Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 11 października 2024 r., II C 3947/20

wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 11 października 2024 r., II C 3947/20

Tekst

1 Sygnatura akt II C 3947/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 11 października 2024 r.

3 Sąd Okręgowy w Warszawie II Wydział Cywilny

4 w składzie:

5 Przewodniczący: sędzia SO Michał Chojnacki

6 po rozpoznaniu w dniu 11 października 2024 r. w Warszawie

7 na posiedzeniu niejawnym sprawy

8 z powództwa J. K.

9 przeciwko (...) Bankowi (...) spółce akcyjnej w W.

10 o zapłatę i ustalenie, ewentualnie o ustalenie i zapłatę

11 orzeka:

12 I. oddala powództwo w całości;

13 II. ustala, że powódka ponosi całość kosztów procesu, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie Referendarzowi sądowemu.

14 sędzia Michał Chojnacki

15 Sygn. akt II C 3947/20

Uzasadnienie

16 Pozwem z dnia 23 grudnia 2020 r. ( prezentata Biura Podawczego Sądu – k. 3) sprecyzowanym pismem z dnia 22 lutego 2021 roku (k. 94 i n.), skierowanym przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. w W. powódka J. K. wniosła o:

17 A. I. zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kwoty 381.758,23 zł tytułem zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej przez pozwanym kosztem powódki bez podstawy prawnej, które to świadczenie było nienależne wraz z ustawowymi odsetkami za czas opóźnienia począwszy od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty, która to kwota stanowi całość wpłaconego przez powódkę świadczenia z tytułu nieważnej umowy kredytu nr (...) zawartej w dniu 13 października 2006 r.;

18 II. a) ustalenie nieważności umowy o kredyt hipoteczny,

19 Ewentualnie o:

20 b) ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, wynikającego z zobowiązania opisanego w umowie o kredyt hipoteczny ze względu na nieważność tego zobowiązania,

21 ewentualnie o:

22 c. ustalenie nieważności umowy o kredyt hipoteczny – co do przyszłych świadczeń, nieobjętych roszczeniem o zapłatę z pkt A.I. petitum pozwu tj. rat kapitałowo oraz rat odsetkowych

23 ewentualnie o:

24 d. ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z zobowiązania opisanego w umowie o kredyt hipoteczny – ze względu na nieważność tego zobowiązania – co do przyszłych świadczeń, nieobjętych roszczeniem o zapłatę z pkt. A. I. tj. rat kapitałowo oraz rat odsetkowych

25 B. W razie, gdyby Sąd nie uwzględnił roszczeń opisanych w pkt. A. petitum pozwu powódka wniosła o:

26 I. ustalenie, że w stosunku prawnym łączącym powódkę z pozwanym na podstawie umowy o kredyt hipoteczny, co do świadczeń nieobjętych roszczeniem o zasądzenie świadczenia, o którym mowa w pkt B. II. petitum pozwu, poniżej tj. rat kapitałowo oraz rat odsetkowych, powódki nie wiążą wszelkie postanowienia umowne dotyczące denominacji kwoty kredytu oraz kapitałowo-odsetkowych kursem franka szwajcarskiego, zawarte w § 2 ust. 4 postanowień ogólnych stanowiących załącznik do umowy, § 5 ust. 5 Postanowień ogólnych stanowiących załącznik do umowy; § 5 ust. 13 Postanowień ogólnych stanowiących załącznik do Umowy, § 6 ust. 6 Postanowień ogólnych stanowiących załącznik do Umowy.

27 II. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 72.745,27 zł tytułem zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej przez pozwanego kosztem powódki bez podstawy prawnej, które to świadczenie było nienależne wraz z ustawowymi odsetkami za czas opóźnienia począwszy od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty, co będzie stanowić różnicę pomiędzy pobraną przez pozwanego od powódki kwotą tytułem spłaty przedmiotowego kredytu naliczoną z zastosowaniem opisanych w pkt. B. I petitum powyżej niedozwolonych klauzul umownych, a należną pozwanemu kwotą obliczoną z wyłączeniem ich zastosowania.

28 W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że w dniu 13 października 2006 r. zawarła pozwanym umowę o kredyt hipoteczny. Kwota kredytu wskazana w umowie, tj. 224.967,00 CHF, zgodnie z § 2 ust. 4 Postanowień ogólnych stanowiących załącznik do umowy, została w dniu wypłaty przeliczona przez pozwany Bank zgodnie z kursem kupna CHF obowiązującym w Banku w dniu uruchomienia kredytu. Spłata kredytu odbywała się w złotych polskich (PLN), przy czym zarówno rata odsetkowa, jak i kapitałowa, były obliczane w oparciu o wewnętrzny przelicznik pozwanej, tj. według kursu sprzedaży CHF oraz we frankach szwajcarskich (CHF). Mechanizm ten wynikał wprost z § 5 ust. 5 Postanowień ogólnych stanowiących załącznik do umowy o kredyt.

29 Powódka wywodzi nieważność spornej umowy kredytu z powodu braku oznaczenia świadczenia w stosunku prawnym łączącym go pozwanym. Zwróciła też uwagę, na możliwość jednostronnego ustalania kursu CHF przez pozwanego. W jej ocenie pozwany nadużył instytucji waloryzacji w wyniku oderwania jej od rzeczywistych zmian siły nabywczej pieniądza. Sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a co za tym idzie nieważne – są w szczególności wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron umowy, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami stosunku obligacyjnego. Powódka podniosła również, że nie sposób przyjąć, że została ona w sposób wyczerpujący i zrozumiały dla niej poinformowana o skutkach, jakie wiążą się z zastosowaniem mechanizmu denominacji. Informacja o ryzyka kursowym ograniczała się do przedstawienia powódce zapewnień o tym, że proponowany jej kredyt jest produktem bezpiecznym. W ocenie powódki postanowienia umowy dotyczące mechanizmu waloryzacji stanowią niedozwolone postanowienia umowne ( pozew – k. 3-50v.)

30 W odpowiedzi na pozew z dnia 10 maja 2021 r. ( data nadania przesyłki poleconej – k. 281), pozwany (...) Bank (...) spółka akcyjna w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości, kwestionując roszczenia powódki co do zasady i co do wysokości oraz co do interesu prawnego oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym także kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

31 Pozwany podniósł zarzut przedawnienia wszystkich roszczeń powódki, a w dalszej kolejności roszczeń powoda w zakresie, w jaki dochodzi roszczenia o zapłatę w zakresie, w jakim dochodzi zapłaty kwot rat kredytowych (kapitałowo-odsetkowych ewentualnie odsetkowych) zapłaconych – ewentualnie nadpłaconych – przez powódkę na rzecz Banku przed dniem 22 lutego 2018 r. ewentualnie inną datą ustaloną przez Sąd,

32 W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany wskazał, że kwestionowane przez powódkę klauzule umowy kredytowej nie stanowią niedozwolonych klauzul umownych w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. zwłaszcza, że kredyt powódka zawarła w bezpośrednim związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Umowa jest ważna, w tym nie jest sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego czy naturą zobowiązania. Powódka po raz kolejny zawierała analogiczną umowę kredytu i doskonale rozumiała zapisy Umowy – była stroną dwóch umów właśnie kredytu denominowanego do CHF. Nawet w razie uznania przez Sąd za abuzywne postanowień umowy przewidujących zastosowanie kursów kupna i sprzedaży z tabel Banku przy zachowaniu przy zachowaniu w mocy pozostałych postanowień umownych, umowa zachowałaby charakter umowy o kredyt denominowany, przy czym w miejsce kursów określonych w tabeli kursów Banku należałoby raczej pozostawić kursu Banku ewentualnie zastosować kurs średni NBP. Powódka wywodzi zatem błędne skutki z postulowanej przez siebie okoliczności abuzywności tych postanowień umownych. Z uwagi na powyższe bezzasadne są również roszczenia o ustalenie, którym ponadto brak interesu prawnego.

33 Powódka nie była w żaden sposób zmuszana do zaciągnięcia kredytu na warunkach określonych w umowie. Kredytobiorca działał w całkowitej swobodzie kontraktowania i dokonał świadomego wyboru kredytu oferowanego przez bank. Pozwany udzielił kredytobiorcy rzetelnych i uczciwych informacji o kredytu denominowanych. Istotne jest również, że powódka miała doświadczenie w zakresie wykonywania umów kredytowych, doskonale rozumiała ich zapisy i mechanizmy wykonywania – była stroną analogicznych dwóch umów kredytu denominowanego. Powódka miała całkowicie zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, kredyt zawierała w bezpośrednim związku z prowadzoną działalnością gospodarczą – na mienie wykorzystane w działalności gospodarczej, która jest prowadzona na kredytowanej nieruchomości.

34 Kredyt został wypłacony w złotych po przeliczeniu wypłacanej kwoty według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku na dwa dni robocze przed dniem wypłaty (zgodnie z Tabelą Kursów Banku z godz. 9:00), na podstawie złożonego przez Kredytobiorcę w Banku wniosku (§ 2 ust. 4 Postanowień ogólnych umowy). Kredyt został wypłacony transzami każdorazowo na wniosek Kredytobiorcy. Obie strony znały kurs wypłaty 2 dni przed wypłatą.

35 Bank ustalał kursy walut obcych według zasad rynkowych. Kredytobiorca wykonywał umowę od 2006 r. nie kwestionując jej przez cały okres wykonywania. Strony zawarły cztery aneksu zmieniającego postanowienia umowy, w tym w aneksie nr (...) powódka potwierdzała wierzytelność banku wobec niej ( odpowiedź na pozew – k. 212-225v.).

36 Do czasu zamknięcia rozprawy strony podtrzymywały swoje stanowiska procesowe.

37 Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

38 Dnia 24 maja 2005 r. powódka zawarła z (...) Bank (...) S.A. umowę kredytu na kwotę 110.000,00 CHF. Celem przedmiotowego kredytu było refinansowanie kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w (...) S.A na własne potrzeby mieszkaniowe – zakup nieruchomości przy ul. (...) w W.. W § 14 ust. 7 umowy powódka oświadczyła, iż jest świadoma dodatkowego ryzyka, jakie ponosi w związku z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej (ryzyko kursowe) oraz, iż w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty, w jakiej został udzielony kredyt, kwota w złotych stanowiąca równowartość raty w walucie, w jakiej został udzielony kredyt ulegnie zwiększeniu. W 2005 r. powódka zawarła także z (...) Bankiem (...) Spółką Akcyjną umowę kredytu gotówkowego w walucie PLN celem pokrycia kosztów remontu nieruchomości przy ul. (...) oraz umowę kredytu na zakup samochodu ( umowa kredytu zawarta w (...) Bank (...) S.A. – k. 260-262v.; umowa kredytu zawarta z (...) Bankiem (...) Spółką Akcyjną – k. 262v. – 263v.; ogólne warunki umowy – k. 264-264v.; przesłuchanie powódki – k. 580-581v.; niezaprzeczone przez pozwanego twierdzenia powódki).

39 W 2006 r. powódka J. K. dowiedziała się od znajomych, że istnieje możliwość korzystnej konsolidacji jej zobowiązań poprzez zaciągnięcie kolejnego kredytu w CHF. Pracownik banku, do którego zwróciła się powódka przedstawił jej ofertę kredytu denominowanego przekonując ją o korzyściach związanych z takim kredytem. Powódka pobieżnie przeczytała dokumenty przedstawione jej przez pracownika banku. Spotkania z pracownikiem banku, poza spotkaniem w celu podpisania umowy odbywały się w domu powódki. Powódka nie sprawdzała historycznego kursu CHF, pracownicy banku nie przekazali jej także tych danych. Powódka nie wiedziała także w jaki sposób ustalane są kurs CHF w pozwanym Banku. Nie prowadziła żadnych negocjacji w przedmiocie postanowień umowy ( przesłuchanie powódki – k. 580-581v.).

40 W dniu 14 lipca 2006 r. powódka złożyła do banku (...) wniosek o kredyt dla osób fizycznych – kredyt 60 %. Powódka wskazała we wniosku, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Oświadczyła, że jej dochód dyspozycyjny, tj. dochód pozostający w jej gospodarstwie domowym po pokryciu wszystkich aktualnych wydatków (tj. kosztów utrzymania, kosztów z tytułu rat kredytowych i innych) wynosi 34.000,00 zł. Powódka wnioskowała o przyznanie kredytu w wysokości 550.000,00 zł w walucie CHF na okres 21 miesięcy ze zmienną stopą procentową przy równych ratach. Kredyt miał być wypłacony w transzach. Cel kredytu określono jako „spłata kredytów. Refinansowanie”. Przedmiotowym kredytem miały być spłacone zobowiązania z tytułu kredytów w (...) Bank (aktualne saldo ok. 200.000,00 zł), (...) S.A (aktualne saldo ok. 40.000,00 zł) oraz (...)Bank (aktualne saldo ok. 270.000,00 zł). Innym celem kredytu miało być „refinansowanie”. Jako zabezpieczenie kredytu wskazano hipotekę na nieruchomości położonej przy ul. (...) w W. dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o nr. (...) przy czym nieruchomość ta miała charakter mieszkalny. Pozostałymi zabezpieczeniami kredytu miały być cesja praw z polisy ubezpieczeniowej nieruchomości oraz weksel in blanco. We wniosku w polu „uwagi przyjmującego wniosek” wskazano, że proponowana prowizja wynosi 1,5 %. W załączniku do wniosku kredytowego powódka wskazała, że posiada wyższe wykształcenie i jest zatrudniona na umowę o pracę na czas nieokreślony jako dyrektor/manager w branży „szkolnictwo”. Wśród składników swojego majątku powódka oprócz w.w. nieruchomości wymieniła samochód ( wniosek kredytowy – k. 250-251).

41 Wniosek kredytowy powódki został pozytywnie zaopiniowany w oparciu o przeprowadzoną analizę kredytowego osób fizycznych ( formularz analizy wniosku kredytowego – k. 252-253; ocena do wniosku kredytowego – k. 253v.-254).

42 (...) Bank (...) S.A. w W. zawarł dnia 13 października 2006 r. z J. K. w formie pisemnej umowę kredytu nr (...).

43 Kwota kredytu została ustalona na 224.967 CHF, nie więcej niż 550.000 zł (§ 1 umowy).

44 Kredyt miał zostać przeznaczony na: 1. spłatę kredytu hipotecznego udzielonego przez (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w K. na podstawie umowy kredytu nr (...)- (...) z dnia 24 maja 2005 r., 2. spłatę kredytu gotówkowego udzielonego przez (...) S.A. na podstawie umowy kredytu gotówkowego (...) nr (...)z dnia 2 grudnia 2005 r., 3. spłata kredytu na zakup samochodu udzielonego przez (...) Bank (...) S.A. na podstawie umowy kredytu nr (...) z dnia 12 grudnia 2005 r., 4. refinansowanie kapitału zainwestowanego w nieruchomość (§ 2 umowy).

45 Nieruchomość oznaczała łącznie zabudowaną budynkiem mieszkalnym działkę gruntu nr (...) o powierzchni 301 m², położona w W. dzielnica U., przy ul. (...), stanowiąca własność Pani J. K., dla której Sad Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa, VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) (§ 3 umowy).

46 Wypłata kredytu miała nastąpić w dwóch transzach (§ 4 umowy), zgodnie z warunkami wskazanymi w § 6 i 7 umowy.

47 Kredytobiorca został zobowiązany do posiadania, do czasu całkowitej spłaty kredytu, rachunku ROR lub innego rachunku bankowego w banku będącym stroną porozumienia w sprawie stosowania polecenia zapłaty przez cały okres kredytowania oraz do regulowania rat kredytu za pomocą polecenia zapłaty z tego rachunku. Był też zobowiązany do zapewnienia środków na rachunku, o którym mowa powyżej, w terminach płatności rat kredytu i wysokości pozwalającej na zrealizowanie polecenia zapłaty, a także do nieodwoływania polecenia zapłaty bez zgody banku do czasu całkowitej spłaty zobowiązań wobec banku (§ 8 ust. 5-7 umowy)

48 Prowizja za udzielenie kredytu wynosiła 8.430,54 zł (§ 9 umowy).

49 Wysokość oprocentowania obowiązująca w dniu sporządzenia umowy wynosiła 3,17 % w stosunku rocznym, co stanowiło sumę stopy LIBOR 6M określonej w Postanowieniach ogólnych umowy, powiększonej o stałą w całym okresie kredytowania marżę w wysokości 1,25 p.p. (pkt 1), aktualne na dzień spłaty raty oprocentowanie podane zostało w harmonogramie spłaty. Oprocentowanie kredytu ulegało podwyższeniu o 1 p.p. do dnia poprzedzającego pierwszy okres odsetkowy następujący po dniu dostarczenia przez kredytobiorcę oryginału odpisu księgi wieczystej zawierającego prawomocny wpis hipoteki (§ 12 umowy).

50 Kredyt wraz z odsetkami miał być spłacony w złotych polskich w 249 równych ratach miesięcznych w wysokości określonej w harmonogramie spłat, stanowiącym załącznik do umowy (§ 13 umowy). Okres karencji w spłacie kredytu wynosić miał 3 pełne miesiące kalendarzowe licząc od dnia wypłaty kredytu/pierwszej transzy kredytu (§ 14 umowy).

51 Integralną część umowy stanowiły „Postanowienia ogólne” umowy wraz ze wszystkimi załącznikami do nich, które zostały kredytobiorcy doręczone w dniu zawarcia umowy i z którymi kredytobiorca zapoznał się, co potwierdził (§ 19 umowy) ( umowa kredytu – k. 56-58)

52 Zgodnie z „Postanowieniami ogólnymi” kredyt miał zostać wypłacony w złotych po przeliczeniu wypłaconej kwoty według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku na dwa dni robocze przed dniem wypłaty (zgodnie z Tabelą Kursów Banku z godz. 09:00) na podstawie złożonego przez kredytobiorcę w banku wniosku o wypłatę na formularzu, którego wzór stanowił załącznik do umowy (§ 2 ust. 4).

53 Kredytobiorca oświadczył, że bank poinformował go i wyjaśnił:

54 - ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnął zobowiązanie kredytowe i jest świadomy ponoszenia przez siebie tego ryzyka,

55 - ryzyko zmiany stopy procentowej związane z zaciągnięciem kredytu o zmiennej stopie procentowej, w której zaciągnął zobowiązanie kredytowe i jest świadomy ponoszenia przez siebie tego ryzyka (§ 2 ust. 5).

56 W myśl § 4 ust. 5 w przypadku, gdy Kredyt jest oprocentowany według zmiennej stopy procentowej:

57 - oprocentowanie jest sumą stopy LIBOR 6M/EURIBOR 6M ustalonej przez Bank na dwa dni robocze przed dniem rozpoczynającym okres obowiązywania stopy oraz marży Banku określonej w „Postanowieniach szczegółowych” Umowy;

58 - stopa LIBOR 6M/EURIBOR 6M będzie zmieniana o 6 miesięcy w tym samym dniu miesiąca, w którym nastąpiła wypłata Kredytu lub pierwszej transzy Kredytu. Jeśli dzień zmiany stopy procentowej przypada na dzień wolny od pracy, zmiana dokonywana jest w pierwszym dniu roboczym następującym po dniu wolnym, a jeżeli dzień zmiany przypada na dzień, którego nie ma w danym miesiącu, zmiana dokonywana jest w ostatnim dniu miesiąca.

59 Kredytobiorca miał spłacać kredyt w złotych, w wysokości stanowiącej równowartość należnej i wynikającej z harmonogramu spłat kwoty waluty z zastosowaniem kursu sprzedaży walut w banku według Tabeli z godz. 09:00, obowiązującej na dwa dni robocze przed terminem wymagalności spłaty, określonym w umowie (§ 5 ust. 5).

60 Zgodnie z § 5 ust. 12 Bank mógł, na pisemny wniosek Kredytobiorcy, dokonać zmiany warunków spłat Kredytu, w tym zmiany waluty udzielonego Kredytu. Kredytobiorca ponosił wszelkie koszty związane z wyżej wskazaną zmianą zgodnie z Tabelą Opłat i Prowizji Banku z uwzględnieniem pkt 13 w myśl, którego zmiana waluty Kredytu możliwa jest jedynie w okresie spłaty Kredytu, i może być dokonana w Terminie Płatności Raty, po przeliczeniu salda Kredytu na nową walutę według odpowiedniego obowiązującego w Banku kursu kupna/sprzedaży walut obowiązujących na 2 dni robocze przed datą zmiany waluty Kredytu Kredytobiorca miał zapłacić na rzecz Banku prowizję określoną w „Postanowieniach szczegółowych” umowy.

61 Zgodnie z § 6 ust. 6 Spłata przedterminowa miała być rozliczana przez Bank z zastosowaniem kursu sprzedaży walut, według Tabeli z godz. 9.00 obowiązującej w dniu wpływu środków do Banku ( „Postanowienia ogólne” – k. 59-62).

62 W dniu 13 października 2006 r. powódka złożyła również wobec pozwanego oświadczenie, że w związku z zawarciem umowy jest jej znane oraz zostało jej wyjaśnione przez Bank:

63 1. ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnięte zostało zobowiązanie i jest świadoma ponoszenia przez nią tego ryzyka. Jednocześnie powódka przyjęła do wiadomości, że

64 - kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacona będzie po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku w dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A., ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku

65 - ewentualna nadwyżka wynikająca z różnic kursowych zostanie wypłacona przelewem na rachunek bankowy wskazany przez powódkę we wniosku o wypłatę, który stanowił załącznik do umowy kredytu;

66 - kwota spłaty (rata kapitału i bieżące odsetki) podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu dokonania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walut obowiązujących w Banku, skutkiem czego w przypadku wzrostu tego kursu bieżąca rata kredytu ulegnie proporcjonalnemu podwyższeniu, powodując zmniejszenie zdolności kredytobiorcy do spłaty rat kredytu, natomiast w przypadku spadku tego kursu bieżąca rata kredytu ulegnie proporcjonalnemu obniżeniu, powodując podwyższenie zdolności kredytobiorcy do spłaty kredytu;

67 - w przypadku całkowitej spłaty kredytu lub jego części przed upływem terminu spłaty określonego w umowie kredytu, kwota kredytu podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku w dniu dokonania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku, skutkiem czego w przypadku wzrostu tego kursu kwota kredytu do spłaty będzie proporcjonalnie wyższa, natomiast w przypadku spadku tego kursu kwota kredytu do spłaty będzie proporcjonalnie niższa w stosunku do uruchomionej kwoty kredytu;

68 2. ryzyko zmiany stopy procentowej związane z zaciągnięciem kredytu o zmiennej stopie procentowej i powódka przyjmuje do wiadomości, iż skutkiem wzrostu wysokości stopy procentowej jest wzrost wysokości raty kredytu oraz kosztów obsługi kredytu, natomiast skutkiem obniżenia wysokości stopy procentowej jest zmniejszenie wysokości raty kredytu oraz kosztów obsługi kredytu ( oświadczenie – k. 233v.).

