, czyli mocniejszej strony stosunku obligacyjnego. Ryzyko to ponosi w zasadzie wyłącznie kredytobiorca, albowiem wysokość jego zobowiązania, po przeliczeniu na złote polskie, może osiągnąć niczym nieograniczoną wysokość wraz ze spadkiem wartości waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji, a ponadto może to nastąpić na każdym etapie długoletniego wykonywania umowy. Ryzyko banku wraz ze spadkiem kursu waluty było ograniczone do kwoty kapitału kredytu, a dodatkowo niwelowane za pomocą transakcji dokonywanych na rynku międzybankowym. Ponadto historyczne notowania waluty (...), w których dominowały okresy jej aprecjacji wskazywały, że ryzyko kursowe ponoszone przez bank związane ze spadkiem kursu waluty było znacznie mniejsze niż ryzyko ponoszone przez kredytobiorcę wraz ze wzrostem kursu waluty. Bank zabezpieczał się przy tym przed ryzykiem kursowym, natomiast nie oferował kredytobiorcom żadnego zabezpieczenia ryzyka związanego ze wzrostem kursu franka szwajcarskiego w okresie obowiązywania długoletniej umowy. Zatem brak jest sprawiedliwego i uczciwego wyważenia praw i obowiązków stron umowy, a jednocześnie konsument nie dysponuje żadnym instrumentem, który pozwoliłby mu na ograniczenie ponoszonego ryzyka kursowego. Akcentowana w apelacji możliwość przewalutowania kredytu nie stanowi swobodnego uprawnienia kredytobiorcy, a została pozostawiona uznaniu i ocenie banku, w szczególności w zakresie zdolności kredytowej. Nadto ze względu na znaczą różnicę wysokości stawek referencyjnych LIBOR i WIBOR, konsument może być zainteresowany przewalutowaniem dopiero po zaktualizowaniu się ryzyka kursowego. Przewalutowanie kredytu doprowadzi zatem do usankcjonowania skutków rażąco nierównomiernego rozłożenia ryzyka kursowego między stronami.

107 Niezasadny jest również zarzut błędnej wykładni art. 385¹ § 1 i 3 k.c. oraz art. 385²k.c. w zakresie, w jakim dotyczy nieuwzględnienia przez Sąd Okręgowy, że powodowie od początku obowiązywania umowy mogli kupować walutę do spłaty na zewnątrz Banku, świadomie i dobrowolnie wybierali kurs w Tabeli Kursów Banku, który uznali za korzystny. Do kwestii tej Sąd Apelacyjny odniósł się już we wcześniejszej części rozważań. Niezależnie od powyższego najistotniejsze w sprawie jest to, że powodowie otrzymali kredyt, którego kwota co prawda została określona w (...), ale wypłacona została w złotówkach. Od początku wiadomym było, że strona pozwana nigdy nie miała zamiaru wypłacić powodom kapitału w walucie denominacji. Zgodnie bowiem z § 5 ust. 3 na finansowanie zobowiązań w kraju (jak miało to miejsce w przypadku powodów) kredyt jest wypłacany w walucie polskiej. Wypłacona powodom kwota kapitału została przeliczona na walutę krajową według zasad znanych jedynie stronie pozwanej, zatem brak odpowiedzi na podstawowe pytanie, według jakiego kursu wyliczyć kwotę udostępnioną powodom w chwili uruchomienia kredytu, a następnie jak wyliczyć raty spłacanego kredytu. W konsekwencji, już na samym początku nie wiadomo jak powinien zostać skonstruowany harmonogram spłat. Niezwiązanie konsumenta klauzulami denominacyjnymi w części odwołującej się do kursów kupna/sprzedaży z Tabeli Banku i brak możliwości zastąpienia ich innymi miernikami oznacza w praktyce, że od samego początku nie jest możliwe przeliczenie kapitału na walutę denominacji, a co za tym idzie nie jest możliwe sporządzenie harmonogramu spłat.

