Wyrok z dnia 14 lipca 2026 r., V ACa 525/25

wyrok z dnia 14 lipca 2026 r., V ACa 525/25

Tekst

1 Wyrok+Uzasadnienie+Zarządzenie

2 Sygn. akt V ACa 525/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

3 Dnia 14 lipca 2026 r.

4 Sąd Apelacyjny we Wrocławiu V Wydział Cywilny w składzie:

5 Przewodniczący: Sędzia SA Wojciech Damaszko

6 Protokolant: Tomasz Rudzik

7 po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2026 r. we Wrocławiu na rozprawie

8 sprawy z powództwa [xAnon], [xAnon]

9 przeciwko [xAnon] S.A. z siedzibą [xAnon]

10 o ustalenie i zapłatę

11 na skutek apelacji strony pozwanej

12 od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu

13 z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt I C 1672/20

14 1.

15 zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II w ten sposób, że oddala powództwo o zapłatę;

16 2.

17 oddala apelację w pozostałym zakresie;

18 3.

19 nie obciąża powodów kosztami postępowania apelacyjnego na rzecz strony pozwanej.

Uzasadnienie

20 Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt

21 I C 1672/20 w pkt I ustalił, że stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr [xAnon] [xAnon] zawartej pomiędzy stronami w dniu 1 marca 2006 r. nie istnieje; w pkt III zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 81.711,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 4 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty; w pkt III zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 6.434,00 zł wraz z odsetkami w wysokości ustawowych odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu. Z zasadniczych ustaleń Sądu Okręgowego (k. 346-350) wynikało m.in., że w dniu 1 marca 2006 r. powodowie, jako konsumenci, zawarli z [xAnon] S.A. z siedzibą [xAnon] umowę kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr [xAnon]. Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 129.019,05 zł, nominowanego do waluty CHF, według kursu kupna walut dla CHF obowiązującego w banku w dniu uruchomienia całości kredytu lub jej poszczególnych transz – w przypadku wypłaty kredytu lub jego poszczególnych transz, na cel określony w § 1. Kredyt miał być wypłacany w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłaconej kwoty (transzy) na CHF według kursu kupna walut dla CHF ustalonego przez Bank i obowiązującego w Banku w dniu wypłaty środków (§ 3 ust. 2 umowy). Kwota wpłaty raty w złotych przeliczana była na CHF wg kursu sprzedaży obowiązującego w NBP w dniu wpływu środków (§ 5 ust. 5 umowy). Umowa została sporządzona na wzorze przygotowanym przez pozwanego, bez możliwości negocjacji. Pracownik banku zapewniał powodów, iż kurs CHF nie powinien ulegać znacznym zmianom w okresie kredytowania. Bank wypłacił kredyt jednorazowo, w łącznej kwocie 129 019,05 zł, co stanowiło równowartość 53.512,67 CHF. Od dnia 10 grudnia 2010 r. do 10 lutego 2020 r. z tytułu zawartej przez strony umowy kredytu powodowie wpłacili na rzecz pozwanego kwotę 81 711,01 zł. Mając na względzie ustalony stan faktyczny, Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości. Zdaniem Sądu postanowienia umowne dotyczące przeliczania kredytu i rat stanowią klauzule abuzywne, a tym samym są nieskuteczne. Powodowie zawarli umowę jako konsumenci i z mocy art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowne nieuzgodnione z nimi indywidualnie nie wiązały ich, ponieważ kształtowały ich prawa w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały interesy. W wyniku eliminacji abuzywnych postanowień umowa nie mogła w dalszym ciągu być realizowana, w związku z tym zachodziły podstawy do przyjęcia jej nieważności. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie zostało wykazane, by pozwany w sposób należyty wypełnił obowiązek informacyjny względem powodów w zakresie ryzyka walutowego. Sąd w niniejszej sprawie podzielił pogląd, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego. Sąd Okręgowy ocenił, że powodowie posiadali interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu nieistnienia stosunku wynikającego umowy. W tych okolicznościach Sąd zasądził, na podstawie art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c., na rzecz powodów kwotę 81 711,01 zł tj. sumę świadczeń uiszczonych przez powodów na rzecz banku. Orzekając w zakresie odsetek za opóźnienie od zasądzonych kwot, Sąd zasądził je na podstawie art. 481 k.c. w związku z art. 455 k.c. zgodnie z żądaniem pozwu. Sąd Okręgowy uznał za całkowicie chybiony podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia. Zdaniem Sądu Okręgowego również zarzut potrącenia był nieskuteczny. Kosztami postępowania została obciążona strona pozwana w całości w oparciu o art. 98 k.p.c.

