Art. 42

Brzmienie zmienione z dniem 29 stycznia 2026 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 1872).

Pokaż w całym akcie

Art. 42 Kodeksu karnego
Art. 42.
§ 1. Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji.
§ 1a. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w razie skazania za przestępstwo określone w art. 177 § 2a, art. 178b, art. 178c § 1 pkt 2, art. 178d lub art. 180a.
§ 2. Sąd orzeka, na okres nie krótszy niż 3 lata, zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa wymienionego w § 1 był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173, art. 174 lub art. 177 lub po takim zdarzeniu, a przed poddaniem go przez uprawniony organ badaniu w celu ustalenia zawartości alkoholu lub środka odurzającego w organizmie, spożywał alkohol lub zażywał środek odurzający.
§ 3. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 lub art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych lub jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub 2a lub art. 355 § 2 był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, lub po takim zdarzeniu, a przed poddaniem go przez uprawniony organ badaniu w celu ustalenia zawartości alkoholu lub środka odurzającego w organizmie, spożywał alkohol lub zażywał środek odurzający, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
§ 4. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie ponownego skazania osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w warunkach określonych w § 3.

art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, 1818 i 1872 oraz z 2026 r. poz. 902 i 988)

art. 42 k.k.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała z 26 września 2002 r., I KZP 20/02

   …w tej kwestii poglądy w literaturze oraz rozbieżności w orzecznictwie. Rozstrzygając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 42 § 1 k.k. sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko…

2. Sąd Najwyższy, postanowienie z 26 lutego 2014 r., I KZP 29/13

   …wynikających z art. 441 § 1 k.p.k. Niezależnie od powyższych uwag, Sąd Najwyższy stwierdza, że zakaz prowadzenia pojazdów określony w art. 42 k.k. może obejmować zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, wszelkich pojazdów, albo wszelkich pojazdów mechanicznych. Treść przepisu nie…

3. Sąd Najwyższy, wyrok z 10 stycznia 2007 r., III KK 437/06

   …Generalnego jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. W pełni należało podzielić zawarty w kasacji zarzut obrazy prawa materialnego – art. 42 § 2 k.k., której dopuścił się Sąd Rejonowy w A. orzekając w przedmiocie środka karnego, a która miała oczywisty wpływ na treść tego rozstrzygnięcia.…

4. Sąd Najwyższy, wyrok z 23 maja 2013 r., IV KK 57/13

   …lądowym wszelkich pojazdów mechanicznych i rowerów na okres 5 lat. Sąd Rejonowy w W., wbrew uzgodnieniom stron i wymogowi określonemu w art. 42 § 2 k.k., nie orzekł wobec oskarżonego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia w ruchu lądowym wszelkich pojazdów mechanicznych i rowerów na okres…

5. Sąd Najwyższy, wyrok z 18 marca 2010 r., III KK 25/10

   …w rozdziale XXXIV Kodeksu karnego zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów”. Sąd, orzekając zatem na podstawie art. 42 § 2 k.k. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych rażąco naruszył art. 42 § 1 i 2 k.k., co miało istotny wpływ na…

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 1 sierpnia 2013 r., II KK 80/13

   …prawa procesowego i materialnego. Charakter i zakres naruszenia tych przepisów, to jest art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k. oraz art. 42 § 2 k.k., przesądza o uznaniu zaistnienia istotnego wpływu tego uchybienia na treść zaskarżonego kasacją wyroku. Nie ulega wątpliwości, że złożony…

7. Sąd Najwyższy, postanowienie z 29 sierpnia 2007 r., I KZP 23/07

   …konieczność dokonywania przez najwyższą instancję sądową zasadniczej wykładni w rozumieniu art. 441 § 1 k.p.k. Teza Sądu odwoławczego, że art. 42 § 1 k.k., przewidujący fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, adresowany jest wyłącznie do tych uczestników ruchu drogowego,…

8. Sąd Najwyższy, postanowienie z 25 października 2007 r., I KZP 32/07

   …we wspomnianym już postanowieniu z dnia 29 sierpnia 2007 r. (I KZP 23/07) stwierdził, że krąg osób, wobec których można na podstawie art. 42 § 1 k.k. stosować środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, został przez ustawo- 6 dawcę wyznaczony bez żadnych…

9. Sąd Najwyższy, wyrok z 25 maja 2017 r., V KK 98/17

   …z racji swej oczywistej zasadności zasługiwała na uwzględnienie w całości na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.). Zgodnie z art. 42 § 2 k.k. sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie spowodowania wypadku w komunikacji…

10. Sąd Najwyższy, wyrok z 11 grudnia 2012 r., III KK 170/12

    …zasadna w zakresie zarzutu ujętego w pkt I. W tym zakresie jest bowiem oczywiste, że sąd meriti dopuścił się rażącego naruszenia przepisu art. 42 § 2 k.k. Zgodnie z treścią zawartej w nim normy, sąd ten był zobligowany do orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 42 (6994)

Historia zmian

Zmiany od 2 stycznia 2026 r.

1. 29 stycznia 2026 r.: zmiana brzmienia (Dz. U. z 2025 r. poz. 1872) tekst z tego dnia