69 Powódka otrzymała harmonogram spłat kredytu ( przesłuchanie powódki – k. 580-581v.).

70 W dniu 19 października 2006 r. powódka złożyła wniosek o wypłatę I transzy kredytu kwoty wskazanej w zaświadczeniu na spłatę kredytu nr (...)- (...) z dnia 24 maja 2005 r., wskazując jako proponowaną datę wypłaty dzień 31 października 2006 r. Wniosek wpłynął do Banku w dniu 27 października 2006 r.

71 W dniu 19 października 2006 r. powódka złożyła też wniosek o wypłatę II transzy kredytu – kwoty 260.690,11 zł. Nie wskazano proponowanej daty wypłaty. Kwota transzy miała być przeznaczona na spłatę kredytu samochodowego nr (...) z dnia 12 grudnia 2005 r. Wniosek wraz z wymienionymi załącznikami wpłynął do Banku w dniu 22 listopada 2006 r.

72 W dniu 19 października 2006 r. powódka złożyła też wniosek o wypłatę II transzy kredytu – kwoty wypłaty według zaświadczenia z dnia 24 października 2006 r. Kwota transzy miała być przeznaczona na spłatę kredytu gotówkowego (...)nr (...) z dnia 2 grudnia 2005 r. Nie wskazano proponowanej daty wypłaty.

73 W dniu 19 października 2006 r. powódka złożyła też wniosek o wypłatę II transzy kredytu – kwoty pozostałych środków. Nie wskazano proponowanej daty wypłaty. Wniosek wraz z wymienionymi załącznikami wpłynął do Banku w dniu 22 listopada 2006 r. ( wnioski o wypłatę kredytu/transzy kredytu – k. 243, k. 244v., k. 245).

74 W zaświadczeniu (...) Bank (...) S.A. z dnia 19 października 2006 r. wskazano, że kwota całkowitej spłaty kredytu nr (...)- (...) na dzień 19 października 2006 r. wynosi 100.395,21 CHF w tym 100.202,00 CHF kapitału niewymagalnego oraz 193,21 CHF odsetek umowne bieżących naliczonych do dnia 18 października 2006 r. i liczonych są do dnia całkowitej spłaty zadłużenia. Za wcześniejszą spłatę kredytu do 24 miesięcy od dnia wypłaty Kredytu lub jego pierwszej transzy, Bank pobierze prowizję w wysokości 2 %, tj. 2004,04 CHF ( zaświadczenie – k. 243).

75 Przedmiotowy kredyt został uruchomiony 3 transzach: w dniu 31 października 2006 r. w kwocie 110.073,06 CHF stanowiącej równowartość kwoty 261.786,76 zł (kurs 2,3783) tytułem spłaty kredytu nr (...)- (...) z dnia 24 maja 2005 r., w dniu 24 listopada 2006 r. w kwocie 110.564,98 CHF stanowiącej równowartość kwoty 260.690,11 zł (kurs 2, (...)) tytułem spłaty kredytu samochodowego nr (...) z dnia 12 grudnia 2005 r., i w dniu 24 listopada 2006 r. w kwocie 4.328,96 CHF stanowiącej równowartość kwoty 10.206,82 zł (kurs 2,3578) tytułem spłaty kredytu gotówkowego (...) nr (...) z dnia 2 grudnia 2005 r. ( zestawienie wypłat – k. 71).

76 Od 31 lipca 2008 r. bank (...) S.A. działa pod (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. ( okoliczność bezsporna).

77 W dniu 9 kwietnia 2013 r. pomiędzy (...) Bankiem (...) S.A. a J. K. został zawarty Aneks nr (...) do przedmiotowej umowy kredytu. Zgodnie z § 1 Bank udzielił kredytobiorcy – na jego wniosek – karencji w spłacie rat kapitałowo-odsetkowych przez okres 6 (sześciu) miesięcy, licząc od raty zapadłej w dniu 2 kwietnia 2013 r. Bank wydłużył okres kredytowania o 6 miesięcy.

78 W związku z udzieleniem karencji w „Postanowieniach szczegółowych” Umowy wprowadzono następujące zmiany:

79 1) dodano § 12¹ w brzmieniu:

80 „§ 12¹

81 1. Po zakończeniu okresu karencji stopa oprocentowania Kredytu będzie stanowiła sumę stopy LIBOR 6M powiększonej o stałą marżę w wysokości 2 p.p., obowiązującą przez cały pozostały okres kredytowania. Stopa oprocentowania będzie zmienna wg zasad określonych w „Postanowieniach ogólnych” Umowy.

82 2. W przypadku naruszenia przez Kredytobiorcę warunków Umowy, w szczególności wystąpienia opóźnień w spłacie Kredytu powyżej 30 dni, Bank może podwyższyć marżę Kredytu o 3 p.p. Ustalone w ten sposób oprocentowanie będzie obowiązywać począwszy od okresu odsetkowego następującego po miesiącu, w którym nastąpiło naruszenie warunków Umowy przez trzy kolejne okresy odsetkowe następujące po miesiącu, w którym przyczyna podwyższenia oprocentowania ustała.”

83 2) w § 13 dodano zdanie drugie w brzmieniu:

84 „W związku z udzieleniem karencji na podstawie Aneksu nr (...) do Umowy, okres kredytowania ulega wydłużeniu o dodatkowe 6 równych rat miesięcznych”.

85 3) dodano § 14¹ „Postanowień szczegółowych” Umowy w brzmieniu:

86 „§ 14¹

87 1. Począwszy od dnia 2 kwietnia 2013 r. na okres 6-ciu miesięcy obowiązuje karencja w spłacie rat kapitałowo-odsetkowych Kredytu.

88 2. Odsetki naliczone w okresie karencji, odsetki zapadłe przed rozpoczęciem okresu karencji oraz kapitał zapadły przed rozpoczęciem okresu karencji (zwane dalej „Należnością restrukturyzowaną”) zostaną spłacone niezależnie od Harmonogramu, o którym mowa w § 13, w ciągu 24 miesięcy po zakończeniu karencji. Spłata może nastąpić jednorazowo lub w dowolnych ratach. Każda kwota spłaty przewyższająca kwotę raty wynikającej z Harmonogramu będzie zaliczana na spłatę Należności restrukturyzowanej.

89 3. Należność restrukturyzowana nie jest oprocentowana. W przypadku braku spłaty Należności restrukturyzowanej w okresie 24 miesięcy po zakończeniu karencji, zostanie ona oprocentowana wg stopy, jak dla zadłużenie przeterminowanego”

90 Zgodnie z § 3 umowy załącznik nr 1 do Umowy „Tabela Opłat i Prowizji” zastępuje się załącznikiem nr 1 do Aneksu: Tabela opłat i prowizji za czynności bankowe. Załącznik nr 5 do Umowy „Oświadczenie kredytobiorcy o poddaniu się egzekucji” zastępowano załącznikiem nr 2 do Aneksu „Oświadczenie kredytobiorcy o poddaniu się egzekucji”. Wszystkie pozostałe postanowienia Umowy pozostają bez zmian ( aneks nr (...) – k. 63-64; k. 238).

91 W dniu 30 lipca 2015 r. pomiędzy (...) Bankiem (...) S.A. a J. K. zawarto Aneks nr (...). W preambule aneksu wskazano, że Bank jako kredytodawca zawarł z Kredytobiorcą Umowę Kredytu, na mocy której udzielił Kredytobiorcy kredytu w kwocie 224.967 CHF. W związku z przejściowo trudną sytuacją finansową i zdrowotną, Kredytobiorca wystąpił do Banku z wnioskiem o zmniejszenie miesięcznej kwoty raty kredytowej do wysokości 1.000,00 zł na okres 12 miesięcy – w tym okresie Kredytobiorca dokona weryfikacji swojej sytuacji ekonomiczno-finansowej i podejmie działania zmierzające do sprzedaży Nieruchomości, stanowiącej zabezpieczenie Umowy Kredytu, a z pozyskanych środków dokona całkowitej spłaty zobowiązania wobec Banku. Bank przychylił się do ww. wniosku Kredytobiorcy.

92 W § 1 Aneksu wskazano, że wierzytelność na dzień 27 lipca 2015 r. wynosi łącznie 151.715,63 CHF oraz 40.806,03 zł, na którą składają się:

93 1. kapitał niewymagalny w kwocie 151.559,90 CHF;

94 2. kapitał restrukturyzowany w kwocie 9.217,88 zł;

95 3. kapitał wymagalny w kwocie 19.330,89 zł;

96 4. odsetki zapadłe w kwocie 5.912,23 zł;

97 5. odsetki karne w kwocie 419,01 zł;

98 6. odsetki zapadłe restrukturyzowane w kwocie 5.926,02 zł;

99 7. odsetki bieżące w kwocie 155,73 CHF.

100 Na mocy § 2 ust. 1 Aneksu kredytobiorca zobowiązał się do spłaty Kredytu w wysokości 1000 zł miesięcznie, w dacie zapadalności raty kapitałowo-odsetkowej wynikającej z postanowień Umowy Kredytu, przez okres 12-tu miesięcy począwszy od miesiąca, w którym niniejszy Aneks wszedł w życie (zmiana sposobu spłaty kredytu). W ust. 2 wskazano, że kwoty kredytu wymagalne i restrukturyzowane, określone w § 1 pkt 2-6, w tym zapadłe do czasu wejścia w życie Aneksu oraz ewentualna niedopłata stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą miesięcznej raty a ratą wynikającą z obowiązującego harmonogramu, zostaną zaliczone do „Należności Restrukturyzowanych” (niewymagalnych). Spłaty kredytobiorcy miały być zaliczane w pierwszej kolejności na odsetki zapadłe, a następnie na kapitał restrukturyzowany. Kredytobiorca był uprawniony w każdym czasie do wpłaty w wysokości przekraczającej Ratę, z zaliczeniem na Należności Restrukturyzowane (w pierwszej kolejności na kapitał, a następnie na odsetki). Po upływie 12-tu miesięcy dalsza spłata Kredytu miała następować wg zasad określonych w aktualnie obowiązującym harmonogramie. Sposób spłaty zadłużenia, które zapadło w okresie obowiązywania zmiany sposobu spłaty Kredytu miał zostać ustalony przez Strony po upływie tego okresu poprzez stosowne zmiany do Umowy Kredytu, w zależności od możliwości finansowych Kredytobiorcy (§ 2 ust. 3-5).

101 W myśl § 3 Aneksu kwota Kapitału Restrukturyzowanego miała pozostać nieoprocentowana przez okres obowiązywania Aneksu, natomiast po jego wygaśnięciu, całość Kapitału Restrukturyzowanego miała być oprocentowana według stawki WIBOR 6M z dnia przeszacowania stopy procentowej powiększonej o marżę w wysokości 2 p.p. Kwota Odsetek Restrukturyzowanych miała pozostać nieoprocentowana do momentu ich całkowitej spłaty (§ 3 ust. 2).

102 Zgodnie z § 4 Kredytobiorca zobowiązany jest do przedkładania dokumentów oraz informacji potrzebnych wg oceny Banku do zbadania jego sytuacji ekonomiczno-finansowej oraz majątkowej.

103 Brak spłaty Kredytu wg zasad określonych w § 2 Aneksu oraz niewywiązywanie się z zobowiązania do udzielenia informacji, określonego w § 4 stanowiło naruszenie Umowy Kredytu i skutkowało jej wypowiedzeniem, a następnie podjęciem działań zmierzających do przymusowego zaspokojenia wierzytelności Banku (§ 5).

104 W Umowie Kredytu załącznik nr 7 zastępować miał załącznik nr 1 do Aneksu Oświadczenie Kredytobiorcy dla potrzeb BIK (§ 6).

105 Wszystkie pozostałe postanowienia Umowy Kredytu pozostaje bez zmian (§ 7).

106 Aneks wchodził w życie w dniu doręczenia do Banku oryginału Aneksu podpisanego przez Kredytobiorcę (§ 8 ust. 2) ( aneks nr (...) – k. 65-66).

107 W dniu 17 marca 2017 r. pomiędzy (...) Bankiem (...) S.A. a J. K. został zawarty Aneks nr (...) do przedmiotowej umowy kredytu.

108 W preambule aneksu wskazano, że Bank jako kredytodawca zawarł z Kredytobiorcą Umowę Kredytu, na mocy której udzielił Kredytobiorcy kredytu w kwocie 224.967 CHF. W związku z przejściowo trudną sytuacją finansową i zdrowotną, Kredytobiorca wystąpił do Banku z wnioskiem o zmniejszenie miesięcznej kwoty raty kredytowej do wysokości 1.000,00 zł na okres 12 miesięcy – w tym okresie Kredytobiorca dokona weryfikacji swojej sytuacji ekonomiczno-finansowej i podejmie działania zmierzające do sprzedaży Nieruchomości, stanowiącej zabezpieczenie Umowy Kredytu, a z pozyskanych środków dokona całkowitej spłaty zobowiązania wobec Banku. Bank przychylił się do ww. wniosku Kredytobiorcy.

109 W § 1 Aneksu wskazano, że wierzytelność na dzień 13 marca 2017 r. wynosi łącznie 133.368,47 CHF i 118.708,71 zł, na którą składają się:

110 1. kapitał niewymagalny w kwocie 133.298,19 CHF;

111 2. kapitał restrukturyzowany w kwocie 31.728,47 zł

112 3. kapitał wymagalny w kwocie 69.760,78 zł;

113 4. odsetki zapadłe w kwocie 3.288,13 zł;

114 5. odsetki karne w kwocie 20,09 zł;

115 6. odsetki zapadłe restrukturyzowane w kwocie 2.072,99 zł;

116 7. odsetki bieżące od kapitału niewymagalnego w kwocie 70,28 CHF.

117 Na mocy § 2 ust. 1 Aneksu kredytobiorca zobowiązał się do spłaty Kredytu w wysokości 1000 zł miesięcznie, w dacie zapadalności raty kapitałowo-odsetkowej wynikającej z postanowień Umowy Kredytu, przez okres 12-tu miesięcy począwszy od miesiąca, w którym niniejszy Aneks wszedł w życie (zmiana sposobu spłaty kredytu). W ust. 2 wskazano, że kwoty kredytu wymagalne i restrukturyzowane, określone w § 1 pkt 2-7, w tym zapadłe do czasu wejścia w życie Aneksu oraz ewentualna niedopłata stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą miesięcznej raty a ratą wynikającą z obowiązującego harmonogramu, zostaną zaliczone do „Należności Restrukturyzowanych” (niewymagalnych). Spłaty kredytobiorcy miały być zaliczane w pierwszej kolejności na odsetki zapadłe, a następnie na kapitał restrukturyzowany. Kredytobiorca był uprawniony w każdym czasie do wpłaty w wysokości przekraczającej Ratę, z zaliczeniem na Należności Restrukturyzowane (w pierwszej kolejności na kapitał, a następnie na odsetki). Po upływie 12-tu miesięcy dalsza spłata Kredytu miała następować wg zasad określonych w aktualnie obowiązującym harmonogramie. Sposób spłaty zadłużenia, które zapadło w okresie obowiązywania zmiany sposobu spłaty Kredytu miał zostać ustalony przez Strony po upływie tego okresu poprzez stosowne zmiany do Umowy Kredytu, w zależności od możliwości finansowych Kredytobiorcy (§ 2 ust. 3-5).

118 W myśl § 3 Aneksu kwota Kapitału Restrukturyzowanego miała pozostać nieoprocentowana przez okres obowiązywania Aneksu, natomiast po jego wygaśnięciu, całość Kapitału Restrukturyzowanego miała być oprocentowana według stawki WIBOR 6M z dnia przeszacowania stopy procentowej powiększonej o marżę w wysokości 2 p.p. (§ 3 ust. 2).

119 Zgodnie z § 4 Kredytobiorca zobowiązany jest do: 1) przedkładania dokumentów oraz informacji potrzebnych wg oceny Banku do zbadania jego sytuacji ekonomiczno-finansowej oraz majątkowej 2) pisemnego informowania Banku, co najmniej raz na miesiąc o przebiegu procesu sprzedaży Nieruchomości, na adres mailowy: (...) 3) wystawienia oświadczenia o poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego na podstawie art. 777 k.p.c. w terminie 30 dni od dnia zawarcia przedmiotowego Aneksu.

120 Brak spłaty Kredytu wg zasad określonych w § 2 Aneksu oraz niewywiązywanie się z zobowiązania do udzielenia informacji, określonego w § 4 stanowiło naruszenie Umowy Kredytu i skutkowało jej wypowiedzeniem, a następnie podjęciem działań zmierzających do przymusowego zaspokojenia wierzytelności Banku (§ 5).

121 Wszystkie pozostałe postanowienia Umowy Kredytu pozostaje bez zmian (§ 7).

122 Aneks wchodził w życie w dniu doręczenia do Banku oryginału Aneksu podpisanego przez Kredytobiorcę (§ 7 ust. 2) ( aneks nr (...) – k. 67-68; k. 239v.-240).

123 W dniu 8 marca 2018 r. pomiędzy (...) Bankiem (...) S.A. a J. K. został zawarty Aneks nr (...) do przedmiotowej umowy kredytu.

124 W preambule aneksu wskazano, że Bank jako kredytodawca zawarł z Kredytobiorcą Umowę Kredytu, na mocy której udzielił Kredytobiorcy kredytu w kwocie 224.967 CHF. W związku z przejściowo trudną sytuacją finansową i zdrowotną, Kredytobiorca wystąpił do Banku z wnioskiem o zmniejszenie miesięcznej kwoty raty kredytowej do wysokości 1.000,00 zł na okres 12 miesięcy – w tym okresie Kredytobiorca dokona weryfikacji swojej sytuacji ekonomiczno-finansowej i podejmie działania zmierzające do sprzedaży Nieruchomości, stanowiącej zabezpieczenie Umowy Kredytu, a z pozyskanych środków dokona całkowitej spłaty zobowiązania wobec Banku. Bank przychylił się do ww. wniosku Kredytobiorcy.

125 W § 1 Aneksu wskazano, że wierzytelność na dzień 22 lutego 2018 r. wynosi łącznie 123.196,64 CHF oraz 139.180,83 zł, na którą składają się:

126 1. kapitał podstawowy w kwocie 123.087,57 CHF;

127 2. kapitał restrukturyzowany w kwocie 136.905,12 zł;

128 3. odsetki zapadłe restrukturyzowane w kwocie 15.126,38 zł;

129 4. odsetki karne restrukturyzowane w kwocie 2.149,33 zł

130 5. odsetki bieżące od kapitału podstawowego w kwocie 109,97 CHF

131 Na mocy § 2 ust. 1 Aneksu kredytobiorca zobowiązał się do spłaty Kredytu w wysokości 1000 zł miesięcznie, w dacie zapadalności raty kapitałowo-odsetkowej wynikającej z postanowień Umowy Kredytu, przez okres 12-tu miesięcy począwszy od miesiąca, w którym niniejszy Aneks wszedł w życie (zmiana sposobu spłaty kredytu). W ust. 2 wskazano, że kwoty kredytu wymagalne i restrukturyzowane, określone w § 1 pkt 2-7, w tym zapadłe do czasu wejścia w życie Aneksu oraz ewentualna niedopłata stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą miesięcznej raty a ratą wynikającą z obowiązującego harmonogramu, zostaną zaliczone do „Należności Restrukturyzowanych” (niewymagalnych). Spłaty kredytobiorcy miały być zaliczane w pierwszej kolejności na odsetki zapadłe, a następnie na kapitał restrukturyzowany. Kredytobiorca był uprawniony w każdym czasie do wpłaty w wysokości przekraczającej Ratę, z zaliczeniem na Należności Restrukturyzowane (w pierwszej kolejności na kapitał, a następnie na odsetki). Po upływie 12-tu miesięcy dalsza spłata Kredytu miała następować wg zasad określonych w aktualnie obowiązującym harmonogramie. Sposób spłaty zadłużenia, które zapadło w okresie obowiązywania zmiany sposobu spłaty Kredytu miał zostać ustalony przez Strony po upływie tego okresu poprzez stosowne zmiany do Umowy Kredytu, w zależności od możliwości finansowych Kredytobiorcy (§ 2 ust. 3-5).

132 W myśl § 3 Aneksu kwota Kapitału Restrukturyzowanego miała pozostać nieoprocentowana przez okres obowiązywania Aneksu, natomiast po jego wygaśnięciu, całość Kapitału Restrukturyzowanego miała być oprocentowana według stawki WIBOR 6M z dnia przeszacowania stopy procentowej powiększonej o marżę w wysokości 2 p.p. (§ 3 ust. 2).

133 Zgodnie z § 4 Kredytobiorca zobowiązany jest do: 1) przedkładania dokumentów oraz informacji potrzebnych wg oceny Banku do zbadania jego sytuacji ekonomiczno-finansowej oraz majątkowej 2) pisemnego informowania Banku, co najmniej raz na miesiąc o przebiegu procesu sprzedaży Nieruchomości, na adres mailowy: (...) .

134 Brak spłaty Kredytu wg zasad określonych w § 2 Aneksu oraz niewywiązywanie się z zobowiązania do udzielenia informacji, określonego w § 4 stanowiło naruszenie Umowy Kredytu i skutkowało jej wypowiedzeniem, a następnie podjęciem działań zmierzających do przymusowego zaspokojenia wierzytelności Banku (§ 5).

135 Wszystkie pozostałe postanowienia Umowy Kredytu pozostaje bez zmian (§ 7).

136 Aneks wchodził w życie w dniu doręczenia do Banku oryginału Aneksu podpisanego przez Kredytobiorcę (§ 7 ust. 2) ( aneks nr (...) – k. 69-70; k. 241-242).

137 Przedmiotowa umowa kredytu została wypowiedziana przez pozwanego pismem z dnia 20 maja 2020 r. W związku z upływem okresu wypowiedzenia wierzytelność z tytułu umowy kredytu stała się w całości wymagalna w dniu 30 czerwca 2020 r. Wymagalna kwota kredytu na dzień 10 lipca 2020 r. wynosiła łącznie 677.498,43 zł w tym kapitał wymagalny w kwocie 649.728,45 zł, odsetki wymagalne w kwocie 15.662,59 zł oraz odsetki karne w kwocie 12.107,39 zł. Pozwany Bank wypełnił weksel wystawiony przez powódkę na zabezpieczenie spłaty zobowiązań wynikających z przedmiotowej umowy na kwotę 694.972,41 zł opatrując go terminem płatności 18 stycznia 2021 r. Pozwany wezwał powódkę do wykupu weksla. Pozwany wystąpił z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności oświadczeniu powódki o poddaniu się egzekucji. Wniosek ten został uwzględniony co do kwoty 649.728,45 zł ( wypowiedzenie umowy wraz z dowodem doręczenia – k. 616-616v., pismo pozwanego do powódki z dnia 10 lipca 2020 r. wraz z dowodem doręczenia – k. 618-618v., zawiadomienie o wypełnieniu weksla i wezwanie do zapłaty z dnia 30 grudnia 2020 r. wraz z dowodem doręczenia – k. 617-617v.; twierdzenia pozwanego niezaprzeczone przez powódkę).