22 Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła strona pozwana w całości, zarzucając naruszenie:

23 I.

24 przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj. art. 2352 § 1 pkt 2 i 5 k.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c.; 2031 § 1-3 k.p.c., w sposób szczegółowo opisany w apelacji (k. 375-376v.);

25 II.

26 przepisów prawa materialnego, tj. art. 189 k.p.c.; art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c.; art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c.; art. 3851 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c.; art. 3851 § 1 k.c.; art. 56 k.c. w zw. z art. art. 3851 k.c.; art. 3852 k.c.; art. 5 ust. 2 pkt 7 i pkt 10 Prawa bankowego w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego; art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 6 Dyrektywy 93/13; art. 498 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 89 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i 410 k.c.; art. 358 § 2 k.c., art. 41 Prawa wekslowego oraz art. 5 pkt 5 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o wsparciu kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej; art. 358 § 2 k.c., w sposób szczegółowo opisany w apelacji (k. 377-378v.). Apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz solidarnie od powodów kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Ewentualnie strona pozwana wniosła o uchylenie wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona pozwana ponownie zgłosiła procesowy zarzut potrącenia.

27 W trybie art. 380 k.p.c. strona pozwana wniosła o rozpoznanie pominiętego przez Sąd Okręgowy wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości. W trybie art. 382 k.p.c. apelująca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w treści apelacji na k. 379, na fakty wysokości wierzytelności przedstawionej do potrącenia i dokonania potrącenia. W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o oddalenie apelacji w całości, pominięcie wniosku dowodowego oraz zasądzenie na ich rzecz od strony pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych (k. 449-453v.).

28 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

29 Apelacja strony pozwanej zasługiwała na uwzględnienie w części, w zakresie rozstrzygnięcia co do roszczenia powodów o zapłatę. Była natomiast bezzasadna w zakresie, w jakim zmierzała do zakwestionowania tych ustaleń i oceny Sądu I Instancji, które dotyczyły ważności umowy.

30 Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia poczynione przez Sąd I instancji

31 i ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, gdyż znajdowały one pełne oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym, dlatego też Sąd Apelacyjny, przy zastosowaniu art. 387 § 21 ust. 1 k.p.c., ustalenia te uznał w całości za własne.

32 Także ocena prawna odnośnie do nieważności umowy była ostatecznie trafna, odmiennej oceny Sąd Odwoławczy dokonał natomiast odnośnie do roszczenia powodów o zapłatę, o czym w dalszej części uzasadnienia.

33 Przechodząc do analizy zarzutów, Sąd Apelacyjny za nieuzasadnione uznał zarzuty dotyczące naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c., zmierzające do podważenia dokonanej przez Sąd I instancji oceny dowodów. W ocenie Sądu Odwoławczego, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika takie rozumowanie Sądu Okręgowego, które ignorowałoby zasady logiki, doświadczenia życiowego, czy też prowadziłoby do pominięcia wniosków bądź przyjęcia wniosków niewynikających z powyższego materiału. Przeciwnie, rozważania Sądu I instancji były poparte trafną i przekonującą oceną dowodów, prowadzącą do ustalenia prawidłowej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Ponadto, analiza zarzutów apelacji prowadziła do wniosku, że zarzuty powołujące się na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. dotyczą nie tyle oceny samych dowodów, co wniosków, jakie z poczynionych na ich podstawie ustaleń zostały przez Sąd wyciągnięte, a zatem w rzeczywistości odnoszą się do materialnoprawnej oceny faktów istotnych dla rozstrzygnięcia. Argumentacja strony pozwanej w tym zakresie ukierunkowana była przede wszystkim na zakwestionowanie dokonanej przez Sąd I instancji oceny materiału dowodowego, sprowadzającej się do ustalenia abuzywności postanowień zawartych w umowie kredytowej. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie była ona przekonująca. Sąd Apelacyjny podzielił przy tym zdanie Sądu I Instancji, że nieprzydatne dla rozstrzygnięcia były zeznania zarówno świadka [xAnon], jak i [xAnon], albowiem świadkowie nie pamiętali powodów, ani okoliczności zawarcia przez nich umowy. Sąd Odwoławczy uznał za właściwe przypomnieć, że zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu własnych, korzystnych dla strony wnoszącej apelację ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie własnej, przychylnej dla niej oceny materiału dowodowego. Sąd Okręgowy wysnuł prawidłowe wnioski, co do tych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia – a mianowicie co do tej okoliczności, że kredyt został zaoferowany powodom na wzorcu umowy obowiązującym w banku, a powodowie, jako konsumenci, faktycznie nie mieli żadnego wpływu na jego treść, nie zdając sobie w istocie sprawy z ryzyka kursowego jakie przyjmowali na siebie w związku z jej zawarciem. Z materiału dowodowego, który został zgromadzony przed Sądem I instancji nie wynika, że pozwany Bank przedstawił powodom należycie informacje o właściwościach udzielanego kredytu, w tym o ryzykach z nim związanych w szczególności z ryzykiem kursowym i jego wpływie na wysokość rat oraz zadłużenia kredytu. W szczególności należy mieć na uwadze, że powodom nie wyjaśniono szczegółowo mechanizmu przeliczeniowego kredytu i ewentualnych niebezpieczeństw związanych z klauzulą waloryzacyjną.

