Art. 108

Pokaż w całym akcie

Art. 108 Kodeksu postępowania cywilnego
Art. 108.
§ 1. Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Sąd może jednak rozstrzygnąć jedynie o zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu; w tej sytuacji, po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, referendarz sądowy w sądzie pierwszej instancji wydaje postanowienie, w którym dokonuje szczegółowego wyliczenia kosztów obciążających strony.
§ 2. Sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

art. 108 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, 473 i 830)

art. 108 k.p.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała z 8 marca 2013 r., III CZP 1/13

   …wierzyciela, może zostać w zasadzie ustalona dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w wyniku odpowiedniego zastosowania art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy odwołał się również do poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 1 czerwca 2007 r.…

2. Sąd Najwyższy, postanowienie z 26 lipca 2012 r., II CZ 73/12

   …art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty procesu. Z kolei w myśl art. 108 § 1 k.p.c., sąd obowiązany jest rozstrzygnąć o kosztach postępowania w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Wskutek cofnięcia zażalenia…

3. Sąd Najwyższy, uchwała z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07

   …i nie naruszając zakazu reformationis in peius (art. 378 § 1, art. 384 i 386 k.p.c.), i w końcu rozstrzyga o kosztach postępowania (art. 108 § 2 k.p.c.). W tym stanie rzeczy ścisłe wiązanie granic apelacji z wnioskami i zarzutami apelacyjnymi nie może być uznane za trafne. Wniosek ten –…

4. Sąd Najwyższy, wyrok z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18

   …W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 398¹⁵ § 1 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego w oparciu o przepisy art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.

5. Sąd Najwyższy, wyrok z 16 grudnia 2005 r., III CK 314/05

   …ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r., Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98). O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 30 stycznia 2004 r., I CK 131/03

   …od dnia 24 lipca 1997 r. Jako podstawy kasacyjne powód powołał naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 444 § 2, art. 445 §1 i art. 817 § 2 k.c., art. 108 § 1, art. 233 § 1 i art. 322 k.p.c. oraz § 32 ust. 1 i ust. 2 w związku z § 26 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1992 r. w…

7. Sąd Najwyższy, wyrok z 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14

   …podstawie art. 39814 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wynika z treści art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. i art. 102 k.p.c.

8. Sąd Najwyższy, wyrok z 24 października 2018 r., II CSK 632/17

   …- nie doprowadził do jej uzupełnienia. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 398²¹ w zw. z art. 391 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.

9. Sąd Najwyższy, wyrok z 25 marca 2011 r., IV CSK 377/10

   …na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 i art. 108 §1 w związku z art. 39821 k.p.c. i § 6 pkt 7, § 13 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie…

10. Sąd Najwyższy, wyrok z 18 lutego 2011 r., I CSK 243/10

    …strony pozwanej należało na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalić, a o kosztach postępowania kasacyjnego orzec zgodnie z art. 98 w związku z art. 108 § 1 i art. 39821 k.p.c. db

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 108 (47 871)

Historia zmian

Bez zmian od 24 marca 2026 r.