108 W tym kontekście chybiony jest również zarzut zaniechania zastosowania art. 453 k.c. i pominięcie faktu zgodnego i bezkonfliktowego spełniania i przyjmowania świadczeń w złotych polskich przez obie strony konfliktu. Fakt wieloletniej spłaty kredytu na warunkach wynikających z klauzul abuzywnych i uiszczanie świadczenia w wysokości wyliczonej przez pozwanego samo przez się nie stanowiło rezygnacji z ochrony, jaka wiąże się z abuzywnością.

109 Analizując w dalszej kolejności skutki występowania w spornej umowie klauzul niedozwolonych podkreślić należy, że w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej wskazuje się na nieważność umowy jako skutek wyeliminowania z niej niedozwolonych postanowień przeliczeniowych (vide wyrok z dnia 3 lutego 2022 roku w sprawie II CSKP 459/22, wyrok z dnia 3 lutego 2022 roku w sprawie II CSKP 415/22). Zważywszy na to, że umowa jest niewykonalna od samego początku, za bezzasadne uznać trzeba zarzuty zmierzające do wykazania możliwości dalszego trwania umowy i wykonywania jej w walucie kredytu. Zresztą analogiczną możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w (...) przewidywała również tzw. Ustawa antyspreadowa, której przepisy, jak wyjaśniano w orzecznictwie - nie mają wpływu na ocenę niedozwolonego charakteru przedmiotowych klauzul umownych, ani ewentualnego skutku stwierdzenia ich abuzywności. Powyższe nie może bowiem konwalidować wadliwej umowy, o ile konsumenci nie wyrazili na to w sposób wyraźny świadomej zgody (zob. wyrok Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z dnia 3 lutego 2022 roku, wydanym w sprawie II CSKP 415/22).

110 Bezzasadny jest zarzut sformułowany w punkcie IV.D apelacji, w ramach którego apelujący zarzuca Sądowi a quo dokonanie oceny skutków abuzywności na moment zawierania umowy. Tymczasem Sąd ten, dokonując oceny skutków abuzywności, analizował stan rzeczy istniejący w chwili orzekania podnosząc w tym zakresie (k. 37 uzasadnienia) iż brak podstaw do przyjęcia, że uznanie spornej umowy za nieważną będzie niekorzystne dla powodów mając na uwadze, że do dnia 2 marca 202o r. powodowie spłacili już łącznie ok. 270.000 zł.

111 Bezzasadny jest zarzut sformułowany w punkcie V.F apelacji odnoszący się do możliwości zastąpienia postanowień niedozwolonych średnim kursem NBP w oparciu o zastosowanie art. 358 § 2 k.c. Art. 358 § 2 k.c. jest przepisem o charakterze ogólnym, a nie dyspozytywnym, co wyklucza możliwość jego zastosowania. Nie powinien on zatem być używany dowolnie przez sądy w sprawach kredytów frankowych. Niewątpliwie, także z uwagi na fakt, iż wyeliminowane postanowienia abuzywne miały charakter rozrachunkowy, brak jest podstaw do stosowania w ich miejsce regulacji dotyczącej ustalenia kursu waluty obcej w przypadku spełnienia świadczenia w walucie polskiej. Nie można bowiem pominąć, że art. 358 § 2 k.c. odnosi się do zobowiązań, których przedmiotem jest suma w walucie obcej, a nie do klauzul waloryzacyjnych (a zatem zobowiązań, dla których waluta obca pełni jedynie funkcję miernika świadczenia, które jest spełniane w walucie polskiej). W przypadku kredytów indeksowanych (a więc takich, z jakim mamy do czynienia w niniejszym przypadku) kwota kredytu wyrażona jest w walucie polskiej, z kolei waluta obca stanowi jedynie wyżej wspomniany miernik świadczenia spełnianego w walucie polskiej. Uznać zatem należy, że niedopuszczalne jest zastępowanie przez Sąd wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej. Żaden bowiem przepis prawa nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby bowiem zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne. Nie należy również pomijać faktu, iż art. 358 § 2 k.c. nie obowiązywał w chwili zawierania przez strony umowy, co także wyklucza jego zastosowanie.

