Uzasadnienie orzeczenia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2026 r., II Ns 811/25

uzasadnienie orzeczenia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2026 r., II Ns 811/25

Tekst

1 Sygn. akt II Ns 811/25

Uzasadnienie

2 Wnioskodawcy M. E. (1) i L. E. (1) wnieśli o stwierdzenie, że nabyli do majątku wspólnego przez zasiedzenie w dobrej wierze w dniu 10 sierpnia 2008 roku użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej (...) z obrębu (...) o powierzchni 75 m² w całości oraz działkę (...) z obrębu (...) w części o pow. 142 m², dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie prowadzi (...), położonej w rejonie ul. (...) w G., każdy z nich w udziale ½.

3 Wnioskodawcy wskazali, że są właścicielami działki o nr (...). (...), zaś (...) S.A. z siedzibą w G. jest użytkownikiem wieczystym działek o (...). Dodali, że na nieruchomość, którą chcą zasiedzieć, zajęta jest przez część budynku (dobudowany do budynku garaż), który wybudowali i że samoistne posiadanie rozpoczęło się 10 sierpnia 1988 roku. Dodali, że nie mieli świadomości, że władają częścią nieruchomości, która nie jest ich własnością i że przez cały okres dokonywali nakładów i stałych naniesień na budynek. (+ k. 392)

4 W odpowiedzi na wniosek uczestnik (...) S.A. z siedzibą w G. wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł, że posiadanie nie miało charakteru samoistnego i nie było dobrej wiary bowiem zajęcie terenu pod garaż ((...)) nastąpiło na podstawie zgody poprzedniego użytkownika wieczystego Spółdzielnię (...) (pismo z 15.10.1993 roku), a nadto w aktach (...) nr (...) znajduje się pismo L. E. (1), z którego wynika zależność posiadania części działki oraz świadomość, że ogrodzenie posesji dz. (...) oraz część wzniesionego na niej budynku stanowiącego własność Wnioskodawców, zostały wzniesione na (...). (...), które były w użytkowaniu wieczystym. Dodał, że 18 czerwca 2020 roku wezwał Wnioskodawców do wydania nieruchomości i zaniechania naruszeń. Zakwestionował by działki były w posiadaniu Wnioskodawców od daty wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, tj. 10 sierpnia 1988 roku, bowiem pozwolenie takiego faktu nie dowodzi (nie dotyczy ona działki (...), a nadto zezwala na budowę budynku z garażem podziemnym, a Wnioskodawcy w latach 90tych dobudowali do bryły budynku garaż naziemny z tarasem). Zwrócił uwagę, że w związku z przekroczeniem granicy nieruchomości toczą się postępowania administracyjne. (k.275-288)

5 Później Wnioskodawcy zmodyfikowali wniosek i wnieśli o stwierdzenie, że nabyli do majątku wspólnego przez zasiedzenie w dobrej wierze w dniu 10 sierpnia 2008 roku użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej (...) nr (...) z obrębu (...) o powierzchni 75 m² w całości oraz służebność gruntową, tj. działkę nr (...) z obrębu (...) w części o pow. 142 m², dla których Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie prowadzi księgę wieczystą nr (...), położone w rejonie ul. (...) w G.. (k. 466) Doprecyzowali, że w części dotyczącej działki (...) domagają się zasiedzenia służebności gruntowej na użytkowaniu wieczystym gruntu (k. 533v).

6 Dodatkowo (k. 481v) wnieśli o wydzielenie części nieruchomości z działki nr (...) z obrębu (...) w części pozostałej po zasiedzeniu ww. służebności gruntowej, tj. chodnika oraz dojazdu do budynku garażowego nieruchomości (...) (o powierzchni 142 m ( 2)) oraz zasiedzeniu użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej (...) nr (...) z obrębu (...) o powierzchni 75 m ( 2) w całości.

7 Uczestnik nie zgodził się na cofnięcie wniosku w zakresie stwierdzenia, że Wnioskodawcy nabyli przez zasiedzenie prawo użytkowania wieczystego działki o nr (...) w części o powierzchni 142 m². Podnieśli, że postępowanie dowodowe nie wykazało w odniesieniu do działki (...), że Wnioskodawcy wybudowali trwałe i widoczne urządzenie i kiedy. Zwrócili uwagę, że zgodnie z oceną techniczną M. L. dojazd do garaży został wybudowany z takiej samej czerwonej kostki ja ciąg pieszy wzdłuż ulicy (...), na całej długości, począwszy od ul. (...) aż do ul. (...), co wskazuje że to Spółdzielnia wykonała utwardzenie terenu. Podniósł, że z uwagi na egzekucje z nieruchomości oraz wniesienie powództwa windykacyjnego doszło do przerwania biegu zasiedzenia. (k. 513)

8 Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

9 Miasto (...) G. jest właścicielem nieruchomości składającej się z działek o nr ew. (...) o łącznej powierzchni 2.265 m ( 2), położonej przy (...) w G., dla których Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie prowadzi (...) nr (...). Nieruchomość ta została oddana w użytkowanie wieczyste w dniu 27 kwietnia 1988 roku S. (...) w G.. Następnie na podstawie postanowienia o przysądzeniu z 20 marca 2018 roku użytkownikiem wieczystym stał się M. N.. Umową z 16 grudnia 2019 roku M. N. przeniósł prawo użytkowania wieczystego na (...) S.A. z siedzibą w G..

10 Z prawa użytkowania wieczystego ww. nieruchomości wszczęta była egzekucja w sprawie (...). Wniosek o wpis ostrzeżenia do księgi wieczystej wpłynął 08 sierpnia 2013 roku, natomiast samego wpisu dokonano 14 sierpnia 2013 roku. Wpis wykreślono 19 lutego 2020 roku na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 20 marca 2018 roku o przysądzeniu prawa użytkowania wieczystego, XVI Co 63/17.

11 (KW – k. 123-128, 151-162; wypis z rejestru gruntów – k. 149; wyrys z mapy ewidencyjnej – k. 150; protokół licytacji – k. 399-402, postanowienie - k. 398)

12 Działki o nr (...) stanowią drogę osiedlową bez przelotu (bez wyjazdu na ul. (...)). Położone są na obszarze osiedla mieszkaniowego, złożonego z domów jednorodzinnych w zabudowie szeregowej, wybudowanego w latach 1980/1990 przez ww. Spółdzielnię. Działka nr (...) zajmuje obszar między działką nr (...) zabudowaną domem jednorodzinnym w zabudowie szeregowej z przyległymi garażami (położoną od południowego zachodu i od południowego wschodu) i działką nr (...) pod ulicą(...) (...). Działka nr (...) zajmuje obszar między działką nr (...) (położoną od (...)), działką nr (...) (...), zabudowanymi działkami nr (...) (...) i ul. O. od południowego wschodu. Działka ewidencyjna nr (...) o powierzchni 75 m ( 2 )znajduje się wewnątrz ogrodzenia wspólnie z działką nr (...) i jest częściowo zabudowana budynkiem garażowym.

13 Teren działki nr (...) w pasie szerokości ok 5m wzdłuż granicy z działką (...) utwardzony został kostką betonową oraz dalej pasem szerokości ok 3m kruszywem kamiennym. Teren działki (...) nie został ogrodzony.

14 (operat szacunkowy z wyceny – k. 186-187)

15 Z działkami o nr (...). (...) bezpośrednio graniczy działka o nr ew. (...), o powierzchni 362 m², położona przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie prowadzi księgę wieczystą nr (...). Właścicielami nieruchomości stanowiącej działkę o nr ew. (...) są M. E. (2) i L. E. (2).