138 W latach 2006 - 2012 powódka prowadziła działalność gospodarczą – w zakresie zarządzani prywatnymi szkołami średnimi. Następnie zajmowała się pośrednictwem finansowym. Działalność gospodarcza powódki była zarejestrowana, lecz nie wykonywana w nieruchomości przy ul. (...) w W.. Powódka nie wykorzystywała samochodu ani nieruchomości refinansowanych przedmiotowym kredytem do prowadzenia działalności gospodarczej. Koszty związane z kredytem nie były rozliczane

139 w ramach działalności gospodarczej. Nieruchomość przy ul. (...) w W. ta nigdy nie była wynajmowana. (wypis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej – k. 378, umowa kupna-sprzedaży pojazdu – k. 387; zeznania o wysokości dochodu PIT 37 powódki – k. 389-423v., k. 428-440, k.452-455; zeznania świadka I. C. – k. 492-494; zeznania świadka B. G. – k. 505, 507; zeznania świadka I. L. – k. 552—553; przesłuchanie powódki – k. 580-581v.).

140 Powódka spłacała przedmiotowy kredyt do czerwca 2020 r. O istnieniu w umowie klauzul abuzywnych powódka dowiedziała się w 2020 r. od Rzecznika Finansowego. Na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. Przewodniczący wyjaśnił powódce skutki stwierdzenia nieważności umowy (protokół rozprawy – k. przesłuchanie powódki – k. 580-581v.).

141 Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów oraz częściowo na podstawie dowodu z przesłuchania stron ograniczonego do przesłuchania powodów

142 Sąd w całości dał wiarę przedłożonym dokumentom, bowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do kwestionowania ich wiarygodności, bądź zawartej w nich treści z urzędu. W pozostałym zakresie, dokumentacja złożona do akt sprawy nie stanowiła podstawy czynienia ustaleń w sprawie, gdyż nie odnosiła się do okoliczności istotnych w rozumieniu art. 227 k.p.c.

143 W ocenie Sądu wiarę należało dać również informacjom wskazywanym przez powódkę w toku przesłuchania stron w zakresie wskazanym w stanie faktycznym, albowiem pozostawały one w zgodzie z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

144 Jako niewiarygodne Sąd uznał zeznania powódki w zakresie, w jakim twierdziła ona, że nie została ona ani ustnie, ani pisemnie poinformowana o ryzykach związanych z przedmiotowym kredytem. W dniu 13 października 2006 r. powódka złożyła wobec pozwanego oświadczenie, że w związku z zawarciem umowy jest jej znane oraz zostało jej wyjaśnione przez Bank:

145 1. ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnięte zostało zobowiązanie i jest świadoma ponoszenia przez nią tego ryzyka. Jednocześnie powódka przyjęła do wiadomości, że

146 - kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacona będzie po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku w dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A., ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku

147 - ewentualna nadwyżka wynikająca z różnic kursowych zostanie wypłacona przelewem na rachunek bankowy wskazany przez powódkę we wniosku o wypłatę, który stanowił załącznik do umowy kredytu;

148 - kwota spłaty (rata kapitału i bieżące odsetki) podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu dokonania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walut obowiązujących w Banku, skutkiem czego w przypadku wzrostu tego kursu bieżąca rata kredytu ulegnie proporcjonalnemu podwyższeniu, powodując zmniejszenie zdolności kredytobiorcy do spłaty rat kredytu, natomiast w przypadku spadku tego kursu bieżąca rata kredytu ulegnie proporcjonalnemu obniżeniu, powodując podwyższenie zdolności kredytobiorcy do spłaty kredytu;

149 - w przypadku całkowitej spłaty kredytu lub jego części przed upływem terminu spłaty określonego w umowie kredytu, kwota kredytu podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku w dniu dokonania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku, skutkiem czego w przypadku wzrostu tego kursu kwota kredytu do spłaty będzie proporcjonalnie wyższa, natomiast w przypadku spadku tego kursu kwota kredytu do spłaty będzie proporcjonalnie niższa w stosunku do uruchomionej kwoty kredytu;

150 2. ryzyko zmiany stopy procentowej związane z zaciągnięciem kredytu o zmiennej stopie procentowej i powódka przyjmuje do wiadomości, iż skutkiem wzrostu wysokości stopy procentowej jest wzrost wysokości raty kredytu oraz kosztów obsługi kredytu, natomiast skutkiem obniżenia wysokości stopy procentowej jest zmniejszenie wysokości raty kredytu oraz kosztów obsługi kredytu ( oświadczenie – k. 233v.). Należy przy tym podkreślić, że o ryzykach związanych z umową kredytu powiązanego z walutą obcą powódka została pouczona w treści umowy kredytu zawartej z (...) Bank (...) S.A. - w § 14 ust. 7 umowy powódka oświadczyła, iż jest świadoma dodatkowego ryzyka, jakie ponosi w związku z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej (ryzyko kursowe) oraz, iż w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty, w jakiej został udzielony kredyt, kwota w złotych stanowiąca równowartość raty w walucie, w jakiej został udzielony kredyt ulegnie zwiększeniu.

151 W zakresie konsumenckiego charakteru przedmiotowej umowy Sąd czynił ustalenia faktyczne także w oparciu o zeznania świadków I. C., B. G. oraz I. L.. Wobec zgodności relacji świadków z depozycjami powódki oraz nieujawnienia żadnych faktów negujących konsumencki charakter umowy kredytu, zeznania te Sąd uznał za wiarygodne w całości.

152 Postanowieniem z dnia 4 lipca 2024 r., Sąd pominął na podstawie art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. dowód z opinii biegłego (k. 588). W ocenie Sądu sformułowane przez powódkę roszczenie o zapłatę tzw. nadpłaty indeksacyjnej nie zasługiwało na uwzględnienie co do zasady. W tym stanie rzeczy fakty jakie miał wykazać przedmiotowy dowód wnioskowany przez powódkę (k. 7) były nieprzydatne dla rozstrzygnięcia.

153 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

154 Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

155 Po uprzednim odebraniu od stron postępowania stanowisk na piśmie Sąd zamknął rozprawę i wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 224 § 3 k.p.c.

156 Powódka zgłosiła żądania główne o ustalenie i zapłatę oraz żądania ewentualne o ustalenie i zapłatę.

157 Pozwany w toku całego postępowania konsekwentnie wnosił

158 o oddalenie powództwa w całości, kwestionując roszczenie powódki tak co do zasady, jak i co do wysokości.

159 W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja żądania ewentualnego wypracowana została w doktrynie i mimo dopuszczenia do jej stosowania nie została ustawowo uregulowana. Na dopuszczalność takiego ukształtowania żądań pozwu wskazują orzeczenia Sądu Najwyższego z okresu międzywojennego. W orzeczeniu z dnia 2 kwietnia 1930 r., Rw 1378/29 ( PPA 214/30) Sąd Najwyższy wskazał, że pozew powinien czynić zadość ustawowym wymaganiom, a jego żądania - tak główne, jak i ewentualne - muszą być jasno określone. O ile żądanie główne okaże się słuszne, nie ma konieczności orzekania o żądaniu ewentualnym. W takiej sytuacji istnieją dwa roszczenia, o których sąd jednak nie orzeka jednocześnie, ale kolejno i to zależnie od tego, jak orzeknie o roszczeniu zgłoszonym w pozwie na pierwszym miejscu. W obecnie obowiązującym Kodeksie postępowania cywilnego nie ma wyraźnego przepisu o dopuszczalności zamieszczenia w pozwie obok żądania głównego, również żądania ewentualnego. Nie ma także zakazu przyjmowania takiego sposobu konstruowania żądań w pozwie, zasadne było przyjęcie w doktrynie i orzecznictwie milczącej zgody ustawodawcy na takie rozwiązanie. Stanowisko dopuszczające możliwość zgłoszenia obok żądania głównego żądania ewentualnego wyrażone zostało w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego ( por. wyroki z dnia 26 stycznia 1979 r., IV CR 403/78, OSNC z 1979 r. Nr 10, poz. 193; z dnia 14 października 1999 r., I PKN 325/99, OSNAPiUS z 2001 r. Nr 5, poz. 164; z dnia 8 czerwca 2001 r., I PKN 490/00, OSNP z 2003 r. Nr 8, poz. 200; z dnia 24 czerwca 2009 r., I CSK 510/08, oraz postanowienia z dnia 20 kwietnia 1966 r., I CZ 29/66, OSPiKA z 1962 r. Nr 2, poz. 36; z dnia 20 maja 1987 r., I CZ 55/87, OSNCP z 1988 r. Nr 11, poz. 160; z dnia 6 grudnia 2006 r., IV CZ 96/06,z dnia 28 października 2008 r., I PZ 25/08, OSNP z 2010 r. Nr 5-6, poz. 70) ( powołane za: uchwała SN z dnia 18 października 2013 r., sygn. III CZP 58/13, Sip Legalis ).

160 Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie. To z kolei oznacza, że w przypadku uznania za zasadne roszczenia głównego pozwu, dezaktualizuje się potrzeba orzeczenia o roszczeniach ewentualnych.

161 Z uwagi jednak na podniesiony przez pozwanego zarzut przedawnienia roszczeń powoda, od jego oceny należało rozpocząć rozważania prawne. Skorzystanie bowiem przez dłużnika z przysługującego mu prawa i uchylenie się od zaspokojenia roszczenia obliguje Sąd do oddalenia powództwa obejmującego przedawnione roszczenie, a przedawnione roszczenie zamienia się w tzw. zobowiązanie niezupełne (naturalne), którego cechą jest niemożność jego przymusowej realizacji, co w konsekwencji czyniłoby bezprzedmiotowym dalsze rozważania w zakresie, w jakim skuteczny okazałby się zarzut przedawnienia.

162 Przedawnienie zapewnia ochronę dłużnikowi, którego położenie prawne mogłoby się pogarszać wraz z upływem czasu, ponieważ trudniej byłoby mu przedstawić dowody, z których wynika, że albo nigdy nie był zobowiązany, albo jego obowiązek wygasł już wcześniej wskutek jego wykonania. Uzasadnieniem prawnym przedawnienia jest także bezpieczeństwo prawne dłużnika rozumiane jako pewność co do własnej sytuacji prawnej. Sprzeczne z nim byłoby pozostawanie zobowiązanego w długotrwałej niepewności co do zachowania uprawnionego. Po upływie pewnego czasu sytuacja prawna dłużnika ulega wyjaśnieniu. Zyskuje on pewność, że uprawniony nie będzie dochodził od niego spełnienia świadczenia ( tak: wyrok SA w Warszawie z dnia 29 lipca 2019 r. VI ACa 487/19, Sip Legalis).

163 Przepis art. 117 § 1 k.c. stanowi, że z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne, co wynika z § 2 cytowanego przepisu. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k.c.). Obowiązujące przepisy wprawdzie nie definiują wymagalności, ale w orzecznictwie przyjmuje się, że jest to stan, w którym wierzyciel uzyskuje możność żądania zaspokojenia, a dłużnik jest obarczony obowiązkiem jego spełnienia.

164 Podstawowym skutkiem przedawnienia jest przekształcenie się zobowiązania cywilnego ( obligatio civilis) w zobowiązanie naturalne, niezupełne ( obligatio naturalis). Jego istota sprowadza się do tego, że mimo istnienia roszczenia – obowiązku świadczenia na rzecz uprawnionego (ze skutkami wynikającymi z art. 411 pkt 3 k.c.), nie może być ono egzekwowane na drodze przymusu państwowego ( J. Ignatowicz, w: SPC, t. 1, 1985, s. 799 i n.; A. Szpunar, Uwagi o zrzeczeniu się, s. 19; M. Pyziak-Szafnicka, w: M. Pyziak-Szafnicka, P. Księżak, Komentarz KC, 2014, art. 117, Nb 15; P. Machnikowski, w: E. Gniewek, P. Machnikowski, Komentarz KC, 2017, art. 117, Nb 8; inaczej P. Zakrzewski, w: M. Habdas, M. Fras, Komentarz KC, t. 1, 2018, art. 117, Nb 26) ( powołane za: M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2019, Sip Legalis) .

165 Zgodnie z art. 118 k.c. jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

166 Aktualne brzmienie powołanego przepisu zostało wprowadzone na mocy ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 13 kwietnia 2018 r. ( Dz.U.2018.1104). Stosowanie zaś do art. 5 ust. 3 ustawy, do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (9 lipca 2018 r.) i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 i art. 125 § 1 ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.

167 Zważywszy na zastrzeżoną dla kredytobiorcy – konsumenta możliwość podjęcia ostatecznej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli albo powołania się na całkowitą nieważność umowy także wtedy, gdy mogłaby zostać utrzymana w mocy przez zastąpienie klauzuli abuzywnej stosownym przepisem ( por. wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko (...) Bank (...) AG, pkt 55, 67) , należy uznać, że co do zasady termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę – konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji w tym względzie ( co do tej decyzji por. wyroki TSUE z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C-243/08, P. Z.. przeciwko E. G., pkt 33-35, z dnia 21 lutego 2013 r. w sprawie C-472/11, (...) Bank (...) przeciwko C. C., V. C., (...)-88, pkt 27, 31, 35, z dnia 30 maja 2013 r. w sprawie C-488/11, D. F. B., K. M. (...) przeciwko J. B., pkt 49, 52 i z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko (...) Bank (...)AG, pkt 53-54, 66-67) . Dopiero bowiem wówczas można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (na pewne podobieństwo przypadku do condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 kc). Oznacza to w szczególności, że kredytobiorca – konsument nie może zakładać, że roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (art. 120 § 1 zd. 2 k.c.) ( por: wyrok SN z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18, Sip Legalis) .

168 Powołać też należy ostatnie stanowisko TSUE w wyroku z dnia 22 kwietnia 2021 roku w sprawie C-485/19 wskazał, że termin przedawniania się roszczeń restytucyjnych konsumenta wobec przedsiębiorcy opartych na postanowieniach nieuczciwych rozpoczyna swój bieg od chwili, gdy powziął on wiedzę co do nieuczciwego charakteru warunków umownych. Przedawnienie takich roszczeń musi być zgodne z zasadą równoważności i skuteczności środków ochrony na gruncie prawa UE. TSUE uznał, że zasadę skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie krajowemu uregulowaniu przewidującemu, że wytoczone przez konsumenta powództwo o zwrot kwot nienależne wypłaconych na podstawie nieuczciwych warunków umownych w rozumieniu dyrektywy 93/13 lub warunków sprzecznych z wymogami dyrektywy 2008/48 podlega trzyletniemu terminowi przedawnienia rozpoczynającemu bieg w dniu, w którym nastąpiło bezpodstawne przedawnienie. TSUE słusznie ponadto dodał, że konsumenci znajdują się w gorszym położeniu niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania oraz że możliwe jest, iż konsumenci nie mają świadomości zakresu przysługujących im praw wynikających z dyrektywy 93/13 lub z dyrektywy 2008/48 lub ich nie rozumieją ( zob. podobnie wyroki: z dnia 9 lipca 2020 r., (...) Bank (...), C-698/18 i C-699/18, EU:C:2020:537, pkt 65 –67, z dnia 16 lipca 2020 r., C. i B. B. V. A., C-224/19 i C-259/19, EU:C:2020:578, pkt 90 i przytoczone tam orzecznictwo) ( wyrok za Sip Legalis).

169 Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia na skutek stwierdzenia nieważności umowy nie jest przy tym roszczeniem okresowym nawet, jeśli dotyczy zwrotu uiszczonych odsetek lub rat, stąd też nie przedawnienia się po upływie 3 letniego terminu przewidzianego dyspozycją art. 118 k.c. dla roszczeń okresowych.

170 W niniejszej sprawie najwcześniejszą chwilą, z którą należałoby wiązać początek biegu terminu przedawnienia, był 2020 r. podawany przez powódkę jako rok w którym powzięła informacje od Rzecznika Finansowego co do charakteru postanowień umowy kredytu. Skoro pozew został wniesiony również w 2020 r., to należało stwierdzić, że w sprawie nie doszło do przedawnienia żądań powódki o zapłatę.

171 Odnośnie żądania o ustalenie wskazać należy, że żądanie to nie ulega przedawnieniu, gdyż nie jest to żądanie zmierzające do zaspokojenia roszczenia w znaczeniu art. 117 § 2 zd. 1 k.c. ( tak SN w wyroku z dnia 1 marca 1963 r., III CR 193/62, OSNCP 1964 nr 5, poz. 97).

172 Rolą Sądu Okręgowego nie jest kwestionowanie stanowiska wyrażonego przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C – 485/19 i Sąd Okręgowy ocenił kwestie przedawnienia roszczeń stosując wykładnię zaprezentowaną w tym orzeczeniu. Niemniej wskazać należy na konsekwencje takiej konstrukcji biegu terminu przedawnienia. Po pierwsze w rozpoznawanej sprawie termin przedawnienia upłynąłby w 2030 r., a zatem 24 lata po zdarzeniu będącym źródłem roszczenia tj. podpisaniu umowy kredytu hipotecznego. Termin ten jest zatem dłuższy do najdłuższego terminu przedawnienia przewidzianego dla roszczeń o naprawienie szkody wynikłej ze zbrodni lub występku, w tym roszczeń dotyczących uszkodzenia ciała czy rozstroju zdrowia.

173 W przeciwieństwie jednak do terminu przedawnienia roszczeń wynikających z art. 442 ¹ § 2 k.c., w przypadku roszczeń konsumentów dotyczących umów tzw. kredytów frankowych, nie ma obecnie terminu przedawnienia a tempora facti, czyli takiego, który upływałby niezależnie od tego, czy strona powzięła świadomość, co do abuzywnego charakteru zapisów umownych. Koncepcja ta odbiega od ogólnej idei przedawnienia. Celem tej instytucji jest bowiem zmobilizowanie uprawnionego do dochodzenia swych praw, z negatywnym skutkiem prawnym w przypadku zaniechania ich realizacji. Po drugie poprzez instytucje przedawnienia, ustawodawca realizuje postulat pewności obrotu i zapobiega trudnościom dowodowym z uwagi na upływ czasu. Stan niepewności prawnej, istniejący jeśli podmiot, któremu przysługuje prawo nie realizuje tego uprawnienia, jest niekorzystny dla podmiotu obowiązanego (dłużnika) (tak K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 31, Warszawa 2023).

174 W dalszej kolejności Sąd dokona oceny żądania głównego pozwu

175 o ustalenie nieważności umowy kredytu nr (...) z dnia 13 października 2006 r. zawartej pomiędzy powódką, a (...) Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. – poprzednikiem prawnym pozwanego.

176 Na podstawie art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Uwzględnienie powództwa na podstawie wskazanego przepisu wymaga spełnienia dwóch podstawowych przesłanek, tj. istnienia interesu prawnego w żądaniu udzielenia ochrony prawnej przez wydanie wyroku ustalającego oraz istnienia bądź nieistnienia danego stosunku prawnego bądź prawa (w zależności od rodzaju żądania udzielenia ochrony prawnej).

177 Interes prawny, jako przesłanka powództwa o ustalenie, która w sposób niezależny od innych wymaganych przez prawo materialne lub procesowe okoliczności, warunkuje określony skutek tego powództwa, należy do grupy przesłanek merytorycznych. Interes prawny decyduje o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, że wymieniony w powództwie stosunek prawny lub prawo istnieje. Interes ten występuje zazwyczaj wówczas, gdy istnieje niepewność prawa lub stosunku prawnego, którego ustalenia domaga się powód. Przyjmuje się również, że interes prawny powoda musi istnieć obiektywnie, a ciężar jego wykazania spoczywa na stronie powodowej (art. 6 k.c.).

178 Przedmiotem powództwa o ustalenie jest zatem prawo lub stosunek prawny, przy czym można żądać ustalenia zarówno majątkowych, jak i niemajątkowych praw lub stosunków prawnych. Powództwo o ustalenie przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa zakłada, że pomiędzy stronami konkretnego stosunku prawnego lub prawa istnieje spór co do jego cywilnoprawnego charakteru, bądź zakresu lub wielkości (wysokości) spornego prawa ( tak też Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 28 września 2005 roku, I PZP 2/05, OSNP 2006, nr 5-6, poz. 71).

179 Drugą przesłanką powództwa o ustalenie jest wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. W doktrynie podkreśla się, że pierwsza z wymienionych przesłanek merytorycznych jest przesłanką skuteczności. Interes prawny w sprawie o ustalenie istnienia stosunku pranego lub prawa nie decyduje bowiem wprost o zasadności powództwa, a jedynie warunkuje możliwość badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, że dany stosunek prawny lub prawo istnieje (wyrok SN z 18 czerwca 2009 r., II CSK 33/09, OSNC 2010, Nr B, poz. 47). Druga zaś z przesłanek określana jest jako przesłanka zasadności powództwa. Zwraca się też uwagę na cechy charakterystyczne wyroków ustalających prawa lub stosunki prawne - to jest deklaratywność, nieegzekucyjność, prewencyjność i prejudycjalność.

180 Samo istnienie obiektywnej potrzeby ochrony prawnej nie przesądza o dopuszczalności powództwa o ustalenie. Istnienie interesu prawnego jest bowiem kwestionowane przez doktrynę i orzecznictwo w przypadku, gdy istnieje inna forma ochrony praw powoda, np. w procesie o świadczenie, ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa, a nawet w drodze orzeczenia o charakterze deklaratywnym. Interes prawny nie istnieje zatem również wtedy, gdy ustalenie stosunku prawnego lub prawa może nastąpić w inny sposób ( tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 6 czerwca 1997 roku, II CKN 201/97 Monitor Prawniczy 1998/2/3, oraz w wyroku z dnia 15 marca 2002 roku, II CKN 919/99, Prokuratura i Prawo - dodatek 2002/11 poz. 40; również Maria Jędrzejewska [w:] „Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz” pod redakcją Tadeusza Erecińskiego, tom 1, Warszawa 2006, str. 449).

181 Najprościej rzecz ujmując, interes prawny zachodzi wówczas gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości (tak choćby wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. II CSK 33/09, S. Legalis). Interes ten jest natomiast co do zasady wyłączony, gdy powodowi przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę.

