Wyrok Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 3 września 2026 r., I C 353/23

wyrok Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 3 września 2026 r., I C 353/23

Tekst

1 Sygn. akt I C 353/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 3 września 2026 r.

3 Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący: sędzia Lidia Grzelak

6 Protokolant sądowy Judyta Malinowska

7 po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2026 r. w V.

8 na rozprawie

9 sprawy z powództwa N. W. (1) i C. C. (1)

10 przeciwko (...) Kasie (...) Bank (...) S.A. w Z.

11 o zapłatę 27124,84 zł oraz 41098,00 zł

12 I zasądza od pozwanego (...) Kasy Oszczędności Bank (...) S.A. w Z. na rzecz powódki N. W. (1) kwotę 43815,40 zł ( czterdzieści trzy tysiące osiemset piętnaście złotych czterdzieści groszy ) z tym, że:

13 a. kwotę 13152,50 zł ( trzynaście tysięcy sto pięćdziesiąt dwa złote pięćdziesiąt groszy ) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 maja 2023 r. do dnia zapłaty;

14 b. kwotę 30662,90 zł ( trzydzieści tysięcy sześćset sześćdziesiąt dwa złote dziewięćdziesiąt groszy ) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 września 2025 r. do dnia zapłaty;

15 II w pozostałym zakresie powództwo N. W. (1) oddala;

16 III umarza postępowanie w stosunku do powoda C. C. (1);

17 IV zasądza od pozwanego (...) Kasy (...) Bank (...) S.A. w Z. na rzecz powódki N. W. (1) kwotę 6350,00 zł ( sześć tysięcy trzysta pięćdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu części kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kwotę 3600,00 zł ( trzy tysiące sześćset złotych ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

18 V odstępuje od obciążania powoda C. C. (1) zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanego (...) Kasy Oszczędności Bank (...) S.A. w Z.;

19 VI koszty postępowania orzeczone w pkt 2 ust. 2 postanowienia z dnia 27 stycznia 2025 r. przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

20 sędzia Lidia Grzelak

21 Sygn. akt I C 353/23

Uzasadnienie

22 Pozwem z dnia 18 lipca 2023 r. ( data stempla operatora pocztowego ) powódka N. W. (1) wnosiła o zasądzenie od pozwanego (...) Kasy (...) Bank (...) S.A. w Z. kwoty 27124,84 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 maja 2023 r. do dnia zapłaty. Wnosiła ponadto o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

23 W odpowiedzi na pozew pozwany (...) Kasa (...) Bank (...) S.A. w Z. wnosił o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Strona pozwana w odpowiedzi na pozew podniosła zarzut braku legitymacji czynnej po stronie powodowej. Wskazywała, że stronami umowy kredytu mieszkaniowego. z której warunków powódka wywodzi swoje roszczenia dochodzone niniejszym pozwem wynika byli poza powódką: F. C. (1), V. C. (1) oraz C. C. (2). W ocenie pozwanego, po stronie powodowej powinni wystąpić wszyscy kredytobiorcy oraz spadkobiercy po C. C. (2).

24 Pozwany w toku procesu deklarował gotowość ugodowego zakończenia sporu, jednakże strony nie doszły do porozumienia.

25 W piśmie procesowym z dnia 13 listopada 2023 r. ( data stempla operatora pocztowego ) pozwany (...) Kasa (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w Z. podniósł zarzut zatrzymania świadczenia co do kwoty 121310,13 zł.

26 Na rozprawie w dniu 6 maja 2025 r. powódka N. W. (1) wnosiła o zasądzenie połowy rat spłaconych w okresie do października 2017 r. tj. za okres, w którym uczestniczyła w spłacie kredytu. Postanowieniem z dnia 6 maja 2025 r.

27 Postanowieniem z dnia 6 maja 2025 r. Sąd oddalił wniosek pozwanego o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze strony pozostałych kredytobiorców lub ich zstępnych zgłoszony w pkt VIII odpowiedzi na pozew.

28 Z tożsamym pozwem do Sądu Rejonowego w Ciechanowie wystąpił w dniu 6 sierpnia 2025 r. ( data stempla operatora pocztowego ) C. C. (1) jako spadkobierca kredytobiorcy F. C. (1). Powód wnosił o zasądzenie od pozwanego (...) Kasy (...) Bank (...) S.A. w Z. na swoją rzecz kwoty 41098,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I C 318/25. Pozwany otrzymał odpis pozwu w dniu 18 września 2025 r.