16 (KW – k. 130-134; mapka – k. 129; wyrys z mapy ewidencyjnej – k. 150)

17 Decyzją nr (...) z 10 sierpnia 1988 roku zezwolono S. J. „. w G. na budowę budynku szeregowego, dwukondygnacyjnego z garażami w piwnicy na nieruchomości położonej w G. przy ul. (...).

18 (decyzja – k. 10, 385)

19 Na podstawie ww. decyzji S.wybudowała segment budynku mieszkalnego w zabudowie szeregowej wraz z podziemnym garażem na dwa stanowiska. Jest on używany na podstawie poświadczenia zgłoszenia użytkowania z dnia 17 grudnia 1990 roku nr (...) (...).

20 (poświadczenie – k. 11, 508; zaświadczenie – k. 12)

21 Decyzją nr (...) z 02 października 1992 roku zezwolono M. i L. E. (1) na budowę na działce o nr (...) przy ul. (...) garaży dobudowanych do szczytu budynku parterowego z tarasem.

22 (decyzja – k. 299,384)

23 Na podstawie tej decyzji M. i L. E. (1) dobudowali do swojego budynku posadowionego na działce nr (...) parterowy garaż, a na nim urządzili taras. Na dzień 26 kwietnia 1993 roku prace związane z dobudową garażu nie zostały rozpoczęte, działka (...) nie była ogrodzona, a na działce (...) zalegały fałdy piachu i gruzu. W późniejszym okresie taras na garażu został zabudowany konstrukcją aluminiową z wypełnieniem szklanym. Budując garaż przekroczono granicę działki (...) z działką (...), przez co część garażu znajduje się na działce o nr (...). Niezabudowany fragment (...) prowadzący od ul. (...) do garaży został ogrodzony wspólnym ogrodzeniem z (...), w ten sposób, że tworzą one jedną całość. Z kolei część działki (...) sąsiadującej z działką (...), do wysokości wybudowanego garażu wykorzystywana była w celach dojazdowych do niego, na dalszej części działki urządzony został m.in. chodnik.

24 (zdjęcia z wizji lokalnej – k. 436-439; pismo z 26 kwietnia 1993 roku w raz ze zdjęciami – k. 495-504)

25 K. 230

26 Decyzją nr (...) z dnia 22 lutego 1993 roku zezwolono na użytkowanie stałego ogrodzenia posesji (...) od strony ul. (...) oraz od strony drogi wewnętrznej osiedla (...) rejonu ulic: O., S., H. wraz ze schowkiem na pojemniki na odpadki od strony ul. (...). Ogrodzenie od strony ulic i miejsc publicznych powstało bez zezwolenia na budowę i stanowiło akt samowoli budowlanej. Ogrodzenie między posesjami nie wymagało pozwolenia na budowę. Działka przy ul. (...) użytkowana była przez C. O..

27 (decyzja – k. 13,257, 382)

28 W dniu 19 października 1993 roku do U. M.mieszkańcy O. G. złożyli pismo, w którym wyrazili „protest” przeciwko samowoli L. E. (1) w postaci wymurowania ogrodzenia poza granicami jego działki, w bezpośredniej styczności słupa wysokiego napięcia. Skarżyli się także na zaśmiecanie terenu wcześniej uporządkowanego przez pozostałych mieszkańców osiedla. Wskazali, że teren ten został oczyszczony i utwardzony dzięki dodatkowym nakładom finansowym, w których L. E. (1) nie partycypował.

29 (pismo – k. 506)

30 Pismem z dnia 24 listopada 1993 roku L. E. (1) zwrócił się do U. M. o wydanie decyzji na użytkowanie ogrodzenia jego posesji przy ul. (...). Dodał, że wiąże się to z wydzierżawieniem terenu od Spółdzielni o powierzchni 74m ( 2 )i że pozostały teren stanowi jego własność. Do wniosku załączył zgodę Spółdzielni na ww. dzierżawę. Pismo to zostało złożone w Urzędzie w dniu 25 listopada 1993 roku.

31 (pismo – k. 505)

32 W dniu 26 kwietnia 1993 roku L. E. (1) złożył do U. M. wniosek o przeprowadzenie wizji lokalnej na nieruchomości przy ul(...) w G. wskazując, że znacznie pogorszyły się warunki użytkowe jego działki spowodowane przez wykonanie parkingu od strony ul. (...) oraz nielegalnego śmietnika, które wraz ze zwałami ziemi zostaje spychane przez okolicznych mieszkańców w kierunku terenu jego posesji uniemożliwiając wjazd do istniejących garaży oraz używania działki zgodnie z przeznaczeniem.

33 (pismo – k. 495-496)

34 L. E. (1) i M. E. (1) pismem z dnia 02 października 1993 roku zwrócił się do spółdzielni mieszkaniowej z prośbą o wydzierżawienie części terenu przyległej do ich działki od strony uliczki osiedlowej oraz od strony parkingu, tj. 70 m². Wskazali, że na ternie, który chcą wydzierżawić sąsiedzi zrobili zbiorowisko śmieci. Dodali, że chcieliby ten teren uporządkować, zagospodarować i zagrodzić go.

35 (pismo – k. 507)

36 W odpowiedzi na podanie L. E. (1) z 02 października 1993 roku Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej w piśmie z 15 października 1993 roku wyraził zgodę na przekazanie L. E. (1) w użytkowanie terenu przylegającego do działki wzdłuż uliczki osiedlowej o szerokości 2,25m i długości 24,80m oraz przy wyjeździe do ul. (...) o boku 2.50m x 22m, o ogólnej powierzchni 74,2 m². Wskazano, że na przydzielony teren powinien wnosić opłaty wieczystego użytkowania.

37 (pismo – k. 298, 383)

38 W dniu 22 listopada 2010 roku do P. (...)wpłynął wniosek L. E. (1) z prośbą o legalizację rozbudowy budynku usytuowanego na nieruchomości przy ul. (...) w G..

39 W dniu 25 lutego 2011 roku przedstawiciel Inspektoratu dokonał oględzin ww. nieruchomości. W czasie oględzin oraz na podstawie zebranego materiału dowodowego stwierdzono m.in. że inwestor dokonał niezgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym i pozwoleniem na budowę, zmiany kształtu wybudowanego garażu – zamiast dobudowę zrealizować w kształcie trapezu została wykonana w kształcie prostokąta, a taras został zabudowany gdzie projekt przewidywał jedynie jego zadaszenie. Decyzją (...)z dnia 19 maja 2011 rokuP. I. W.nałożył na inwestorów obowiązek sporządzenia projektu budowlanego zamiennego dla ww. inwestycji. Który to obowiązek inwestorzy wykonali. Decyzją (...) z dnia 02 lutego 2012 roku P. I. W. zatwierdził projekt budowlany zamienny budowy polegającej na dobudowie garażu z tarasem do budynku mieszkalnego jednorodzinnego przy (...) w G. i nałożył na inwestorów – L. i M. E. (1) obowiązek uzyskania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie przedmiotowych budynków.

40 (decyzje – k. 406-407; projekt budowlany zamienny – k. 409-433)

41 Decyzją (...) z 14 maja 2012 roku P. W.udzielił M. i L. E. (1) pozwolenia na użytkowanie budynku garażowego z tarasem usytuowanego przy budynku przy ul. (...) w G..

