Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2024 r., II AKa 494/21

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2024 r., II AKa 494/21

Tekst

1 0.1Sygn. akt II AKa 494/21

2 0.3

3 3WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

4 5Dnia 12 lutego 2024 r.

5 6Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

6 6.0.0.1Przewodniczący: SSA – Dorota Tyrała (spr.)

7 6.0.0.2 Sędziowie: SA – Ewa Leszczyńska - Furtak

8 6.0.0.3 SA – Ewa Jethon

9 6.0.0.4 Protokolant: Patrycja Zgardzińska

10 6.0.0.5przy udziale Prokuratora Krzysztofa Kalinowskiego oraz Reprezentanta Skarbu Państwa – Komendanta Stołecznego Policji w Warszawie

11 po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 202 4 r.

12 sprawy z wniosku P. W.

13 o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłą z niewątpliwie niesłusznego zatrzymania

14 na skutek apelacji wniesionych przez pełnomocnika wnioskodawcy, pełnomocnika Reprezentanta Skarbu Państwa – Komendanta Stołecznego Policji w Warszawie oraz przez prokuratora

15 od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie

16 z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt VKo 152/20

17 I. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

18 II. kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa;

19 III. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy P. W. kwotę 4.428,00 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów ustanowionego w sprawie pełnomocnika.

Uzasadnienie

UZASADNIENIE

20 Formularz UK 2

21 Sygnatura akt

22 II AKa 494/21

23 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

III

24 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

25 0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

26 wyrok Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie

27 z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt V Ko 152/20

28 0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

29 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

30 ☐ oskarżyciel posiłkowy

31 ☐ oskarżyciel prywatny

32 ☐ obrońca

33 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

34 ☐ inny : 1) pełnomocnik wnioskodawcy,

35 2) pełnomocnik reprezentanta Skarbu Państwa – Komendanta Stołecznego Policji

36 0.11.3. Granice zaskarżenia

37 0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

38 ☒ na korzyść

39 - pełnomocnik wnioskodawcy

40 ☒ na niekorzyść

41 - pełnomocnik reprezentanta Skarbu Państwa – Komendanta KSP

42 - prokurator

43 ☒ w całości - pełnomocnik reprezentanta Skarbu Państwa – Komendanta KSP

44 ☒ w części

45 - pełnomocnik wnioskodawcy

46 - prokurator

47 ☐

48 co do winy

49 ☐

50 co do kary

51 ☒

52 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

53 0.11.3.2. Podniesione zarzuty

54 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

55 ☐

56 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

57 ☒

58 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

59 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

60 ☒

61 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

62 ☒

63 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

64 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

65 ☒

66 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

67 ☐

68 art. 439 k.p.k.

69 ☐

70 brak zarzutów

71 0.11.4. Wnioski

72 ☐

73 uchylenie

74 ☒

75 Zmiana

76 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

77 0.1 Sąd Apelacyjny nie przeprowadzał postępowania dowodowego

78 0.12.1. Ustalenie faktów

79 0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

80 Lp.

81 Oskarżony

82 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

83 Dowód

84 Numer karty

85 0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

86 Lp.

87 Oskarżony

88 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

89 Dowód

90 Numer karty

91 0.12.2. Ocena dowodów

92 0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

93 Lp. faktu z pkt 2.1.1

94 Dowód

95 Zwięźle o powodach uznania dowodu

96 0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

97 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

98 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

99 Dowód

100 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

101 . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

102 1) apelacja pełnomocnika wnioskodawcy

103 Lp.

104 Zarzut

105 I.

106 Obraza przepisów prawa materialnego, tj. art. 552§1 i 4 k.p.k. poprzez przyznanie wnioskodawcy tytułem zadośćuczynienia jedynie kwoty 7.500,00 złotych, przy prawidłowych ustaleniach faktycznych Sądu I instancji z których wynika, iż w przedmiotowej sprawie wnioskodawca, jak i jego rodzina doznali dotkliwej krzywdy spowodowanej niesłusznym zatrzymaniem wnioskodawcy przez funkcjonariuszy policji.

107 ☐ zasadny

108 ☐ częściowo zasadny

109 ☒ niezasadny

110 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

111 Zarzut chybiony.

112 Prawidłowość zastosowania przez Sąd I instancji prawa materialnego (art. 438 pkt 1 i 1a k.p.k.) nie budzi w niniejszej sprawie zastrzeżeń.