29 Sprawy zostały połączone od wspólnego rozpoznania i prowadzone wspólnie pod sygnaturą akt I C 353/23.

30 Pismem z dnia 11 czerwca 2026 r. ( data stempla operatora pocztowego ) strona powodowa zmodyfikowała swoje stanowisko, cofając pozew wniesiony przez powoda C. C. (1) ze zrzeczeniem się roszczenia. Powódka N. W. (1) wnosiła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 44249,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od: kwoty 13152,50 zł od dnia 23 maja 2023 r. do dnia zapłaty oraz od kwoty 31097,17 zł od dnia 19 września 2025 r. do dnia zapłaty. Podstawą modyfikacji powództwa była umowa cesji wierzytelności z dnia 22 stycznia 2026 r. zawarta pomiędzy powódką N. W. (1) a powodem C. C. (1).

31 Pozwany bank w piśmie procesowym z dnia 9 lipca 2026 r. ( data stempla operatora pocztowego ) – pkt 13. pisma, podniósł ponadto zarzut przedawnienia roszczenia.

32 Pozwany (...) Kasa (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w Z. wnosił o oddalenie powództwa w całości, tj. w zakresie dotychczasowym oraz po modyfikacji powództwa.

33 Sąd ustalił, co następuje:

34 W dniu 30 listopada 2004 r. N. C., F. C. (1), V. C. (3) oraz C. C. (2) zawarli z (...) Kasą (...) Bank (...) S.A. w Z. umowę kredytu (...) hipoteczny nr (...). Na mocy umowy bank udzielił N. C., F. C. (1), V. C. (4) oraz C. C. (2) kredytu w wysokości 45530,00 CHF z przeznaczeniem na potrzeby własne w celu sfinansowania zakupu lokalu mieszkalno – usługowego położonego w V. przy (...), dla którego Sąd Rejonowy w Ciechanowie VI Wydział Ksiąg wieczystych prowadzi (...) nr (...). Kredyt został udzielony na okres do dnia 1 listopada 2019 r., z tym że termin rozpoczęcia spłaty zadłużenia ustalono na dzień 1 stycznia 2005 r., przy czym w okresie karencji kredytobiorcy zobowiązani byli do spłaty należnych odsetek. Po okresie karencji kredytobiorcy będą spłacali zadłużenie z tytułu zadłużenia i odsetek do dnia 1 listopada 2019 r. w ratach annuitetowych. W przypadku spłaty zadłużenia z tytułu kredytu w ratach annuitetowych pierwsza i ostatnia rata są ratami wyrównującymi. Zgodnie z § 5 ust. 3 pkt 2 umowy kredyt był wypłacony w walucie polskiej. Stawka referencyjna w dniu sporządzenia umowy wynosiła 0,6483 %., natomiast marża banku – 1,6 %, zaś w dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym wynosiło 2,2483 %. Zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka zwykła w kwocie 45530,00 franków szwajcarskich oraz hipoteka kaucyjna zabezpieczająca spłatę odsetek i kosztów do wysokości (...),80 franków szwajcarskich na kredytowanej nieruchomości oraz przelew wierzytelności pieniężnej z ubezpieczenia kredytowanej nieruchomości w Towarzystwie honorowanym przez (...) S.A. od ognia i innych zdarzeń losowych, a także weksla in blanco wraz z deklaracją wekslową. Prowizja pobrana przy zawarciu umowy wynosiła 546,36 CHF. Spłata zadłużenia z tytułu kredytu oraz odsetek następowała przez potrącanie wierzytelności banku z tytułu kredytu z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego kredytobiorców. Termin płatności raty ustalono na pierwszy dzień każdego miesiąca kalendarzowego, przy czym co miesiąc na co najmniej 10 dni przed terminem bank zawiadamiał kredytobiorców o wysokości należnej spłaty ( umowa kredytu wraz z załącznikami k. 19-44, referat kredytowy k. 73-74, decyzja kredytowa k. 71-72, deklaracja wystawcy weksla k. 79, odpis z księgi wieczystej k. 78 ).