182 Należało więc rozważyć, czy taki sposób sformułowania żądań przez powódkę, pozwoli cel ten osiągnąć tj. definitywne zakończenie sporu pomiędzy stronami lub prewencyjne zapobiegnięcie takiego sporu w przyszłości.

183 Kluczowa dla rozstrzygnięcia kwestii istnienia interesu prawnego po stronie powódki w powództwie o ustalenie nieważności umowy, była zatem ocena, czy sam wyrok ustalający zgodnie z żądaniem pozwu, definitywnie zakończyłby spór pomiędzy stronami, wynikający z łączącego ich stosunku umownego. W rozpoznawanej sprawie bezsporne było bowiem, że powódka dotychczas nie dokonała spłaty kredytu, a zobowiązanie pozwanego do udostępnienia środków kredytu, zostało wykonane w całości. W ocenie Sądu Okręgowego wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia, nie zakończy definitywnie sporu pomiędzy stronami, bowiem w dalszym ciągu pozostawałaby sporna kwestia rozliczeń finansowych pomiędzy nimi. Okoliczność ta dowodzi, iż powódka nie legitymuje się interesem prawnym w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy, bowiem interes ten, winien być postrzegany jako interes obiektywny i przede wszystkim, musi mieć wymiar prawny. A ten warunek w sprawie nie zaistniał.

184 Przedmiotowa umowa kredytu została wypowiedziana a kwota kredytu postawiona w stan wymagalności. Wobec tego „długoterminowy stosunek prawny” na jaki powołuje się strona powodowa już nie istniej, gdyż umowa ekspirowała na skutek upływu okresu wypowiedzenia. Odpadła zatem podstawa świadczenia na przyszłość przez powódkę rat kredytowych

185 Nie sposób również upatrywać istnienia interesu prawnego w okoliczności, iż wyrok ustalający będzie mógł stanowić podstawę wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. Do jej wykreślenia potrzebny jest w praktyce dodatkowo tzw. list mazalny z banku, który stanowi zgodę na zwolnienie hipoteki - zgodnie bowiem z art. 100 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2023 r. poz. 146) w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Słusznie wywodził Sąd Najwyższy, że samo prawomocne orzeczenie sądu w sprawie o ustalenie, nie będzie mogło stanowić wystarczającego dokumentu do wykreślenia hipoteki ustanowionej na rzecz banku (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu z dnia 17 marca 2023 roku, II CSKP 1486/22, opublikowany w SIP Legalis).

186 Kierując się wskazanymi względami, Sąd doszedł do przekonania, że powódce nie przysługuje interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy wynikającego z przedmiotowej umowy. Powtórzyć należy, że brak jest interesu prawnego, który mógłby uzasadniać wystąpienie stanu niepewności, co do tego w jaki sposób oraz w jakim zakresie strony wiąże umowa kredytu, jak również czy związanie stron umową kredytu występuje w pełnym bądź też ograniczonym zakresie.

187 Podkreślić należy, że interes prawny w żądaniu ustalenia nie istniał już w dacie wytoczenia powództwa skoro umowa została wypowiedziana 6 miesięcy wcześniej od daty wniesienia pozwu.

188 Dalsze roszczenia ewentualne w stosunku do roszczenia o ustalenie nieważności umowy nie zasługiwały na uwzględnienie tożsamych względów tj. z uwagi na brak interesu prawnego. Żądanie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z zobowiązania opisanego w umowie kredytu jest zasadniczo żądaniem zbieżnym z żądaniem ustalenia nieważności umowy, przy czym zawiera prawidłową formułę, która odpowiada wymogom z art. 189 k.p.c. Pozostałe żądania ewentualne tj. o ustalenie nieważności umowy kredytu - co do przyszłych świadczeń, nieobjętych roszczeniem z pkt. I, względnie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z zobowiązania opisanego w umowie kredytu - co do przyszłych świadczeń nieobjętych roszczeniem z pkt. I tj. rat kapitałowo – odsetkowych również nie posiadają przymiotu interesu prawnego w ustaleniu tej treści. Podstawą oddalenia ostatnich dwóch żądań jest również ich treść, która odwołuje się do przyszłych świadczeń w postaci rat kapitałowo – odsetkowych. Treść żądania jest na tyle nieprecyzyjna, że jego uwzględnienie spowodowałoby kolejne spory pomiędzy stronami, co zakresu rozstrzygnięcia i z pewnością nie wyeliminowałoby wątpliwości co do zakresu związania stron umową.

189 Z tych względów żądania o ustalenie sformułowane w pkt II litery od a do d podlegały oddaleniu w całości.

190 Strona powodowa wystąpiła również z żądaniem głównym o zapłatę kwoty 381.758,23 zł wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu opóźnienia począwszy od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty. Wyjaśniono, że kwota ta stanowi korzyść majątkową uzyskaną przez pozwaną kosztem powódki bez podstawy prawnej, które to świadczenie było nienależne. Obligowało to Sąd do dokonania oceny przedmiotowej umowy w aspekcie jej ważności i skuteczności.

191 Podstawę prawną roszczenia głównego o zapłatę stanowi przepis art. 405 k.c. zgodnie, z którym kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Stosownie natomiast do art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenie odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 2 k.c.). Przepisy ogólne o bezpodstawnym wzbogaceniu mogą znaleźć zastosowanie wyłącznie, gdy przesunięcie majątkowe nie było skutkiem świadczenia lub roszczenie kierowane jest do innego podmiotu niż strona stosunku prawnego. Należy zauważyć, iż żądanie zapłaty strony powodowej sformułowane jest w oparciu o ostatni typ nienależnego świadczenia, o którym mowa w art. 410 § 2 k.c., tj. condictio sine causa.

192 Celem roszczenia z bezpodstawnego wzbogacenia jest przywrócenie równowagi majątkowej, zachwianej przez nieuzasadnioną transmisję wartości z majątku zubożonego do majątku wzbogaconego, co ma zmierzać do ochrony majątku jako wartości, utrzymania go w stanie nienaruszonym.

193 Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydanego na gruncie przepisów dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, jasno wynika, że kwestia ważności czynności prawnej winna zostać rozstrzygnięta w oparciu o przepisy prawa krajowego (tak przykładowo: Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 3 października 2019 r. C-260/18 oraz z dnia 29 kwietnia 2021 roku C-19/20). I tak zgodnie z brzmieniem art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest także czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Jeżeli z kolei nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana (art. 58 § 3 k.c.). Nieważność, o której mowa w art. 58 § 1 k.c., jest nieważnością bezwzględną, co oznacza, że czynność prawna nie wywołuje żadnych skutków w sferze cywilnoprawnej. Stan nieważności z przyczyn wskazanych w art. 58 § 1 i 2 k.c. powstaje z mocy samego prawa i to ze skutkiem ex tunc, tzn. od chwili dokonania czynności (zob. komentarz A. Janiaka do art. 58 kc [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna [pod red.:] A Kidyby, opubl. w SiP Lex oraz powołane tam orzecznictwo). Nieważność czynności prawnej odnosi skutek erga omnes (względem wszelkich podmiotów prawa, nie tylko między stronami).

194 Przed przystąpieniem do oceny zarzutów strony powodowej skierowanych przeciwko przedmiotowej umowie kredytu, należy mieć przede wszystkim na uwadze, że stwierdzenie, że czynność prawna jest sprzeczna z ustawą lub zasadami współżycia społecznego, wywołuje konieczność określenia właściwej sankcji naruszenia. W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że sankcje te winny być skuteczne – zdolne do eliminowania negatywnych skutków związanych z już dokonanym naruszeniem normy prawnej (bezpośredni albo bliższy efekt prewencyjny) oraz zdolne do zapobiegania takim naruszeniom pro futuro (pośredni albo dalszy efekt prewencyjny) – i proporcjonalne, czyli oddziałujące na skuteczność umowy, a tym samym ingerujące w autonomię woli stron lub bezpieczeństwo obrotu tylko o tyle, o ile jest to niezbędne do zapewnienia efektywności sankcji ( M. Safjan [w:] Kodeks cywilny..., t. I, red. K. Pietrzykowski, 2018, komentarz do art. 58, nb 12).

195 W uchwale składu siedmiu sędziów SN z 15 września 2015 r., (III CZP 107/14, OSNC 2016/2, poz. 16), Sąd Najwyższy wskazał, że oceniając, czy w danym wypadku art. 58 § 1 k.c. i sankcja nieważności powinny znaleźć zastosowanie, należy uwzględnić nie tylko pewne trwałe wartości, takie jak porządek publiczny, ale i interesy każdej ze stron czynności prawnej, a także proporcjonalność sankcji w stosunku do dokonanego naruszenia. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że nie można też pominąć, iż oddziaływanie na autonomię woli stron za pomocą sankcji nieważności bezwzględnej powinno być wyjątkowe, ze względu na jej nadrzędny charakter w obszarze prawa prywatnego. Naruszenie nakazu określonego zachowania wynikającego z ustawy, skierowanego tylko do jednej ze stron, nie wpływającego na treść i cel czynności prawnej, wymaga więc oceny, czy dla takiego naruszenia sankcja nieważności jest proporcjonalna, przy uwzględnieniu celu naruszonej normy. Zasada proporcjonalności w najszerszym zakresie odnosi się do działalności prawotwórczej państwa, czego dowodzi brzmienie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, jest jednak oczywiste, że oprócz sfery legislacji, proporcjonalność obejmuje także sferę stosowania prawa, m.in. przez sądy. Nieważność czynności prawnej powiązana jest przy tym z czynnościami, które nie spełniają najbardziej podstawowych wymagań prawnych (sprzeczność z ustawą), czy też z czynnościami w wyniku których powstaje obowiązek lub uprawnienie do postępowania zakazanego przez normę moralną, czy też takimi, które służą osiągnięciu stanu rzeczy podlegającego negatywnej ocenie moralnej (sprzeczność z zasadami współżycia społecznego) [tak E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 10, Warszawa 2021].

196 Powódka winna zatem wykazać, że w związku z przedmiotową umową zaistniały okoliczności, czy to dotyczące jej treści, czy związane z jej zawarciem, które uzasadniają zastosowanie najsurowszej sankcji przewidzianej przepisami prawa cywilnego – nieważności czynności prawnej.

197 Przechodząc od oceny zarzutów skierowanych przez powódkę przeciwko przedmiotowej umowie wskazać należy, że zgodnie art. 353¹ k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Jak słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 07 września 2018 r., art. 56 k.c. wraz z art. 353¹k.c. są pozytywnym wyrazem zasady swobody czynności prawnych i autonomii woli, natomiast art. 58 k.c. określa jej granice od strony negatywnej – wskazując, kiedy czynność prawna spotyka się z negatywną oceną ustawodawcy, a przez to kiedy nie może odnieść zamierzonych przez strony skutków prawnych. Negatywna ocena ma miejsce wtedy, gdy czynność prawna (jej treść lub cel) jest sprzeczna z ustawą lub zasadami współżycia społecznego albo ma na celu obejście ustawy i jest związana z doniosłością i nagannością okoliczności powodujących powstanie wady. Przewidzianą za to sankcją jest nieważność czynności prawnej, przez zastrzeżenie której ustawodawca nakazuje sądowi odmówić uznania niektórych działań podmiotów prawa za prawnie skuteczne. Artykuł 353¹ k.c. ma charakter iuris cogentis, a zatem naruszenie któregokolwiek z wymienionych w nim kryteriów spowoduje nieważność czynności prawnej, która zgodnie z art. 58 k.c. zostanie uznana za sprzeczną z prawem. Uczestnicy obrotu prawnego mają zagwarantowane prawo swobody zawierania umów i tym samym gwarancję poszanowania tej zasady przez osoby trzecie, a także organy władzy państwowej. Z zasady swobody umów wyrażonej w art. 353¹k.c. wynika wprost, że strony mogą kształtować stosunek prawny według własnej woli, jednak zgodnie z przepisami bezwzględnie obowiązującymi, właściwością stosunku prawnego i zasadami współżycia społecznego (por. Komentarz do art. 353¹ Kodeksu cywilnego, Bernadetta Fuchs, Lex i powołane orzeczenia oraz opracowania) (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 07 września 2018 r., I Aga 178/18, Sip Legalis, nr 1834657).

198 Przepis art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U.2018.2187 t.j.), w brzmieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej (Dz.U. 2002.72.665 j.t.) stanowił, że przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Zgodnie zaś z art. 69 ust. 2 cytowanej ustawy, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

199 W piśmiennictwie wyjaśnia się, że umowa kredytu jest czynnością prawną konsensualną, dwustronnie zobowiązująca, odpłatną, ale nie wzajemną (por. Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania-część szczegółowa, 2 wydanie 2, s. 170). W ramach tej umowy nie dochodzi do przeniesienia (ani konsensualnego, ani faktycznego) własności środków pieniężnych przez bank na rzecz kredytobiorcy ( E. Niezbecka, A. Jakubecki, J. Mojak, Prawne zabezpieczenia wierzytelności bankowych, Kraków 2000, s. 27–28). Z umowy kredytu wynika natomiast zobowiązanie banku polegające na oddaniu do dyspozycji kredytobiorcy określonej kwoty środków pieniężnych. Bank powinien więc dokonać stosownych czynności faktycznych umożliwiających kredytobiorcy korzystanie z udzielonego mu kredytu. Określa je bliżej umowa; ogólnie biorąc sposoby postawienia do dyspozycji środków pieniężnych sprowadzają się do realizowania przez bank rozliczeń pieniężnych w granicach sumy kredytu (forma bezgotówkowa) albo polegają na wypłacie sumy kredytu w całości albo częściami ( por. Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania…, s. 172 oraz B. Paxford [w:] Prawo bankowe. Komentarz. pod red. H. Gronkiewicz-Waltz, Legalis 2013, kom. do art. 69 pr. bankowego). W doktrynie wskazuje się, że sam sposób oddania przez bank środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy pozostaje już sprawą wtórną i zależy od treści umowy (M. Bączyk, Odpowiedzialność umowna banku w prawie polskim, Toruń 1989, s. 114.). „Oddanie do dyspozycji” środków pieniężnych ma zapewnić kredytobiorcy ich wykorzystanie w sposób odpowiadający interesom tego ostatniego, uwidoczniony w umowie kredytowej (zob. np. wyr. Sądu Najwyższego z 10 lutego 2004 r., IV CK 437/02, Sip Legalis).

200 W art. 69 ust. 2 wymieniono elementy, jakie powinna zawierać umowa kredytu. W literaturze i orzecznictwie zgłaszane są wątpliwości, czy każda umowa kredytu powinna zawierać wszystkie z tych elementów. Nie ulega jednak wątpliwości, że umowa kredytu, w której nie wskazano wszystkich elementów określonych w art. 69 ust. 2, jest ważna (tak B. Smykla, Prawo..., s. 301-302) (powołane za: Arkadiusz Kawulski, Komentarz do art.69 ustawy - Prawo bankowe, Sip Lex).

201 W powołanym powyżej przepisie nie przesądzono samego sposobu wykonania przez bank świadczenia polegającego na oddaniu środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy. W literaturze czynione są próby usystematyzowania sposobów (wariantów) „oddania sumy kredytowej” kredytobiorcy przez instytucję bankową (por. M. Bączyk, Prawo umów handlowych [w:] System Prawa Handlowego pod red. S. Włodyki, Warszawa 2014, t. 5, s. 1010). Wyjaśnia się, że suma kredytu może być ujawniona na tzw. rachunku kredytowym (prowadzonym przez bank zgodnie z treścią umowy kredytowej). Rachunek kredytowy nie jest rachunkiem bankowym w rozumieniu art. 725 k.c. Wykorzystanie sumy kredytowej następuje wówczas w wyniku dyspozycji kredytobiorcy przelania środków pieniężnych na jego rachunek bieżący (art. 725 k.c.) lub inny rachunek bankowy (np. tzw. rachunek finansowania określonego przedsięwzięcia). Jest to zwykłe oddanie środków pieniężnych kredytobiorcy (kredytobiorca wie o istnieniu „rachunku kredytowego”, wykorzystywanie sumy kredytowej następuje z jego inicjatywy i powoduje zarazem obowiązek zwrotu sumy wykorzystanej) (por. M. Bączyk, Prawo umów handlowych [w:] System…, s. 1010).

202 Obowiązek banku do dokonywania czynności rozliczeniowych mieści się implicite w sformułowaniu „oddanie do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych”. W sytuacji gdyby bank odmówił przeprowadzenia rozliczeń oznaczałoby to, że kredytobiorca nie może tymi środkami dysponować, albo, patrząc z drugiej strony, że nie zostały one oddane do jego dyspozycji. Taka argumentacja wynika z istoty spełnienia świadczenia jako takiego. Świadczenie bowiem może być uznane za wykonane w sposób prawidłowy nie tylko wtedy, gdy dłużnik zachował się zgodnie z treścią zobowiązania, a dopiero wówczas, gdy rezultatem takiego zachowania było odniesienie przez wierzyciela korzyści czyniących zadość jego interesowi (por. szerzej T. Dybowski (w:) W. Czachórski (red.), System..., t. III, cz. 1, s. 75). Wierzyciel (kredytobiorca) odniesie korzyść ze świadczenia banku dopiero wtedy, gdy będzie mógł w sposób rzeczywisty, a nie jedynie potencjalny, skorzystać z kredytu (dokonywać płatności). W przypadku gdy "oddanie środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy" następuje w formie bezgotówkowej, a bank odmówił przeprowadzania rozliczeń pieniężnych w granicach sumy kredytu, oznacza to, że zobowiązanie nie może być uznane za wykonane w sposób prawidłowy, albowiem cel świadczenia nie został osiągnięty (interes wierzyciela nie został zrealizowany). Bank (dłużnik) bowiem zachował się wprawdzie zgodnie z treścią zobowiązania, lecz rezultatem tego zachowania nie było odniesienie przez kredytobiorcę (wierzyciela) korzyści czyniących zadość jego interesowi. Jeżeli niewykonanie rozliczeń pieniężnych jest następstwem okoliczności, za które bank ponosi odpowiedzialność, a termin spełnienia świadczenia już nadszedł, bank popada w zwłokę (art. 476zd. pierwsze k.c.) (tak: Janusz Molis, Komentarz do art.69 ustawy - Prawo bankowe [w:] Zoll F. (red.), Adamek A., Bitner-Przybylska K., Brożyna M., Chudzik M., Frań-Adamek A., Karasek I., Kohutek K., Korus K., Kwaśnicki R., Lachner J., Molis J., Olczyk M., Płończyk K., Podlasko P., Porzycki M., Rataj A., Rogoń D., Rusinek M., Spyra M., Spyra T., Szuster S., Tereszkiewicz P., Wacławik A., Wejman F., Wyrwiński M., Prawo bankowe. Komentarz. Tom I i II, Zakamycze, 2005, Sip Lex).

203 Analizując zapisy spornej umowy oraz uwzględniając treść normy prawnej wyrażonej w art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, należy stwierdzić, iż umowa kredytu zawierała wszelkie elementy konieczne.

204 W umowie wskazano kwotę kredytu – 224.967,00 CHF (§ 1), wskazany został okres kredytowania – 249 równych rat miesięcznych (§ 13) oraz cel kredytowania – spłata kredytu zaciągniętego w (...) Bank (...) S.A., spłata kredytu gotówkowego udzielonego przez (...) S.A., spłata kredytu na zakup samochodu udzielonego przez (...) Bank (...) S.A. oraz refinansowanie kapitału zainwestowanego w nieruchomość udzielonego na cele mieszkaniowe (§ 2).

205 Już na etapie składania wniosku powódka jasno określiła, że ubiega się o kredyt denominowany i wybrała walutę kredytu CHF (k. 250), co w świetle art. 65 § 2 k.c. wskazuje, iż ich celem było uzyskanie tego właśnie kredytu.

206 Z uwagi na treść umowy kredytowej, w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, iż sporny kredyt stanowił kredyt walutowy denominowany - strony wprost w umowie określiły, iż walutą kredytu jest CHF. Ponieważ strona powodowa zamiennie posługiwała się pojęciem waloryzacji i denominacji, wyjaśnić należy, że w przypadku kredytu walutowego denominowanego umowa jest zawierana na konkretną ilość środków w walucie obcej i jest przeliczana na walutę krajową dopiero w momencie wypłaty. Konstrukcja kredytu denominowanego w walucie obcej zakładała, iż bank faktycznie miał dokonać niezbędnych transakcji wymiany, to jest zarówno odkupienia waluty od kredytobiorcy by mógł on pozyskać potrzebne mu złote jeżeli takie były uzgodnienia stron, jak i sprzedaż kredytobiorcy waluty niezbędnej mu do uzyskania środków do zapłaty raty kredytu. Dzięki wykonywaniu tych transakcji eliminowano potrzebę fizycznego pozyskania waluty przez bank, co dodatkowo przekładało się na zmniejszenie kosztu kredytu. Natomiast za możliwość skorzystania z korzystniejszych stóp procentowych ustalonych dla obcej waluty, kredytobiorca przyjmował na siebie ryzyko kursowe charakterystyczne dla kredytu udzielanego w walucie obcej.

207 Należy podkreślić, że przepis art. 69 cytowanej ustawy nie określa w sposób sztywny (art. 358¹ § 5 k.c.) wysokości świadczenia pieniężnego, w szczególności świadczenia kredytobiorcy, tj. kwoty kredytu, którą powinien zwrócić w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy kredytu. Z tego względu waloryzacja umowna tego świadczenia była dopuszczalna na podstawie art. 358¹ § 2 k.c. Przyjęcie za miernik waloryzacji waluty obcej nie stanowiło również naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów ani zasad współżycia społecznego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r. (I CSK 1049/14, SIP Legalis) wyraźnie podkreślił, że „umowa kredytu indeksowanego” mieści się, w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353¹ k.c. w zw. z art. 69 pr. bankowego). Waloryzacja umowna przy zastosowaniu jako jej miernika waluty obcej wyraża się w tym, że kredytobiorcy zwracają kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej.

208 Stanowisko to zostało podtrzymane również w aktualnym orzeczeniu Sądu Najwyższego, w którym wskazano, że mechanizm waloryzacyjny wiążący saldo kredytu z kursem waluty obcej może być ukształtowany – w granicach swobody umów – w zróżnicowany sposób, w tym przez oznaczenie waluty obcej jako waluty kredytu i wyrażenie kwoty kredytu w tej obcej walucie, przy jednoczesnym założeniu, że wypłata i spłata kredytu nastąpi w złotych (wyrok z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, opublikowane w Biuletynie Izby Cywilnej SN wrzesień – październik 2022 roku, dostępnym na stronie internetowej SN).