113 Przypomnieć godzi się już na wstępie, że zarzut obrazy przepisów prawa materialnego polega na błędnym zastosowaniu lub niezastosowaniu przepisu prawa materialnego, gdy są to przepisy o charakterze stanowczym, tzn. nakazujące lub zakazujące stosowania przepisów prawa materialnego. Tymczasem przepisy art. 552§1 i 4 k.p.k. określając jedynie podstawy i zakres dochodzonego odszkodowania czy zadośćuczynienia takiego charakteru nie mają, gdyż nie zobowiązują sądu do określonego zachowania, pozostawiając sądowi swobodę orzekania w zakresie ustalenia wysokości kwoty zadośćuczynienia, które rekompensować będzie doznaną krzywdę z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania. Cywilny charakter roszczeń określonych w Rozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego skutkuje tym, że w zakresie ustalania wysokości zadośćuczynienia z tego tytułu uprawnionym jest korzystanie z bogatego orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wydanego na tle art. 445 k.c., a także doktryny i literatury prawniczej.

114 Również na gruncie prawa cywilnego obowiązujące przepisy nie mają charakteru stanowczego – użyte w art. 445 § 1 k.c. pojęcie "sumy odpowiedniej" w istocie ma charakter nieokreślony. Wysokość zadośćuczynienia wobec niewymierności szkody niemajątkowej nie jest możliwa do precyzyjnego ustalenia i należy do sfery swobodnego uznania sądu. Niemniej jednak judykatura wypracowała kryteria, którymi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy, ale musi być "odpowiednia" w tym znaczeniu, że powinna być – przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego – utrzymana w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa; nie może prowadzić do nadmiernego bogacenia się (por. wyrok SN z dnia 22.04.1985, II CR 94/85, wyrok SN z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 681/98, OSNAP 2000/16/626, wyrok SN z 14.02.2008r, II CSK 536/07, A. Szpunar: Glosa do orzeczenia SN, II CR 201/65, PiP 1967, nr 8 - 9, s. 419, Kodeks cywilny, komentarz, praca zbiorowa, Warszawa 1972, t. II, s. 1103 - 1109).

115 Przyznając odpowiednią kwotę z tego tytułu Sąd winien opierać się na rzetelnych i zindywidualizowanych kryteriach mających oparcie w przeprowadzonych dowodach.

116 Sąd meriti nie pominął żadnego z kryteriów koniecznych do oszacowania należnej kwoty z tytułu zadośćuczynienia, a całościowa ich ocena prowadzi do wniosku, że zasądzona kwota jest adekwatna do okoliczności mających wpływ na to zadośćuczynienie.

117 Sąd I instancji uwzględnił w szczególności i te okoliczności, które również zdaniem apelującego pełnomocnika wnioskodawcy składają się na poczucie krzywdy jakiej doznał wnioskodawca: okres izolacji trwający w godz. 7:45 – 19:55, negatywne przeżycia i stres związany z samym zatrzymaniem (na oczach sąsiadów i 10-letniego syna, który nie rozumiał całej sytuacji), stres związany z niemożnością opieki nad chorą żoną i małoletnim synem, zatrzymanie na oczach sąsiadów co wiązało się pogorszeniem dobrego wizerunku P. W. i jego żony wśród sąsiadów. Sąd podkreślił przy tym, że szczególne zastrzeżenia budzi fakt, iż organ prowadzący postępowanie przygotowawcze podjął decyzję o zatrzymaniu rezygnując z możliwości wcześniejszego wezwania wnioskodawcy na przesłuchanie. Dostrzegł także, że zatrzymanie rzutowało na sytuację zawodową P. W., bowiem pracodawca dowiedział się o zatrzymaniu i cofnął kontrakt o pracę.

118 Z kolei podnoszona przez apelującego okoliczność pogorszenia się relacji P. W. z małżonką istotnie nie została uwzględniona przez Sąd meriti przy ustalaniu wysokości zasądzonego zadośćuczynienia – niemniej brak jest podstaw do uznania, by wnioskujący wykazał jej zaistnienie.

119 Reasumując stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego wysokość zadośćuczynienia, jest adekwatna do cierpień psychicznych wynikających z zatrzymania oraz sprawiedliwa, stanowiąc współmierną rekompensatę a doznaną krzywdę. Nie odmawiając skarżącemu prawa do własnej oceny znaczenia okoliczności branych pod uwagę przy orzekaniu o zadośćuczynieniu zaznaczyć należy, że dopóki nie wykaże on wadliwości skarżonego rozstrzygnięcia, także w sferze motywacyjnej – jego zapatrywania na kwestię wysokości oczekiwanego przez wnioskodawcę zadośćuczynienia nie stanowią argumentu pozwalającego na skuteczne zwalczanie stanowiska Sądu meriti.

