Art. 41

Pokaż w całym akcie

Art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego
Art. 41. Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda.

art. 41 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 468, 473 i 830)

art. 41 k.p.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, postanowienie z 17 sierpnia 2026 r., III CO 859/26

   …dlatego, że określenie właściwości miejscowej w takich sprawach może nastąpić na kilka sposobów. W pierwszej kolejności właściwość tę określa art. 41 k.p.c., który stanowi, że powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce…

2. Sąd Najwyższy, uchwała z 9 czerwca 2005 r., III CZP 28/05

   …w istocie spełnieniem wymogu przewidzianego w art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. Podobnie, w wypadku właściwości wyłącznej wynikającej z art. 39 lub art. 41 k.p.c., okoliczności decydujące o tej właściwości z reguły nie będą wynikać z samego określenia stron i żądania pozwu, a zatem wskazanie ostatniego…

3. Sąd Najwyższy, uchwała z 17 lipca 2014 r., III CZP 43/14

   …jest wielokrotnie łącznikiem wyznaczającym właściwość miejscową sądu (np. art. 27 § 1 lub art. 461 § 2 k.p.c.), w niektórych wypadkach wyłączną (art. 41, 42 lub 6942 k.p.c.), co ma w rozważanym kontekście szczególne znaczenie (por. art. 202 k.p.c.). Oprócz względów czysto jurydycznych istotną rolę…

4. Sąd Najwyższy, postanowienie z 26 września 2000 r., I CKN 776/00
5. Sąd Najwyższy, postanowienie z 26 stycznia 2022 r., III CO 125/22

   …powództwo, jeżeli w świetle okoliczności sprawy nie można ustalić właściwości miejscowej. W sprawach ze stosunku małżeństwa, stosownie do art. 41 k.p.c., powództwo wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich…

6. Sąd Najwyższy, postanowienie z 25 sierpnia 2026 r., III CO 825/26

   …zaakcentować, że nie może stanowić podstawy przekazania sprawy nadużywanie przez stronę / uczestnika postępowania uprawnień procesowych (art. 41 k.p.c.). Konieczność zagwarantowania rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji) nakłada na sąd obowiązek podjęcia…

7. Sąd Najwyższy, postanowienie z 7 sierpnia 2026 r., III CO 841/26

   …nie ma miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie jest możliwe ustalenie właściwości miejscowej sądu na podstawie art. 41 k.p.c. Sąd Okręgowy wskazał tymczasem w motywach postanowienia, że pozwana zamieszkuje na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, co wynika też z treści…

8. Sąd Najwyższy, postanowienie z 15 września 2021 r., III CO 37/21

   …powództwo, występuje sąd, do którego wpłynął pozew. W sprawie głównej (o rozwód) właściwość miejscową (wyłączną) należy ustalić zgodnie z art. 41 k.p.c. Stanowi on, iż powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sądem, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce…

9. Sąd Najwyższy, postanowienie z 30 lipca 2013 r., V CO 78/13

   …W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. W chwili wniesienia pozwu możliwe było oznaczenie właściwości miejscowej na podstawie art. 41 k.p.c. według miejsca zamieszkania pozwanej. Okoliczność, że pozwana obecnie czasowo zamieszkuje poza granicami kraju nie stanowi podstawy do…

10. Sąd Najwyższy, postanowienie z 18 lipca 2023 r., III CO 408/23

    …sprawy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek Sądu Okręgowego w Katowicach nie mógł być uwzględniony wobec niespełnienia przesłanek z art. 41 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 41 (50)

Historia zmian

Bez zmian od 24 marca 2026 r.