209 Sąd Okręgowy podziela wskazane poglądy. Wysokość zobowiązania wynikającego z umowy została określona - umowa zawierała określenie kwoty kredytu oraz zasad i sposobu jego denominacji. W ocenie Sądu denominacja stanowiła - zgodnie z wolą stron, dodatkowe postanowienie umowne, dopuszczalne przez prawo i mieszczące się w ramach swobody umów.

210 Uzupełniając powyższe należy również zauważyć, że ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U.2011.165.984) ustawodawca dokonał nowelizacji ustawy Prawo bankowe. Ideą dokonania nowelizacji prawa bankowego ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. było utrzymanie funkcjonujących na rynku kredytów indeksowanych i denominowanych wg nowych zasad. Do prawa bankowego został wprowadzony m.in. art. 69 ust. 2 pkt 4a, zgodnie z którym umowa kredytu powinna określać w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. W myśl art. 4 noweli w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (co nastąpiło w dniu 26 sierpnia 2011 r.) ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b prawa bankowego, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. W rezultacie ustawodawca wprowadził narzędzie prawne pozwalające wyeliminować z obrotu postanowienia umowne zawierające niejasne reguły przeliczania należności kredytowych, zarówno na przyszłość, jak i w odniesieniu do wcześniej zawartych umów w części, która pozostała do spłacenia ( tak: wyrok SN z dnia 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14).

211 Paradygmat racjonalnego ustawodawcy prowadzi do przekonania, że gdyby umowy kredytów denominowanych naruszały bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, nie wprowadzono by w życie powołanej ustawy z dnia 29 lipca 2011 r., która zawierała regulacje dotyczące tego rodzaju kredytów, odnoszące się do ich dalszego funkcjonowania.

212 W świetle powyższego nie budziło wątpliwości Sądu, iż zawieranie umów kredytu denominowanego do waluty obcej było prawnie dopuszczalne, ostatecznie zostało usankcjonowane przez ustawodawcę, a sama treść łączącego strony stosunku umownego wskazywała na kwotę udzielonego kredytu oraz walutę, nawiasem mówiąc dokładnie taką, o jaką wnioskowała strona powodowa. Nie mogło więc być mowy o stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej – umowa nie była sprzeczna z ustawą gdyż zawierała wszelkie przesłanki warunkujące jej skuteczność, nie była także sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, czy naturą zobowiązania.

213 Umowa nie naruszała również zasady walutowości. Przepis art. 358 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym w chwili zawarcia przez strony kwestionowanej umowy, stanowił, iż z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim.

214 Uregulowanie to statuujące tzw. zasadę walutowości powodowało, że każde zobowiązanie pieniężne powinno było być wyrażone w walucie polskiej, z wyjątkiem tych zobowiązań, dla których odmienną regulację wprowadzały ustawy szczególne. Ustawą wprowadzającą takie regulacje była przede wszystkim ustawa z dnia 27 lipca 2002 roku Prawo dewizowe (Dz.U. 141.1178, aktualnie t.j. Dz.U.2019.160), która przewidywała w dacie zawarcia umowy łączącej strony, zasadę swobody dewizowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy w obrocie dewizowym wszystko, co nie jest wyraźnie zakazane ustawowo, jest dozwolone. Ustawa ta nie wprowadzała natomiast jakichkolwiek ograniczeń w ustalaniu zobowiązań w innej walucie niż waluta polska. Powyższe prowadzi do wniosku, że rezydenci (osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania w kraju oraz osoby prawne mające siedzibę w kraju, a także inne podmioty mające siedzibę w kraju, posiadające zdolność zaciągania zobowiązań i nabywania praw we własnym imieniu; rezydentami są również znajdujące się w kraju oddziały, przedstawicielstwa i przedsiębiorstwa utworzone przez nierezydentów oraz polskie przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne i inne polskie przedstawicielstwa oraz misje specjalne, korzystające z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych lub konsularnych), działając w kraju, mają swobodę w wyrażeniu zobowiązań pieniężnych w walucie obcej. Wskazać ponadto należy na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w dniu 02 kwietnia 2004 r. (III CZP 10/04), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, iż w zakresie zobowiązań objętych prawem dewizowym obowiązuje, wynikająca z art. 4 ust. 2 tej ustawy, zasada swobody w ustalaniu waluty, w jakiej to zobowiązanie zostanie wyrażone, w granicach określonych prawem dewizowym, przepisy prawa dewizowego, zgodnie z jednoznacznie brzmiącym sformułowaniem art. 358 § 1 k.c., określają bowiem wyjątek od zasady walutowości. Bez znaczenia jest, że wyjątek ten został zakreślony bardzo szeroko, gdyż od woli ustawodawcy zależy, czy utrzymuje on zasadę walutowości oraz jak określa jej zakres.

215 Wyjaśnienia przy tym wymaga, iż Sąd Najwyższy odnosił się do przepisów ustawy z dnia 2 grudnia 1994 r.-Prawo dewizowe (Dz.U. Nr 136, poz. 703 ze zm.), brzmienie jednak przepisu art. 4 ust 2 ("osoby krajowe i zagraniczne mogą dokonywać obrotu dewizowego, z zastrzeżeniem ograniczeń określonych w przepisach ustawy"), odpowiadało treści art. 3 ust. 1 omawianej ustawy.

216 Przepis art. 9 pkt 15 ustawy przewidywał, że ograniczeniom podlega zawieranie umów oraz dokonywanie innych czynności prawnych, powodujących lub mogących powodować dokonywanie w kraju rozliczeń w walutach obcych, a także dokonywanie w kraju takich rozliczeń, z wyjątkiem przypadków, w których czynności te są dokonywane w dozwolonym, na podstawie ustawy lub zezwolenia dewizowego, obrocie dewizowym:

217 a) z zagranicą, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 17 lit. a,

218 b) między nierezydentami,

219 c) między rezydentami będącymi osobami fizycznymi, w zakresie niezwiązanym z działalnością gospodarczą.

220 Art. 3 ust. 3 powołanej ustawy stanowił, że ograniczeń określonych w art. 9 nie stosuje się do obrotu dewizowego dokonywanego z udziałem banków lub innych podmiotów mających siedzibę w kraju, w zakresie działalności podlegającej nadzorom: bankowemu, ubezpieczeniowemu, emerytalnemu lub nad rynkiem kapitałowym, sprawowanym na podstawie odrębnych przepisów, prowadzonej przez te podmioty na rachunek własny lub rachunek osób trzecich uprawnionych na podstawie ustawy lub zezwolenia dewizowego do dokonania obrotu dewizowego podlegającego tym ograniczeniom.

221 Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 1 pkt 18 ustawy, obrotem wartościami dewizowymi w kraju jest zawarcie umowy lub dokonanie innej czynności prawnej powodującej lub mogącej powodować dokonywanie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami rozliczeń w walutach obcych albo przeniesienie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami własności wartości dewizowych, a także wykonywanie takich umów lub czynności i zgodzić się należy z pozwanym, że przedmiotowa umowa kredytu była umową, która mogła powodować dokonywanie w kraju rozliczeń w walutach obcych (m.in. co już sygnalizowano, możliwość wyboru waluty wypłaty kredytu).

222 Należy także wskazać, że zgodnie z § 12 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie ogólnych zezwoleń dewizowych (Dz.U.2002.154.1273; rozporządzenie weszło w życie w dniu 01.10.2002 r. i zostało uchylone z dniem 02.10.2007 r.) zezwala się na dokonywanie w kraju, między rezydentami, rozliczeń w euro i innych walutach wymienialnych, o ile jedną ze stron rozliczenia jest konsument w rozumieniu art. 221 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.).

223 W konsekwencji zatem w odniesieniu do banków zachodził ustawowy wyjątek od zasady walutowości określonej w art. 358 § 1 k.c., zawarcie przedmiotowego kredytu walutowego bez konieczności uzyskania zezwolenia dewizowego było dopuszczalne, co z kolei oznacza, iż przedmiotowa umowa nie została zawarta z naruszeniem art. 358 § 1 k.c. a tym samym, nie była nieważna.

224 Powódka wywodziła również, iż umowa jest nieważna, gdyż zawiera klauzule niedozwolone, których eliminacja z umowy skutkuje jej upadkiem. Strona powodowa kwestionowała skuteczność klauzul przeliczeniowych zawartych w § 2 ust. 4, § 5 ust. 5, § 5 ust. 13 oraz § 6 ust. 6 umowy. Przechodząc do oceny wskazanych zapisów umownych, wskazać należy, że zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

225 Do uznania konkretnego postanowienia za „niedozwolone postanowienie umowne” w rozumieniu przytoczonego przepisu wymagane jest kumulatywne spełnienie następujących przesłanek:

226 1) umowa została zawarta z konsumentem;

227 2) postanowienie umowy „nie zostało uzgodnione indywidualnie”;

228 3) postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy;

229 4) jednoznacznie sformułowane postanowienie nie dotyczy „głównych świadczeń stron”.

230 Przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia została przez ustawodawcę bliżej określona w przepisie art. 385¹ § 3 k.c., zgodnie z którym za nieuzgodnione indywidualnie należy uznać te postanowienia, na które konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Oznacza to, iż postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi będą tylko takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez samego konsumenta. W zdaniu 2 art. 385¹§ 3 k.c. zostało wprowadzone domniemanie, że postanowienia umowne przyjęte z wzorca zaproponowanego przez kontrahenta konsumenta, nie zostały uzgodnione indywidualnie.

231 Nadto dla uznania postanowienia umownego za abuzywne, nie może ono obejmować głównego świadczenia stron, chyba że zostało ono sformułowane w sposób niejednoznaczny. Należy podzielić pogląd, że w umowach nazwanych ich essentialia negotii określają niewątpliwie główne świadczenia stron. Ograniczenie zakresu uznania za niedozwoloną klauzuli dotyczącej głównego świadczenia stron koresponduje z poglądem, że każdy podmiot zawierający umowę powinien mieć świadomość wiążącego charakteru postanowienia o głównych świadczeniach stron. W konsekwencji postanowienia dotyczące głównego świadczenia nie będą podlegać ocenie jako abuzywne, chyba że zostały sformułowane niejednoznacznie.

232 Ostatnią z przesłanek uznania klauzuli za niedozwoloną stanowi ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, z rażącym naruszeniem jego interesów.

233 Kontrola treści postanowień zawartych we wzorcach umów może mieć charakter incydentalny lub abstrakcyjny. Kontrola incydentalna polega na badaniu treści postanowień konkretnej umowy, w sytuacji, gdy przy jej zawieraniu posłużono się wzorcem umowy, kontrola ta pośrednio obejmuje także postanowienia tego wzorca umowy. Jest to kontrola dokonywana w każdym postępowaniu sądowym, w którym strona powołuje się na fakt inkorporowania do treści umowy niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., bądź sama wytaczając powództwo, bądź w formie zarzutu podniesionego w sprawie, w której jest pozwanym.

234 Natomiast kontrola abstrakcyjna do dnia 17 kwietnia 2016 r. była dokonywana przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w postępowaniu odrębnym w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w trybie art. 479³⁶ -479⁴⁵ k.p.c.

235 Kontynuując rozważania na gruncie stanu prawnego obowiązującego do dnia 17 kwietnia 2016 r. należy wskazać, iż kontrola abstrakcyjna wzorca polegała na badaniu treści postanowień wzorca umowy w oderwaniu od konkretnego stosunku umownego i była dokonywana niezależnie od tego, czy między stronami doszło do zawarcia umowy z wykorzystaniem tego wzorca umowy. Konsekwencją uznania postanowienia wzorca umownego za niedozwolone w przedmiotowym trybie było jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, albowiem SOKiK uznając powództwo poza wskazaniem treści postanowienia uznanego za niedozwolone, zakazywało jego wykorzystywania (art. 479⁴² § 1 k.p.c.). Postępowanie w sprawie abstrakcyjnej kontroli klauzul używanych we wzorcach umownych miała na celu wyeliminowanie pewnych postanowień wzorców, a nie postanowień umów. Nie powoduje zatem, że stosowanie określonych sformułowań lub unormowań jest w ogóle wyłączone w obrocie cywilnoprawnym. Niedozwolone jest jedynie posługiwanie się nimi we wzorcach umów, zaś legalność ich stosowania w konkretnej umowie może być badana w trybie kontroli incydentalnej z uwzględnieniem postanowień całej umowy, rozkładu praw i obowiązków stron, ryzyka, jakie ponoszą ( wyrok SN z dnia 11 października 2007 r., III SK 19/07, Legalis nr 309584) .

236 Wyrok SOKiK uznający konkretne postanowienie wzorca umownego za niedozwolone może więc mieć swoisty charakter prejudycjalny w sprawie indywidualnej toczącej się z powództwa konsumenta przeciwko przedsiębiorcy, w sytuacji gdy prawomocność przedmiotowego wyroku SOKiK będzie zgodnie z powołanymi powyżej przepisami rozszerzona na obie strony tego postępowania.

237 Tym niemniej, warte jest podkreślenia słuszne stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 listopada 2019 r. w sprawie V ACa 761/18, zgodnie z którym konsument może powoływać się na wpis klauzuli do rejestru klauzul niedozwolonych, przedsiębiorca może jednak w takim przypadku podnieść zarzut, że klauzula umowna, uznana in abstracto jako postanowienie wzorca umowy za niedozwoloną, jest w ocenach in concreto dozwolona ze względu na okoliczności sprawy, w tym, na przykład, fakt jest indywidualnego uzgodnienia ( tak K. Weitz (w:) Postępowanie sądowe w sprawach gospodarczych, Tom 7, red. T. Wiśniewski, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007, s. 208, 210, 213-217) . Sąd Apelacyjny podzielił ten pogląd uznając za zasadne przyjęcie, że uznanie danego wzorca za niedozwolone rodzi skutki dla konkretnych stosunków zobowiązaniowych, a konsument może się powoływać w sporze z przedsiębiorcą na wiążące prawnie uznanie niedozwolonego charakteru danego postanowienia wzorca umowy. Jednak uznanie przez sąd w postępowaniu według przepisów art. 479³⁶ -479⁴⁵ k.p.c. postanowienia wzorca za niedozwolone nie przesądza, że w każdym wypadku postanowienie umowne powstałe na bazie takiego postanowienia wzorca umowy jest automatycznie bezskuteczne ( orzeczenie dostępne w Sip Lex) .

238 Stanowisko to jest również aprobowane przez Sąd Najwyższy.

239 W motywach wyroku z dnia 30 czerwca 2022 roku wyjaśniono, że rozszerzona prawomocność wyroku SOKiK nie ma charakteru bezwzględnego. Odnosi się ona do kontroli abstrakcyjnej, której przedmiotem jest postanowienie wzorca umownego, a nie konkretnego postanowienia zawartej umowy, i to w relacji z konkretnym przedsiębiorcą. Artykuł 479 ( 43) k.p.c. nie może zatem rozumiany w ten sposób, że wyrok SOKiK przesądza, iż w każdym indywidualnym stosunku umownym zastosowanie określonego postanowienia jest niedopuszczalne, a tym bardziej, że jest to postanowienie nieważne (II CSKP 60/22, M.Pr.Bank. 2022, nr 12, s. 45).

240 W rozpoznawanej sprawie powódka nie wykazała, by zapisy wzorca, którymi posługiwał się kredytodawca zostały uznane za niedozwolone w ramach kontroli abstrakcyjnej. Nadto wobec stanowiska procesowego pozwanego, istniała podstawa do przeprowadzenia w sprawie kontroli incydentalnej wzorca, przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności sprawy. Należało w związku z tym dokonać indywidualnej oceny legalności postanowień umownych, zawartych w umowie kredytu łączącej strony, a kwestionowanych przez powódkę.

241 Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. niedozwolone postanowienie nie wiąże konsumenta, wiąże go natomiast umowa w pozostałym zakresie (art. 385¹ § 2 k.c.). Zatem skutkiem prawnym zaistnienia niedozwolonego postanowienia umownego jest częściowa bezskuteczność, polegająca na tym, że postanowienie umowne uznane za niedozwolone staje się bezskuteczne natomiast w pozostałym zakresie umowa jest wiążąca. Tym samym brak związania konsumenta postanowieniem umownym na skutek uznania go za niedozwolone nie oznacza nieważności czy bezskuteczności umowy w całości, a jedynie w określonym zakresie. Stosownie zaś do art. 385² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

242 Na wstępie należy stwierdzić, że powódkę należało traktować jako konsumenta w rozumieniu art. 22¹ k.c., bowiem dokonywana czynność prawna nie była bezpośrednio związana z działalnością gospodarczą ani zawodową. Wbrew stanowisku pozwanego przedmiotowa czynność prawna nie miała związku z działalnością gospodarczą powódki. Lokal zakupiony za środki z pierwszego kredytu służył zaspokojeniu prywatnych potrzeb mieszkaniowych powódki. Fakt zarejestrowania działalności gospodarczej powódki w lokalu nie może przesądzać o gospodarczym charakterze czynności prawnej – umowy kredytu. Częściowo gospodarczy cel umowy nie uniemożliwia przy tym uznania osoby zawierającej umowy za konsumenta, gdy ów cel nie był dominujący (przy czym np. współkredytobiorca nie prowadził działalności gospodarczej) (Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 2023 r. C-570/21, Legalis nr 2949722).

243 Przechodząc od oceny zapisów umownych wskazać należy, że dotyczyły one przeliczeń świadczeń umownych w ramach mechanizmu denominacji.

244 Ocenę kwestionowanych klauzul rozpocząć należy, od stwierdzenia, że umowa zawarta przez strony składała się z dwóch części: „Postanowień szczegółowych” oraz „Postanowień ogólnych”. Wzorcem w rozumieniu art. 384 k.c. były jedynie Postanowienia ogólne. Jej zapisy miały bowiem charakter ramowy i przedstawiały warunki, na których kredytodawca zawiera umowy kredytu hipotecznego.

245 Kredytodawca składając wniosek o kredyt precyzował warunki kredytu, o który się ubiega, a następnie kredytodawca składał oświadczenie w formie decyzji kredytowej, w której wskazywał, czy i które warunki zostały przez niego zaakceptowane. Uzgodnione warunki umowne, następnie znajdowały odzwierciedlenie w umowie w ramach „Umowy”.

246 Głównym zarzutem podnoszonym przez konsumentkę, jest zarzut dowolności po stronie wierzyciela w kształtowaniu wysokości świadczenia dłużnika w sytuacji, w której umowa kredytu i stanowiący integralną jej część regulamin, zawiera odesłanie do tabel kursowych ustalanych przez bank. Strona powodowa argumentowała, że na podstawie wprowadzonych do umowy klauzul indeksacyjnych, bank przyznał sobie prawo w kształtowaniu zobowiązania drugiej strony stosunku obligacyjnego, które nie doznaje żadnych formalnych ograniczeń.

247 Niewątpliwie zgodzić się należy z ogólnie sformułowaną tezą, że jeżeli po stronie wierzyciela pozostaje uprawnienie do swobodnego, dowolnego kształtowania wysokości zobowiązania dłużnika, to zapis ten jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i narusza interesy dłużnika – konsumenta.

248 Kluczowe znaczenie miało jednakże ustalenie, czy na gruncie przedmiotowej sprawy, w której po stronie wierzyciela występuje instytucja bankowa, a do wyliczenia wysokości świadczenia dłużnika mają zastosowanie tabele kursów walut publikowane przez ten bank, można rzeczywiście mówić o istnieniu po stronie wierzyciela uprawnienia do dowolnego kształtowania kursów walut.

249 Przechodząc do rozstrzygnięcia wskazanej kwestii, wskazać należy, że publikacja tabel zawierających wartości kursów walut obcych, stanowi obowiązek ustawowy po stronie banku, a nie czynność wykreowaną na potrzeby rozliczenia umów kredytu. Zgodnie z art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy prawo bankowe, bank obowiązany jest ogłaszać w miejscu wykonywania czynności, w sposób ogólnie dostępny stosowane kursy walutowe ( przepis w tym zakresie ma tożsame brzmienie z tym obowiązującym w dacie zawarcia umowy z powodami, Dz.U.2004.91.870 jak i obecnie, Dz.U.2020.1896).

250 Zgodnie natomiast z art. 131 ust. 1 prawa bankowego, działalność banków, oddziałów i przedstawicielstw banków zagranicznych, oddziałów i przedstawicielstw instytucji kredytowych podlega nadzorowi bankowemu sprawowanemu przez Komisję Nadzoru Finansowego w zakresie i na zasadach określonych w niniejszej ustawie i w ustawie z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym.

251 Odniesienie w umowie do tabel kursowych pozwanego, stanowiło zatem odwołanie się do danych, których obowiązek publikacji wynika z ustawy, a jego realizacja podlega nadzorowi przez KNF.

252 Przechodząc do dalszej oceny, rozważyć należało, czy bank w dacie podpisania umowy w istocie miał uprawnienie do dowolnego kształtowania wysokości publikowanych kursów, w tym spornego kursu waluty CHF.

253 Odpowiadając na tak postawione pytanie, wskazać należy, że

254 w gospodarce rynkowej nie istnieje i nie istniała w dacie zawarcia przedmiotowej umowy, dowolność kształtowania przez banki kursów kupna i sprzedaży waluty. Tabele kursowe to bowiem oferta skierowana do istniejących lub nowych klientów. Jeśli więc tabele te odbiegałyby od wartości oferowanych przez inne podmioty, nie miałyby charakteru rynkowego, a tym samym atrakcyjnego dla potencjalnych klientów. W konsekwencji, to rynek pozbawia wysokość ustalanych kursów kupna/sprzedaży waluty dowolności, która tak powszechnie jest zarzucana w toku spraw dotyczących kredytów frankowych.

255 Wskazać również należy na regulacje rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku oraz uchylające dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywę Komisji 2003/124/WE 2003/125/WE i 2004/72/WE (Dz.Urz.UE.L Nr 173, str. 1), zwaną w skrócie rozporządzeniem MAR (Market Abuse Regulation). Od dnia 3 lipca 2016 roku uczestnicy rynku kapitałowego są zobowiązani do stosowania przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014.

256 Stosownie do art. 2 ust. 2 lit. c oraz art. 12 ust. 1 lit. d rozporządzenia, art. 12 i 15 stosuje się również do zachowań związanych ze wskaźnikami referencyjnymi (art. 2 ust. 2 lit. c). Do celów niniejszego rozporządzenia manipulacja na rynku obejmuje następujące działania: przekazywanie fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji, lub dostarczanie fałszywych lub wprowadzających w błąd danych dotyczących wskaźnika referencyjnego, jeżeli osoba przekazująca informacje lub dostarczająca dane wiedziała lub powinna była wiedzieć, że są one fałszywe lub wprowadzające w błąd, lub każde inne zachowanie stanowiące manipulowanie obliczaniem wskaźnika referencyjnego (art. 12 ust. 1 lit. d).