120 Lp.

121 Zarzut

122 II.

123 Obraza przepisów postępowania, tj. art. 626§1 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie i orzeczenie, iż kosztami zostaje obciążony Skarb Państwa bez ustalenia tych kosztów pomimo, iż wnioskodawca w piśmie inicjującym postępowanie wnosił o zasądzenie kosztów na rzecz pełnomocnika wnioskodawcy.

124 ☐ zasadny

125 ☐ częściowo zasadny

126 ☒ niezasadny

127 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

128 Podniesiony zarzut nie został prawidłowo sformułowany.

129 Zgodnie z treścią art. 616§1 k.p.k. na koszty procesu składają się koszty sądowe oraz uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika. Z kolei art. 616 § 2 k.p.k. określa, że koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki poniesione przez Skarb Państwa od chwili wszczęcia postępowania. Tymczasem wnioskodawca przy wnoszeniu wniosku nie uiszcza opłaty. Nie ponosi też wydatków (art. 618 § 1 k.p.k. ). Dlatego też niezależnie od treści rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku kosztami sądowymi w tym zakresie sąd powinien obciążyć Skarb Państwa (art. 626 § 1 k.p.k.).

130 Podkreślenia natomiast wymaga, że w sprawach uregulowanych w Rozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego kwestie związane z kosztami procesu reguluje wprost art. 554 § 4 k.p.k., który mówi o tym, że postępowanie jest wolne od kosztów sądowych, a w razie uwzględnienia roszczeń choćby w części wnioskodawcy przysługuje od Skarbu Państwa zwrot uzasadnionych wydatków, w tym z tytułu ustanowienia jednego pełnomocnika.

131 Tym samym w świetle podniesionej argumentacji skarżącego pełnomocnika wnioskodawcy, z którą koresponduje wniosek złożony w sprawie o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy „kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz załączonej faktury” – zgłoszone żądanie o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kosztów związanych z ustanowieniem w sprawie pełnomocnika było zasadne, jednak w tym zakresie Sąd Okręgowy de facto nie rozstrzygnął. Powyższe ustalenie skutkowało potrzebą wydania rozstrzygnięcia w pkt. III wyroku Sądu Apelacyjnego.

132 Zgodnie z treścią art. 16 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze Dz.U.2022.1184 t.j. z dnia 2022.06.03) wysokość opłaty za czynności adwokackie ustala umowa z klientem – przy czym w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 t.j. z dnia 2023.09.22) ustalono opłatę w stawce minimalnej, stanowiącą podstawę do zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich, zaś ustalenie opłaty wyższej niż stawka ww. minimalna, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy adwokata. Zaznaczyć należy, że wymienione Rozporządzenie nie daje podstaw do podwyższenia opłaty z tytułu podatku VAT. Tym samym nie było podstaw do uznania, że koszty poniesione przez wnioskodawcę i udokumentowane fakturą nie podlegały zwrotowi jako uzasadnione wydatki w postępowaniu przed Sądem I instancji – i dlatego uwzględniając postulat skarżącego Sąd Apelacyjny zasądził na rzecz wnioskodawcy kwotę 4.428,00 zł.

133 „Zwrot wydatków poniesionych w postępowaniu odwoławczym w sprawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie może zostać przyznany tylko w przypadku wywiedzenia skutecznego środka odwoławczego” (tak przykładowo: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 maja 2018 r., II AKa 168/18). Stąd też skoro w sprawie nie został skutecznie wywiedziony przez skarżącego środek odwoławczy – nie było podstaw do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie przed sądem II instancji.

134 Wniosek

135 o zmianę wyroku w zaskarżonej części w zakresie pkt II i III poprzez przyznanie wnioskodawcy ponad kwotę zasądzoną wyrokiem sądu I instancji kwoty 7.500, 00 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę spowodowaną niesłusznym zatrzymaniem oraz przyznanie kosztów zastępstwa pełnomocnika zgodnie z dokumentacją złożoną do akt sprawy.