42 (decyzja – k. 404-405)

43 Od strony południowej działki nr (...) znajduje się stacja transformatorowa P. (...) Operator. Bezpośrednio nad nią przebiega linia energetyczna dwutorowa 2x110kV biegnąca do E. S.. Przez działkę przebiegają liczne linie energetyczne kablowe, które zasilają pobliskie zabudowania.

44 (opinia techniczna dot. ograniczeń w użytkowaniu nieruchomości – k. 14-18)

45 Pismem z dnia 18 czerwca 2020 roku (wysłanym 19 czerwca 2020 roku) (...) S.A. z siedzibą w G. wezwał L. E. (1) i M. E. (1) do wydania nieruchomości stanowiącej działkę o nr (...) oraz do przywrócenia do stanu poprzedniego i zaniechania naruszeń nieruchomości stanowiącej działkę ew. nr (...) – w terminie 07 dni od dnia otrzymania wezwania.

46 (pismo z pełnomocnictwem – k. 289-290)

47 L. E. (1) i M. E. (1) nie zastosowali się do powyższego wobec czego (...) S.A. z siedzibą w G. wniósł przeciwko nim pozew do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, którym wniósł o nakazanie im by wydali mu nieruchomość stanowiącą działkę o nr ew. (...) oraz nakazanie im by przywrócili stan zgodny z prawem i zaniechali naruszeń działki ew. (...), poprzez zaniechanie wykorzystywania jej jako drogi, zakaz wchodzenie i wjeżdżania na jej teren oraz przywrócenie jej stanu poprzedniego poprzez usunięcie ułożonych na niej płyt betonowych. Sprawa ta wpłynęła do Sądu w dniu 17 lipca 2020 roku (została zarejestrowana pod sygn. II C 1656/20, a później I C 1535/21 – wiadomość znana z urzędu)

48 (pozew – k. 291-297)

49 Pismem z 03 listopada 2020 roku (...) S.A. zawiadomił P. m. G. o samowoli budowlanej L. i M. E. (1) polegającej na tym, że budynek posadowiony na (...) nr (...) wykracza poza granice tej działki i zajmuje obszar działki (...), a do tego wokół tego budynku wybudowano ogrodzenie, które znajduje się na granicy (...) oraz uniemożliwia spółce wejście na swoją działkę (...), a nadto na działce (...) zlokalizowano drogę dojazdową do ww. budynku.

50 (pismo – k. 300-302)

51 W latach 2010-2019 działki (...) z obrębu (...)-(...)-32 nie były zgłoszone do opodatkowania. W latach 2020-2021 ww. działki wykazywane były w deklaracjach składanych przez (...) S.A.

52 (pismo – k. 341)

53 Spółdzielnia powinna wnosić opłaty z tytułu użytkowania wieczystego od 1989 roku. Nie uiściła opłat za lata 2007-2016, a należności z tego tytułu w kwocie 369.989,51 zł zostały pokryte w ramach planu podziału sporządzonego w sprawie XVI Co 63/17 ((...), w wysokości 29.512,17 zł zostały pokryte z kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym (...), w wysokości 32.251,67 zł z kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym (...) M. N. nabył prawo użytkowania wieczystego w 2018 roku i wniósł opłatę za 2019 rok. (...) S.A. wniosła opłaty roczne za 2020 i 2021 rok.

54 (pismo – k. 348)

55 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, których treść i prawdziwość nie były kwestionowane. W odniesieniu do dowodów osobowych to należało wskazać, iż:

56 C. L. (1) – przyjaciółka wnioskodawców – potwierdziła, iż wnioskodawcy mieszkają w segmencie od 1987-1988, kupili go gdy był już prawie wybudowany, przed zakupem byli informowani, że segmenty mają garaże podziemne. Przez słup energetyczny u wnioskodawców nie można było wybudować garażu podziemnego więc kierownik budowy powiedział im, że będą mieć garaż wybudowany z boku, na co oni się zgodzili bo było im wszystko jedno. Garaż wybudowano na terenie Spółdzielni. Spółdzielnia to wszystko projektowała. Tereny działek były wyznaczone w momencie gdy Spółdzielnia otrzymała zgodę na budowę. Po zakupie teren wnioskodawców był już ogrodzone, były słupki ale nie było siatki, garaż był dobudowany, dobudowany garaż był już w 1989. Po 7-9 latach dokonali nadbudowy na tarasie na garażu. Ok 2000 r. Wnioskodawczyni mówiła jej że sąsiadka zakłada jej sprawę bowiem ma pretensje o ogrodzenie lub garaż. Pas przylegający bezpośrednio do garażu- początkowo teren zaśmiecony, a skoro wnioskodawczyni graniczyła to zaczęła o niego dbać mimo że nie należał do niej bo to Spółdzielni był, grabiła liście, sadziła kwiatki, drzewka, wyrzuciła śmieci, goście stawiali tam samochody, był utwardzony ale nie wie czym, od 10 lat jest kostka. Ten przylegający teren został kupiony przez kogoś i ogrodzono go przez co korzystanie z garażu jest trudne, ten płot stoi od ok 2000 roku ale nie wie dokładnie. (k. 354-355v)

57 C. C. – przyjaciel wnioskodawców – zeznał, iż wnioskodawcy mieszkają w segmencie od 1989 r., w 1989 r. był już dobudowany garaż, obszar zamieszkiwania nie rożni się od tego, który jest teraz tylko szklaną zabudowę tarasu zrobili nad garażem, zrobili też murowane ogrodzenie w miejsce siatki. Teren przylegający do garażu był ogólnodostępny, wysypany żwirem, później została położona kostka. Dbali o ten teren, sprzątali, sadzili kwiatki. To był teren S.. Ogrodzenie, które utrudnia korzystanie z garażu powstało pod koniec 2023 roku lub na początku 2024 roku. (k. 355v-356)

58 W. L. – córka wnioskodawców – zeznała, że w 1989 roku garaż już istniał, wtedy już nieruchomość była ogrodzona. Wjazd do garażu jest od ul. (...). Droga była utwardzona żwirem, a na ternach zielony Wnioskodawczyni (jej matka) sadziła kwiatki, sąsiedzi przychodzili tam z psami. Teren był Spółdzielni. Później nad garażem postawiono szklane ogrodzenie, oranżerię.

59 Przesłuchanie Wnioskodawcy – zeznali, iż kupili działkę z wybudowanym domem, obecne ogrodzenie odpowiada temu które było wcześniej, początkowo ogrodzenie było z siatki a później było murowane wybudowane przez spółdzielnię. Zabudowali taras oranżerią. Podjazd na początku usypany był z kamienia i żwirku, a później wnioskodawcy wyłożyli go kostką. Od 1987 roku z tej drogi korzystali wszyscy. Trwało to do czasu ogrodzenia tej posesji. Nie sprzeciwiali się korzystaniu przez inne osoby. Jak uczestnik chciał postawić garaż to dowiedział się że coś nie tak jest z granicami. Co do wybrukowanego podjazdu to mieli świadomość, że to prawo użytkowania wieczystego Spółdzielni ale spółdzielnia starała się że by miasto to wykupiło ale nie doszło do tego. Od 2018 lub 2019 uczestnik zaczął rościć prawa do tego fragmentu. Nie opłacali opłat z tytułu użytkowania wieczystego. Droga nigdy nie była ogrodzona, dalej to tak wygląda. W 1992 roku wystąpili o legalizację budowy bo dowiedzieli się, że Spółdzielnia „zrobiła źle”. (k. 445-446v)