257 Nadzór bankowy, do którego Sąd już wyżej odwoływał się wskazując na treść art. 131 ustawy, przewiduje ponadto, że jego celem jest zapewnienie zgodności działalności prowadzonej przez banki zgodnie z art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi z przepisami tej ustawy, niniejszej ustawy, rozporządzenia 596/2014, aktami delegowanymi wydanymi na podstawie tego rozporządzenia oraz ze statutem (art. 133 ust. 1 pkt 3 ustawy prawo bankowe).

258 Zgodnie z definicją wskazaną w ustawie Prawo bankowe, poprzez rozporządzenie 596/2014 należy rozumieć rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku (rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku) oraz uchylające dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Komisji 2003/124/WE, 2003/125/WE i 2004/72/WE (Dz. Urz. UE L 173 z 12.06.2014, str. 1, z późn. zm.) (art. 4 ust. 1 pkt 39).

259 Cele nadzoru bankowego stanowią element celów nadzoru nad rynkiem finansowym. Zgodnie z art. 2 u.n.r.f. celem nadzoru nad rynkiem finansowym jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku, przez realizację celów określonych w innych ustawach regulujących poszczególne sektory rynku finansowego, w tym Prawo bankowe (tak: A. Kawulski [w:] Prawo bankowe. Komentarz, Warszawa 2013, art. 133, Sip Lex).

260 Powołane rozporządzenie MAR zostało wprowadzone celem zapobiegania nadużyciom na rynku walutowym, jednakże jego zapisy nie dotyczą transakcji walutowych przy zastosowaniu kursów spot (kasowych). To zaś przemawia za stwierdzeniem, że ustawodawca unijny z góry wyłączył możliwość dokonywania przez banki manipulacji kursowych w tego rodzaju transakcjach. Wysokość kursów kasowych każdorazowo wyznaczana jest bowiem przez rynek. Tego rodzaju kursy stanowiły zaś podstawę wyliczeń należności powodów z tytułu umowy kredytu. Zatem gdyby w istocie po stronie pozwanego istniało uprawnienie (możliwość) dowolnego kształtowania publikowanych przez siebie kursów walut, to jednoznacznie należałoby to zakwalifikować jako manipulację kursową. Ponieważ jednak zasady ustalania kursów kasowych opierają się wyłącznie o parametry rynkowe, to konsekwentnie nie zostały one objęte zapisami powołanej dyrektywy MAR.

261 Nie można zatem przyjąć, że ustawodawca unijny, a za nim ustawodawca krajowy, z jednej strony nie traktuje transakcji walutowych przy zastosowaniu kursów kasowych jako obarczonych możliwością manipulacji, a z drugiej przyjąłby, że w stosunkach z konsumentami, w tym na gruncie przedmiotowej umowy, istniałaby dowolność w kształtowaniu kursu w oderwaniu od realiów rynkowych.

262 W doktrynie wyrażono pogląd, zgodnie z którym w przypadku odesłania w umowie do tabel kursowych kredytodawcy – banku można mówić o tym, że bank miał prawo do jednostronnego ustalania wysokości świadczenia, jednakże nie dysponował w tym zakresie swobodą, a tym bardziej pełną swobody. O takiej swobodzie nie może być mowy z uwagi na występowanie rynkowych ograniczeń postępowania banków w tej materii, w tym istnienie rynkowych kursów walut obcych. Sam fakt posługiwania się przez bank własną tabelą nie stanowi per se przejawu rażącego naruszenia równowagi kontraktowej w umowie, a tym bardziej nie może być traktowane jako przejaw sprzeczności takiej praktyki z dobrymi obyczajami (tak prof. Konrad Kohutek, „Umowy kredytów frankowych – ocena na gruncie przesłanek nieważności i abuzywności”, Przegląd prawa handlowego, lipiec 2022 roku).

263 Powtórzyć należy, że dostęp do tabel kursowych banków jest jawny, a publikowany kurs jest pochodną stale zmieniających się warunków rynkowych. Przyszłych kursów walut nie da się wskazać precyzyjnie, ani opisać w formie algorytmu matematycznego. Nie są one przy tym ustalane doraźnie na potrzeby kredytów frankowych, a mają zastosowanie do wszystkich transakcji o charakterze dwuwalutowym, w tym do powszechnych płatności kartami płatniczymi. Jakiekolwiek nieprawidłowości banku zostałyby dostrzeżone przez KNF, co nie miało miejsca w stosunku do pozwanego.

264 Sąd nie podzielił stanowiska strony powodowej w części, w której wskazywała, że powódka nie miała świadomości po jakim kursie nastąpi wypłata kredytu. Umowa w § 2 ust. 4 przewidywała, że do wypłaty będzie miał zastosowanie kurs opublikowany dwa dni przed wypłatą.

265 W podsumowaniu dotychczasowych wywodów, wskazać należy, że pozwany bank, na podstawie zapisów przedmiotowej umowy nie był zatem uprawniony w sposób dowolny kształtować kursy walut w przygotowywanych przez siebie tabelach kursowych, gdyż to wyłącznie realia rynkowe dyktowały ich wysokość, w tym wysokość spreadu, zaś czynności z tym związane podlegały nadzorowi odpowiednich instytucji, w tym KNF.

266 Kontynuując ocenę kwestionowanych przez powódkę zapisów umownych, wskazać należy, iż postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Do wykładni tego pojęcia Sąd odniósł się powyższej, w tym miejscu należało więc ustalić, czy w niniejszej sprawie przesłanka ta zaistniała. Przede wszystkim z mocy art. 385² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. W uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. ( III CZP 29/17) także wyjaśniono, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy.

267 Sąd przychyla się do tego stanowiska Sądu Najwyższego ( powołane wyżej), wedle którego „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku, natomiast rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym.

268 Analiza zapisów przedmiotowej umowy doprowadziła Sąd do przekonania, że nie doszło do naruszenia równowagi kontraktowej i nie zaistniała nieusprawiedliwiona dysproporcja praw i obowiązków.

269 Powódka zdecydowała się na kredyt denominowany do waluty CHF, gdyż była to dla niej tańsza i bardziej korzystna możliwość sfinansowania spłaty kredytów przeznaczonych na zakup mieszkania, jego remont, a także zakup samochodu. Ekwiwalentem jednakże możliwości uzyskania finansowania w przypadku tego produktu, było ryzyko kursowe, które jednak gwarantowało możliwość uzyskania niższego oprocentowania. Należy jednak przypomnieć, że kształtowanie tego ryzyka nie zależało od banku, faktem notoryjnym jest, że kurs franka gwałtownie wzrósł na skutek kryzysu gospodarczego we wrześniu 2008 roku i następnie w 2015 r. po działaniach podjętych przez Centralny Bank Szwajcarii, który zaprzestał działań mających w sposób sztuczny utrzymać jego dotychczasową wysokość. Gdyby nie te działania - niezależne przecież od pozwanego, kurs franka nie wzrósłby gwałtownie i z dużym prawdopodobieństwem, powódka w dalszym ciągu postrzegałaby zawartą przez siebie umowę za korzystną bowiem zapewniała jej możliwość uiszczania niższych rat. Podkreślenia wymaga, że oba wskazane wyżej zjawiska ocenić należy jako nieprzewidywalne nawet przez profesjonalne instytucje bankowe i nie można z punktu widzenia aktualnej perspektywy kreować takich standardów informacyjnych, które wymagałyby uprzedzenia i uwzględnienia ryzyka wydarzeń z 2008 i 2015 r.

270 Sam mechanizm polegający na tym, że kredyt wypłacany przelicza się wg kursu kupna, a jego raty po kursie sprzedaży, był zgodny z praktyką rynkową. Denominacja po kursie kupna i spłata po kursie sprzedaży wynika z operacji banku na rynku międzybankowym i zabieg ten pozwala skorzystać z niższego oprocentowania poprzez zastosowanie wskaźnika L., w miejsce odnoszącego się do polskiej waluty, WIBOR. W ten sposób, wysokość rat kredytu powódki gdyby udzielono go w złotych z oprocentowaniem wg stawki WIBOR 3M, byłaby zdecydowanie wyższa od kwoty rat spłaconych przez powódkę w CHF.

271 Przechodząc do oceny klauzuli ryzyka walutowego wkomponowanego w umowę, wskazać należy, że nie polega na prawdzie również twierdzenie pozwu jakoby ryzyko to w żaden sposób nie podlegało ograniczeniu. Było ono bowiem częściowo niwelowane przez wskaźnik LIBOR, którego wprowadzenie do umowy wiązało się ze znacznie korzystniejszym oprocentowaniem umowy, niż umowy kredytu złotowego, w której składnikiem oprocentowania jest stawka WIBOR.

272 W tym miejscu wyjaśnić należy, że odsetki od udzielonego kredytu bankowego są elementem składowym świadczenia głównego stron umowy kredytu. Stanowią bowiem z jednej strony cenę płaconą przez kredytobiorcę za korzystanie z oddanych mu do dyspozycji środków finansowych, z drugiej zaś strony – wynagrodzenie pobierane przez bank za udostępnienie kredytobiorcy tych środków.

273 Kredytodawca przed zawarciem umowy zasadnie uprzedzał powódkę, że z umową związane są ryzyko kursowe (tj. zmiany wartości waluty obcej w stosunku do waluty polskiego złotego) oraz ryzyko zmiany stóp procentowych. Strona powodowa naruszenia swoich interesów upatrywała jedynie w klauzuli ryzyka walutowego.

274 Celem wyjaśnienia wpływu oprocentowania na ryzyko walutowe, przypomnieć należy, że w przedmiotowej umowie kredytu strony postanowiły, że kredyt będzie oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która będzie stanowiła sumę 6-miesięcznej stawki LIBOR dla CHF i stałej w całym okresie kredytowania marży Banku wynoszącej tj. 1,25 p.p.

275 Oprocentowanie kredytu miało ulegać zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 6M (CHF). Jedynie zatem jeden składnik oprocentowania był stały i co do zasady nie podlegał zmianom, tj. marża banku. Drugi składnik oprocentowania, tj. stopa referencyjna LIBOR 6M (CHF), postrzegany jako wskaźnik informujący o rozwoju sytuacji kredytowej na rynku światowym, podlegał regularnym zmianom. Należy zaznaczyć, że od dnia 1 stycznia 2022 r. na mocy rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) (...) z dnia 14 października 2021 r. w sprawie wyznaczenia ustawowego zamiennika dla niektórych terminów zapadalności stopy LIBOR dla franka szwajcarskiego ( (...)) (Dz.U.UE.L.2021.374.1), stopa (...) zastąpiła stopę (...) w każdej umowie i instrumencie finansowym na terenie Unii Europejskiej, a więc dotyczy to również polskich kredytobiorców.

276 Stawka LIBOR może być zarówno dodatnia, jak i ujemna. Jeżeli stawka LIBOR obniży się bądź stanie się wartością ujemną, to w konsekwencji kredyt stanie się tańszy. Między stawką LIBOR a kursem waluty zachodzi zatem taka zależność, że gdy waluta staje się mocniejsza w stosunku do złotego, LIBOR maleje, a wzrasta gdy waluta słabnie w stosunku do złotego. W ocenie Sądu na skutek takiej zależności dochodzi do zniwelowania ryzyka kursowego przez LIBOR w umowach indeksowanych bądź denominowanych kursem waluty obcej.

277 Pomiędzy stronami bezsporne było, że w 2015 roku nastąpiło zjawisko aprecjacji waluty waloryzacji w stosunku do waluty PLN. Jego skutkiem był spadek wysokości stawki referencyjnej LIBOR, która w tym okresie osiągnęła wartość ujemną i wartość ta w latach następnych nie osiągnęła pułapu dodatniego.

278 Powyższe dowodzi, że wzrost kursu waluty CHF powodował jednoczesne obniżenie stawki referencyjnej LIBOR, a co za tym idzie, także obniżenie oprocentowania kredytu. Na gruncie przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że ponoszone przez powódkę ryzyko kursowe było niwelowane regularnie malejącym wskaźnikiem stawki LIBOR.

279 Opisana wyżej odwrócona korelacja wartości waluty CHF do stawki referencyjnej, nie tylko niwelowała ryzyko kursowe, ale również skutkowała tym, że znaczący wzrost kursu waluty obcej, który podnosi kwotę kapitału, nie oznaczał, że znacznym wówczas obciążeniem są także odsetki. W przypadku ujemnego oprocentowania LIBOR CHF (od 1 stycznia 2022 r. SARON), gdy wskaźnik ten jest taki sam albo większy niż stała marża banku, wówczas kwota zadłużenia w istocie odpowiada kwocie kapitału, a przy niższej marży, różnica pomniejsza kapitał. A zatem przy takim poziomie oprocentowanie, nawet gdy do spłaty kredytu pozostało jeszcze kilkanaście lat, kwota odsetek, zważywszy na to, że prawie cała rata idzie na pokrycie kapitału, który w ten sposób szybciej maleje, nie będzie znacząca. Co prawda w 2015 roku nastąpił wzrost wartości waluty CHF, jednakże jednocześnie stawka referencyjna LIBOR 3M osiągnęła wartości ujemne. Dla strony powodowej oznaczało to, że dokonywane spłaty księgowane były głównie na poczet zadłużenia kapitałowego.

280 W tym samym czasie kredytobiorcy kredytów złotowych spłacali raty w oparciu o stawkę referencyjną WIBOR 3M, która nigdy nie uzyskała wartości ujemnej, a zatem ich wpłaty nie pomniejszały zadłużenia kapitałowego w takim zakresie, jak wpłaty dokonywane przez stronę powodową.

281 Nie można zatem uznać, by kwestionowane zapisy umowne rażąco naruszały interesy powódki w sytuacji, gdy na skutek wzrostu wartości waluty, malało oprocentowanie kredytu, skutkiem czego powódka spłacała w przeważającej zadłużenie z tytułu kapitału. Podkreślić przy tym należy, że gdyby powódka zawarła umowę kredytu złotówkowego, to jej zadłużenie odsetkowe nie tylko nie spadałoby w tożsamych okresach czasu, a wręcz przeciwnie rosłoby systematycznie, czego skutkiem byłby znacznie mniejszy zakres spłaty zadłużenia z tytułu kapitału.

282 Jak istotne jest by dla oceny skutków finansowych umowy dla konsumenta uwzględniać zapisy umowy dotyczące oprocentowania, wskazuje okoliczność, że w czerwcu 2022 r. Szwajcarski Bank Centralny podniósł stopę LIBOR o 50 punktów do minus 0,25% i była to pierwsza podwyżka od 15 lat.

283 W tym miejscu wskazać należy na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 13 maja 2022 r., (II CSKP 464/22), zgodnie z którym klauzula ryzyka walutowego zastrzeżona w umowie kredytu indeksowanego może być uznana za abuzywną, jeżeli nakłada na kredytobiorcę nieograniczone ryzyko walutowe, jeżeli nie zostało ono zrównoważone innymi postanowieniami umownymi. Tym innym postanowieniem umownym jest zapis dotyczący oprocentowania opartego m.in. o stawkę LIBOR 6M.

284 Skoro umowa została tak skonstruowana, że gdy wzrastała wartość waluty CHF to jednocześnie spadało oprocentowanie (w toku wykonywania umowy omawiana stawka referencyjna osiągała wartości ujemne), a nadto strona miała możliwość przewalutowania kredytu do waluty, w której osiągała dochody i tym samym pozbawienia umowy odesłań do waluty CHF, to nie polega na prawdzie, że kredytobiorca był wystawiony na nieograniczone ryzyko kursowe, a nadto by kwestionowane zapisy w stopniu rażącym naruszały jego interesy.

285 Wyjaśnić również należy, że istota ryzyka walutowego wpisanego w przedmiotową umowę, polegała na tym, że nie było możliwości przewidzenia kosztów całkowitych kredytu skoro na ich wpływ miał parametr zmienny w postaci wysokości kursu waluty obcej. Nie można zatem oczekiwać, że pozwany przewidzi, jak będzie zachowywała się waluta przez okres następnych kilkudziesięciu lat i udostępni tę wiedzę swoim klientom.

286 Oceniając umowę na datę jej zawarcia (tak: wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 9 października 2020 r. III CSK 99/18), wskazać należy, że w tej dacie ryzyko walutowe rozkładało się równomiernie na strony umowy i dotyczyło tych samych kwot i tego samego okresu.

287 W przypadku spadku wartości waluty kredytodawca zyskiwał, zaś w przypadku wzrostu jej wartości zwiększały się jego zobowiązania. Dopiero na etapie wykonania umowy tj. po uruchomieniu kredytu kredytobiorca w dalszym ciągu był obciążony ryzykiem kursowym, chyba, że osiągał dochody w CHF, natomiast bank zabezpieczał ryzyko kursowe zgodnie z wymogami KNF. Wskutek regulacji nadzorczych KNF (rekomendacja I dotycząca zarządzania ryzykiem walutowym w bankach w 2002 r., zmiana w 2010 r.) banki były zobowiązane do neutralizowania ryzyka kursowego przez zamykanie otwartych pozycji walutowych transakcjami przeciwstawnymi, co ograniczało ryzyko walutowe banku, ale generowało dodatkowe koszty.

288 Kwestia zabezpieczenia ryzyka stanowi natomiast element czynności podjętych przy wykonywaniu umowy. Ograniczając się zaś do oceny zapisów umowy na datę jej zawarcia, to ryzyko wkomponowane w umowę było równomierne i dotyczyło tych samych kwot oraz tych samych okresów.

289 Ponownie podkreślić należy, że w kredytach indeksowanych do waluty obcej istnieją dwie zmienne, powodujące wzrost lub spadek obciążenia kredytobiorcy. Oprócz wspomnianego kursu waluty obcej, jest to stopa oprocentowania oparta o stawkę referencyjną LIBOR.

290 W zależności od kształtowania się tych zmiennych, świadczenie może ulec wzrostowi lub spadkowi. Sąd Okręgowy w Warszawie w tym składzie pozostaje w przekonaniu, że ocena prawna umowy w zakresie klauzuli ryzyka walutowego, ograniczona wyłącznie do jednej z tych zmiennych tj. kurs waluty obcej jest nieuzasadniona prawnie

291 i ekonomicznie.

292 W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych rozmiar ryzyka kursowego określono jako tak znaczny, że mógłby skutkować utratą prawa własności nabytej nieruchomości, o czym kredytodawcy nie byli uprzedzeni. Taka ocena niewątpliwie obrazuje drastyczny skutek zawarcia umowy kredytu powiązanego z walutą obcą. Pogląd ten byłby uzasadniony jednakże jedynie przy hipotecznym założeniu, że kurs CHF konsekwentnie zyskuje na wartości w czasie, natomiast pozostałe parametry ekonomiczne dotyczące sytuacji konsumenta są niezmienne. Założenie to jest w sposób oczywisty błędne. Tak jak rosła cena waluty CHF, tak również rosła wartość kredytowanej nieruchomości, wysokość cen produktów i usług, czy wysokość wynagrodzeń w kraju, w tym uzyskiwanych przez kredytobiorców.

293 Przywołać w tym miejscu należy stanowisko wyrażone przez SSN Władysława Pawlaka w zdaniu odrębnym do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2022 roku (sygnatura akt II CSKP 701/22), w którym zasadnie wskazano, że w kontekście tzw. ryzyka walutowego nie można tracić z pola widzenia okoliczności, że jakkolwiek wzrost kursu CHF w stosunku do złotego polskiego w przypadku niektórych kredytobiorców (zależnie od tego kiedy zaciągali kredyt) pomiędzy np. czerwiec - sierpniem 2008 r. (kiedy kurs CHF był najniższy, ok. 2 zł), a końcem maja 2022 r. (ok. 4,5 zł) wyniósł ok. 125%, ale jeśli porówna się wzrost w tym czasie przeciętnego kosztu budowy powierzchni użytkowej budynku, względnie wzrost przeciętnego wynagrodzenia albo najniższego wynagrodzenia, to te porównania nie są drastyczne. Dla przykładu można podać, że na podstawie art. 28 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o popieraniu niektórych form budownictwa mieszkaniowego (jedn. tekst: Dz. U. z 2021 r., poz. 2224) w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (jedn. tekst: Dz. U. z 2022 r., poz. 172), jest określana urzędowo dla poszczególnych województw (w drodze obwieszczenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym) cena odtworzeniowa 1 m ( 2) powierzchni użytkowej budynków mieszkalnych oddanych do użytku. Według danych Prezesa GUS średnia dla kraju np. w 2002 r. wyniosła ok. 2400 zł (zależnie od kwartału od 2 400 zł do 2 484 zł), zaś w III kwartale 2022 r. wyniosła 5 295 zł (w IV kwartale 2022 r. dla województwa (...) była to kwota 5 401,53 zł, a dla miasta (...) W. 8 556,65 zł), a zatem wzrosło ponad 120%; z kolei w III kwartale 2006 r. była to kwota 2 557 zł, a zatem do III kwartału 2022 r. wzrost wyniósł ok. 48%.

294 Przeciętne wynagrodzenie w 2002 r. wyniosło 2 133,21 zł, zaś w IV kwartale 2022 r. kwotę 6733,49 zł, czyli wzrosło o ponad 215%. Natomiast w 2006 r. wyniosło 2.477,23 zł, a zatem w porównaniu do IV kwartału 2022 r. wzrosło o ponad 178%.

295 Najniższe wynagrodzenie od 1 stycznia 2006 r. wynosiło 899,10 zł, a od 1 stycznia 2024 r. 4.300,00 zł, czyli wzrosło o prawie 282%.

296 W konsekwencji, w sprawach takich jak niniejsza, należy wykazywać dużą ostrożność przy kwalifikacji klauzuli ryzyka walutowego pod kątem jej abuzywności. Poza tym wpływ covidu i wojny w Ukrainie na gospodarkę światową a zwłaszcza europejską pokazują, że kilkanaście, a nawet kilka lat temu przewidzenie takich skutków jawiło się jako mało czy wręcz nieprawdopodobne.

297 Przechodząc do oceny zarzutu dotyczącego niewykonania przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych, co jest związane z oceną klauzuli ryzyka walutowego, wskazać należy, że za sprzeczne z dobrymi obyczajami uznaje się działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystanie niewiedzy lub naiwności, a więc działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania ( tak: SN w wyroku z dnia 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19). W tym miejscu dodatkowo wskazać należy, że fakt posiadania statusu konsumenta, nie oznacza, że dana osoba w ogóle zwolniona jest z jakiejkolwiek dbałości o własne interesy, w tym choćby w tak podstawowej kwestii jak zapoznanie się z warunkami umowy, co w istocie sprowadza się do przeczytania umowy. Zbyt daleko idące byłoby przyjęcie, iż pozwany jedynie z uwagi na swój status przedsiębiorcy odpowiadałby za to, jak kredytobiorcy występujący w roli konsumentów rozumieją zapisy umowy, czy nawet za to, że nie zapoznali się z jej treścią. Stanowisko takie w żaden sposób nie zasługuje na uwzględnienie, oznaczałoby bowiem tak naprawdę przyjęcie odpowiedzialności absolutnej, w oderwaniu od rzeczywistego przebiegu procedury kontraktowej.