136 ☐ zasadny

137 ☐ częściowo zasadny

138 ☒ niezasadny

139 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

140 Brak podstaw do uwzględnienia wniosku o zamianę wyroku – w kierunku postulowanym przez pełnomocnika wnioskodawcy– z przyczyn omówionych przy odniesieniu się do sformułowanego zarzutu z pkt 3.I. apelacji.

141 Z uwagi na niezasadny zarzut II. apelacji – nie było podstaw do zmiany wyroku. Natomiast wobec braku rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu wydatków poniesionych w postępowaniu przed sądem I instancji przez P. W. – uzupełniająco zasądzono na rzecz wnioskodawcy kwotę 4.428,00 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów ustanowionego w sprawie pełnomocnika.

142 2) apelacja pełnomocnika reprezentanta skarbu państwa – komendanta stołecznego policji

143 Lp.

144 Zarzut

145 I.

146 na podstawie art. 438 pkt 3 i 4 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, mający wpływ na treść orzeczenia, polegający na błędnym zastosowaniu art. 552§2 k.p.k. i przyjęciu, że stan faktyczny sprawy daje podstawy do uznania zatrzymania za oczywiście niesłuszne i przyznania zadośćuczynienia, a ponadto, że kwota 7.500,00 zł zasądzona tytułem zadośćuczynienia z tytułu niesłusznego zatrzymania jest odpowiednia, podczas gdy ustalenia postępowania w zakresie okoliczności zatrzymania, a w szczególności jego przyczyn, czasu trwania i dolegliwości doznanych przez wnioskodawcę, jak również stopień negatywnego oddziaływania zatrzymania na psychikę zatrzymanego prowadzą do wniosku, że przedmiotowe zadośćuczynienie jest nienależne oraz przyznane w oparciu o przesłanki przyjęte z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów z art. 7 k.p.k.

147 ☐ zasadny

148 ☐ częściowo zasadny

149 ☒ niezasadny

150 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

151 Zarzut ma charakter wyłącznie polemiczny i nie przedstawia w istocie argumentów mogących podważyć trafność dokonanych ocen Sądu I instancji.

152 Podnoszony przez skarżącego błąd w ustaleniach faktycznych o jakim mowa w art. 438 pkt 3 k.p.k. zdaniem skarżącego ma polegać na błędnym zastosowaniu art. 552§2 k.p.k. poprzez przyjęcie, że stan zatrzymania daje podstawy do uznania zatrzymania za oczywiście niesłuszne.

153 Skarżący pełnomocnik reprezentanta Skarbu Państwa nie kwestionuje ustalenia Sądu I instancji, że w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów doszło do zatrzymania wnioskodawcy w dniu 17 marca 2017 r. przez funkcjonariuszy policji, ani też tego, że w sprawie sygn. akt III Kp 412/17 Sąd Rejonowy dla Warszawy – Pragi Południe w Warszawie uznał, że powyższe zatrzymanie P. W. było legalne, prawidłowe i niezasadne. Nie neguje także ustalonych przez Sąd I instancji okoliczności zatrzymania wskazanych już przez Sąd Apelacyjny w pkt 3.1).I uzasadnienia tj.: okresu izolacji trwającego w godz. 7:45 – 19:55, negatywnych przeżyć i stresu związanego z samym zatrzymaniem (na oczach sąsiadów i 10-letniego syna, który nie rozumiał całej sytuacji), stresu związanego z niemożnością opieki nad chorą żoną i małoletnim synem, zatrzymania na oczach sąsiadów co wiązało się pogorszeniem dobrego wizerunku P. W. i jego żony wśród sąsiadów, a także, że zatrzymanie rzutowało na sytuację zawodową P. W., bowiem pracodawca dowiedział się o zatrzymaniu cofnął kontrakt o pracę. Argumentując swoje zastrzeżenia co do prawidłowości wyroku skarżący nie odniósł się do oceny dokonanej przez Sąd I – instancji, że w sprawie szczególne zastrzeżenia budzi fakt, iż organ prowadzący postępowanie przygotowawcze podjął decyzję o zatrzymaniu rezygnując z możliwości wcześniejszego wezwania wnioskodawcy na przesłuchanie.

154 Podniósł natomiast, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy „czynność zatrzymania nie miała dramatycznego przebiegu, a same procedury podjęte wobec wnioskodawcy stanowiły normalne procedury stosowane w podobnych przypadkach”. W efekcie, zdaniem skarżącego, samo stwierdzenie niezasadności zatrzymania nie powoduje automatycznie stwierdzenia, iż zatrzymanie było niewątpliwie niesłuszne.