60 Wnioskodawczyni – zeznała, że zrobili kostkę na drodze dojazdowej do garażu, przez ten teren przechodzili sąsiedzi, od strony zewnętrznej przy ogrodzeniu sadziła krzewy, sprzątała te działkę, wszyscy mogli swobodnie z tej drogi korzystać a im była potrzebna by swobodnie korzystać z wjazdu do garażu. Potwierdza to co powiedział Wnioskodawca (k. 446v)

61 Sąd zważył co następuje:

OCENA ŻĄDAŃ

62 Wniosek o zasiedzenie w dobrej wierze w dniu 10 sierpnia 2008 roku prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej (...) z obrębu (...) o powierzchni 75 m ² w całości

63 W orzecznictwie podnosi się, że w sprawie o zasiedzenie związanie sądu granicami żądania (art. 321 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) obejmuje wyłącznie wskazanie posiadania rzeczy, które miało doprowadzić do nabycia prawa w wyniku zasiedzenia, wskazanie prawa, które miało zostać nabyte w wyniku tego zasiedzenia, oraz wskazanie – przez wnioskodawcę lub innego uczestnika postępowania - podmiotu, który miał to prawo nabyć (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 19 października 2018 roku, III CZP 1/18, wraz z przywołanym w niej orzecznictwem). Wnioskodawca ma jedynie możliwość, a nie obowiązek, podania we wniosku daty, w której miałoby nastąpić nabycie prawa wskutek zasiedzenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 07 października 2005 roku, IV CK 133/05), ponadto datę taką może podać również uczestnik postępowania. Stanowisko o niezwiązaniu sądu datą zasiedzenia jest uzasadniane tym, że przedmiotem postępowania pozostaje ustalenie, czy doszło do spełnienia przesłanek nabycia prawa przez określony podmiot. Jeśli więc materiał sprawy: faktyczny i dowodowy uzasadnia konstatację, że nabycie takie nastąpiło, tyle że w dacie innej niż wskazana we wniosku, to sąd powinien stwierdzić nabycie prawa w dacie rzeczywistej. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 07 lipca 2021 roku, III CSKP 103/21)

64 Konstrukcja użytkowania wieczystego jako prawa do cudzej nieruchomości gruntowej uregulowana jest w art. 232-243 k.c. i ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 1997 roku, nr 115, poz. 741). Niewątpliwie, użytkowanie wieczyste jest rodzajem prawa rzeczowego o statusie pośrednim między własnością a ograniczonymi prawami rzeczowymi. Prawo użytkowania wieczystego jest jednak – mimo wielu podobieństw – prawem odmiennym niż prawo własności, zatem także posiadanie nieruchomości w zakresie każdego z tych praw ma odmienny charakter (tak: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 2008 roku, III CZP 68/08, Legali nr 102635). Użytkownik wieczysty ma prawa zbliżone do właściciela, z tym że nie może uszczuplać prawa własności. Mając na uwadze celowy charakter użytkowania wieczystego stwierdzić należy, że korzystanie najdobitniej przejawia się wznoszeniem budynków i innych urządzeń na gruncie stanowiącym przedmiot użytkowania wieczystego. Użytkownik może korzystać z gruntu oddanego

65 mu w wyniku użytkowania wieczystego w graniach określonych przez ustawy, zasady współżycia społecznego oraz umowę, jak stanowi przepis art. 233 k.c..

66 Stosownie do treści art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Użyte w art. 336 k.c. określenie posiadania nie jest zupełnie identyczne z pojęciem posiadania używanym w języku potocznym. Przepis ten odróżnia posiadanie rzeczy (possessio rei) od tzw. posiadania praw (possessio iuris, quasi possessio). W myśl tego przepisu posiadaczem rzeczy jest wyłącznie ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), i tylko takie posiadanie prowadzi do zasiedzenia, ten zaś, kto rzeczą faktycznie włada w zakresie odpowiadającym treści innego prawa, z którym łączy się władza nad rzeczą, jest posiadaczem tego prawa (posiadacz zależny). Kryterium, które odróżnia posiadanie rzeczy od posiadania praw oraz posiadanie poszczególnych praw między sobą, jest czynnik woli (animus), w tym znaczeniu, że gdy określona osoba włada rzeczą cum animo domini, jest posiadaczem prawa własności, gdy zaś przy władaniu wyraża wolę korzystania z rzeczy w takim zakresie, jaki odpowiada innemu prawu, jest posiadaczem innego prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2000 roku, II CKN 879/98, I. nr 338896).

67 Samoistne posiadanie nieruchomości w zakresie użytkowania wieczystego

68 w orzecznictwie, jak i doktrynie utożsamia się z faktycznym wykonywaniem władztwa nad nieruchomością, z wolą posiadania jej dla siebie, jednak w granicach tego prawa. Na zewnątrz różnica sposobu posiadania może być trudna do dostrzeżenia, jednak zaznacza się wyraźnie

69 w strefie woli posiadacza ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2000 roku, IV CKN 103/00, Legalis nr 277905, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca

70 1973 roku, II CRN 154/73, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2004 roku, II CK 105/03, Legalis nr 73069).

71 Natomiast za przyjęciem, że posiadanie wykonywane przez użytkownika wieczystego nie jest posiadaniem zależnym w rozumieniu art. 336 k.c. przemawia zakres przysługujących użytkownikowi wieczystemu uprawnień względem rzeczy. Formalnie bowiem rzecz nadal stanowi własność państwową lub komunalną, niemniej niemalże wszystkie uprawnienia właścicielskie przechodzą na użytkownika wieczystego (postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 13 października 2010 roku, I CSK 582/09, Legalis nr 406108).

72 Wykonywanie przez użytkownika wieczystego posiadania w zakresie tego prawa jest więc konsekwencją ustanowienia tego prawa i dotyczy zarówno sfery określonej jako corpus possesionis, jak również zakresu animus. O rodzaju posiadania decyduje zatem to, w jaki sposób oraz z jaką świadomością dana osoba wykonuje posiadanie konkretnej nieruchomości. Przejawy tego władania oraz uzewnętrzniony stosunek posiadacza do rzeczy stanowią podstawę ustalenia czy władanie rzeczą przez posiadacza ma charakter samoistny, czy też jest to posiadaniem w zakresie użytkowania wieczystego.

73 Charakterystyczne dla prawa użytkowania wieczystego posiadanie nieruchomości gruntowej i posadowienie na niej ogrodzenia oraz budynków jest bliskie posiadaniu właścicielskiemu. Różni się jednak od niego w tych aspektach, które

74 są konsekwencją powstawania i wykonywania tego prawa na rzeczy cudzej, z czym wiąże się konieczność świadczenia opłat rocznych na rzecz właściciela oraz korzystania z gruntu

75 w sposób określony w umowie z właścicielem, z zagrożeniem jej rozwiązania.