35 N. C. ( obecnie W. ), F. C. (1), V. C. (1) oraz C. C. (2) podpisywali umowę w Oddziale Banku w U.. Umowa podpisywana była na standardowym formularzu obowiązującym w Banku, w którym uzupełniano dane dotyczące reprezentacji stron, uzgodnień co do wysokości kredytu i płatności transz kredytu, harmonogramu spłaty oraz wysokości prowizji. V. C. (1) i C. C. (2) zostali stroną umowy jedynie w celu zwiększenia zdolności kredytowej syna i synowej. Przy zawieraniu umowy kredytobiorcy zostali poinformowani, iż ponoszą ryzyko zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu wyrażonych w walucie polskiej oraz stopy procentowej polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej . Przy ustalaniu warunków, na jakich zawarta została przedmiotowa umowa, przyjęto, iż w przypadku wypłaty kwoty kredytu albo transzy w walucie polskiej, stosuje się kurs kupna albo dewiz obowiązujących w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej tabeli kursów obowiązującej w Banku. Za czynności związane z obsługą kredytu oraz zmianą postanowień umowy (...) SA pobierało od kredytobiorcy prowizję i opłaty bankowe. W przypadku dokonywania spłat z rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowego środki pieniężne były pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony był kredyt. W dniu 13 czerwca 2005 r. kredytobiorcy uiścili ponadto składkę w wysokości 84,01 zł z tytułu dodatkowego ubezpieczenia kredytu ( umowa kredytu wraz z załącznikami k. 19-44, zeznania świadka F. C. (1) k. 172).

36 Kredyt został wypłacony w dniu 15 grudnia 2004 r. w jednej transzy na należący do N. C. i F. C. (1) rachunek bankowy w kwocie 121310,13 zł co stanowiło równowartość 45530,00 (...). Zwykle raz na miesiąc otrzymywali zawiadomienie na piśmie z banku o wysokości rat. Umowa została całkowicie rozliczona w dniu 31 grudnia 2019 r.( zestawienie spłaty kredytu k. 24-30, zeznania powódki N. W. (1) 173, zeznania świadka F. C. (1) k. 172).

37 Przed podpisaniem umowy odbyło się jedno spotkanie N. C. i F. C. (1) z pracownikiem Banku. Pierwsze było spotkaniem informacyjnym, na kolejnym nastąpiło podpisanie umowy. Zachęcano ich do podpisania umowy kredytu we frankach szwajcarskich, wskazując że jest to korzystniejsze niż kredyt w polskiej walucie. N. C. i F. C. (1) nie mieli świadomości, że mogą negocjować warunki umowy, zapoznali się jedynie z głównymi zapisami umowy. Przedstawiono klientom ofertę kredytu we frankach szwajcarskich. N. C. i F. C. (1) nie byli świadomi, że kurs tej waluty może tak drastycznie wzrosnąć. Nie zostali poinformowani o ryzyku walutowym przez pracownika Banku. Udzielona kwota kredytu została przeznaczona przez N. C. i F. C. (1) zgodnie z przeznaczeniem, tj. na zakup nieruchomości. N. C. i F. W. rozważali w późniejszym terminie przewalutowanie kredytu, jednak nie dokonali zmiany w tym zakresie ( zeznania świadka F. C. (1) k. 172 ).

38 Umową z dnia 26 marca 2018 r. N. C. i F. C. (1) ustanowili rozdzielność majątkową. Następnie wyrokiem Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 19 listopada 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I C (...) orzeczony został rozwód pomiędzy F. C. (1) oraz C.. Wyrok uprawomocnił się w dniu 11 grudnia 2018 r. Prawomocnym postanowieniem z dnia 13 października 2020 r. Sąd Rejonowy w Ciechanowie w sprawie I Ns 267/19 dokonał podziału majątku wspólnego pomiędzy N. W. (2) ( poprzednio C. ) a F. C. (3). Od dnia 3 października 2017 r., czyli jeszcze przed ustaniem wspólności majątkowej między małżonkami, kredyt był spłacany wyłącznie przez F. C. (1). W spłacie pomagała mu jego matka – V. C. (1), która dokonała wpłat na poczet spłaty kredytu w łącznej wysokości 10000,00 zł. ( akta I Ns 267/19, zeznania powódki N. W. (1) k. 173, zeznania świadka F. C. (1) k. 172 ).

39 N. W. (2) ( poprzednio C. ) zawarła związek małżeński dnia 15 października 2021 r. i przyjęła nazwisko (...) ( odpis skrócony aktu małżeństwa k. 234 ).

40 W dniu 10 maja 2023 r. N. W. (1) wystąpiła do (...) Kasy (...) Bank (...) Spółka akcyjna w Z. z wezwaniem do zapłaty kwoty 27124,84 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po upływie terminu wskazanego w niniejszym piśmie do dnia zapłaty tj. od dnia 23 maja 2023 r. ( wezwanie do zapłaty wraz z zpo k. 35-37 ).

41 W dniu 11 czerwca 2024 r. zmarł F. C. (1). Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 20 czerwca 2024 r. Rep. A nr (...) spadek po zmarłym F. C. (1) nabył na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabył syn C. C. (1) w całości ( akt poświadczenia dziedziczenia k. 274 – 275 ).

