Art. 109

Pokaż w całym akcie

Art. 109 Kodeksu postępowania cywilnego
Art. 109.
§ 1. Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Jednakże o kosztach należnych stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego sąd orzeka z urzędu.
§ 2. Orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

art. 109 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, 473 i 830)

art. 109 k.p.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała z 10 lipca 2015 r., III CZP 29/15

   …o udzielenie odrębnych pełnomocnictw, uzasadnione jest w aktualnym stanie prawnym wynikającym z przepisów art. 98 § 1 i 3, art. 99 k.p.c. i art. 109 k.p.c. oraz § 2, 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia…

2. Sąd Najwyższy, uchwała z 8 października 2015 r., III CZP 58/15

   …powinien obniżyć to wynagrodzenie, jeżeli przemawia za tym nakład pracy pełnomocnika, podjęte przez niego czynności oraz charakter sprawy (art. 109 § 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela stanowisko zajęte w powyższej uchwale, odwołując się do argumentów przytoczonych w jej…

3. Sąd Najwyższy, postanowienie z 27 listopada 2002 r., III CZP 13/02

   …Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2000 r., III CZP 40/00 (OSNC 2001, nr 5, poz. 66). U podłoża przedstawionych wątpliwości leży wykładnia art. 109 k.p.c., stanowiącego, że roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie…

4. Sąd Najwyższy, uchwała z 23 listopada 2000 r., III CZP 40/00

   …do adwokatów i radców prawnych i wskazuje powinność ocenianą głównie w ramach etyki zawodowej. Przedstawione zagadnienie wiąże się ponadto z art. 109 k.p.c., różnicującym kompetencje sądu ze względu na treść żądania zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy w sentencji postanowienia użył sformułowania…

5. Sąd Najwyższy, uchwała z 30 stycznia 2007 r., III CZP 130/06

   …postępowanie zażaleniowe zostało zainicjowane zażaleniem z dnia 26 kwietnia 2006 r., kształtują przepisy art. 98 § 1 i 3, art. 99 oraz art. 109 § 2 k.p.c. dodanego przez art. 126 ust. 6 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398), który…

6. Sąd Najwyższy, uchwała z 16 lutego 2012 r., III CZP 1/12

   …można zatem przyjąć, że art. 3987 § 1 – w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego – modyfikuje możliwość odpowiedniego stosowania art. 109 § 1 k.p.c. w przypadku skarg kasacyjnych rozpoznawanych na posiedzeniu niejawnym. Ograniczenia, które dla stron stwarzają ramy postępowania…

7. Sąd Najwyższy, postanowienie z 5 września 2012 r., IV CZ 47/12

   …ich składnika, jeśli spis nie zostanie uzupełniony przed zamknięciem rozprawy, dojdzie do wygaśnięcia roszczenia o te koszty, stosownie do art. 109 § 1 k.p.c. Nie ma również podstaw, co zdaje się sugerować pozwany w zażaleniu, do uwzględnienia pominiętego w spisie kosztów ich składnika w oparciu o…

8. Sąd Najwyższy, postanowienie z 21 grudnia 2010 r., III CZ 64/10

   …stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Paragraf 2 rozporządzenia, który w istocie stanowi powtórzenie zd. 2 art. 109 § 2 k.p.c. wskazuje nadto, że sąd zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy…

9. Sąd Najwyższy, postanowienie z 26 lipca 2012 r., II CZ 73/12

   …cofnięciu pozwu, może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie kosztów. Artykuł 203 § 3 k.p.c. harmonizuje i dopełnia art. 109 § 1 k.p.c., gwarantując pozwanemu dostateczny czas na złożenie wniosku o zwrot kosztów, jeżeli ten nie uczynił tego w trybie art. 109 § 1 zd. 1…

10. Sąd Najwyższy, postanowienie z 28 marca 2012 r., V CZ 161/11

    …procesu strony, która korzystała z pomocy pełnomocnika procesowego ustanowionego z wyboru. Niezasadny był zarzut naruszenia art. 98 w zw. z art. 109 k.p.c. Art. 98 § 1 k.p.c. stanowi, że strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić stronie, która sprawę wygrała koszty niezbędne do…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 109 (4312)

Historia zmian

Bez zmian od 24 marca 2026 r.