Art. 103

Brzmienie zmienione z dniem 8 lipca 2026 r.

Pokaż w całym akcie

Art. 103 Kodeksu postępowania cywilnego
Art. 103.
§ 1. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę lub interwenienta obowiązek zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem.
§ 2. Przepis § 1 dotyczy zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od wyjaśnień lub złożenia wyjaśnień niezgodnych z prawdą, zatajenia lub opóźnionego powołania dowodów.
§ 3. Jeżeli strona:
1) pomimo wezwania do osobistego stawiennictwa nie stawiła się w celu udziału w czynności sądu i nie usprawiedliwiła swego niestawiennictwa,
1¹) bez uzasadnionej przyczyny odmówiła poddania się mediacji,
2) w toku postępowania bez usprawiedliwienia nie stawiła się na posiedzenie mediacyjne pomimo wcześniejszego wyrażenia zgody na mediację
sąd może, niezależnie od wyniku sprawy, włożyć na tę stronę obowiązek zwrotu kosztów w części wyższej, niż nakazywałby to wynik sprawy, a nawet zwrotu kosztów w całości.
§ 4. O możliwości tej sąd poucza strony przy wezwaniu do osobistego stawiennictwa lub przy skierowaniu stron do mediacji.

art. 103 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, 473 i 830)

art. 103 k.p.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, postanowienie z 13 grudnia 2012 r., IV CZ 129/12

   …o zwrocie kosztów procesu pomiędzy podmiotami występującymi w charakterze współuczestników po tej samej stronie procesowej na podstawie art. 103 k.p.c., natomiast Sąd Najwyższy, jak dotychczas, zajmował odmienne stanowisko. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1965 r. I PZ…

2. Sąd Najwyższy, postanowienie z 16 lutego 2011 r., II CZ 203/10

   …zatem koszty postępowania zażaleniowego ani nie naruszył art. 98 k.p.c., ani też art. 100 k.p.c. Nieuzasadniony był także zarzut naruszenia art. 103 k.p.c., jeśli zauważyć, że powód wystąpił z powództwem dopiero po roku od wypadku, w wyniku którego doznał otwartego złamania podudzia lewej nogi. Z…

3. Sąd Najwyższy, uchwała z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00

   …doświadczeniem i rozsądkiem. Posługując się cechą oczywistości, ustawodawca upraszcza postępowanie także w innych sytuacjach procesowych (np. art. 103, 130 § 1, art. 468 § 1 lub art. 520 § 3 k.p.c.). Ocena wszystkich przewidzianych w kodeksie wypadków, w których ustawodawca upoważnił sędziego do…

4. Sąd Najwyższy, wyrok z 7 października 2010 r., IV CSK 95/10

   …zawieszenia może nastąpić bądź wprost przez potwierdzenie umowy przez osobę, w imieniu której ją zawarto lub też w sposób wskazany w § 2 6 art. 103 k.p.c., a zatem dla usunięcia stanu niepewności druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni termin do…

5. Sąd Najwyższy, wyrok z 7 października 2009 r., III CSK 35/09
6. Sąd Najwyższy, wyrok z 27 lipca 2018 r., V CSK 384/17

   …z dobrymi obyczajami czynności procesowej (art. 3 k.p.c.), dla której ustawodawca nie przewidział wyraźnej sankcji procesowej (por. np. art. 103 § 1 k.p.c.). Kluczowe znaczenie ma fakt, że chodzi o taką czynność procesową strony, którą ustawodawca dyskwalifikuje. W braku wyraźnej regulacji…

7. Sąd Najwyższy, postanowienie z 12 października 2012 r., IV CZ 68/12

   …uzasadnionych zasadą słuszności (art. 102 k.p.c.), zawinieniem strony polegającym na niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniu (art. 103 k.p.c.). Odpowiednikiem wskazanej zasady w odniesieniu do rozstrzygnięć o częściowym uwzględnieniu żądań stron jest art. 100 zd. 1 k.p.c. Ze…

8. Sąd Najwyższy, postanowienie z 4 lipca 2006 r., V CNP 86/06
9. Sąd Najwyższy, wyrok z 7 sierpnia 2014 r., II CSK 610/13

   …skoro nie widniało w bilansach zbycia i nabycia przedsiębiorstw ani nie zostało ujawnione w księdze wieczystej; art. 102 w zw. z art. 103 § 2 k.p.c. poprzez obciążenie powoda kosztami procesu, mimo że pozwanemu nie przysługuje służebność przesyłu, a korzysta on z nieruchomości powoda nie…

10. Sąd Najwyższy, wyrok z 22 czerwca 2011 r., II PK 3/11

    …Sąd za opinie biegłych, które w ogóle nie mogą być uznane za celowe w niniejszej sprawie oraz naruszenie art. 102 k.p.c. w 5 związku z art. 103 § 1 k.p.c. wskutek braku uwzględnienia faktu, że strona powodowa w ogóle nie wykazała swoich roszczeń, utrudniając postępowanie. Sąd Okręgowy-Sąd…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 103 (981)

Historia zmian

Zmiany od 24 marca 2026 r.

1. 8 lipca 2026 r.: zmiana brzmienia tekst z tego dnia