34 Również zarzut naruszenia art. 2352 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 278

35 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości był bezzasadny, ponieważ dowód ten nie mógł mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu, a jego przeprowadzenie prowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania w sprawie. To rolą sądu bowiem jest ocena postanowień umowy pod kątem ich abuzywności, nie zaś biegłego. Kontrola na podstawie art. 380 k.p.c. nie wykazała uchybień Sądu I instancji. Konstatując stwierdzić należy, iż ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji pozostawały prawidłowe, wobec czego zostały zaaprobowane i podzielone przez Sąd Apelacyjny, który uczynił je podstawą swojego rozstrzygnięcia.

36 Przechodząc do analizy zarzutów naruszenia prawa materialnego, w pierwszej kolejności wskazać należy, jak trafnie uznał to Sąd Okręgowy, że powodowie mieli interes prawny w rozumieniu art.189 k.p.c., w wytoczeniu przedmiotowego powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z nieważnej umowy kredytu. Należy zwrócić uwagę, że interes prawny zachodzi wówczas, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodom ochronę ich prawnie doniosłych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Powodowie dochodzili swego roszczenia o ustalenie i zapłatę w toku realizacji przedmiotowej umowy, w celu uchylenia niepewności co do tego, czy umowa ta jest dla nich wiążąca. Pozytywne rozstrzygnięcie pozwoli uniknąć im ewentualnych sporów w przyszłości. W zakresie przyszłych roszczeń o zapłatę z tytułu rat kredytu spłaconych po wniesieniu pozwu powodowie musieliby występować ponownie z żądaniem zwrotu. Bez rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu, nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. Rozstrzygnięcie roszczenia o ustalenie nieważności czy też nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy zniesie stan niepewności powodów co do dalszego bytu umowy. Przesądza to o posiadaniu przez nich interesu prawnego w tym zakresie, uzasadniającego rozstrzygnięcie powyższych wątpliwości przez Sąd I instancji, na podstawie art.189 k.p.c. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie (zob. np. wyroki SN: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22, z 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22). Tym samym zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. był chybiony. Analizując pozostałe podniesione przez pozwanego zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że treść spornej umowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w związku z art. 69 Prawa bankowego). Umowa kredytu wiążąca wysokość udzielonego kredytu oraz wysokość jego spłat z kursem waluty obcej nie jest sprzeczna z ogólną konstrukcją umowy kredytu przewidzianą w art. 69 Prawa bankowego. Orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie jest utrwalone (zob. wyrok SN z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14).

37 W sprawie istotna jest ocena, czy zawarte w spornej umowie klauzule, odnoszące się do waloryzacji kwoty kredytu i rat kredytowych, mogą być oceniane

38 na gruncie art. 3851 k.c. jako postanowienia abuzywne, a w dalszej kolejności,

39 w razie eliminacji tych klauzul, czy umowa może być uznana za ważną.

