Art. 488

Pokaż w całym akcie

Art. 488 Kodeksu cywilnego
Art. 488.
§ 1. Świadczenia będące przedmiotem zobowiązań z umów wzajemnych (świadczenia wzajemne) powinny być spełnione jednocześnie, chyba że z umowy, z ustawy albo z orzeczenia sądu lub decyzji innego właściwego organu wynika, iż jedna ze stron obowiązana jest do wcześniejszego świadczenia.
§ 2. Jeżeli świadczenia wzajemne powinny być spełnione jednocześnie, każda ze stron może powstrzymać się ze spełnieniem świadczenia, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego.

art. 488 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795)

art. 488 k.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, wyrok z 12 października 2011 r., II CSK 29/11

   …trzeciej nie wiąże, nie ma mowy zatem o konsekwencji w postaci bezskuteczności tej czynności prawnej. Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 488 § 2 k.c. Skarżący utrzymywał, że Sąd Okręgowy wadliwie uznał, że jest związany wykładnią tego przepisu dokonaną przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu…

2. Sąd Najwyższy, wyrok z 17 grudnia 2015 r., I CSK 1005/14

   …związanych z usuwaniem wad. Z tej przyczyny, do roszczenia o zwrot kaucji z umowy o kaucję gwarancyjną nie znajduje zastosowania przepis art. 488 § 1 k.c., a w razie upadłości wykonawcy robót, który przekazał środki pieniężne tytułem kaucji gwarancyjnej, art. 98 ust. 1 p.u.n. 11 Ogólnie rzecz…

3. Sąd Najwyższy, wyrok z 10 stycznia 2008 r., IV CSK 364/07

   …zastosował pierwszy z wymienionych przepisów. Skarżąca nie wyjaśniła jednak, na czym miałoby polegać dokonanie błędnej wykładni art. 488 § 2 k.c. Rozważenia wymaga zatem jedynie to, czy rzeczywiście Sąd Apelacyjny niewłaściwie zastosował w niniejszej sprawie art. 488 § 2 k.c., mimo że,…

4. Sąd Najwyższy, wyrok z 17 marca 2010 r., II CSK 454/09

   …sąd uchyla się spod kontroli kasacyjnej. Zarzutów zatem w tym zakresie podzielić nie można. Trafnie natomiast skarżący zarzucał naruszenie art. 488 § 2 k.c. przez uznanie, że dzierżawca mógł się powstrzymać ze spełnieniem swego świadczenia w sytuacji, w której wydzierżawiając nie zapewnił…

5. Sąd Najwyższy, wyrok z 13 grudnia 2006 r., II CSK 293/06

   …miało przy tym charakter zobowiązania wzajemnego, a świadczenia będące przedmiotem takich zobowiązań powinny być spełnione jednocześnie (art. 488 § 1 k.c.). Skoro zaś termin spełnienia świadczenia przez pozwaną wynikał z właściwości zobowiązania, powódka poniosła szkodę już w momencie…

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 30 stycznia 2003 r., V CKN 345/01

   …leasingu została skutecznie rozwiązana z dniem 15 czerwca 1999 r. i z tą datą ustały obowiązki kontrahentów wynikające z umowy wzajemnej (art. 488 § 1 k.c.). Nie powstała i nie stała się wymagalna wierzytelność obejmująca dalsze raty leasingowe, powód nie mógł więc nabyć wierzytelności…

7. Sąd Najwyższy, uchwała z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23

   …zwrotu i prawa zatrzymania „świadczeń wzajemnych”, bez dalszych rozróżnień w tym względzie. Chodzi zatem, zgodnie z definicją zawartą w art. 488 § 1 k.c., o „świadczenia będące przedmiotem zobowiązań z umów wzajemnych”. Można w każdym razie wyjść z założenia, że ustawodawca w art. 496 k.c.…

8. Sąd Najwyższy, wyrok z 26 września 2007 r., IV CSK 122/07

   …mieszkaniowych nie jest świadczeniem wzajemnym wobec obowiązku uiszczania opłat eksploatacyjnych przez powódkę i nie mają w sprawie zastosowania art. 488 i art. 490 k.c. Podkreślił, że najistotniejszym składnikiem obciążających powódkę opłat eksploatacyjnych są koszty ogrzewania, a w tym zakresie…

9. Sąd Najwyższy, wyrok z 20 października 2006 r., IV CSK 125/06

   …jednoczesności świadczeń nie traktuje się dosłownie, to jednak cecha ta wskazuje na ścisły związek świadczeń stron, w tym związek czasowy (art. 488 § 1 k.c.). Umowa ubezpieczenia, zdefiniowana ustawowo w art. 805 § 1 k.c., to umowa, w której zakład ubezpieczeń zobowiązuje się spełnić określone…

10. Sąd Najwyższy, uchwała z 14 lutego 2002 r., III CZP 81/01

    …spełnienia świadczenia pieniężnego, np. w wypadkach świadczeń z umów wzajemnych, gdy nie wprowadzono odstępstwa od reguły przewidzianej w art. 488 § 1 k.c. W razie zatem nieoznaczenia miejsca spełnienia świadczenia pieniężnego, świadczenie to powinno być spełnione w zasadzie w miejscu…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 488 (738)

Historia zmian

Bez zmian od 19 maja 2026 r.