42 W dniu 22 stycznia 2026 r. pomiędzy N. W. (1) a C. C. (1) doszło do zawarcia umowy cesji wierzytelności. na mocy której C. C. (1) przeniósł nieodpłatnie na rzecz N. W. (1) wszelkie przysługujące wierzytelności wobec Banku powstałe w związku z wykonywaniem umowy kredytu (...) hipoteczny z dnia 30 listopada 2004 r. ( umowa cesji wierzytelności k. 429-430 ).

43 N. W. (1) i F. C. (1) w okresie od dnia zawarcia umowy tj. 30 listopada 2004 r. do dnia 3 października 2017 r. spłacili łącznie z tytułu kredytu: kapitał (...),88 (...), tj. równowartość kwoty 125088,77 zł oraz odsetki 8195,56 CHF tj. równowartość kwoty 22606,37 zł; łącznie (...),14 zł. Różnica pomiędzy poniesionymi przez N. W. (1) i F. C. (2) kosztami spłaty kredytu w tym okresie a kwotą wypłaconego kredytu wynosiła zatem 26305,01 zł. Po dniu 3 października 2017 r. kredyt spłacał wyłącznie F. C. (1), z pomocą matki V. C. (2) w kwocie 10000,00 zł. Łącznie z tytułu kredytu zostało spłacone w okresie do 31 grudnia 2019 r.: kapitał 45530,00 (...) stanowiące równowartość kwoty 152291,42 zł oraz odsetki 8256,65 CHF stanowiące równowartość 22834,11 zł. ( opinia biegłej sądowej z zakresu rachunkowości i księgowości F. G. k. 183-197, zaświadczenie banku k. 266-272 ).

44 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zebranych w sprawie dokumentów oraz zeznań powódki N. W. (1) oraz świadka F. C. (1). Podkreślić należy, że stan faktyczny nie był sporny pomiędzy stronami, w tym okoliczności zawarcia umowy kredytowej, jej warunki, jak też kwestia wypłaty kwoty kredytu i jego spłaty przez powodów. Spór pomiędzy stronami dotyczył oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego.

45 Zeznania świadków B. P. ( k. 164-165) oraz V. C. (2) ( k. 165 ), aczkolwiek wiarygodne, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia spraw, mają bowiem charakter ogólny.

46 Jeżeli zaś chodzi o dołączony przez stronę pozwaną nieuzupełniony formularz umowy ramowej, pozostałe formularze, a także opinię na temat wybranych aspektów funkcjonowania rynku kredytu, to Sąd uznał – z uwagi na charakter sprawy, a także ogólny charakter tych dokumentów – że dowody te są nieistotne z punku widzenia niniejszego procesu, a uwzględnienie szeroko sformułowanej tezy dowodowej dotyczącej funkcjonowania rynku kredytów walutowych oraz przyczyn stosowania odmiennych kursów kupna i sprzedaży walut prowadziłoby jedynie do niezasadnego przedłużenia postępowania.

47 Sąd zważył, co następuje:

48 W ocenie Sądu, powództwo N. W. (1) zasługuje na uwzględnienie co do zasady.

49 N. W. (1) zawarła umowę kredytową z Bankiem wraz z pozostałymi kredytobiorcami: F. C. (1), V. C. (2) oraz C. C. (2). Koszty związane z umową kredytową ponosili wyłącznie F. C. (1) i N. W. (1). Od dnia 3 października 2017 r. kredyt był spłacany wyłącznie przez F. C. (1). V. C. (1) i C. C. (2) mimo, że formalnie byli stroną umowy nie dokonywali wpłat na poczet spłaty zadłużenia. Wyjątek stanowiły wpłaty dokonane przez V. C. (2) w łącznej wysokości (...),00 zł, gdy pomagała ona synowi w spłacie zobowiązań po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzy N. W. (1) a F. C. (1).

50 W trakcie procesu, z roszczeniem wynikającym z tej samej umowy kredytowej wystąpił także C. C. (1). Jest on spadkobiercą zmarłego F. C. (1). Sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania, jednak w związku z zawarciem po wytoczeniu powództwa przez C. C. (3) umowy cesji wierzytelności z dnia 22 stycznia 2026 r. z powódką N. W. (1), swoją matką, powód C. C. (1) cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia.

51 W razie cesji wierzytelności, na nabywcę przechodzi ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi, wszystkie właściwości, przywileje i braki, a więc ustawodawca zakłada identyczność wierzytelności cesjonariusza z wierzytelnością cedenta ( art. 509 § 2 kc ).