76 Wnioskodawcy we wniosku podali, że bieg terminu zasiedzenia rozpoczął się 10 sierpnia 1988 roku, tj. z dniem wydania decyzji nr (...), którą zezwolono S. (...) w G. na budowę budynku szeregowego, dwukondygnacyjnego z garażami w piwnicy na nieruchomości położonej w G. przy ul. (...). Z tym stanowiskiem nie można się zgodzić bowiem z materiału dowodowego wynika, że w dniu 02 października 1992 roku wydana została decyzja o pozwoleniu na dobudowanie do budynku mieszkalnego garażu. Z kolei z załączonych do pisma z 26 kwietnia 1993 roku zdjęć (k. 495-504) wynika, że w tej dacie nie było jeszcze dobudowanego budynku garażowego, a nawet nie rozpoczęto jego budowy. Budowa nastąpić musiała pomiędzy 26 kwietnia 1993 roku, a 24 listopada 1993 roku, kiedy to wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o wydanie decyzji na użytkowanie ogrodzenia jego posesji przy ul. (...), w którym to wniosku wskazał, że wiąże się to z wydzierżawieniem terenu od S.o powierzchni 74m ( 2) (a więc działki (...)). Pismem z dnia 02 października 1993 roku wnioskodawcy zwrócili się do spółdzielni mieszkaniowej z prośbą o wydzierżawienie ww. działki wskazując m.in. że chcą ten teren zagrodzić. Ogrodzenie przechodzi w ścianę wybudowanego budynku garażu, a więc musiało ono powstać po jego wybudowaniu.

77 W aktach sprawy jest jeszcze decyzja nr (...) z dnia 22 lutego 1993 roku, którą zezwolono na użytkowanie stałego ogrodzenia posesji (...) przy czym - jak wynika z tego do kogo została zaadresowana – posesja ta użytkowana była przez C. O., nie zaś wnioskodawców. Nie może być zatem miarodajna dla określenia momentu, w którym wnioskodawcy objęli w posiadanie działkę (...).

78 Skoro z przesłuchania wnioskodawców wynika, że w chwili gdy chcieli budować garaż zdawali sobie sprawę z tego, że „coś nie tak jest z granicami”. W październiku 1993 roku ubiegali się od Spółdzielni o zgodę na wydzierżawienie im działki (...), na co S. przystała. W tej sytuacji uznać należy, że wnioskodawcy nie uważali się za posiadaczy tej działki w zakresie użytkowania wieczystego. Nie płacili nadto opłat z tytułu użytkowania wieczystego tego gruntu.

79 Niezależnie od tego, gdyby uznać Wnioskodawców za posiadaczy prawa użytkowania wieczystego to byliby posiadaczami w złej wierze. Raz, że wiedzieli kto jest faktycznym użytkownikiem wieczystym nieruchomości, a dwa, zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku ustawy o gospodarce nieruchomościami oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej wymaga zawarcia umowy w formie aktu notarialnego. Oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu w księdze wieczystej. Wnioskodawcy nie legitymują się taką umową. Ugruntowany w orzecznictwie jest pogląd – który może znaleźć odpowiednie zastosowanie na gruncie sprawy niniejszej - że nie jest samoistnym posiadaczem w dobrej wierze osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienia własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego. Nieformalny nabywca nieruchomości jest jej posiadaczem w złej wierze, wie bowiem, że ze względu na niezachowanie formy aktu notarialnego (art. 158 k.c.) nie nabył prawa własności (Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991 roku, III CZP 108/91, Legalis nr 27543 oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 1997 roku, I CKN 74/97, Legalis nr 31023).

80 Opierając się o obowiązujące terminy zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego w złej wierze, tj. 30 lat (art. 172 k.c. w brzmieniu obowiązującym na chwilę rozpoczęcia terminu zasiedzenia), dla możliwości stwierdzenia zasiedzenia niezbędne jest legitymowanie się przez posiadacza okresem posiadania nieruchomości, której obecnym użytkownikiem wieczystym jest (...) S.A., w okresie od 26 kwietnia - 24 listopada 1993 roku do 26 kwietnia - 24 listopada 2023 roku. Termin zasiedzenia prawa użytkowania wieczystego upływałby bowiem w okresie między 26 kwietnia, a 24 listopada 2023 roku.

81 Tymczasem wszczęcie egzekucji z prawa użytkowania wieczystego i dokonanie o tym wpisu w księdze wieczystej skutkowało przerwaniem biegu terminu zasiedzenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że bieg terminu zasiedzenia nieruchomości, w stosunku do której wszczęta została egzekucja sądowa świadczeń pieniężnych, przerywa zajęcie w egzekucji z nieruchomości (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2024 roku, II CSKP 856/23, Lgalis nr 3063819; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 roku, III CZP 69/13, Legalis nr 738594).

82 Skuteczność zajęcia prawa użytkowania wieczystego określona została w art. 925 k.p.c. w zw. z art. 1004 k.p.c., z uwzględnieniem tego, że wpis ma moc wsteczną w stosunku do osoby trzeciej i dłużnika, któremu nie doręczono wezwania, od daty złożenia przez komornika wniosku, zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 06 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece. Wniosek o wpis zajęcia prawa użytkowania wieczystego złożony został w dniu 08 sierpnia 2013 roku, a więc z tą datą nastąpiło przerwanie biegu terminu zasiedzenia. Postanowienie o udzieleniu przybicia wydano 20 marca 2018 roku, zaś 21 marca 2019 roku wpłynął wniosek o wpis do księgi wieczystej nowego użytkownika wieczystego.

83 Następnie na skutek wytoczenia przez (...) S.A. przeciwko L. E. (1) i M. E. (1) powództwa m.in. o wydanie nieruchomości stanowiącej działkę o nr (...), a więc podjęcia przed sądem czynności przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia (art. 175 k.c. w zw. z art. 123 § 1 k.c.) doszło do ponownego przerwania biegu terminu zasiedzenia. Zgodnie z art. 124 § 1 k.c. po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Przy czym bieg zasiedzenia rozpoczyna się od zakończenia (prawomocnego) postępowania na skutek powziętej czynności procesowej. Powyższa sprawa dotychczas nie została prawomocnie zakończona.

84 Wniosek o zasiedzenie w dobrej wierze w dniu 10 sierpnia 2008 roku prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej (...) z obrębu (...) w części o pow. 142 m ²

85 Wnioskodawcy cofnęli ten wniosek jednakże wobec braku zgody Uczestnika cofnięcie wniosku nie jest skuteczne. Zgodnie z art. 512 § 1 k.p.c. po rozpoczęciu posiedzenia albo po złożeniu przez któregokolwiek z uczestników oświadczenia na piśmie cofnięcie wniosku jest skuteczne tylko wtedy, gdy inni uczestnicy nie sprzeciwili się temu w terminie wyznaczonym.

86 Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy wskazuje, że działka o nr (...). (...) stanowiła osiedlową drogę, z której korzystali zarówno wnioskodawcy, jak i inne osoby. Wnioskodawcy nie podejmowali działań mających na celu uniemożliwienia osobom trzecim korzystania z tej działki, nie płacili za nią opłat za użytkowanie wieczyste. Brak jest zatem spełnienia przesłanki posiadania prawa użytkowania wieczystego.