40 Wykładnia art. 3851 § 1 k.c. w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego

41 nie budzi wątpliwości (zob. np. wyroki SN z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18

42 i z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18). Niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne,

43 tj. zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Oceny abuzywności postanowień umowy dokonuje się na datę zawarcia umowy, a okoliczność wykonania zobowiązania w części lub nawet w całości nie przekreśla takiej możliwości. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest zaś jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, tj. gdy postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione

44 z konsumentem oraz gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron

45 i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

46 Odnosząc się w pierwszej kolejności do przesłanek negatywnych należy stwierdzić, że żadna z nich nie ziściła się na gruncie niniejszej sprawy. Pozwany bank nie wykazał, zgodnie z art. 3851 § 4 k.c., by kwestionowane klauzule zostały

47 z powodami indywidualnie uzgodnione. Wpływ konsumenta na indywidulane uzgodnienie treści umowy musi mieć charakter realny, a nie polegać jedynie

48 na możliwości wystąpienia z określonym wnioskiem kredytowym, czy przyjęciu danej oferty banku. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Chodzi zatem o postanowienia,

49 które nie były uzgadniane w toku negocjacji albo nie zostały przyjęte w następstwie propozycji kontrahenta (tak SN w wyroku z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16).

50 W niniejszej sprawie pozwany bank nie wykazał, aby takie negocjacje miały miejsce.

51 Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej (art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG). W niniejszej sprawie całość spornych postanowień pochodzi z dokumentów o takim charakterze – sporna umowa stanowiła bowiem gotowy wzorzec, sporządzany w centrali banku. W żaden sposób nie była zależna od woli powodów i nie podlegała szczegółowym negocjacjom ani ingerencji w jej treść. Konsument nie miał wpływu na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości marży banku wpływającej na ostateczne oprocentowanie. Również sama decyzja co do zawarcia umowy zawierającej klauzule waloryzacyjne nie oznacza automatycznie, że klauzule te zostały indywidualnie uzgodnione. Przez pryzmat świadomości zawarcia umowy kredytu waloryzowanego także nie sposób wywodzić indywidualnego uzgodnienia umowy. Strona pozwana nie przytoczyła żadnych faktów, które wskazywałyby na prowadzenie przez strony istotnych negocjacji. W konsekwencji uznać należało, że pozwany bank nie wykazał, aby doszło do indywidualnego uzgadniania postanowień umowy dotyczących mechanizmu waloryzacji, choć to na nim spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie (art. 3851 § 4 k.c.). Odnosząc się do kolejnej negatywnej przesłanki warunkującej ocenę abuzywności postanowień umownych Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że klauzula ryzyka walutowego określa świadczenie główne stron. Stanowisko jest zgodne

52 z aktualną, ugruntowaną linią orzeczniczą (por. wyrok SN z 30 września 2020 r.,

53 I CSK 556/18; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;

54 z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Również TSUE wyraził pogląd, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, ich usunięcie spowodowałoby bowiem nie tylko zniesienie mechanizmu waloryzacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – zaniknięcie ryzyka kursowego, które jest związane bezpośrednio z waloryzacją kredytu (por. wyrok TSUE z 14 marca 2019 r., C-118/17). Przechodząc do analizy przesłanek pozytywnych abuzywności postanowień umownych, należy zacząć od stwierdzenia, że powodowie są konsumentami

55 w rozumieniu art. 221 k.c. Należało zatem ocenić zgodność wskazanych postanowień z dobrymi obyczajami. W orzecznictwie przyjmuje się, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący

56 go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. TSUE akcentując konieczność kontraktowania konsumenta zgodnie z dobrymi obyczajami doprecyzował wymagania, którym muszą sprostać postanowienia umowne, aby mogły zostać uznane za dozwolone, wskazując, że instytucje finansowe zobowiązane są do dostarczania kredytobiorcom informacji wystarczających do podjęcia przez nich świadomych

57 i rozważnych decyzji. Warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości spadku wartości waluty krajowej względem waluty obcej, ale również oszacować konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych (zob. wyroki TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16 i z 10 czerwca 2021 r., C-776/19). Dlatego informacja udzielona powodom powinna wskazywać zagrożenia wiążące się z oferowanym kredytem, tak w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału pozostałego do spłaty, już w momencie zawarcia umowy. Tego obowiązku strona pozwana nie wypełniła. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby pozwany bank w sposób wyczerpujący i zrozumiały poinformował powodów o skutkach, jakie wiążą się z zastosowaniem mechanizmu waloryzacji