52 Powódka N. W. (1) nabyła przedmiotową wierzytelność od C. C. (1). Potwierdzeniem tego umowa cesji wierzytelności dołączonej do akt niniejszej sprawy oraz twierdzenia stron umowy.

53 Na skutek przelewu wierzytelności doszło więc do zmiany strony stosunku zobowiązaniowego po stronie wierzyciela, a zatem powódka N. W. (1) jest legitymowany czynnie do występowania w niniejszym procesie co do całości żądanego roszczenia.

54 Umowa kredytu bankowego jest umową nazwaną określoną w art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, zgodnie z którym bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Ustęp 2 cyt. artykułu wskazuje warunki, jakim powinna odpowiadać umowa kredytu: zawarcie na piśmie oraz określenie jej treści, w szczególności, stron umowy, kwoty i waluty kredytu, celu, na który kredyt został udzielony, zasad i terminu spłaty kredytu, wysokości oprocentowania kredytu i warunków jego zmiany, sposobu zabezpieczenia spłaty kredytu, zakresu uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminów i sposobu postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokości prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunków dokonywania zmian i rozwiązania umowy. Umowa kredytu jest zatem dwustronnie zobowiązującą; z jednej strony bank zobowiązany jest do udzielenia kredytu, a jednocześnie staje się uprawniony do uzyskania spłaty oddanej do dyspozycji kredytobiorcy kwoty, z drugiej zaś, kredytobiorca ma prawo domagać się od banku wypłaty kredytu, a następnie obciąża go obowiązek zwrotu oddanej do jego dyspozycji sumy pieniężnej. W związku z nałożeniem na kredytobiorcę obowiązku zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku, umowa kredytu jest także odpłatna. Przedmiotem umowy kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie określa się także zasady spłaty sumy udzielonej kredytobiorcy.

55 W chwili zawierania umowy przez N. W. (1) ( wówczas C. ), F. C. (1), V. C. (2) i C. C. (2) z pozwanym Bankiem tj. w dniu 30 listopada 2004 r., prawo bankowe nie przewidywało możliwości udzielania kredytów denominowanych i indeksowanych. Zmiana w tym zakresie nastąpiło w wyniku wejścia w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r. przepisów ustawy o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw z dnia 29 lipca 2011 r., w której dodano art. 69 ust. 2 punkt 4a, zgodnie z którym umowa o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, powinna określać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo - odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ponadto, w art. 69 dodano ust. 3, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo - odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku.

56 W doktrynie i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że o nieważności czynności prawnej decyduje jej treść lub cel. W uchwale z dnia 12 października 2001 r. wydanej w sprawie III CZP 55/01 Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 58 kc dotyczy tylko zgodności z ustawą i zasadami współżycia społecznego treści oraz celu czynności prawnej. Oceniając zatem ważność czynności prawnej nie można przypisywać dominującego znaczenia ani okolicznościom poprzedzającym zawarcie umowy, ani sposobowi jej wykonania. W konsekwencji nie ma znaczenia czy kurs zastosowany przez pozwany bank przy wyliczeniu kwoty udzielonego kredytu i kursy użyte przy wyliczaniu kolejnych rat kredytu w okresie objętym sporem były kursami rynkowymi, gdyż o ważności umowy orzeka się oceniając jej treść i cel z daty zawarcia umowy, a nie sposób jej faktycznego wykonania. Tym bardziej, że ustalenie warunków tego wykonania pozostawiono w zasadzie w gestii jednej ze stron umowy.

57 Umowa kredytu została zawarta pomiędzy stronami pod rządami art. 358 kc w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 września 2003 r. do dnia 23 stycznia 2009 r., który stanowił, że „z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, zobowiązania pieniężne na terenie Rzeczypospolitej Polskiej mogą być wyrażane tylko w pieniądzu polskim”. W judykaturze przyjmowano jednak, że od wyrażenia świadczenia w walucie obcej należy odróżnić tzw. klauzule waloryzacyjne, które wyłączają jedynie walutę polską jako jedyny miernik wartości i odnoszą cenę również do waluty obcej ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r. w sprawie V CK 859/04 ).