298 Jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe, na etapie procedowania wniosku kredytowego, powódce była prezentowana informacja dotycząca ryzyk związanych z zawarciem przedmiotowej umowy, co potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy. Co więcej, powódka miała świadomość ryzyk związanych z umową kredytu denominowanego bowiem o ryzykach takich została pouczona w treści umowy kredytu zawartej w 2005 r. z (...) Bank (...) S.A.

299 W dniu 13 października 2006 r. powódka złożyła wobec pozwanego oświadczenie, że w związku z zawarciem umowy jest jej znane oraz zostało jej wyjaśnione przez Bank:

300 1. ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnięte zostało zobowiązanie i jest świadoma ponoszenia przez nią tego ryzyka. Jednocześnie powódka przyjęła do wiadomości, że

301 - kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacona będzie po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w banku w dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu, zgodnie z Tabelą kursów walut Banku (...) S.A., ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku

302 - ewentualna nadwyżka wynikająca z różnic kursowych zostanie wypłacona przelewem na rachunek bankowy wskazany przez powódkę we wniosku o wypłatę, który stanowił załącznik do umowy kredytu;

303 - kwota spłaty (rata kapitału i bieżące odsetki) podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku w dniu dokonania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walut obowiązujących w Banku, skutkiem czego w przypadku wzrostu tego kursu bieżąca rata kredytu ulegnie proporcjonalnemu podwyższeniu, powodując zmniejszenie zdolności kredytobiorcy do spłaty rat kredytu, natomiast w przypadku spadku tego kursu bieżąca rata kredytu ulegnie proporcjonalnemu obniżeniu, powodując podwyższenie zdolności kredytobiorcy do spłaty kredytu;

304 - w przypadku całkowitej spłaty kredytu lub jego części przed upływem terminu spłaty określonego w umowie kredytu, kwota kredytu podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku w dniu dokonania spłaty, zgodnie z tabelą kursów walut Banku (...) S.A. ogłoszoną w siedzibie Banku z zastosowaniem zasad ustalania kursów walut obowiązujących w Banku, skutkiem czego w przypadku wzrostu tego kursu kwota kredytu do spłaty będzie proporcjonalnie wyższa, natomiast w przypadku spadku tego kursu kwota kredytu do spłaty będzie proporcjonalnie niższa w stosunku do uruchomionej kwoty kredytu;

305 2. ryzyko zmiany stopy procentowej związane z zaciągnięciem kredytu o zmiennej stopie procentowej i powódka przyjmuje do wiadomości, iż skutkiem wzrostu wysokości stopy procentowej jest wzrost wysokości raty kredytu oraz kosztów obsługi kredytu, natomiast skutkiem obniżenia wysokości stopy procentowej jest zmniejszenie wysokości raty kredytu oraz kosztów obsługi kredytu ( oświadczenie – k. 233v.).

306 Nadto, w § 2 ust. 5 Postanowień ogólnych powódka oświadczyła, że Bank poinformował ją i wyjaśnił ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnęła zobowiązanie kredytowe i jest świadoma ponoszenia przez nią ryzyka.

307 W ocenie Sądu Okręgowego kredytodawca przedstawiając powódce tak skonstruowane informacje, należycie wykonał obowiązki informacyjne. Żaden konsument działający z należytą starannością, po zapoznaniu się z opisanymi powyżej przedstawionymi informacjami, nie mógł wyrobić sobie uzasadnionego przekonania, że ryzyka związane z zawarciem umowy nie mają znacznego rozmiaru. Gdyby tylko powódka uważnie zapoznała się z treścią ww. oświadczenia i umowy miałaby świadomość, jakiego rodzaju kredyt zaciąga i z jakimi ryzykami się on wiąże, lub co najmniej informacje zawarte w tym dokumencie stanowiłyby impuls do ewentualnie zadania pracownikom banku dalszych pytań. Na względzie należało mieć także, że powódka zdecydowała się zaciągnąć zobowiązanie kredytowe na okres kilkudziesięciu lat. Nawet uznając, iż w ich odczuciu bank był instytucją zaufania publicznego, to jednak podstawowe reguły zwykłej ostrożności życiowej, nakazywały zapoznać się z treścią podpisywanych przez siebie dokumentów czy oświadczeń oraz dokonania ich analizy w aspekcie własnych możliwości finansowych.

308 W doktrynie wyrażono słuszny pogląd, iż w przypadku kredytów złotowych bank nie przekładał tego rodzaju oświadczeń do podpisania, a tym samym już ten fakt powinien co najmniej zasygnalizować każdemu rozsądnemu, przeciętnemu konsumentowi, że w przypadku tego produktu finansowego, występuje dodatkowe ryzyko i gdyby miał wątpliwości powinien oczekiwać od banku dodatkowych wyjaśnień, czy też odstąpić od zawarcia umowy. Przy czym od konsumenta będącego nabywcą usług finansowych wymagać należy szczególnej ostrożności ( tak prof. Konrad Kohutek, „Umowy kredytów frankowych – ocena na gruncie przesłanek nieważności i abuzywności”, Przegląd prawa handlowego, lipiec 2022 r.) .

309 Sąd Apelacyjny w Krakowie podkreślał, że idea ochrony konsumenta wynika z generalnego założenia, zgodnie z którym konsument nabywający dobra i usługi za pośrednictwem transakcji dokonywanych z profesjonalnymi uczestnikami obrotu (przedsiębiorcami) jest słabszą stroną zachodzącej między nimi relacji. Stosowna ochrona jest więc uzasadniona wyłącznie w granicach takich transakcji ( tak: wyrok SA w Krakowie z dnia 12 listopada 2019 r., sygn. I ACa 1091/18, Sip Lex) . Co więcej, nawet brak wiedzy o mechanizmach profesjonalnego zarządzania finansami nie wyklucza, by konsument przystąpił do umowy. Nie ma podstaw, by aż tak szeroko chronić interesy konsumenta, by z tego powodu stwierdzić nieważność całej umowy. Z zasady swobody umów wynika bowiem m.in. taka konsekwencja, że jeśli coś jest tak niejasne, że konsument nie może objąć świadomością następstwa zawarcia umowy lub niepewne są rezultaty proponowanego przedsięwzięcia, to do umowy nie należy przystępować, szczególnie jeśli mają być w związku z tym lokowane przez konsumenta poważne środki pieniężne ( tak z kolei: wyrok SA w Krakowie z dnia 14 maja 2019 r., sygn. I ACa 866/18, Sip Legalis) . Stanowisko to Sąd Okręgowy w pełni podziela.

310 Wyjaśnić również należy, że zakres przekazywanych informacji powinien zostać oceniony na datę ich przekazywania, a zatem z uwzględnieniem dostępnej ówcześnie wiedzy i doświadczenia rynkowego.

311 W tym miejscu podkreślić należy szczególną rolę dowodową pisemnych informacji przedstawionych powódce. Strona powodowa wystąpiła z żądaniem opartym o twierdzenia, że umowa jest od początku nieważna, po upływie ponad 14 lat od jej zawarcia. Strona powodowa winna zatem liczyć się, że tak znaczny upływ czasu może spowodować trudności dowodowe. W ocenie Sądu nie jest przy tym uzasadnione, by konsekwencje tej decyzji, obciążały pozwanego. Zakwestionowanie ważności czynności prawnej zawartej kilkanaście lat temu, po stronie pozwanego może powodować ograniczenie możliwości dowodowych w zakresie wykazania przebiegu procedury negocjacyjnej. Przedstawiciele i pracownicy banków z uwagi na ilość obsługiwanych klientów i znaczny upływ czasu zazwyczaj w ogóle nie pamiętają szczegółów obsługi konkretnego klienta. Strona powodowa z uwagi na oczywisty interes w uzyskaniu korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, powinna zaś być oceniana szczególnie uważnie. Kredytobiorcy mający interes w rozstrzygnięciu sprawy prezentują wersję wydarzeń korzystną dla siebie, co potwierdza okoliczność, że niezależnie od daty zawarcia umowy, banku występującego po stronie kredytodawcy, treść zeznań w sprawach tzw. „kredytów frankowych” jest zasadniczo zbieżna. Stąd też szczególna wartość dowodowa skierowanych pisemnie do powodów pouczeń.

312 Analizując kwestię wykonania przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych oraz kwestię zrozumienia przez powódkę kierowanych do niej informacji, nie można tracić z pola widzenia okoliczności, że kredyt został zawarty celem spłaty innego kredytu denominowanego powódki. W 2005 roku zawarła ona bowiem z (...) Bankiem umowę kredytu denominowanego, którą wykonywała przez okres ponad roku w dacie zawarcia przedmiotowej umowy. Na tej podstawie powódka miała świadomość, w jaki sposób faktycznie wykonywana jest umowa kredytu denominowanego oraz również jak każdorazowa wartość kursu wpływa na wysokość raty. Spłata pierwszego kredytu winna również powódce uzmysłowić wpływ wartości waluty na wysokość kapitału kredytu do spłaty.

313 Przeliczenie wysokości świadczeń umownych w pierwszej umowie kredytu również odbywało się w oparciu o tabele kursowe kredytodawcy. Budzi zatem istotne wątpliwości kwestia, czy przyczyną powództwa w istocie jest sama treść umowy, czy też okoliczności, które zaistniały po jej zawarciu i miały charakter niezależny od stron tj. aprecjacja waluty denominacji.

314 Należy się zgodzić z tezą, że wykonywany zawód, wykształcenie, doświadczenie życiowe nie mają wpływu na ocenę kwestii statusu konsumenta. Okoliczności te mogą mieć jednak znaczenie przy rozstrzyganiu konkretnej sprawy i w efekcie wpływać na zakres udzielonej konsumentowi ochrony. Jak wskazano w orzecznictwie Sądu Najwyższego, statusu konsumenta nie wyłącza fakt posiadania przez niego wiedzy specjalistycznej w zakresie kontraktów, których jest stroną. Jednakże wiedza ta ma znaczenie przy ocenie istoty i celu stosunku prawnego łączącego strony w kontekście przestrzegania także i przez konsumenta zasad współżycia społecznego i uwzględniania zwyczajów, o których ma on wiedzę. Inaczej natomiast w ramach takiego samego stosunku prawnego należałoby oceniać wobec przedsiębiorcy pozycję konsumenta, który takiej wiedzy i doświadczenia nie ma (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10.10.2018 r., I CSK 361/18, LEX nr 2558714). Podobne stanowisko wyraził TSUE wskazując, że wyjątek od przyjętego wzorca konsumenta należy poczynić w sytuacji, gdy informacje skierowane są do szczególnego kręgu konsumentów (np. wyr. TUE z 16.5.1989 r., C-382/87, B., EU:C:1989:198).

315 Mając na uwadze doświadczenie powódki w wykonywaniu umowy o tożsamej konstrukcji i obarczonej tożsamymi ryzykami, jak również wykonywanie dwóch innych umów kredytu (w tym kredytu hipotecznego w walucie PLN) stwierdzić należy, że miała należyte rozeznanie i świadomość przy podejmowaniu decyzji o zawarciu kolejnej umowy kredytu powiązanego z walutą CHF.

316 Sąd nie podziela tego stanowiska sądów krajowych, które tworzy wzór standardu informacyjnego z aktualnej perspektywy czasowej, tj. ze świadomością zjawisk ekonomicznych, które wystąpiły po zawarciu umowy. Podkreślić należy, że w dacie zawarcia umowy brak było przepisów prawa, które nakładały i precyzowały kwestię realizacji omawianego obowiązku informacyjnego. Ten obecnie opracowany w orzecznictwie standard informacyjny, polegający m.in. na obowiązku prezentacji scenariusza zakładającego najmniej korzystne założenia dotyczące zmiennych parametrów kredytów, do ustawodawstwa europejskiego został wprowadzony dopiero dyrektywą 2014/17/UE. Celem dyrektywy z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie konsumenckich umów o kredyt związanych z nieruchomościami mieszkalnymi i zmieniająca dyrektywy 2008/48/WE i 2013/36/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 1093/2010, jest zapewnienie, aby wszyscy konsumenci, którzy zaciągają kredyt hipoteczny na zakup mieszkania, byli odpowiednio poinformowani i chronieni przed ryzykiem. Obowiązki i standardy informacyjne wprowadzone tę dyrektywą z oczywistych względów nie mogą mieć zastosowania do umowy zawartej w 2006 roku.

317 W sprawie nie wykazano również, by kredyt zaoferowany powódce nie był kredytem dla niej korzystniejszym niż kredyt złotowy pomimo twierdzeń tej treści strony powodowej i spornego charakteru tej okoliczności, skoro pozwany podnosił twierdzenia przeciwne. Wobec braku inicjatywy dowodowej ze strony powodów, brak podstaw by przedstawienie tego aspektu oferty kredytu waloryzowanego było działaniem dezinformującym. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 18 września 2019 r. ( sygn. V CSK 152/19, opubl. Sip Legalis) , zgodnie z którym w miarę zobiektywizowanym kryterium maksymalnego wzrostu kursu waluty, po przekroczeniu którego nie wzrastałby już dla celów obliczenia raty kredytowej (ograniczenie klauzuli indeksacyjnej przez wprowadzenie tzw. wyłącznika działania tej klauzuli), mógłby być współczynnik powstały z porównania raty kredytowej kredytu frankowego i kredytu złotówkowego w momencie zawierania umowy, który równoważyłby korzyść i ryzyko, czyli kredytobiorca ponosiłby ryzyko w takiej proporcji, w jakiej uzyskał korzyść płacąc w chwili zawarcia umowy kredytowej ratę niższą w stosunku do raty kredytowej przy kredycie złotówkowym.

318 Słuszne jest również stanowisko zgodnie, z którym w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję - na niekorzyść konsumenta - praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 czerwca 2022 r. II CSKP 364/22, opublikowane w SIP Legalis). Celem wykazania omawianej przesłanki, strona powodowa winna wykazać, że gdyby umowa była rozliczana bez odesłania do tabel kursowych banku, a przy zastosowaniu kursu średniego NBP to powódka zapłaciliłaby o tyle mniej, że można by mówić o rażącym naruszeniu jej interesów.

319 Podstawę kursu wynikającego z przepisów dyspozytywnych stanowią przy tym np. art. 358 § 2 i 3 k.c., art. 798¹ § 1 k.p.c. i art. 783 § 1 k.p.c. w dawnym brzmieniu, nadanym ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 172, poz. 1804, art. 41 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe, jedn. tekst: Dz.U. z 2022 r. poz. 282, który traktowany jest jednolicie jako odesłanie do kursu średniego NBP, art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych, jedn. tekst: Dz.U. z 2019 r. poz. 908, art. 160 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe, jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 31 lipca 1997 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw, Dz.U. nr 117, poz. 751 i odpowiadający mu art. 251 pr. upadł., art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, jedn. tekst: Dz.U. z 2021 r. poz. 1588, art. 7b ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, jedn. tekst: Dz.U. z 2020 r. poz. 287, art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, jedn. tekst: Dz.U. z 2022 r. poz. 893, art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo dewizowe, jedn. tekst: Dz.U. z 2022 r. poz. 309 – przywołane za uzasadnieniem wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2022 roku, II CSKP 314/22.

320 Strona powodowa nie wykazała, że gdyby umowa była rozliczana bez odesłania do tabel kursowych banku, a przy zastosowaniu kursu średniego NBP, to różnica w wysokości świadczeń kredytobiorcy wskazuje, że można mówić o rażącym naruszeniu jego interesów.

321 Zarówno treść art. 385¹§ 1 k.c. jak i jego orzecznicza wykładnia kładą nacisk na taką dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta, która jest daleko idąca i bardzo wyraźna. Sąd Najwyższy zaakcentował przy tym konieczność ścisłej wykładni wskazanego przepisu z uwagi na to, że wprowadza wyjątek od zasady swobody kontraktowania ( wyrok z dnia 13 czerwca 2012 r., II CSK 515/11, SIP Legalis nr 537774) . W rozpoznawanej sprawie rażące naruszenie interesów powodów – konsumentów nie zostało wykazane.

322 Sąd stwierdził również brak podstaw do przyjęcia, by umowa kredytu była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Wskazać należy, że w takiej konstrukcji umowy, jak ta, będąca podstawą faktyczną powództwa, powódka nie została zobligowana do zwrotu kwoty wyższej, niż ujęta w umowie – umowa kredytowa dotyczyła sumy 224.967 CHF i taką też sumę powódka była zobowiązana zwrócić.

323 Sąd podziela przy tym stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 26 października 2023 roku (II CSKP 863/23, opublikowany na stronie sn.pl) umowa obiektywnie niekorzystna dla jednej strony może być uznana za czynność prawną sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, jeżeli do jej ukształtowania doszło w sposób wyraźnie krzywdzący pod presją faktycznej przewagi konkurenta. W rozpoznawanej sprawie wskazane okoliczności nie zaistniały.

324 Sąd uznał, że strony zawierając umowę nie naruszyły również przepisu art. 358¹§ 2 k.c., zgodnie z którym strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Przepis ten dopuszcza tzw. waloryzację umowną pozostawiając stronom swobodę konstruowania postanowień umownych, zgodnie z którymi wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz – czyli innego niż PLN – miernika wartości ( tak też SN w wyroku z dnia 12 grudnia 1997 r., II CKN 512/97, OSNC 1998, nr 6, poz. 105). Tym miernikiem umownej waloryzacji mogłaby być waluta obca. Obecnie waloryzacja umowna w oparciu o miernik w postaci waluty obcej uregulowana została wprost przepisami powołanej wyżej tzw. ustawy antyspreadowej.

325 Sąd nie dopatrzył się również sprzeczności umowy z przepisem art. 359 k.c. Mechanizm ustalania odsetek przewidziany w umowie nie stwarzał potencjalnego obowiązku naliczania odsetek nie od pozostałej do spłaty kwoty kredytu, bowiem odsetki były naliczane w CHF od salda zadłużenia wyrażonego w CHF i uwzgledniającego spłaty kapitału w CHF, przy czym ponieważ były dokonywane w PLN to podlegały przeliczeniu do CHF- waluty zadłużenia.

326 Wieńcząc rozważania dotyczące ważności przedmiotowej umowy, uzasadnione jest odwołanie się do jednego z najnowszych wyroków TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 r. ( C-19/20), w którym podkreślono, że celem zamierzonym przez dyrektywę 93/13 jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za nieuczciwe, przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych warunków danej umowy ( wyrok z dnia 7 sierpnia 2018 r., B. S. i E. C., C 96/16 i C 94/17, EU:C:2018:643, pkt 75). W tym względzie cel realizowany przez prawodawcę unijnego w ramach dyrektywy 93/13 nie polega na wyeliminowaniu z obrotu wszystkich zawierających nieuczciwe warunki umów ( wyrok z dnia 15 marca 2012 r., P. i P., C 453/10, EU:C:2012:144, pkt 31). Wreszcie, jeśli chodzi o kryteria umożliwiające dokonanie oceny tego, czy umowa może rzeczywiście nadal obowiązywać po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków, należy podnieść, że zarówno brzmienie art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, jak i wymogi pewności prawa przy prowadzeniu działalności gospodarczej przemawiają za przyjęciem przy wykładni tego przepisu podejścia obiektywnego, w ramach którego sytuacja jednej ze stron umowy – w niniejszym przypadku konsumenta – nie może zostać uznana za decydujące kryterium rozstrzygające o dalszym losie umowy ( zob. wyrok z dnia 15 marca 2012 r., P. i P., C 453/10, EU:C:2012:144, pkt 32). A zatem przy ocenie kwestii, czy zawierająca jeden lub więcej nieuczciwych warunków umowa może nadal obowiązywać po wyłączeniu z niej tych warunków, sąd rozpatrujący spór nie mógłby przyjąć za podstawę rozstrzygnięcia jedynie tego, iż unieważnienie owej umowy w całości byłoby ewentualnie bardziej korzystne dla konsumenta ( wyrok z dnia 15 marca 2012 r., P. i P., C 453/10, EU:C:2012:144, pkt 33).

327 Na brak decydującego znaczenia dla woli konsumenta co losów umowy, wskazano również w orzeczeniu TSUE z dnia 2 września 2021 r. ( sygnatura sprawy C 32-19) .

328 Sąd Okręgowy rozpoznający sprawę podkreśla, iż w niniejszej sprawie strona powodowa domaga się zapłaty uiszczonych przez nią kwot na podstawie nieważnej umowy - kontraktu, który został zawarty ponad 14 lat przed wytoczeniem powództwa, a w trakcie jego wykonywania strony zawarły 4 aneksy. Dla kredytodawcy mogło to stanowić wyraz potwierdzenia związania umową kredytu. Wystąpienie z żądaniem opartym na ustaleniu nieważności czynności prawnej - w realiach niniejszej sprawy - należy ocenić jako sprzeczne z zasadą bezpieczeństwa i pewności obrotu.

329 Nie sposób również nie zauważyć, że cel umowy po stronie powódki w całości został zrealizowany. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy, strony niejako powinny wrócić do sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej znalazłby się, gdyby nie doszło do zawarcia czynności prawnej: umowa nie wiąże stron ex tunc, a to co strony świadczyły w jej wykonaniu podlega zwrotowi. Stwierdzenie nieważności umowy w żaden sposób nie wpływa na skuteczność spłaty kredytu zaciągniętego przez powódkę w (...) Bank (...) S.A. i nabytego z tych środków majątku nieruchomego. Powódka w drodze przedmiotowej umowy spłaciła bowiem zobowiązanie z poprzedniej umowy kredytu denominowanego oraz zobowiązania z dwóch innych umów.

330 Pozwana spółka znalazłaby się zaś nie tylko w sytuacji, w której nie uzyskała żadnego zysku z udostępnionych powodom środków pieniężnych, ale również przez kilkanaście lat nie mogła nimi dysponować. Sąd podziela tym samym stanowisko wyrażone przez SSN Władysława Pawlaka w zdaniu odrębnym do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2022 roku (sygnatura akt II CSKP 71/22), zgodnie z którym uznanie umów o kredyt powiązanych z walutą obcą, za nieważne bądź bezskuteczne w całości prowadzi do niesłusznego, znaczącego wzbogacenia konsumenta, gdyż zobowiązany będzie do zwrotu jedynie kwoty kapitału i to w wysokości nominalnej, czyli bez wynagrodzenia w postaci odsetek za korzystanie z kapitału (per saldo konsument nie poniesie więc jakiegokolwiek kosztu kredytu), w sytuacji gdy wartość nabytej nieruchomość (lokalu mieszkalnego) albo zabudowanej domem mieszkalnym za środki uzyskane z kredytu, z uwagi na ogólny trend wzrostowy na rynku nieruchomości w kontekście także upływu lat (czynnik inflacyjny), wzrosła znacznie ponad nominalną kwotę udzielonego kredytu.