155 Odnosząc się do tak zarysowanego stanowiska procesowego skarżącego pełnomocnika wskazać należy przede wszystkim, że Skarb Państwa w postępowaniu uregulowanym w rozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego ponosi odpowiedzialność, gdy doszło do niewątpliwie niesłusznego zatrzymania i to niezależnie od podstawy dokonanego zatrzymania (art. 244 § 1 k.p.k., art. 247 § 1 k.p.k., art. 74 § 3a k.k., art. 75 § 2 k.k., art. 376 § 1 zdanie drugie i § 2 k.p.k. oraz art. 377 § 3 k.p.k., art. 285 § 2 k.p.k., art. 579 § 2 k.p.k., art. 382 k.p.k.). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem niewątpliwie niesłuszne w rozumieniu art. 552§4 k.p.k. jest takie zatrzymanie, które nastąpiło z obrazą przepisów dotyczących zatrzymania oraz w sytuacji, gdy zatrzymany doznał dolegliwości, których nie powinien ponieść w świetle całokształtu poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, a także w szczególności prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli zapadło w dacie rozstrzygania wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie. (por. uchwała SN z 23.05.2006 r., I KZP 5/06, OSNKW 2006/6, poz. 55). Odpowiedzialność Skarbu Państwa opiera się przy tym na zasadzie ryzyka ( por. m.in.: Grajewski, Paprzycki, Steinborn, Kodeks, t. 2, 2015, komentarz do art. 552; Grzegorczyk, Kodeks, 2008, s. 1171; Z. Gostyński, R.A. Stefański [w:] Stefański, Zabłocki, Kodeks, t. 3, 2004, s. 757 i n.; Hofmański, Sadzik, Zgryzek, Kodeks, t. 3, 2012, s. 483; A. Ludwiczek, Niewątpliwa niesłuszność..., s. 56 i n.; S. Stachowiak, Odszkodowanie za niesłuszne..., s. 63 i n.; J. Sobczak, Odszkodowanie za niesłuszne..., s. 43 i n.; L.K. Paprzycki, Przesłanki orzekania..., s. 44 i n.; powoływana już uchwała z 23.05.2006 r., I KZP 5/06; uchwała SN z 15.09.1999 r., I KZP 27/99, OSNKW 1999/11–12, poz. 72)

156 Stwierdzenie zatem nieprawidłowości zatrzymania, w ustalonych przez Sąd I instancji okolicznościach, a także finalne rozstrzygnięcie w sprawie – musi skutkować uznaniem, że zatrzymanie było niewątpliwie niesłuszne. Nie decyduje bowiem świadomość organu, który błędnie przyjmował istnienie podstaw do zatrzymania, bo nie zmienia to faktu, że zatrzymany doznał dolegliwości, których nie powinien ponieść w świetle całokształtu poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Przyjęcie odmiennej interpretacji, tj. ograniczenie uznania zatrzymania za oczywiście niesłuszne jedynie do zatrzymań dokonanych z naruszeniem prawa skutkowałoby uznaniem, że odpowiedzialność Skarbu Państwa oparta jest na zasadzie winy, co nie ma miejsca (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt II AKa 373/20).

157 Tym samym fakt zatrzymania P. W. był niewątpliwie niesłuszny w rozumieniu przepisu art. 552§4 k.p.k.

158 Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z niewątpliwie niesłusznego aresztowania uprawnionym jest korzystanie z bogatego orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wydanego na tle art. 552 k.p.k., orzecznictwa sądowego wydanego na tle art. 445 k.c., a także doktryny i literatury prawniczej.

159 Sąd okręgowy oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prawidłowo dostrzegł okoliczności mające wpływ na rozmiar krzywdy doznanej przez wnioskodawcę. Sąd Apelacyjny w pełni podziela argumentację Sądu I instancji – i jej ponowne przytaczanie byłoby zbędne.

160 Skarżący pełnomocnik Reprezentanta Skarbu Państwa – Komendanta Stołecznego Policji podnosząc, że kwota 7.500 zł zasądzona tytułem zadośćuczynienia jest nienależna oraz przyznana w oparciu o przesłanki przyjęte z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów z art. 7 k.p.k. prezentuje w ten sposób wyłącznie swoją własną ocenę, którą nie można traktować inaczej niż polemikę z tymi ocenami, których dokonał Sąd I instancji. Co więcej – w apelacji nie został zawarty wniosek jakiej treści jest postulowana zmiana odnośnie skarżonego wyroku, bowiem w apelacji pełnomocnika reprezentanta Skarbu Państwa wniosek końcowy de facto nie został sformułowany.