58 Bezspornym jest w niniejszej sprawie, że udzielony m.. in. powódce N. W. (1) przez pozwany bank kredyt był kredytem denominowanym (...). W praktyce stosowane są dwie formy takiego kredytu:

59 - kredyt waloryzowany ( indeksowany ) kursem waluty obcej – kredyt wyrażony w walucie polskiej ( PLN ), przy czym na dany dzień ( najczęściej dzień uruchomienia kredytu ), kwota kapitału kredytu ( lub jej część ) przeliczana jest na walutę obcą ( według bieżącego kursu wymiany waluty ), która to kwota stanowi następnie podstawę ustalania wysokości rat kapitałowo – odsetkowych; wysokość kolejnych rat kapitałowo - odsetkowych określana jest zatem w walucie obcej, ale ich spłata dokonywana jest w walucie polskiej, po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień ( najczęściej na dzień spłaty );

60 - kredyt denominowany w walucie obcej – kredyt, którego wartość wyrażona została w umowie w walucie obcej, ale uruchomiony został w walucie polskiej, a kredytobiorca dokonuje spłaty rat kapitałowo - odsetkowych również w walucie polskiej, po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień ( najczęściej na dzień spłaty ); kredytobiorca zwraca bankowi sumę nominalną udzielonego kredytu ( kapitał ) stanowiącą określoną równowartość waluty obcej, w zależności od bieżącego kursu wymiany walut, wraz z odsetkami oraz ewentualnie innymi opłatami.

61 W literaturze prawniczej wskazuje się na to, że z uwagi na swoje wspólne cechy i ten sam sens gospodarczy umowy kredytu indeksowane ( waloryzowane ) do waluty obcej i tzw. umowy denominowane w walucie obcej lecz realizowane w walucie polskiej powinny być traktowane w sposób jednolity. Umowa kredytu powinna być zatem skonstruowana w sposób taki, jak to określono w umowie stron niniejszego postępowania, sposób: kredyt udzielany jest w walucie polskiej, a odwołanie się do waluty obcej ( w tym przypadku do franka szwajcarskiego ) stanowi jedynie klauzulę waloryzacyjną, co oznacza, że kurs waluty szwajcarskiej do waluty polskiej stanowi miernik wartości świadczenia należnego bankowi od kredytobiorcy, natomiast samo to świadczenie podlega spełnieniu w walucie polskiej – podobnie jak wcześniejsze świadczenie banku polegające na wypłacie kwoty kredytu. Kredyt nie jest kredytem walutowym, lecz kredytem udzielanym w walucie polskiej, przy czym również świadczenie główne kredytobiorcy tj. spłata kwoty kredytu z odsetkami jest świadczeniem w walucie polskiej, które już po jego spełnieniu zostaje jedynie przeliczone na walutę obcą, która stanowi miernik wartości świadczenia, ( sens waloryzacyjny ). W przypadku umów kredytu skonstruowanych w ten sposób kredytobiorca jest zobowiązany do zwrotu kwoty środków pieniężnych, którą wyznacza kwota kapitału udostępnionego kredytobiorcy, a jest to suma pieniężna w walucie polskiej, gdyż taka została udostępniona kredytobiorcy przez bank, a przy tym w umowie kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty zobowiązania właśnie w walucie polskiej ( uzasadnienie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie (...), uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 17 kwietnia 2018 r. w sprawie (...) ). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wyżej przedstawioną interpretację umów o tzw. kredyt denominowany w walucie obcej ( lub do waluty obcej ), w których zarówno świadczenie pieniężne banku ( udostępnienie kredytobiorcy kwoty kredytu ) jak i świadczenie kredytobiorcy ( zwrot na rzecz banku równowartości kwoty kredytu wraz z odsetkami kapitałowymi ) podlegają spełnieniu w walucie polskiej. Taka właśnie sytuacja w sposób jednoznaczny ma miejsce w odniesieniu do umowy kredytu, z której powodowie wywodzą swoje roszczenie w niniejszym procesie. W umowie kredytu z dnia 30 listopada 2004 r. zawartej pomiędzy stronami wyrażenie kwoty w walucie obcej ( frankach szwajcarskich ) pojawia się jedynie dwukrotnie: jako wskazanie kwoty kredytu oraz wskazanie wysokości prowizji banku. Postępowanie związane z zawarciem oraz zrealizowaniem umowy ze strony kredytodawcy oraz świadczenie zapłaty kredytobiorcy stanowiące zwrot kredytu w ciągu lat obowiązywania umowy miały natomiast nastąpić w złotych. Zawarta przez strony umowa w ogóle nie przewidywała możliwości oddania do dyspozycji kredytobiorcy kwoty kredytu wskazanej w umowie we frankach szwajcarskich ani też możliwości zwrotu kredytu w tej walucie. Uznać zatem należy, że umowa kredytu zawarta między stronami była w istocie umową kredytu w walucie polskiej z zamieszczoną w niej klauzulą waloryzacyjną, czego nie zmienia sformułowanie umowy w taki sposób, iż w jej pierwszym merytorycznym postanowieniu ( § 2 umowy ) Bank umieścił kwotę kredytu w (...).