87 Z przesłuchania Wnioskodawcy wynika, że od zawsze mieli świadomość, że to prawo użytkowania wieczystego do (...) przysługuje Spółdzielni. Z przesłuchania Wnioskodawczyni wynika dodatkowo, że teren (...) był im potrzebny w celu dojazdu do wybudowanych garaży. Podobnie zeznała świadek C. L. (1), tj. że pas przylegający bezpośrednio do garażu początkowo był zaśmiecony, a skoro wnioskodawczyni z nim graniczyła to zaczęła o niego dbać mimo że nie należał do niej, a doS.. Gdyby nawet uznać, że Wnioskodawcom przysługuje przymiot posiadaczy prawa użytkowania wieczystego to należałby by przyjąć, że termin rozpoczynający bieg zasiedzenia rozpoczął się po wybudowaniu garażu, a więc najwcześniej pod koniec 1993 roku (skoro do rozpoczęcia jego budowy doszło w okresie od 26 kwietnia - 24 listopada 1993 roku). Skoro wiedzieli, że użytkowanie wieczyste przysługuje Spółdzielni i nie doszło do zawarcia umowy przenoszącej prawo użytkowania wieczystego w formie aktu notarialnego to mamy do czynienia ze złą wiarą, a więc także zastosowanie miałby 30-letni termin. Wraz z wpływem wniosku o wpis zajęcia prawa użytkowania wieczystego w dniu 08 sierpnia 2013 roku nastąpiło przerwanie biegu terminu zasiedzenia. Postanowienie o udzieleniu przybicia wydano 20 marca 2018 roku, zaś 21 marca 2019 roku wpłynął wniosek o wpis do księgi wieczystej nowego użytkownika wieczystego. W dniu 17 lipca 2020 roku wraz z pozwem windykacyjnym (...) S.A. wniósł powództwo negatoryjne dotyczące działki i nr (...), a więc podjął przed sądem czynności przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia (art. 175 k.c. w zw. z art. 123 § 1 k.c.) i doszło do ponownego przerwania biegu terminu zasiedzenia. Zgodnie z art. 124 § 1 k.c. po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Przy czym bieg zasiedzenia rozpoczyna się od zakończenia (prawomocnego) postępowania na skutek powziętej czynności procesowej. Powyższa sprawa dotychczas nie została prawomocnie zakończona.

88 Wniosek o zasiedzenie służebności gruntowej na użytkowaniu wieczystym gruntu, tj. (...) z obrębu (...) w części o pow. 142 m ² , dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-C. w Warszawie prowadzi (...), położonej w rejonie ul. (...) w G..

89 Zgodnie z art. 292 k.c. służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio.

90 Zgodnie zaś z art. 172 § 1 k.c. posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Z mocy § 2 tego artykułu po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

91 W świetle powołanych wyżej przepisów zasiedzenie nieruchomości gruntowej nastąpić może zatem w przypadku spełnienia kumulatywnie trzech przesłanek: posiadania w zakresie odpowiadającym władztwu wypływającemu z treści określonej służebności gruntowej; upływ czasu, którego długość uzależniona jest od dobrej lub złej wiary posiadacza w chwili wejścia w posiadanie; faktyczne posiadanie w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej polegać musi na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia.

92 Jeśli chodzi o pierwszą z ww. przesłanek, tj. posiadanie służebności, wskazać należy, iż zgodnie z art. 352 k.c., kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności. Do posiadania służebności stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy. Przy tym w przypadku posiadania służebności gruntowej w rachubę nie wchodzi, jak przy nabyciu własności, posiadanie samoistne, lecz posiadanie w zakresie odpowiadającym treści służebności. Jest to posiadanie swoiste, zwłaszcza w przypadku służebności gruntowej drogi, bowiem uprawnienia wynikające z tej służebności nie łączą się z władztwem nad rzeczą w dosłownym znaczeniu. Podmiot wykonujący służebność korzysta bowiem z cudzej rzeczy tylko w oznaczonym zakresie, nierzadko bardzo wąskim, w istocie nie władając nią. Do zasiedzenia służebności gruntowej nie ma więc zastosowania wymaganie posiadania samoistnego, tj. art. 172 § 1 k.c. (tak m.in. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowień z dnia 5 czerwca 2009 roku, I CSK 392/08 i 11 lutego 2010 roku, I CSK 181/09).

93 Wskazać kolejno należy, iż z posiadaniem związane są ustanowione przez ustawodawcę celem zapewnienia ochrony posiadania domniemania ciągłości (art. 340) i zgodności z prawem (art. 341). Domniemanie ciągłości nadaje posiadaniu określone kwalifikacje, mające szczególne znaczenie dla kwestii zasiedzenia przy obliczaniu czasu posiadania. Domniemanie zgodności z prawem (art. 341) legitymuje posiadacza, nadając posiadaniu samoistnemu kwalifikację tytułu prawnego legitymującego posiadacza jako osobę uprawnioną w zakresie zgodnym z treścią wykonywanego posiadania. Nadto zgodnie z art. 7 k.c. stanowiącym, iż jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary, przy tym zgodnie z obowiązującym stanowiskiem judykatury istnienie dobrej wiary w sprawie o nabycie prawa przez zasiedzenie ocenia się na chwilę objęcia nieruchomości w posiadanie, uzyskania posiadania (v. komentarz do art. 172 Kodeksu Cywilnego, Czesław Rudnicki, wyd. LexisNexis 2006 roku, s. 201, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2003 roku III CZP 35/03).

94 Wszystkie podane wyżej domniemania mają charakter domniemań wzruszalnych ( iuris tantum), jak stanowi art. 234 k.p.c., których obalenie jest dopuszczalne w każdym postępowaniu jako zagadnienie wpadkowe. Wartość tych domniemań jednak polega na tym, że zwalniają posiadacza od konieczności prowadzenia dowodów i legitymują go do chwili obalenia przez tego, kto twierdzi, iż domniemanie jest w konkretnej sprawie nieprawdziwe.

95 Jak już wspomniano, przepis art. 292 k.c. wymaga oprócz powyżej opisanych, zwykłych ustawowych przesłanek nabycia przez zasiedzenie, aby korzystanie ze służebności łączyło się z istnieniem trwałego i widocznego urządzenia. Ustawa nie precyzuje pojęcia „trwałego i widocznego urządzenia", pozostawiając uściślenie tego określenia wykładni na tle konkretnego stanu faktycznego. W judykaturze przyjmuje się, że za trwałe i widoczne urządzenie, o którym mowa w art. 292 k.c., należy rozumieć trwałą postać widocznego przedmiotu będącego rezultatem świadomego działania człowieka, który ponadto odpowiada treści służebności pod względem gospodarczym, nie może ono zatem powstać wskutek działania sił natury. Chodzi tu o odpowiednie urządzenie materialne umożliwiające lub ułatwiające korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie służebności, sporządzone na obcej nieruchomości lub co najmniej wkraczające w jej sferę (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2002 roku, II CKN 160/00). Charakter tego urządzenia ma być trwały, a nie chwilowy i musi ono być widoczne (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1960 roku, 2 CR 951/59, OSN 1961/1/20). Przyjmuje się, że urządzenia, o których mowa w art. 292 k.c., aby mogły być uznane za trwałe i widoczne, muszą być wynikiem świadomego i pozytywnego działania ludzkiego w celu przystosowania gruntu obciążonego jako drogi. I tak, w przypadku służebności gruntowej drogi, przejeżdżanie przez szlak drożny niemający urządzonej drogi nie może doprowadzić do zasiedzenia, skutki bowiem przejeżdżania w postaci kolein bądź śladów przepędzania bydła nie są urządzeniem w rozumieniu tego przepisu, natomiast koleiny utwardzone żwirem stanowią takie urządzenie. Jednocześnie trwałe i widoczne urządzenia, z których korzysta posiadacz nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności gruntowej, powinny być przez niego wykonane, tylko bowiem wtedy korzystanie z takich urządzeń może stanowić zewnętrzną oznakę władania cudzą własnością we wskazanym zakresie (uchwała Sądy Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2011 roku, III CZP 10/11, Legalis nr 347890).

96 Niewątpliwie Wnioskodawcy korzystają z trwałego i widocznego urządzenia, które zostało wykonane na działce (...). Pierwotnie dojazd do garaży usypany był żwirem, a obecnie jest on ułożony z kostki brukowej. Materiał dowodowy nie pozwala jednak stwierdzić, aby to Wnioskodawcy wybudowali rzeczone urządzenie.