58 i ryzykiem jakie ze sobą niesie. Za całkowicie nieprzekonujące, wobec przywołanego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz brzmienia i ratio legis art. 3851 k.p.c. uznał Sąd Apelacyjny stanowisko strony apelującej, kwestionujące ciążący na pozwanym banku obowiązek informacyjny wobec konsumentów. Abuzywność postanowień umowy wynikała nie tylko z braku informacji o ryzyku kursowym, ale również z samej konstrukcji klauzuli waloryzacyjnej i faktu dopuszczalności zupełnie nielimitowanego kształtowania położenia prawnego powodów. Postanowienia umowy określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Klauzule waloryzacyjne były już wielokrotnie przedmiotem badania Sądu Najwyższego (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17). Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron

59 (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 19 września 2018 r., I CNP 39/17; z 24 października

60 2018 r., II CSK 632/17; z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;

61 z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18;

62 z 30 września 2020 r., I CSK 556/18).

63 Postanowienia odwołujące się do kursów walut zawartych w tabeli kursów

64 w sposób rażący naruszają interes konsumentów. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (zob. wyroki SN z 30 września 2015 r., I CSK 800/14; z 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14; z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15). Rażące naruszenie interesów konsumenta może wynikać także z poważnego naruszenia jego sytuacji

65 prawnej – ograniczenia treści praw, które przysługują mu na podstawie umowy, utrudnienia w korzystaniu z tych praw bądź nałożenia na konsumenta dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują przepisy prawa.

66 Do takiej sytuacji doszło na gruncie niniejszej sprawy. Nie zmienia tego okoliczność, że zgodnie z § 5 ust. 5 umowy (k. 36v.) spłata następowała według kursu NBP. W ocenie Sądu Apelacyjnego dla oceny abuzywności klauzul waloryzacyjnych istotniejsze znaczenie miało bowiem to, że zgodnie z § 3 ust. 2 (k. 36) wysokość kredytu wyrażona we frankach szwajcarskich (a tym samym także wysokość jego poszczególnych rat) uzależniona była od ustalanego przez bank kursu kupna, który bank mógł kształtować swobodnie. W związku z powyższym wszelkie przesłanki pozytywne abuzywności należało uznać za spełnione. Za całkowicie nieprzekonujące, wobec wykazanego wyżej spełnienia kodeksowych przesłanek abuzywności postanowień umownych, Sąd Odwoławczy uznał kwestionujące ich abuzywność zarzuty oparte o przepisy prawa bankowego. Dla oceny abuzywności postanowień umowy nie miało znaczenia to, w jaki sposób pozwany bank faktycznie wykonywał umowę i jakie czynniki rynkowe miały

67 na to wpływ. Podkreślić należy, że istotnym dla oceny, czy dane postanowienie umowy jest niedozwolone jest zgodnie z art. 3852 k.c. stan z chwili zawarcia umowy

68 (zob. uchwała SN 7 sędziów z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). W wyroku w sprawie C-186/16 TSUE wskazał, na kanwie art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG, że oceny nieuczciwego charakteru warunku umownego należy dokonywać w odniesieniu

69 do momentu zawarcia danej umowy.

70 Konsekwencją stwierdzenia abuzywności jest sankcja bezskuteczności niedozwolonych postanowień połączona z przewidzianą w art. 3851 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie. Należało zatem ocenić w jaki sposób wyeliminowanie spornych klauzul abuzywnych wpływa na byt umowy.

71 Aktualnie dominujące jest stanowisko, że art. 3851 § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia waloryzacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym

72 na przepisach kodeksu cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada

73 2019 r., II CSK 483/18). Stanowisko to jest w ocenie Sądu Apelacyjnego w pełni zasadne.

74 W ocenie Sądu Apelacyjnego, wbrew podnoszonemu przez pozwanego zarzutowi naruszenia art. 41 Prawa wekslowego oraz art. 5 ust. 5 ustawy o wsparciu kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, nie można również przyjąć, by treść tych przepisów mogła stanowić taką podstawę do stosowania w miejsce abuzywnych postanowień umowy kredytu regulacji dotyczącej ustalenia kursu waluty obcej w przypadku spełnienia świadczenia w walucie polskiej.

75 Z powyższych względów abuzywnych klauzul waloryzacyjnych nie można zastąpić innymi, ponieważ istniejące przepisy nie stwarzają ku temu podstaw.

