Art. 388

Pokaż w całym akcie

Art. 388 Kodeksu cywilnego
Art. 388.
§ 1. Jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo, niedoświadczenie lub brak dostatecznego rozeznania drugiej strony co do przedmiotu umowy, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może według swego wyboru żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia albo unieważnienia umowy.
§ 1¹. Jeżeli wartość świadczenia jednej ze stron w chwili zawarcia umowy przewyższa co najmniej dwukrotnie wartość świadczenia wzajemnego, domniemywa się, że przewyższa je w stopniu rażącym.
§ 2. Uprawnienia określone w § 1 wygasają z upływem lat trzech od dnia zawarcia umowy, a jeżeli stroną umowy jest konsument – z upływem lat sześciu.

art. 388 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795)

art. 388 k.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, wyrok z 14 stycznia 2010 r., IV CSK 432/09

   …tych podstaw powinno być oceniane w świetle ustaleń faktycznych dokonanych przez Sądy meriti (art. 39813 § 2 k.p.c.). Zarzut naruszenia art. 388 k.c. skarżący odnoszą do umowy przyrzeczonej i eksponują brak ekwiwalentności świadczeń w tej umowie. Jednocześnie stwierdzają ogólnie, że w…

2. Sąd Najwyższy, wyrok z 8 października 2009 r., II CSK 160/09

   …dowodowym zasadności zgłoszonego roszczenia. Zagadnienie wykazania przesłanki skuteczności roszczenia o unieważnienie umowy na podstawie art. 388 § 1 k.c. w postaci nadmiernego utrudnienia w dochodzeniu roszczenia o zwiększenie powodowi należnego świadczenia (ceny sprzedaży) mogło być jednak…

3. Sąd Najwyższy, wyrok z 31 marca 2016 r., IV CSK 372/15

   …objętego umową przewłaszczenia, mimo, że ustalenie tej okoliczności mogło mieć znaczenie dla oceny żądania pozwu zarówno w świetle art. 388 § 1 k.c. jak i 58 § 2 k.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest wprawdzie pogląd, iż uprawnienie do dopuszczenia dowodu z opinii…

4. Sąd Najwyższy, wyrok z 9 listopada 2004 r., IV CK 172/04

   …pozwanego była w stanie ciąży nie dopatrzył się Sąd Apelacyjny w sytuacji osobistej pozwanego J.G. cech przymusowego położenia w rozumieniu art. 388 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że z opinii biegłych ze Stowarzyszenia Księgowych w Polsce wynikało, iż na dzień 31 stycznia 2000 r.…

5. Sąd Najwyższy, wyrok z 10 listopada 2004 r., II CK 202/04

   …umowy doszło pod wpływem groźby pozwanego wobec powoda (art. 87 k.c.) lub na skutek wyzyskania przez pozwanego przymusowego położenia powoda (art. 388 k.c.) albo w warunkach sprzeczności umowy z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Dla oceny tych zarzutów konieczne było między…

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 12 czerwca 2013 r., II CSK 655/12

   …chodzi o uzyskanie świadczenia z umowy przyrzeczonej, a nie o złożenie oświadczenia woli przez drugą stronę. Z regulacji zawartej w art. 388 § 1 k.c. wynika, że przepis ten stosuje się do ukształtowania treści ważnej umowy właśnie z zachowaniem zasady ekwiwalentności wzajemnych świadczeń…

7. Sąd Najwyższy, wyrok z 20 maja 2010 r., V CSK 387/09

   …w zaleceniu tym mieściła się konieczność zbadania roszczenia zarówno w aspekcie art. 58 § 2 k.c., jak i płaszczyźnie instytucji wyzysku z art. 388 k.c., mimo że sama powódka wprost na tę instytucję prawna się nie powoływała. Wbrew zastrzeżeniom pozwanego trzeba bowiem uznać, że takie…

8. Sąd Najwyższy, wyrok z 29 listopada 2012 r., V CSK 6/12

   …problemu zawarcia przez upadłego spornej umowy dzierżawy składników majątku trwałego w warunkach uzasadniających zastosowanie przepisu art. 388 k.c. Z uzasadnienia wynika, że Sąd drugiej instancji ocenił zarzut naruszenia art. 388 § 1 k.c. jako zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu…

9. Sąd Najwyższy, wyrok z 6 maja 2016 r., I CSK 305/15

   …bezspornym jest, że Sąd polubowny w całości oddalił główne powództwo arbitrażowe, obejmujące zarówno żądanie unieważnienia umów na podstawie art. 388 k.c., jak również roszczenie o zapłatę. Natomiast powództwo arbitrażowe wzajemne o zapłatę Sąd Polubowny uwzględnił. Sąd powszechny I instancji…

10. Sąd Najwyższy, wyrok z 26 czerwca 2013 r., II CSK 582/12

    …wyboru podstawy, a w konsekwencji formy w jakiej domaga się usunięcia skutków krzywdzącej czynności prawnej. Stanowisko przeciwne, uznające art. 388 k.c. za rozwiązanie szczególne, wyłączające stosowanie podstawy deliktowej, z nieuzasadnionych przyczyn stawiałoby pokrzywdzonego w gorszej…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 388 (771)

Historia zmian

Bez zmian od 19 maja 2026 r.