97 Na zdjęciu k. 438v + 167 widać jak wybrukowany podjazd kończy się na wysokości końca dobudowanego garażu i następnie przechodzi (nagle zwęża się) w wybrukowany chodnik prowadzący przez dalszą część działki do ul. (...). Jest to ten sam rodzaj kostki, z pofalowanymi bokami. Podwórko Wnioskodawców wyłożone jest inną kostką – o równych brzegach i ułożono ją w inny sposób (k. 437, 437v). Podjazd ułożony jest z tej samej kostki i w ten sam wzór co reszta osiedlowych dróg i chodników (k. 84, 28). Powyższe może świadczyć o tym, że w istocie utwardzenie terenu zostało wykonane przez S. M. nie zaś Wnioskodawców, tym bardziej, że mieszkańcy osiedla w piśmie z dnia 13 października 1993 roku adresowanym do U. M. wskazali, że „Pan E. jednocześnie skandalicznie zaśmieca teren wcześniej uporządkowany przez pozostałych Mieszkańców Osiedla. Teren ten został oczyszczony i utwardzony dzięki dodatkowym nakładom finansowym, w których Pan E. nie partycypował.”.

98 Z zeznań świadków C. L. (2) i C. C., a także W. L. wynika, że Wnioskodawcy dbali o ogólnodostępny teren przylegający do garaży – czyli działkę (...), że dbali o czystość, sadzili kwiatki. Nie wynika z nich jednak aby to Wnioskodawcy utwardzili teren (wysypali żwirem, a później by położyli kostkę). Zeznając na temat utwardzenia nie mówili kto to zrobił. Gdyby nawet uznać, że z kontekstu zeznań wynika, że utwardzenia dokonali Wnioskodawcy to w tym zakresie należałoby uznać zeznania za niewiarygodne. Świadkowie zeznali bowiem, że garaż był już wybudowany w 1989 roku, niemniej jednak jak już wyżej wyjaśniono prace nad budową garażu rozpoczęto pomiędzy 26 kwietnia, a 24 listopada 1993 roku, co wynika z dokumentów urzędowych i innych dowodów zgromadzonych w sprawie. Co do tego faktu byli wręcz przekonani. Skoro zatem mylili się w kwestii garażu to trudno dać im wiarę co do drugiej kluczowej dla rozstrzygnięcia kwestii jaką jest to kto wybudował trwałe i widoczne urządzenie na (...) tym bardziej, że reszta dowodów nie potwierdza jednoznacznie tych zeznań. Z tych samych przyczyn i w tym samym zakresie należy uznać za niewiarygodne przesłuchanie Wnioskodawców. Jednocześnie z zeznań C. L. (2) wynika, że swoją wiedzę czerpie z przekazów Wnioskodawczyni, z którą się przyjaźni, świadek nie mieszka w pobliżu spornych działek więc nie była naocznym świadkiem wydarzeń. C. C. także jest przyjacielem Wnioskodawców, zaś W. L. ich córką i w latach 90 wyprowadziła się.

99 Niezależnie od powyższego, wniosek ten także nie jest zasadny już chociażby ze względu na przerwanie biegu terminu zasiedzenia. Jak wskazano wyżej Wnioskodawcy byli świadomi tego, że nie przysługują im żadne prawa do działki o nr (...), że takie prawa posiada Spółdzielnia Mieszkaniowa i nie zawarli umowy o przeniesienie prawa użytkowania wieczystego w formie aktu notarialnego, nie płacili opłat z tytułu użytkowania wieczystego. Gdyby zatem przyjąć, że Wnioskodawcy posiadali przedmiotową służebność to charakter tego posiadania należałoby oceniać przez pryzmat istnienia złej wiary. Zastosowanie ma zatem 30-letni termin zasiedzenia, którego bieg, jak już wyżej wskazano, rozpocząłby się po wybudowaniu garażu, a więc najwcześniej pod koniec 1993 roku (skoro do rozpoczęcia jego budowy doszło w okresie między 26 kwietnia, a 24 listopada 1993 roku). Objęcie w posiadanie służebności gruntowej należy bowiem wiązać z chwilą wejścia na działkę (...) w celu dokonania na niej utwardzenia gruntu w celu przystosowania jej do celów dojazdowych. Można w tym kontekście posiłkować się orzecznictwem dotyczącym służebności przesyłu. Przyjmuje się, że objęcie w posiadanie służebności gruntowej, odpowiadającej obecnie służebności przesyłu, następuje najczęściej w chwili wejścia na cudzy grunt w celu budowy trwałego i widocznego urządzenia (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 września 2013 roku, V CSK 440/12, LEX nr 1391378),

100 Wraz ze złożeniem wniosku o wpis zajęcia prawa użytkowania wieczystego, tj. w dniu 08 sierpnia 2013 roku, nastąpiło przerwanie biegu terminu zasiedzenia. Postanowienie o udzieleniu przybicia wydano 20 marca 2018 roku, zaś 21 marca 2019 roku wpłynął wniosek o wpis do księgi wieczystej nowego użytkownika wieczystego. Następnie 17 lipca 2020 roku na skutek wytoczenia przez (...) S.A. przeciwko L. E. (1) i M. E. (1) powództwa negatoryjnego dotyczące działki i nr (...), a więc podjął przed sądem czynności przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia (art. 175 k.c. w zw. z art. 123 § 1 k.c.) i doszło do przerwania biegu terminu zasiedzenia. Zgodnie z art. 124 § 1 k.c. po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Przy czym bieg zasiedzenia rozpoczyna się od zakończenia (prawomocnego) postępowania na skutek powziętej czynności procesowej. Powyższa sprawa dotychczas nie została prawomocnie zakończona.

101 Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c., bieg zasiedzenia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 stycznia 2011 roku III CZP 124/10 (OSNC 2011/9/99), przy wykładni tego przepisu dla potrzeb zasiedzenia służebności przesyłu trzeba uwzględnić, że ma on zastosowanie do przerwania biegu terminu zasiedzenia tej służebności przez potrójne odesłanie w art. 175, art. 292 i art. 305⁴ KC, nakazujące jedynie „odpowiednie” stosowanie do zasiedzenia takiej służebności, przepisów o przedawnieniu, co oznacza, że przy ich wykładni należy uwzględnić specyfikę tej służebności. Przyjmując, że wniosek właściciela nieruchomości o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem (art. 305¹ § 2 KC) przerywa bieg terminu zasiedzenia służebności, Sąd Najwyższy wskazał, iż właśnie ze względu na specyfikę tej służebności, należy przyjąć, że przerywa bieg terminu jej zasiedzenia nie tylko roszczenie windykacyjne czy negatoryjne właściciela nieruchomości obciążonej, które nie zawsze może być skuteczne, lecz także inna akcja mająca na celu odzyskanie władztwa właścicielskiego i uregulowanie w nowy sposób stosunków prawnorzeczowych na nieruchomości między właścicielem, a posiadaczem, w tym akcje prowadzące do zmiany charakteru posiadania (porównaj także uchwałę z dnia 28 czerwca 2006 roku, III CZP 42/06, OSNC 2007/4/54 oraz postanowienie z dnia 22 czerwca 1998 roku, I CKN 143/98, OSP 2000/2/22 i wyrok z dnia 7 maja 2009 roku, IV CSK 459/08).