76 Bez klauzuli waloryzacyjnej przedmiotowa umowa nie może się ostać.

77 Nie zawierałaby bowiem wszystkich elementów koniecznych dla określenia treści stosunku prawnego. Po wyeliminowaniu mechanizmu waloryzacyjnego nie wiadomo ile wynosiłaby kwota kredytu, skoro wypłata kredytu odbywała się w złotych,

78 ale następnie przeliczanej na franki szwajcarskie, brak byłoby również możliwości oszacowania wysokości poszczególnych rat, bowiem zabrakłoby jakiegokolwiek miernika określającego ich wysokość. Co prawda można byłoby określić rzeczywiście wypłaconą kwotę w złotych polskich, lecz nie wiadomo byłoby na jakich zasadach miałaby być spłacana i w jakim stopniu już to nastąpiło. Wykluczenie spornej klauzuli doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu waloryzacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z waloryzacją przedmiotowego kredytu do waluty CHF. Przy założeniu, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu waloryzowanego, utrzymanie obowiązywania przedmiotowej umowy kredytu, bez wewnętrznych sprzeczności i wkluczających się postanowień, w ocenie Sądu Apelacyjnego nie jest możliwe. Nadto, nie spełniałoby swej roli sankcyjnej i „odstraszającej”, którą podkreśla m.in. orzecznictwo TSUE. Zgodzić się zarazem należy ze stanowiskiem co do braku przepisów dyspozytywnych, które mogłyby tak powstałą „lukę” uzupełnić.

79 Sąd Odwoławczy stoi na stanowisku przeciwnym zastosowaniu art. 358 § 2 k.c. w celu wprowadzenia przeliczeń walutowych między stronami według średniego kursu NBP. Z uwagi na fakt, że wyeliminowane postanowienia abuzywne miały charakter rozrachunkowy, brak jest podstaw do stosowania w ich miejsce regulacji dotyczącej ustalenia kursu waluty obcej w przypadku spełnienia świadczenia w walucie polskiej. Z tych wszystkich względów, w ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy słusznie stwierdził nieważność całej umowy kredytu i prawidłowo ustalił nieistnienie wynikającej z tej umowy stosunku prawnego.

80 Jednakże stwierdzenie, że umowa kredytu nie wiąże już stron na skutek jej nieważności po eliminacji klauzuli przeliczenia walutowego i niewystarczającym poinformowaniu kredytobiorców (art. 58 § 1 k.c., w zw. z art. 3851 § 1 k.c. przy uwzględnieniu art. 6 ust. 1 i 2 Dyrektywy 93/13 oraz art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13) nie oznacza, że powództwo o zapłatę winno być uwzględnione. Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku, że roszczenie powodów (wobec nieważności umowy kredytowej) winno być ocenione przez pryzmat ich zubożenia i wzbogacenia strony pozwanej. O ile zatem następstwem wyeliminowania z umowy klauzul przeliczeniowych jest nieważność ex tunc całej czynności prawnej, o tyle nie oznacza to automatycznie, że powodom należy się świadczenie w łącznej wysokości wpłat spełnionych na rzecz banku. Podstawą prawną takich rozliczeń są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, w szczególności te dotyczące nienależnego świadczenia. Sąd Apelacyjny zwraca uwagę na pogląd zaprezentowany w wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., wydanym w sprawie C-396/24, dotyczącej zasad rozliczeń między konsumentem a bankiem po uznaniu umowy kredytu za nieważną z powodu klauzul abuzywnych. W orzeczeniu tym Trybunał, jak się wydaje, zakwestionował zgodność z prawem Unii Europejskiej tzw. teorii dwóch kondykcji, która jest dotychczas powszechnie stosowana w polskim orzecznictwie. Zgodnie z nią każda ze stron nieważnej umowy mogła osobno domagać się zwrotu spełnionego świadczenia, niezależnie od rozliczeń drugiej strony. Konstrukcja ta w praktyce wymusza na bankach składanie tzw. kontrpozwów w celu dochodzenia lub zabezpieczenia roszczenia o zwrot kapitału. W ocenie Sądu Odwoławczego TSUE uznał, że taka praktyka jest sprzeczna z Dyrektywą 93/13 i opowiedział się za uproszczonym modelem rozliczenia, zgodnie z którym rozliczeniu podlega wyłącznie różnica między świadczeniami stron. W tym zakresie Trybunał między innymi orzekł, że przedsiębiorca nie ma prawa żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Na kanwie powyższego wyroku Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w obecnym składzie przyjął, że konsument może dochodzić od banku wyłącznie nadpłaconej kwoty ponad wartość wypłaconego kapitału kredytu. Z kolei bank może żądać dopłaty tylko wówczas, gdy suma spłat konsumenta jest niższa niż kwota kapitału.