112 W konsekwencji niezasadny jest zarzut naruszenia art. 405 k.c. i art. 410 k.c. opierający się na kwestionowaniu oceny spornych postanowień umowy jako niedozwolonych oraz stwierdzenia nieważności umowy i podtrzymywaniu tezy o istnieniu podstawy prawnej świadczeń spełnionych przez powodów. Odnosząc się do stanowiska apelującego, jakoby powodom nie przysługiwało prawo żądania zwrotu rat kredytu bowiem świadczenia powodów czyniły zadość zasadom współżycia społecznego wskazać należy, że powodowie spełniali świadczenia w wykonaniu zobowiązania wynikającego z zawartej z Bankiem umowy, mimo jej nieważności i oczywistym jest, że czynili to w celu uniknięcia przymusu, a nie dlatego, że było to zgodne z zasadami współżycia społecznego. Zatem z mocy art. 411 pkt 1 k.c. nie utracili prawa żądania zwrotu świadczenia. Zresztą zadziwiające jest odwoływanie się przez Bank w tego typu procesach do zasad współżycia społecznego w sytuacji, gdy to właśnie Bank stosował w umowach z kredytobiorcami nieuczciwe postanowienia oraz nie udzielał kredytobiorcom rzetelnych i wyczerpujących informacji o wszystkich aspektach oferowanych im produktów .. (...) praw wynikających z art. 5 k.c. nie może korzystać podmiot sam te prawa naruszający.

113 Zasadnie również Sąd I instancji nie uwzględnił zgłoszonego przez pozwanego zarzutu opartego na prawie zatrzymania. Sądowi Apelacyjnemu wiadomym jest, że zagadnienie dotyczące skuteczności zarzutu zatrzymania w sprawach z umów kredytowych budzi kontrowersje zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie jednak Sąd Apelacyjny w obecnym składzie podziela stanowisko co do niedopuszczalności zarzutu zatrzymania w tego typu procesach.

114 Prawo zatrzymania statuuje art. 496 k.c., który stanowi, że jeżeli wskutek odstąpienia od umowy strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Zgodnie zaś z art. 497 k.c. przepis artykułu 496 k.c. stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania lub nieważności umowy wzajemnej. Warunkiem uznania prawnej skuteczności zgłoszonego prawa zatrzymania jest w pierwszej kolejności uznanie, że umowa zawarta przez strony jest nieważna oraz że miała charakter wzajemny. Wzajemność umowy kredytu (art. 487 § 2 k.c.) początkowo wzbudzała wątpliwości, jednak obecnie przeważający jest pogląd, zgodnie z którym świadczenie przez kredytobiorcę z tytułu odsetek i prowizji jest odpowiednikiem świadczenia banku polegającego na oddaniu do dyspozycji na czas oznaczony określonej kwoty pieniężnej. Zobowiązanie kredytodawcy do udostępnienia środków pieniężnych jest odpowiednikiem zobowiązania kredytobiorcy do zapłacenia oprocentowania i prowizji.