161 Lp.

162 Zarzut

163 II.

164 Naruszenie przepisów art. 555 k.p.k. w zw. z art. 117§1 i 3 k.c. przez nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczenia, pomimo wniesienia wniosku o zadośćuczynienie po upływie 1 roku od zwolnienia.

165 ☐ zasadny

166 ☐ częściowo zasadny

167 ☒ niezasadny

168 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

169 Nie ma racji skarżący pełnomocnik Reprezentanta Skarbu – Państwa Komendanta Stołecznego Policji podnosząc na etapie postępowania odwoławczego zarzut przedawnienia.

170 Niewątpliwie warunkiem formalnym skutecznego dochodzenia roszczenia o odszkodowanie lub zadośćuczynienie jest dochowanie rocznego terminu określonego w art. 555 k.p.k., w którym wniosek powinien zostać złożony, tj. w razie niewątpliwie niesłusznego zatrzymania termin ten biegnie od daty zwolnienia. W wymienionym przepisie nie uregulowano charakteru prawnego tego terminu. Odpowiednie zastosowanie ma więc przepis art. 117 § 1 i 2 k.c., dotyczący przedawnienia roszczenia. W konsekwencji termin ten ma charakter cywilnoprawny (zob. też wyrok SN z 26.04.2018 r., V KK 391/17, LEX nr 2495985). Nie jest to termin prekluzyjny, gdyż zgodnie z art. 117 § 2 k.c. przedawnione roszczenie majątkowe nie wygasa, jednak po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, podnosząc zarzut przedawnienia, chyba że po upływie terminu przedawnienia zrzeka się zarzutu przedawnienia.

171 Jak wykazała kontrola instancyjna zarzut taki został podniesiony w toku postępowania przez prokuratora i poparty przez pełnomocnika Prokuratury, uznanego na ówczesnym etapie postępowania za reprezentanta Skarbu Państwa. Takiego zarzutu przed Sądem I instancji nie podnosił natomiast Reprezentant Skarbu Państwa – Komendant Stołecznego Policji, formułując go dopiero na etapie postępowania odwoławczego.

172 Co do zasady więc tylko w przypadku jednoznacznego podniesienia w toku postępowania procesowego zarzutu przedawnienia sąd ten zarzut powinien zweryfikować i uwzględnić, gdyby okazał się trafny, a skoro zarzutu takiego skarżący pełnomocnik przed sądem I instancji nie podnosił, to tym samym obecnie stawiany zarzut czyni spóźnionym, bowiem w razie niepodniesienia zarzutu przedawnienia sąd nie może przedawnienia uwzględnić z urzędu. Przyznanie prokuratorowi statusu strony – jako rzecznika interesu publicznego - powoduje, że ma on wszystkie uprawnienia przynależne stronie, ale równocześnie nie zastępuje on reprezentanta Skarbu Państwa w jego uprawnieniach.

173 Równocześnie zauważenia wymaga, iż do powyższej kwestii odnosił się w swoim orzeczeniu Sąd Okręgowy uznając, że podniesiony przez prokuratora i poparty przez pełnomocnika Prokuratur: Rejonowej Warszawa Praga – Południe w Warszawie oraz Okręgowej Warszawa – Praga w Warszawie (błędnie uznanych również za reprezentantów Skarbu Państwa na etapie postępowania przed Sądem I instancji) zarzut przedawnienia nie zasługuje na uwzględnienie, a to z tej przyczyny, że przed upływem rocznego terminu przedawnienia określonego w art. 555 k.p.k. w dniu 16 marca 2018 roku pełnomocnik wnioskodawcy wysłał do Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Południe wniosek do próby ugodowej, poprzez zawarcie przez Skarb Państwa – Prokuratura Rejonowa Warszawa Praga Południe oraz Skarb Państwa – Komendant Stołeczny Policji z P. W. ugody (k. 196v akt VKo 152/20).

174 W tej sytuacji zgłoszenie zarzutu przedawnienia przez Prokuratora słusznie nie zostało uwzględnione przez Sąd Okręgowy, bowiem byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a więc stanowiłoby nadużycie prawa.