81 Należy stwierdzić, z odwołaniem się do art. 410 § 2 k.c., art. 405-409 k.c., że świadczenie jest nienależne jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Omawiany przypadek to postać kondykcji związanej z odpadnięciem podstawy prawnej świadczenia (condictio causa finita). Chodzi o sytuację, w której podstawa spełnienia świadczenia istniała w chwili jego spełnienia, natomiast po jego dokonaniu w sposób definitywny upadła. W takiej sytuacji zubożony może żądać zwrotu nienależnego świadczenia, a wzbogacony będzie z tego tytułu zobowiązany tylko wtedy, kiedy przysporzenie przybrało postać świadczenia, ale zwrot świadczenia odbywa się według reguł określonych w art. 405-409 k.c., a przy tym w przypadku żądania zwrotu świadczenia w pieniądzu, wydanie wzbogacenia sprowadza się do obowiązku zapłaty jego wartości. Z treści art. 410 k.c. wynika nakaz zwrotu przedmiotu świadczenia o tyle, o ile wzbogaca ono jedną ze stron – accipiensa – i zarazem zubaża solvensa. Przy tym świadczenie nienależne to takie, które spełniane jest bez ważnej i skutecznej podstawy prawnej. Powodowie spełniali natomiast świadczenia poprzez zwrot pozwanemu bankowi środków, które wcześniej od niego otrzymali. Co prawda umowa ostatecznie okazała się, wobec zawarcia w niej klauzul abuzywnych, nieważna z mocy prawa i od samego początku, ale spłacając raty powodowie czynili to w wykonaniu, w ocenie obu stron, ważnej umowy. Skoro zatem powodowie otrzymali środki pieniężne od pozwanego banku, to są zobowiązani do ich zwrotu – o czym byli przez poprzednie lata przekonani. Zwrotowi na podstawie art. 410 k.c. podlega świadczenie w takim zakresie, w jakim wzbogaca accipiensa. Należy tylko zwrócić uwagę, że również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 1 marca 2018 r. (I CSK 655/17), wyjaśnił, że „Ogólne przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia należy rozumieć specyficzne w przypadku nienależnego świadczenia w ten sposób, że sam fakt spełnienia nienależnego świadczenia wypełnia podstawę wzbogacenia i zubożenia, co uzasadnia roszczenie kondykcyjne. W doktrynie, odnosząc się do tego stanowiska, wyjaśniono przekonująco, że nie oznacza ono utraty całkowitego znaczenia ogólnych przesłanek bezpodstawnego wzbogacenia, a w konsekwencji nie zwalnia ono dochodzącego roszczenia kondykcyjnego od wykazania w konkretnych okolicznościach sprawy wartości zubożenia i wzbogacenia w następstwie spełnienia nienależnego świadczenia”.

82 Wynika to z okoliczności, że roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia nie ma charakteru odrębnego od roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, a z art. 410 § 1 k.c., mającego zastosowanie również do nienależnego świadczenia wynika, że spełnione muszą być wszystkie przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia - zarówno wzbogacenie, które muszą istnieć w chwili spełniania nienależnego świadczenia, jak i później czyli w czasie żądania zwrotu aktualnego wzbogacenia. Na takie rozumienie rozliczeń pomiędzy kredytobiorcą i kredytodawcą zdaje się również kłaść nacisk Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w wyroku z dnia 31 marca 2022 r., C-472/20 wskazał, że interesy konsumenta mogłyby być w ten sposób chronione w szczególności poprzez zwrot na jego rzecz kwot nienależnie uzyskanych przez kredytodawcę na podstawie warunku uznanego za nieuczciwy, przy czym taki zwrot następuje z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (motyw 58). Chodzi zatem o to, by konsument znalazł się ostatecznie w sytuacji, w jakiej znajdowałby się, gdyby warunek uznany za nieuczciwy nigdy nie istniał (motyw 57). Trzeba na marginesie wykładni prawa krajowego zauważyć, że zgodnie ze stanowiskiem Trybunału rolą Sądu jest poszukiwanie takich rozwiązań, aby ochrona konsumenta była rzeczywista. Interes konsumenta pozostaje chroniony poprzez zwrot na jego rzecz kwot nienależnie uzyskanych przez kredytodawcę na podstawie warunku uznanego za nieuczciwy, przy czym taki zwrot następuje z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, jako że chodzi o to, by konsument znalazł się ostatecznie w sytuacji, w jakiej znajdowałby się, gdyby warunek uznany za nieuczciwy nigdy nie istniał (zob. uzasadnienie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 31 marca 2022 r., C-472/20). Jak podkreślił TSUE w wyroku z dnia 16 marca 2023 r. (C-6/22) w przypadku unieważnienia zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą umowy z powodu nieuczciwego charakteru jednego z jej warunków do państw członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa krajowego, skutków tego unieważnienia, z poszanowaniem ochrony przyznanej konsumentowi przez Dyrektywę 93/13, w szczególności poprzez zapewnienie przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, jaka istniałaby w braku zaistnienia takiego nieuczciwego warunku (motyw 22). Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w wypadku unieważnienia umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą ze względu na nieuczciwy charakter jednego z jej warunków do państw członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa krajowego, skutków tego unieważnienia, z poszanowaniem ochrony przyznanej konsumentowi przez tę dyrektywę, w szczególności poprzez zagwarantowanie przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument ten znajdowałby się w braku takiego nieuczciwego warunku (motyw 33).