115 Nawet jednak podzielając stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyrokach z dnia 17 marca 2022 roku (sygn. akt II CSKP 474/22, LEX nr 3362167); z dnia 16 lutego 2021 roku (sygn. akt III CZP 11/20; LEX nr 3120579) oraz z dnia 7 marca 2014 roku (sygn. akt IV CSK 440/13, LEX nr 1444460), że umowa kredytu należy do umów wzajemnych, w ocenie Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw do uznania dopuszczalności zarzutu zatrzymania w odniesieniu do zobowiązań dwustronnie pieniężnych, co ma miejsce w tej sprawie. Sąd Apelacyjny podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd o niedopuszczalności zarzutu zatrzymania w przypadku zobowiązań dwustronnie pieniężnych. Zarzut ów nie jest relewantny do teorii dwóch kondykcji, gdy obie strony umowy kredytowej obowiązane są do zwrotu spełnionych świadczeń wzajemnych o charakterze pieniężnym. W takim wypadku dłużnik będący także wierzycielem może realizować funkcje gwarancyjne i zabezpieczające spełnienie świadczenia na swoją rzecz poprzez zarzut potrącenia prowadzący do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Zarzut zatrzymania zaś mający zbliżone cele gwarancyjne i zabezpieczające przed niewypłacalnością dłużnika służy wprawdzie ochronie roszczeń z umów wzajemnych, ale nie obustronnie pieniężnych np. w przypadku zobowiązania do wydania rzeczy, na którą poczynione były nakłady. Wykładnia gramatyczna nie jest wystarczająca do oceny celu wprowadzenia przez ustawodawcę dwóch ochronnych i zabezpieczających instytucji przed niewypłacalnością dłużnika. Każda z nich służy wprawdzie temu samemu celowi, lecz dotyczy innych stanów faktycznych i innych roszczeń. W odniesieniu do roszczeń wzajemnych pieniężnych służy prawo i zarzut potrącenia, a do ochrony roszczeń o przynajmniej jednostronnie niepieniężnym charakterze prawo i zarzut zatrzymania. Prawo potrącenia w tym drugim przypadku byłoby niemożliwe do realizacji. Obie te instytucje nie są względem siebie alternatywne (vide Sąd Apelacyjny w Warszawie z 21 lutego 2022 roku, I ACa 102/21, LEX nr 3341132).

116 Uwzględnienie zarzutu zatrzymania zgłoszonego w toku postępowania skutkuje zawarciem w wyroku zastrzeżenia, iż spełnienie przez pozwanego świadczenia będzie uzależnione od jednoczesnego spełnienia świadczenia wzajemnego przez powoda lub zabezpieczenia roszczenia pozwanego o zwrot świadczenia. Rozwiązanie takie może jednak znaleźć zastosowanie tylko wówczas, gdy świadczenia wzajemne stron nie są tożsame. Natomiast w przypadku, gdy obie strony są zobowiązane do spełnienia świadczeń pieniężnych, nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia spełnienia świadczenia wzajemnego, gdyż każdej ze stron, będącej nie tylko dłużnikiem, ale jednocześnie wierzycielem przysługuje dalej idące uprawnienie – potrącenia wzajemnych wierzytelności, które prowadzi do umorzenia wierzytelności. W tej sytuacji należało uznać, że podniesienie zarzutu zatrzymania nastąpiło w sposób sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa i ratio legis normy prawnej zawartej w art. 496 k.c., przez co nie może być uznane za skuteczne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt I ACa 645/20, LEX nr 3225893 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 maja 2022 roku, sygn. akt I ACa 1404/21; niepubl.).