175 W orzecznictwie sądowym od lat już wskazuje się, że do okoliczności usprawiedliwiających uchybienie terminowi wskazanemu w art. 555 k.p.k. z powołaniem się na art. 5 k.c. może mieć miejsce tylko w wypadkach wyjątkowych, niemniej wyjątkowość ta może być związana z przyczynami dotyczącymi osoby dochodzącej roszczenia (por. powoływany już wyrok SN z 7.11.2003 r., V CK 399/02). W niniejszej sprawie wnioskujący o ekwiwalent w postaci zadośćuczynienia za doznane krzywdy w sposób przekonywujący wykazał, że wystąpienie w dniu 16 marca 2018 r. wezwania do zawarcia z P. W. zostało wysłane przed upływem roku od dnia zatrzymania. Było również przyczyną opóźnienia w zachowaniu rocznego terminu na wystąpienie z roszczeniem w trybie przepisów Rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego.

176 Należy również mieć na względzie, że„ w sytuacji gdy w stosunku do osoby zatrzymanej toczy się postępowanie karne, a jego wynik, co oczywiste, ma istotne znaczenie dla oceny zasadności zatrzymania, nie można uznać, że jej uprawnienie do dochodzenia roszczenia wygasło z upływem roku od daty zwolnienia, podczas, gdy w przypadku osoby tymczasowo aresztowanej takie uprawnienie wygasa po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia. Byłoby to bowiem niczym nieuzasadnione różnicowanie pozycji osób pozbawionych wolności na skutek zatrzymania i tymczasowego aresztowania” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 21 maja 2020 r., II AKa 49/20). W tej przestrzeni nie można pominąć także okoliczności związanych z toczącym się postępowania w sprawie IV K 764/17.

177 Jest w tej sytuacji oczywiste, że w odniesieniu do wnioskodawcy zaszły nietypowe, a zarazem noszące znamiona wyjątkowości okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie w dochodzeniu roszczeń i jednocześnie nakazujące nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia, albowiem jego uwzględnienie byłoby sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 5 k.c.

178 Wniosek

179 Nie został sformułowany wniosek końcowy ani w petitum apelacji, ani w jej uzasadnieniu.

180 ☐ zasadny

181 ☐ częściowo zasadny

182 ☐ niezasadny

183 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

184 Skoro nie został sformułowany wniosek końcowy – nie jest możliwe odniesienie się do jego treści.

185 1 apelacja pROKURATORA

186 Zarzut

187 Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający istotny wpływ na jego treść, polegający na bezpodstawnym uznaniu przez Sąd meriti jakoby zatrzymanie P. W. na oczach sąsiadów i 10-letniego syna, który nie rozumiał całej sytuacji, w okresie od godz. 7:45 do 19:55 w dniu 17 marca 2017 r., co uniemożliwiło mu opiekę nad chorą żoną, skutkowało wystąpieniem silnych emocji, pogorszeniem kontaktów z sąsiadami oraz utratą możliwości zarobkowania, ponieważ pracodawca dowiedziawszy się o zatrzymaniu, cofnął kontrakt, uzasadniają przyznanie P. W. zadośćuczynienia za oczywiście bezzasadne zatrzymanie w kwocie 7.500 zł, która to kwota w należyty sposób, zdaniem Sądu, uwzględnia całokształt okoliczności dotyczących krzywd doznanych przez wnioskodawcę wskutek zatrzymania, podczas gdy kwota ta jawi się jako wygórowana w odniesieniu do okoliczności sprawy i realiów gospodarczo- rynkowych w kraju.

188 ☐ zasadny

189 ☐ częściowo zasadny

190 ☒ niezasadny

191 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

192 Zarzut prokuratora nie zasługuje na uwzględnienie.

193 Sąd okręgowy oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prawidłowo dostrzegł okoliczności mające wpływ na rozmiar krzywdy doznanej przez wnioskodawcę – w tym zakresie dość odesłać do tej części uzasadnienia, w której Sąd Apelacyjny odniósł się do argumentacji skarżącego pełnomocnika wnioskodawcy przedstawionej w związku z zarzutem I. tejże apelacji.

194 Z uwagi na fakt, że nie został wniesiony wniosek o sporządzenie uzasadnienia przez skarżącego prokuratora – zbędne jest szczegółowe odnoszenie się do zarzutu zgłoszonego przez tego skarżącego i całości argumentacji przytoczonej na jego poparcie.

195 Wniosek

196 O zmianę wyroku w zakresie wysokości zasądzonego na rzecz wnioskodawcy zadośćuczynienia i zasądzenie na jego rzecz kwoty 1.800 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z powodu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania w dniu 17 marca 2017 r. w godz. 745 – 19:55.