83 W rozpoznawanej sprawie, Bank wypłacił powodom kwotę kapitału 129.019,05 zł. Z akt sprawy wynika, że powodowie spłacili do dnia 10 lutego 2020 r., czyli za okres objęty żądaniem pozwu, tytułem spłaty rat kredytu kwotę 81.711,01 zł. Z rozliczenia tego wynika, że powodowie w okresie za który żądali rozliczenia nie spłacili uzyskanego kapitału, nie są zatem zubożeni, a bank wzbogacony. Takie podejście jest zbieżne m.in. z wyrokiem TSUE z 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-396/24, z którego można wysnuć tezę, że o zubożeniu kredytobiorcy i wzbogaceniu banku można mówić wtedy, gdy kredytobiorca uiścił bankowi środki przekraczające otrzymany od niego kapitał. W konsekwencji, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmieniając punkt II wyroku, Sąd Apelacyjny oddalił powództwo o zapłatę. O ile powodowie obecnie posiadają nadpłatę uzyskanego kredytu, to wobec prawomocnego przesądzenia jego nieważności mogą z bankiem pozaprocesowo dokonać wzajemnych rozliczeń.

84 Powyższa zmiana nie miała wpływu na rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego o obciążeniu strony pozwanej całością kosztów procesu, ponieważ w toku postępowania pierwszoinstancyjnego teoria dwóch kondykcji dominowała i powodowie mogli być przeświadczeni , że ich roszczenie jest usprawiedliwione i znajduje oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Z uwagi na oddalanie powództwa o zapłatę, nieistotna dla rozstrzygnięcia spawy pozostawała ocena zarzutu naruszenia art. 2031 § 1-3 k.p.c., art. 498 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 89 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i 410 k.c.

85 Apelację w pozostałej części oddalono jako bezzasadną na podstawie art. 385 k.p.c.

86 O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. Finalnie strony wygrały w podobnych stopniach. Powodowie bowiem słusznie kwestionowali ważność umowy, jednak ostatecznie, wobec opowiedzenia się przez Sąd Apelacyjny za koniecznością badania wzbogacenia i zubożenia stron, w znacznej części przegrali w zakresie roszczenia o zapłatę. Zważywszy na znacznie wyższe koszty poniesione przez stronę pozwaną w postępowaniu apelacyjnym z uwagi na wysokość opłaty od apelacji przy stosunkowym rozdzieleniu kosztów to powodowie byliby zobowiązani do zwrotu ich części na rzecz strony pozwanej. Mając na względzie charakter niniejszej sprawy, jako sporu z zakresu tzw. spraw frankowych, które wciąż są rozstrzygane w sposób niejednolity w zakresie sposobu rozliczeń świadczeń nienależnych między stronami, Sąd Apelacyjny uznał, że w tej sytuacji należy odstąpić od obciążania nimi powodów. Co istotne dla tej oceny, rozstrzygany spór był sporem przedsiębiorcy z konsumentem, który swoje żądanie zasadnie oparł na twierdzeniach o występowaniu nieuczciwych, abuzywnych postanowień w umowie sporządzonej przez bank – profesjonalistę, który te nieuczciwe warunki wprowadził. [xAnon]

ZARZĄDZENIE

87 1.

88 [xAnon]

89 2.

90 [xAnon]

91 3.

92 [xAnon]