62 Odnosząc się do podnoszonych przez powodów zarzutów dotyczących kwestii abuzywności klauzul denominacyjnych oraz skutku ich ewentualnej abuzywności, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 385¹ § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy ( niedozwolone postanowienia umowne ). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 lutego 2019 r. wydanego w sprawie II CSK 19/18 postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. W celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych. Natomiast samo rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie. Unormowania zawarte w art. 385¹ - 385³ kc mają charakter szczególny w stosunku do tych przepisów, które mają ogólne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy ( np. art. 58, 353¹ , czy 388 kc ). W. implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich, co rodzi określone konsekwencje dla ich wykładni. Przede wszystkim musi ona prowadzić do takich rezultatów, która pozwoli urzeczywistnić cele dyrektywy. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu rozpatrywanej dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 tiret trzecie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2016 r. w sprawie C - 377/14 ). Zatem stosując art. 385¹ kc należy stosować wykładnię przyjazną dla prawa unijnego, w szczególności potwierdzoną orzeczeniami (...). Ten obowiązek dokonywania wykładni prawa krajowego zgodnej z prawem Unii jest w istocie nierozerwalnie związany z systemem Traktatu, gdyż zezwala sądom krajowym na zapewnienie, w ramach ich właściwości, pełnej skuteczności prawa Unii przy rozpoznawaniu zawisłych przed nimi sporów.

63 Z art. 385¹ § 1 kc, wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne tj.: zawarte zostały w umowie z konsumentem, kształtują prawa i obowiązki tego podmiotu w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest gdy: postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem lub gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny. Stosownie zaś do art. 385² kc, oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

64 W ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że umowa kredytu (...) hipoteczny nr (...) z dnia 30 listopada 2004 r. zawarta pomiędzy (...) Kasą (...) Bank (...) S.A. w Z., a N. W. (1) ( wówczas C. ), F. C. (1), V. C. (2) oraz C. C. (2) została zawarta w relacji przedsiębiorca – konsument. Dodatkowo wskazać należy że, zgodnie z § 23 ust. 2 pkt 3) umowy w przypadku wykorzystania kredytu niezgodnie z celem określonym w umowie bank dysponował uprawnieniem do wypowiedzenia umowy.

65 W ocenie Sądu, w świetle ustalonego stanu faktycznego, w tym zeznań powódki N. W. (1) oraz świadka F. C. (1) stwierdzić należy, że nie mieli oni wpływu na kształt postanowień umownych dotyczących denominacji. Zawarcie umowy nastąpiło przy użyciu stosowanego przez pozwany Bank wzorca umowy. Kredytobiorcy nie byli informowani o sposobie ustalania kursów waluty w stosowanej przez pozwany Bank tabeli kursów, jak również sposobie przeliczania rat wyliczonych we frankach szwajcarskich na walutę spłaty. Zasady ustalania kursów walut nie były znane pracownikom oddziałów Banku, którzy mieli jedynie obowiązek ich stosowania. Kwestiami, które podlegały negocjacjom były wyłącznie kwota kredytu, jak też termin spłaty i rodzaj rat. Nie może budzić wątpliwości, że powódka i jej ówczesny mąż F. C. (1), jak i pozostali kredytobiorcy tj. jej teściowie, nie mieli możliwości negocjowania w zakresie kursu walut. Podkreślić również należy, że powódkę wraz z innymi kredytobiorcami zachęcano do zaciągnięcia kredytu w tej formie, wskazując na korzyści związane z wysokością raty uzależnioną od kursu franka szwajcarskiego, który wówczas miał niewielkie wahania, nie wskazując jednakże na możliwość odczuwalnej zmiany jego kursu, w szczególności na tak duży wzrost. Powódka wraz z mężem podjęła w tych realiach świadomą decyzję wybierając ofertę pozwanego Banku, wskazując, że kierowali się tym, że Bank jest instytucją powszechnie znaną i uznawaną za wiarygodną. Dzięki pomocy rodziców F. C. (1) w tym właśnie Banku uzyskali zdolność kredytową.

66 Dokonanie oceny zarzutu abuzywności podnoszonego przez powodów determinowało konieczność stwierdzenia w dalszej kolejności, czy klauzula denominacyjna stanowi element głównego świadczenia stron, a jeśli tak – czy została sformułowana w sposób jednoznaczny. W razie takiego ustalenia kontrola abuzywności byłaby bowiem wyłączona z mocy art. 385¹ § 1 zd. 2 kc.