197 ☐ zasadny

198 ☐ częściowo zasadny

199 ☒ niezasadny

200 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

201 Brak podstaw do uwzględnienia wniosku o zamianę wyroku – w kierunku postulowanym przez prokuratora – bowiem wyrok jest prawidłowy.

202 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

203 .

204 Brak okoliczności podlegających uwzględnieniu z urzędu.

205 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

206 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

207 0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

208 0.11.

209 Przedmiot utrzymania w mocy

210 0.1Utrzymano w mocy zaskarżony wyrok

211 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

212 Orzeczenie Sądu I instancji jest prawidłowe.

213 0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

214 0.0.11.

215 Przedmiot i zakres zmiany

216 0.0.1 Nie dotyczy

217 Zwięźle o powodach zmiany

218 0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

219 0.1 Nie dotyczy

220 0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

221 1.1.

222 ☐ art. 439 k.p.k.

223 Zwięźle o powodach uchylenia

224 2.1.

225 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

226 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

227 Zwięźle o powodach uchylenia

228 3.1.

229 Konieczność umorzenia postępowania

230 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

231 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

232 4.1.

233 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

234 Zwięźle o powodach uchylenia

235 0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

236 Nie dotyczy

237 0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

238 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

239 Przytoczyć okoliczności

III.

240 zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy P. W. kwotę 4.428,00 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów ustanowionego w sprawie pełnomocnika.

241 6. Koszty Procesu

242 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

243 Przytoczyć okoliczności

244 II.

245 kosztami postępowania odwoławczego obciążono Skarb Państwa – mając na względzie treść art. 554

246 7. PODPIS

247 Ewa Leszczyńska – Furtak Dorota Tyrała Ewa Jethon

248 0.11.3. Granice zaskarżenia

249 Kolejny numer załącznika

250 I.

251 Podmiot wnoszący apelację

252 Pełnomocnik wnioskodawcy

253 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

254 wyrok Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 5 października 2021 r.,

255 sygn. akt V Ko 152/20

256 0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

257 ☒ na korzyść

258 ☐ na niekorzyść

259 ☐ w całości

260 ☒ w części

261 ☐

262 co do winy

263 ☐

264 co do kary

265 ☒

266 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

267 0.11.3.2. Podniesione zarzuty

268 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

269 ☒

270 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

271 ☐

272 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

273 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

274 ☒

275 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

276 ☐

277 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

278 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

279 ☐

280 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

281 ☐

282 art. 439 k.p.k.

283 ☐

284 brak zarzutów

285 0.11.4. Wnioski

286 ☐

287 uchylenie

288 ☒

289 Zmiana

290 0.11.3. Granice zaskarżenia

291 Kolejny numer załącznika

292 II.

293 Podmiot wnoszący apelację

294 Pełnomocnik Reprezentanta Skarbu Państwa – Komendanta Stołecznego Policji

295 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

296 wyrok Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt V Ko 152/20

297 0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

298 ☐ na korzyść

299 ☒ na niekorzyść

300 ☒ w całości

301 ☐ w części

302 ☐

303 co do winy

304 ☐

305 co do kary

306 ☒

307 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

308 0.11.3.2. Podniesione zarzuty

309 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

310 ☒

311 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

312 ☐

313 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

314 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

315 ☒

316 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

317 ☐

318 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

319 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

320 ☐

321 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

322 ☐

323 art. 439 k.p.k.

324 ☐

325 brak zarzutów

326 0.11.4. Wnioski – brak

327 ☐

328 uchylenie

329 ☐

330 Zmiana

331 0.11.3. Granice zaskarżenia

332 Kolejny numer załącznika

III.

333 Podmiot wnoszący apelację

334 Prokurator

335 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

336 wyrok Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt V Ko 152/20

337 0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

338 ☐ na korzyść

339 ☒ na niekorzyść

340 ☐ w całości

341 ☐ w części

342 ☐

343 co do winy

344 ☐

345 co do kary

346 ☒

347 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

348 0.11.3.2. Podniesione zarzuty

349 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

350 ☐

351 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

352 ☐

353 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

354 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

355 ☐

356 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

357 ☒

358 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

359 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

360 ☐

361 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

362 ☐

363 art. 439 k.p.k.

364 ☐

365 brak zarzutów

366 0.11.4. Wnioski

367 ☐

368 uchylenie

369 ☒

370 Zmiana