117 Pogląd ten jest obecnie dominujący w orzecznictwie tutejszego Sądu Apelacyjnego (przykładowo w sprawach I ACa 1414/21, I ACa 1694/21). W orzeczeniach tych wyjaśniono, że sytuacja prawna obu stron nieważnej umowy kredytu jest dostatecznie unormowana innymi przepisami. W zarzucie zatrzymania chodzi o to, aby w sytuacji wzajemnych – różnorodzajowych – roszczeń, każdy z wierzycieli spełniając swój dług odzyskał także swoją wierzytelność. Spełnienie obu świadczeń prowadzi do umorzenia obu długów, które nie nadają się do umorzenia przez potrącenie. Taki właśnie skutek w przypadku wzajemnie przysługujących wierzytelności pieniężnych można natomiast uzyskać poprzez potrącenie. Tym bowiem, co wyróżnia rozliczenia z nieważnej umowy kredytu jest dopuszczalność dokonania potrącenia przez dowolną stronę nieważnej umowy. Brak możliwości potrącania świadczeń wydaje się być istotną przyczyną ustanowienia prawa zatrzymania w określonych ustawą przypadkach, gdy ustawodawca uznał konieczność zapewnienia dodatkowej ochrony dłużnikowi, który pozostaje jednocześnie wierzycielem swojego wierzyciela zaś przedmiot obu wierzytelności wyklucza potrącenie (art. 461 i art. 496-497 k.c.). Ochrona banku przed niewypłacalnością konsumenta nie jest dostatecznym argumentem do stosowania zatrzymania per analogiam. Gdyby kierować się przesłanką niewypłacalności dłużnika, to można by rozszerzyć stosowanie prawa zatrzymania na prawie każdy stosunek cywilny, w którym wypłacalność jednej ze stron może być zagrożona. Tymczasem z woli ustawodawcy stosowanie zatrzymania ograniczono do określonych w ustawie przypadków. Jednocześnie bank ma skuteczne instrumenty, aby chronić się przed niewypłacalnością konsumenta: potrącenie obu wierzytelności, a w pozostałym zakresie, gdyby wierzytelność banku była wyższa, wniosek o zabezpieczenie roszczenia w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, w szczególności przez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, na której ustanowiono (bezskutecznie) hipotekę zabezpieczającą nieważną umowę kredytu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2022 r., sygn. akt I ACa 103/21, LEX nr 3341132).

118 Należy też zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie I ACa 1694/21, zgodnie z którym ustawowa ochrona praw konsumenta w umowach kredytowych dwustronnie pieniężnych i jej zniechęcający charakter byłyby zniweczone, gdyby in casu dopuścić możliwość korzystania przez banki z prawa zatrzymania, a nie z prawa potrącenia. Roszczenia kredytobiorców ograniczone są częstokroć do zwrotu li tylko części własnego świadczenia przenoszącego zakres ryzyka kursowego objętego świadomą zgodą kredytodawcy, podczas gdy prawo zatrzymania w przeciwieństwie do prawa potrącenia nie musi być ograniczone do wysokości wierzytelności wzajemnej. Pozwany Bank obciążony obowiązkiem zapłaty na rzecz konsumenta tamowałby swój obowiązek oczekując zwrotu całości świadczenia własnego pośrednio w istocie zmierzając do potrącenia, a nadto oczekując zaofiarowania mu świadczenia w zakresie przenoszącym skutek potrącenia. Niewątpliwie nie taki był cel ustawodawcy. Konkludując, zdaniem Sądu Apelacyjnego, zarzut zatrzymania nie jest dopuszczalny w relacji do zobowiązań wzajemnych o dwustronnie pieniężnym charakterze.

119 Omówione względy uzasadniały oddalenie apelacji w całości w oparciu o art. 385 k.p.c. w braku podstaw do jej uwzględnienia.

120 Zaznaczenia wymaga, że w orzecznictwie utrwalony jest już pogląd, zgodnie z którym sąd drugiej instancji jest obowiązany zamieścić w swoim uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania potrzebne są do rozstrzygnięcia sprawy, ale nie ma zarazem obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska odnośnie wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, jeżeli nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt IV CSK 373/11, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 r., sygn. akt II UKN 282/98). Z tego względu, mimo nader rozbudowanych zarzutów apelacji, odnoszących się drobiazgowo praktycznie do każdego stanowczego twierdzenia Sądu Okręgowego, za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały rozważone przed wydaniem orzeczenia (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2020 r., sygn. akt I CSK 120/20, LEX nr 3077155 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II CSK 478/13, LEX nr 1545029).

121 O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 8.100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wynikającą z § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. tj. Dz.U. 2018.265 ze zm.).