331 Okoliczność ta wskazuje, że żądanie oparte o nieważność umowy, z którym wystąpiła strona, która w całości zrealizowała cel umowy, nie odpowiada kryteriom obiektywnym. Niewątpliwym jest, że przywróceniu równowagi konsumentowi z bankiem nie odpowiada upadek całej umowy o kredyt indeksowany do CHF. Wszak wówczas dochodzi do rażącej nierównowagi, ale na niekorzyść banku, w razie przyjęcia poglądu, że bankowi nie należy się wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. Konsument będzie w dużo lepszej sytuacji, gdyż obowiązany będzie do spłaty kwoty kredytu jedynie w wysokości nominalnej w dodatku, zważywszy na czas zakwestionowania umowy liczony od jej zawarcia, spłacanej przez wiele lat w ratach, a ponadto nie musiał pokrywać kosztów najmu lokalu, który zobowiązany byłby ponieść, gdyby nie zawarł umowy o kredyt, za który nabył mieszkanie.

332 Sąd nie podziela również stanowiska, zgodnie z którym stwierdzenie nieważności bądź bezskuteczności umowy stanowi swoistą sankcję nakładaną na banki. Jak wyżej wskazano sankcja powinna być proporcjonalna do zakresu naruszeń praw konsumenckich. Po drugie, nakładanie sankcji na banki zostało przewidziane dla powołanych do tego instytucji, jak Komisja Nadzoru Finansowego, która nadzoruje działalność banków (por. art. 131 i n. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe oraz ustawę z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym), czy Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (art 26 i n. ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, jedn. tekst: Dz. U. 2021, poz. 275).

333 Podkreślić również należy, że nawet podzielenie argumentacji strony powodowej o abuzywnym charakterze zapisów powołanych w podstawie faktycznej powództwa, nie skutkuje automatycznie nieważnością przedmiotowej umowy o kredyt. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w jednym z najnowszych orzeczeń z dnia 27 maja 2022 r. (II CSKP 314/22, w składzie: SSN Władysław Pawlak, SSN Paweł Grzegorczyk, SSN Roman Trzaskowski), zgodnie z którym, nieważność postanowienia umowy kredytu ze względu na uprawnienie banku do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy i ustalenia wysokości rat kredytu, nie przesądza nieważności umowy kredytu.

334 Stanowisko to zostało powtórzone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2023 roku, sygnatura akt II NSNc 89/23 (dostępny na stronie sn.pl oraz w SIP Legalis pod pozycją 2910259). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że samo wystąpienie klauzul abuzywnych nie czyni automatycznie nieważną całej umowy. Wyjaśniono również, że ochrona konsumencka nie ma charakteru nieograniczonego, a sam fakt, że stronie przysługuje status konsumenta, nie oznacza, iż w jej sprawie nie może zapaść niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie. Wydając rozstrzygnięcie, w której jedną ze stron jest konsument, sąd nie może równocześnie pomijać interesu drugiej strony.

335 W podobnym tonie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 września 2023 roku wydanym w sprawie II CSKP 1627/22. Jak również taka ocena umowy kredytu denominowanego została zawarta w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2023 roku (I CSK 5736/22, opublikowany w SIP Legalis).

336 W ocenie Sądu powódka sformułowała roszczenie, które jest sprzeczne z celami dyrektywy 93/13. Jej przepisy, jak również wprowadzone na jej podstawie przepisy prawa krajowego powołane wyżej, opierają się na założeniu, że przedsiębiorca wykorzystując swoją pozycję w stosunku do konsumenta, wprowadza do umowy klauzule, które są niedozwolone, co skutkuje zaburzeniem równowagi kontraktowej. Cel ochrony konsumenta realizowany jest m.in. poprzez wydanie rozstrzygnięcia w ramach kontroli indywidualnej, które przywróci zachwianą równowagę w stosunku umownym. Wystąpienie z żądaniem opartym o nieważność umowy, niewątpliwie opisanego powyżej celu nie realizuje. Wręcz przeciwnie, prowadzi do sytuacji, w której konsument uzyska nieuzasadnioną korzyść w postaci bezpłatnego udostępnienia środków pieniężnych o znacznej wartości i zrealizowania dzięki nim planów inwestycyjnych, jak również prowadzi do uprzywilejowania grupy konsumentów w stosunku do tych kredytobiorców, którzy nie podjęli ryzyka i zaciągnęli zobowiązania w takiej walucie, w jakiej zarabiają, nawet gdyby miało się to wiązać z uzyskaniem niższej kwoty kredytu.

337 Należy uwypuklić, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wbrew stanowisku tych polskich sądów krajowych, które w swych orzeczeniach opowiadają się za nieważnością, bądź bezskutecznością całej umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej, nie przesądził w wyroku z dnia 3 października 2019 r., C - 260/18, że tego typu umowy ze względu na abuzywny charakter klauzuli indeksacyjnej z powodu braku określenia w takiej umowie zasad naliczania przez bank tzw. spreadu walutowego, nie mogą obowiązywać strony w pozostałej części, po wyeliminowaniu tej klauzuli. Zresztą tej kwestii Trybunał nie rozpracowywał pod kątem konstrukcji tego rodzaju kredytów, ani też nie badał tej klauzuli pod względem strukturalnym. Sąd pytający nie przedstawił bowiem Trybunałowi analizy prawnej z perspektywy polskiego porządku prawnego odnośnie do możliwości utrzymania w mocy klauzuli indeksacyjnej w zakresie, w jakim nie ma ona charakteru abuzywnego oraz możliwości usunięcia z umowy części danego postanowienia abuzywnego w związku z tym, że materia, którą normuje klauzula indeksacyjna jest podzielna.

338 Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 2019 r. ( IV CSK 309/18, opublikowany w SIP Legalis) podkreślał, że w sprawach kredytów powiązanych z kursem waluty obcej, rozstrzygnięcie sporu powinno uwzględniać interesy obu stron umowy, ważyć je i odpowiadać poczuciu sprawiedliwości.

339 W ocenie Sądu zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy sankcji nieważności w sytuacji, nie realizowałoby celu powołanej dyrektywy 93/13, rażąco naruszałoby zasadę obiektywnego podejścia, zasadę proporcjonalności, a przy tym pomijałoby przesłankę uwzględnienia interesów obu stron oraz nie odpowiadałoby poczuciu sprawiedliwości.

340 Kierując się powyższymi względami, Sąd doszedł do przekonania, że żądanie zapłaty oparte o twierdzenie, że powódka świadczyła na podstawie nieważnej czynności prawnej podlegało oddaleniu w całości.

341 Z tych wszystkich względów Sąd oddalił żądania główne pozwu w całości, dochodząc do przekonania, że strony zawarły ważną i w pełni skuteczną umowę kredytu denominowanego, o czym orzeczono w punkcie I wyroku.

342 W związku z oddaleniem żądania głównego pozwu, Sąd zobowiązany był przystąpić do rozpoznania żądań ewentualnych powódki.

343 Powódka wystąpiła również z żądaniem ewentualnym o zapłatę kwoty 72.745,27 zł tytułem zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej przez pozwanego kosztem powódki, stanowiącej różnicę pomiędzy pobraną przez pozwanego od powódki kwotą tytułem spłaty przedmiotowego kredytu naliczoną z zastosowaniem ww. niedozwolonych klauzul umownych, a należną pozwanego kwotą obliczoną z wyłączeniem ich zastosowanie.

344 Wskazana przez powódkę podstawa dochodzenia roszczenia ewentualnego o zapłatę odpowiada pierwszemu typowi świadczenia nienależnego tj. spełnienia świadczenia, do którego ten, kto je spełnił nie był zobowiązany (condictio indebiti). Dla powstania condictio indebiti muszą zaistnieć trzy przesłanki, a mianowicie: 1) spełnienie świadczenia; 2) nieistnienie zobowiązania w chwili dokonania świadczenia; 3) błędne mniemanie świadczącego o istnieniu zobowiązania, przy czym jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że jest ono nienależne, może żądać jego zwrotu jedynie, jeżeli jego spełnienie nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu (art. 411 pkt. 1 k.c.).

345 Kwestia abuzywności wskazanych zapisów umownych, została już omówiona w toku dotychczasowych rozważań i jedynie powtórzyć należy, że Sąd stwierdził brak podstaw do eliminacji kwestionowanych klauzul z umowy. Powódka nie świadczyła zatem na podstawie bezskutecznych zapisów umownych przeliczeniowych, a zatem spełniane przez nią świadczenia, nie mają charakteru nienależnego.

346 Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia żądania ewentualnego o zapłatę, miało również stwierdzenie, że zostało ono sformułowane w oparciu o pozbawione podstaw faktycznych założenie, że eliminacja spornych zapisów umowy prowadzi do przyjęcia, że kredyt ma charakter kredytu złotowego, w ramach którego utrzymane zostały pozostałe jego warunki finansowe, w tym stawka referencyjna Libor 6M. Umowa, jaką zawarły strony, była umową kredytu denominowanego i eliminacja klauzul o charakterze abuzywnym, nie stwarza możliwości uznania umowy za kredyt „złotowy”. W przypadku eliminacji zapisów o charakterze abuzywnym, nie dochodzi do przekształcenia umowy w kredyt złotowy. Argumentację powódki należało w tym zakresie uznać za nieprawidłową, została bowiem oparta o błędne założenie. Wyeliminowanie z umowy klauzul abuzywnych nie jest podstawą do przewalutowania umowy kredytu na takich zasadach, jak to usiłowali dowieść powódka tj. eliminacji jedynie spornych klauzul, z zachowaniem pozostałych warunków umowy, w tym oprocentowania i prowizji. Słusznie podnosi strona pozwana, że w takiej sytuacji stronę wiąże kredyt czysto walutowy. Zarówno waluta kredytu, czyli waluta zobowiązania oraz waluta wykonania, jest wtedy wyrażona we frankach szwajcarskim bez przeliczenia na złotówki z odesłaniem do tabel kursowych banku.

347 Żądanie ewentualne o zapłatę podlegało w konsekwencji oddaleniu, gdyż brak jest podstaw do przyjęcia, że powódka była zobowiązana do uiszczania rat z tytułu przedmiotowej umowy kredytu jako kredytu złotowego. Nie powstała zatem żadna nadpłata z tego tytułu, gdyż przedmiotowa umowa nie jest umową kredytu, w której waluta zobowiązania i wykonania wyrażona jest w walucie PLN. W tym zakresie Sąd w całości podziela stanowisko pozwanego Banku, który szczegółowo omówił prawną niedopuszczalność potraktowania przedmiotowego kredytu jako kredytu złotowego.

348 Dokonując oceny żądania zapłaty opartego o twierdzenia, że umowa powinna zostać rozliczona z pominięciem klauzul denominacyjnych, dodatkowo wskazać należy, że stosowanie do kredytu złotowego oprocentowania według mechanizmu LIBOR, przy kredytach denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej, nie jest adekwatne, gdyż w istocie kredytobiorca dwa razy zyskuje, raz na skutek przewalutowania na złotówki, z chwili udzielenia kredytu, a drugi raz przez oprocentowanie LIBOR, które w sytuacji gdy waluta staje się mocniejsza w stosunku do złotego, maleje, a wzrasta gdy waluta słabnie w stosunku do złotego, co podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 2 czerwca 2021 r. w sprawie I CSK 114/21 ( orzeczenie dostępne w Sip Legalis ).

349 Sąd podziela to stanowisko. Brak jest podstaw, by kreować sztuczną konstrukcję, która nie jest spotykana na rynku usług finansowych. Tradycyjnie i powszechnie przyjmuje się, że do kredytów udzielanych w walucie polskiej, zastosowanie ma stawka WIBOR, natomiast w przypadku kredytów indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego, zastosowanie ma LIBOR.

350 Z tych też względów, tj. niedopuszczalności kreowania konstrukcji kredytu złotowego oprocentowanego stawką LIBOR Sąd pominął wniosek powódki o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.

351 Wskazać dodatkowo należy na rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniające dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 (Rozporządzeniem BMR). W preambule wskazano, że wskaźniki referencyjne mają kluczowe znaczenie dla kształtowania się cen w transakcjach transgranicznych, ułatwiając tym samym skuteczne funkcjonowanie rynku wewnętrznego w sytuacji różnorodności instrumentów finansowych i usług finansowych. Wiele wskaźników referencyjnych stosowanych jako stopy referencyjne w umowach finansowych, w szczególności w umowach o kredyt hipoteczny, jest opracowywanych w jednym państwie członkowskim, lecz stosowanych przez instytucje kredytowe i konsumentów w innym państwie członkowskim. Ponadto takie instytucje kredytowe często zabezpieczają swoje ryzyko lub uzyskują finansowanie na przyznanie tych umów finansowych na transgranicznym rynku międzybankowym. Aby zapewnić zatem prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego i poprawić warunki jego funkcjonowania, w szczególności w odniesieniu do rynków finansowych, oraz aby zapewnić wysoki poziom ochrony konsumentów i inwestorów, należało na poziomie Unii określić ramy regulacyjne dotyczące wskaźników referencyjnych. Wielu konsumentów jest stronami umów finansowych, w szczególności umów o kredyt konsumencki zabezpieczony hipoteką, które stosują jako odniesienie wskaźniki referencyjne narażone na takie samo ryzyko. Niniejsze rozporządzenie powinno zatem obejmować umowy o kredyt zgodnie z definicją zawartą w dyrektywach Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE i 2014/17/UE. Manipulowanie przy tym wskaźnikami referencyjnymi lub ich niewiarygodność mogą przynieść szkodę inwestorom i konsumentom. W związku z tym wybór rozporządzenia jako instrumentu prawnego, który jest bezpośrednio stosowany, powinien ograniczyć możliwość przyjmowania rozbieżnych środków na szczeblu krajowym, a także powinien zapewnić jednolite podejście i zwiększenie pewności prawa oraz zapobiec powstawaniu znaczących utrudnień w transgranicznym opracowywaniu wskaźników referencyjnych.

352 Zgodnie z rozporządzeniem, „stosowanie wskaźnika referencyjnego” oznacza:

353 a) emitowanie instrumentu finansowego, dla którego indeks lub kombinacja indeksów stanowi odniesienie;

354 b) określanie kwoty przypadającej do zapłaty z tytułu instrumentu finansowego lub umowy finansowej poprzez odniesienie do indeksu lub kombinacji indeksów;

355 c) bycie stroną umowy finansowej, dla której indeks lub kombinacja indeksów stanowią odniesienie;

356 d) oferowanie stopy oprocentowania kredytu zgodnie z definicją zawartą w art. 3 lit. j) dyrektywy 2008/48/WE obliczonej jako spread lub marża ponad indeks lub kombinację indeksów i która jest stosowana wyłącznie jako odniesienie w umowie finansowej, której stroną jest kredytodawca;

357 e) pomiar wyników funduszu inwestycyjnego z wykorzystaniem indeksu lub kombinacji indeksów w celu śledzenia stopy zwrotu takiego wskaźnika referencyjnego lub kombinacji wskaźników referencyjnych, określenia alokacji aktywów z portfela lub obliczania opłat za wyniki (art. 3 ust. 1 pkt 7).

358 „Umowa finansowa” oznacza natomiast:

359 a) umowę o kredyt zdefiniowaną w art. 3 lit. c) dyrektywy 2008/48/WE;

360 b) umowę o kredyt zdefiniowaną w art. 4 pkt 3 dyrektywy 2014/17/UE (art. 3 ust. 1 pkt. 18).

361 Na podstawie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) (...) z dnia 19 grudnia 2017 r. zmieniającego rozporządzenie wykonawcze (UE) (...) ustanawiające wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych stosowanych na rynkach finansowych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) (...), wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych ustanowiony rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) (...) został zmieniony poprzez dodanie LIBOR. Londyńska międzybankowa stopa procentowa (LIBOR) mierzy niezabezpieczone międzybankowe oferowane stopy procentowe w pięciu walutach, w tym euro, z siedmioma okresami zapadalności wynoszącymi od jednego dnia do 12 miesięcy. Jest to jeden z najważniejszych wskaźników referencyjnych stóp procentowych na świecie. Jest on wykorzystywany jako zmienna stopa procentowa dla wielu umów finansowych, od swapów stopy procentowej po kredyty studenckie, kredyty hipoteczne i instrumenty finansowania przedsiębiorstw.

362 W rozporządzeniu tym wskazano, że aby wskaźniki referencyjne mogły odgrywać swoją rolę gospodarczą, muszą być reprezentatywne dla rynku bazowego lub sytuacji gospodarczej, które odzwierciedlają. Jeżeli dany wskaźnik referencyjny, taki jak międzybankowe oferowane stopy procentowe, przestaje być reprezentatywny dla danego rynku bazowego, istnieje ryzyko wystąpienia negatywnych skutków dla między innymi integralności rynku, finansowania gospodarstw domowych (pożyczki i kredyty hipoteczne) i przedsiębiorstw w Unii.

363 Rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2019/482 z dnia 22 marca 2019 r. zmieniającym rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/1368 ustanawiające wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych stosowanych na rynkach finansowych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011, wyjaśniono, że WIBOR jest stopą referencyjną opartą na średniej wartości stóp procentowych, po których banki działające na polskim rynku pieniężnym są gotowe udzielać sobie niezabezpieczonych pożyczek o różnych terminach zapadalności. W dniu 10 października 2018 r. w skład panelu WIBOR wchodziło jedenaście banków, z których wszystkie miały siedzibę w Polsce. W związku z tym, postanowiono zmienić rozporządzenie wykonawcze (UE) 2016/1368, poprzez dodanie do niego również stawki WIBOR, który tym samym został zaliczony do grona kluczowych wskaźników referencyjnych. Zgodnie zatem z rozporządzeniem BMR, dany wskaźnik powiązany jest z walutą i rynkiem, na którym się nią obraca. W przypadku wskaźnika LIBOR, owe pięć walut to EUR, USD, CHF, GBP, JPY.

364 Od 1 stycznia 2022 r. na mocy rozporządzenia wykonawczego opublikowanego przez Komisję Europejską stopa SARON zastąpiła stopę LIBOR CHF w każdej umowie i instrumencie finansowym na terenie Unii Europejskiej.

365 Stosowanie więc do kredytu złotowego oprocentowania według mechanizmu LIBOR, jak przy kredytach denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej, jest nie tylko nieadekwatne, ale także niezgodne z rozporządzeniem BMR.

366 Kierując się powyższymi względami Sąd oddalił powództwo również w zakresie żądania ewentualnego o zapłatę.

367 Żądanie ewentualne stanowiło również żądanie ustalenia bezskuteczności postanowień umowy kształtujących mechanizm waloryzacji tj. § 2 ust. 4, § 5 ust. 5, § 5 ust. 13 oraz § 6 ust. 6 Postanowień Ogólnych.

368 Przechodząc od oceny żądania ewentualnego o ustalenie, wskazać należy, że strona powodowa nie wykazała na czym miałby polegać interes prawny w takim ustaleniu. Zgodnie z powołanym wyżej art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

369 Umowa ekspirowała pomiędzy stronami w 2020 roku na skutek upływu okresu wypowiedzenia dokonanego przez kredytodawcę. Interes prawny, o którym mowa w powołanym wyżej art. 189 k.p.c. powinien zaś wynikać z bezpośredniego zagrożenia prawa powoda lub zmierzać do zapobieżenia temu zagrożeniu. W konsekwencji powództwo o ustalenie podlega zasadzie aktualności, zgodnie z którą za podstawę orzeczenia przyjmuje się stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy ( art. 316 § 1 k.p.c. oraz wyrok SN z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt: II CSK 474/11, nie publ.). Z tej przyczyny interes prawny w żądaniu ustalenia musi występować w chwili orzekania i odnosić się do aktualnej sytuacji prawnej powoda ( tak SN w wyroku z dnia 18 kwietnia 2012 r., V CSK 149/11 oraz SA w Warszawie w wyroku z dnia 9 maja 2014 r., I ACa 1632/13).

370 Ustalenie bezskuteczności zapisów umowy nie będzie wywierało żadnego skutku na aktualną sytuację prawną stron umowy, którą strony nie są już związane.

371 Żądanie ewentualne o ustalenie podlegało w konsekwencji oddaleniu z uwagi na brak interesu prawnego.

372 W konsekwencji Sąd oddalił powództwo w całości tj. zarówno w zakresie żądań głównych jak i żądań ewentualnych, o czym orzeczono w punkcie I wyroku.

373 O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie z art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. statuującego zasadę odpowiedzialności za jego wynik. Pozwany wygrał proces w całości a zatem to powódka powinna ponieść całość kosztów. Ich rozliczenie na zasadzie art. 108 § 1 in fine k.p.c. pozostawiono do rozstrzygnięcia referendarzowi sądowemu.

374 Na koniec wskazać należy, że Sąd ma świadomość przeważającego stanowiska orzecznictwa krajowego, które po ustaleniu wystąpienia w umowie klauzul przeliczeniowych, stwierdza ich abuzywność, a następnie wywodzi skutek w postaci upadku umowy w związku z jej nieważnością.

375 W ocenie Sądu Okręgowego takie rozwiązanie kwestii tzw. kredytów frankowych stanowi nie tylko dysproporcjonalną reakcję prawną, pozostaje w sprzeczności z kryterium uwzględnienia interesów obu stron, ale również prowadzi do następującego paradoksu prawnego. Gdyby bank zawarł przedmiotową umowę działając w ramach etycznie nagannego wyzysku (art. 388 k.c. w brzmieniu obowiązującym na datę zawarcie umowy) tj. wykorzystując przymusowe położenie, niedołęstwo, niedoświadczenie drugiej strony, to znalazłby się w korzystniejszej sytuacji prawnej, niż gdy zawarł w umowie kredytu odesłanie od własnych tabel kursowych. Unieważnienie umowy zawartej w 2006 roku mogłoby bowiem nastąpić jedynie w szczególnych wypadkach, gdy odpowiednia zmiana wysokości świadczeń nie byłaby możliwa lub nadmiernie utrudniona, a nadto dochodzenie żądania ograniczone było upływem terminu zawitego, który w uprzednim stanie prawnym wynosił dwa lata.

376 W związku z powyższym, orzeczono jak w sentencji wyroku.

377 sędzia Michał Chojnacki

ZARZĄDZENIE

378 (...)

379 Sędzia Michał Chojnacki