102 Odnośnie żądania stwierdzenia zasiedzenia służebności gruntowej na prawie użytkowania wieczystego

103 W postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c. stosowanym odpowiednio przez art. 13 § 2 k.p.c., sąd jest związany zakresem żądania wnioskodawcy co oznacza, że nie może orzec co do przedmiotu, który żądaniem nie jest objęty, ani udzielić ochrony prawnej na innej podstawie faktycznej, niż wskazana przez wnioskodawcę. Sformułowanie żądania należy do wnioskodawcy (art. 511 § 1 w zw. z art. 187 k.p.c.), a jak podkreślają przedstawiciele doktryny, sąd nie jest bezwzględnie związany brzmieniem gramatycznym lub stylistycznym, o ile nie wpływa to na jego istotę. Zasada ne eat iudex ultra petita partium nie ma tak bezwzględnego charakteru, jak w trybie procesowym, bo nie ma zastosowania wtedy, gdy granice orzekania zostały rozszerzone wskutek zgłoszenia żądań przez innych uczestników postępowania, którzy byliby uprawnieni do zgłoszenia wniosku w danym postępowaniu oraz w sprawach, w których sąd z urzędu ustala zakres podmiotowy. W ustawowym modelu służebności drogi koniecznej jej przedmiotem pozostaje grunt jako pojęcie związane z nieruchomością i prawem własności, natomiast w przypadku ustanowienia drogi na prawie wieczystego użytkowania przedmiotem służebności jest to prawo, a jej wykonywanie dotyczy gruntu, nie zaś nieruchomości w rozumieniu art. 46 § 1 k.c.. Treść służebności pozostaje w obu przypadkach taka sama, lecz odmienny jest przedmiot służebności i odmiennie może być ukształtowane podmiotowo prawo do wynagrodzenia. Wnioskodawca określa w żądaniu przedmiot służebności oraz jej treść i sąd jest tym żądaniem związany z tym wyjątkiem, że związanie nie dotyczy wskazanego przebiegu drogi koniecznej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2011 roku, II CSK 94/11, i orzeczenia w nim powołane). W rezultacie Sąd nie jest związany żądaniem wnioskodawcy ustanowienia służebności drogi koniecznej na nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste, jeżeli uczestnik postępowania wniósł o ustanowienie tej służebności na prawie użytkowania wieczystego. (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2016 roku, III CZP 31/16, Legalis nr 1469262)

104 Uczestnik twierdził, że nie można ustanowić służebności gruntowej na prawie użytkowania wieczystego bowiem służebność gruntowa obciąża nieruchomość. Na poparcie powyższego twierdzenia powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach V CSK 322/18 i V CSK 314/8. W sprawach tych wyrażono pogląd, że służebność przesyłu nabyta w wyniku zasiedzenia obciąża nieruchomość, a nie ustanowione na niej użytkowanie wieczyste. Wynika to z charakteru urządzeń przesyłowych. Sąd Najwyższy wskazał, że właściwości urządzenia, które ma powstać na nieruchomości w związku z ustanowieniem przez użytkownika wieczystego na jego prawie służebności gruntowej albo przesyłu powinny być takie, że wraz z wygaśnięciem użytkowania wieczystego, urządzenia te będą możliwe do usunięcia. Takie techniczne właściwości mają zwykle przyłącza rozmaitych instalacji do nieruchomości, budowane zresztą przede wszystkim w celu podniesienia wartości i użyteczności nieruchomości, której służą (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2017 roku, III CZP 2/16, OSNP 2018, nr 1, poz. 10), ale nie sieci przesyłowe, z których większość powstaje jako inwestycje liniowe. Właściwości techniczne sieci zwykle wykluczają możliwość ich dowolnego przesuwania w przestrzeni, bez równoczesnego oddziaływania na sytuację faktyczną i prawną szeregu innych nieruchomości, poza tą, do której tytuł do korzystania podlega regulacji w konkretnym postępowaniu.

105 W przypadku wybudowania trwałego i widocznego urządzenia – drogi dojazdowej istnieje możliwość usunięcia tych urządzeń wraz z wygaśnięciem prawa użytkowania wieczystego. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza ustanowienie służebności gruntowej w postaci drogi koniecznej na prawie użytkowania wieczystego (postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października 2008 roku, I CSK 135/08; postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2009 roku, II CSK 674/08).

106 Służebnością może być obciążona nie tylko nieruchomość gruntowa, ale i użytkowanie wieczyste gruntu ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1968 roku sygn. akt III CZP 98/68, Legalis nr 13702; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1974 roku sygn. akt III CZP 21/74, Legalis nr 18040; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2008 roku sygn. akt I CSK 135/08, Legalis nr 122194). W razie obciążenia nieruchomości prawem użytkowania wieczystego dopuszczalne jest ustanowienie drogi koniecznej wyłącznie na prawie użytkowania wieczystego gruntu, który pozostaje w wyłącznej dyspozycji użytkownika wieczystego ponoszącego ograniczenia w korzystaniu z gruntu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2016 roku sygn. akt III CZP 31/16, Legalis nr 1469262). Z drugiej jednak strony, zgodnie z tezą wyrażoną przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 marca 2014 roku (III CSK 174/13, Legalis nr 994587) ustanowienie służebności gruntowej z obciążeniem użytkowania wieczystego nie gwarantuje tej służebności takiej samej trwałości, jaką cechuje się służebność ustanowiona na nieruchomości. Należy się przychylić do stanowiska, że możliwe jest ustanowienie służebności drogi koniecznej, której przedmiotem jest prawo użytkowania wieczystego, choć zgodzić się należy z tym, że służebność gruntowa w istocie nie jest obciążeniem prawa lecz obciążeniem rzeczy. Użytkowanie wieczyste jest bowiem prawem pośrednim między własnością, a ograniczonymi prawami rzeczowymi i w odniesieniu do braku dostępu do drogi publicznej należy sięgać per analogiam do przepisów o prawie własności. W rezultacie zgłoszone przez Wnioskodawców żądanie stwierdzenia zasiedzenia służebności gruntowej polegającej na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia na prawie użytkowania wieczystego nieruchomości jest co do zasady dopuszczalne, tj. dopuszczalne jest zgłoszenie takiego wniosku i możliwe jest stwierdzenie zasiedzenia służebności gruntowej na prawie użytkowania wieczystego nieruchomości, z tym zastrzeżeniem, że uwzględnienie takiego wniosku uzależnione jest od spełniania przesłanek zasiedzenia takiej służebności.

107 Reasumując, w ocenie Sądu wniosek podlega oddaleniu w całości.

108 O kosztach procesu Sąd postanowił w punkcie 2-4 postanowienia, Uczestnik reprezentowany przez adwokata (wynagrodzenie 2.700 - § 5 ust. 1 w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, Dz.U. z 2015 roku, poz. 1800), brak dowodu uiszczenia opłaty skarbowej, Wnioskodawcy – reprezentowani przez radcę prawnego, uiścili 2.000 zł opłata od wniosku, 17 zł opłata skarbowa, 1.000 zł (k. 370) + 1500 (k. 557) zaliczki na poczet opinii biegłego (k. 470) – biegłemu przyznano wynagrodzenie w kwocie 149,67 zł, wypłacona ze środków Skarbu Państwa (k. 488). O odsetkach od zasądzonej kwoty Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1¹ k.p.c.

109 asesor sądowy Aleksandra Chrobot

110 Z:

111 1. odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczyć Pełnomocnikowi Wnioskodawców.