67 Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku (...) z dnia 3 października 2019 r. wydanego w sprawie C-260(...). W świetle wytycznych płynących z zapadłego orzeczenia, sąd w niniejszej sprawie klauzulę denominacyjną, w tym same postanowienia dotyczące przeliczania kwoty kredytu, uznał za określającą podstawowe świadczenia w ramach zawartej umowy, charakteryzujące tę umowę jako podtyp umowy kredytu – umowy o kredyt denominowany do waluty obcej. Postanowienia dotyczące denominacji nie ograniczają się bowiem do posiłkowego określenia sposobu zmiany wysokości świadczenia kredytobiorcy w przyszłości, ale wprost świadczenie to określają. Bez przeprowadzenia przeliczeń wynikających z denominacji nie doszłoby do ustalenia wysokości kapitału podlegającego spłacie, jak również nie doszłoby też do ustalenia wysokości odsetek, które zobowiązany jest zapłacić kredytobiorca, skoro odsetki te naliczane są, zgodnie z konstrukcją umowy, od kwoty wyrażonej w walucie obcej. Uwzględnić należy także cel zawieranej umowy i wprowadzenia do niej określonych postanowień, których celem było w zasadzie obniżenie miesięcznego obciążenia kredytobiorców wiążącego się ze spłatą rat. Zatem to postanowienia regulujące denominację kredytu przesądzają o spełnieniu przez ostateczne ukształtowanie całej umowy celu jaki założyły sobie strony umowy. Późniejsze uregulowanie przez ustawodawcę pewnych zasad związanych z udzielaniem kredytów denominowanych albo indeksowanych do waluty obcej stanowi potwierdzenie wykształcenia się w obrocie określonego podtypu umowy. Skoro więc obecnie postanowienia dotyczące denominacji stanowią essentialia negotii umowy, to przed datą uregulowania tej instytucji należy traktować je jako konstytutywne dla tej umowy, a więc określające główne świadczenia stron. Z pewnością dotyczy to postanowień wprowadzających mechanizm przeliczenia kwoty kredytu z waluty obcej na polską, a następnie nakazujących ustalenie wysokości świadczenia kredytobiorcy w walucie obcej – zarówno jako spłaty kapitału, jak i zapłaty odsetek. Posiłkowy charakter w tej konstrukcji należy natomiast przyznać jedynie postanowieniom regulującym wyłącznie sposób przeliczenia, tj. zastosowanie konkretnych kursów walut ( klauzula spreadu walutowego ). To, jaki kurs zostanie zastosowany nie przesądza bowiem o konstrukcji całego stosunku prawnego. Umowa pozostaje umową o kredyt denominowany zarówno w przypadku zastosowania kursów ustalanych przez bank, jak i kursów rynkowych czy średniego kursu banku centralnego.

68 Jeśli zaś chodzi o postanowienia sformułowane jednoznacznie, to są to sformułowania wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. W niniejszej sprawie wskazywanych przez stronę powodową postanowień nie można było uznać za jednoznaczne, gdyż odsyłały do nieokreślonych w umowie wielkości, a mianowicie do kursów z tabel kursów walut obowiązujących w pozwanym Banku. Wielkości tych nie dawało się sprecyzować w świetle treści umowy, która nie określała jednoznacznie, w jaki sposób kursy sprzedaży i kupna z tabel Banku będą określane. W chwili zawarcia umowy ani powodowie, ani pracownicy Banku, nie znali konkretnych wartości, jakie mogły się pojawić w tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu przeliczania kwoty kredytu wyrażonej w walucie obcej na polskie złote, celem wypłaty kredytu, ani w dniach wyliczania kolejnych rat do spłaty. Umowa nie określała podstaw, aby je ustalić. Należy także zauważyć, iż za jednoznaczny nie może zostać uznany zapis określający wysokość świadczenia kredytobiorców w postaci raty kredytu wskazujący, że kredytobiorca jest zobowiązany do spłat kredytu w ratach płatnych w terminie określonym w umowie ( pierwszy dzień każdego miesiąca kalendarzowego ) zgodnie z zawiadomieniami o wysokości raty spłaty kredytu wysłanymi, a zatem nawet nie doręczonymi, przez bank na co najmniej 10 dni przed terminem płatności ( § 13 umowy ). Takie zapisy nie dają podstawy do jednoznacznego określenia wysokości raty kredytu, skoro umowa w tym zakresie przewidywała jedynie ogólnikowo, że spłata kredytu powinna nastąpić w wysokości wskazanej w doręczanym kredytobiorcy zawiadomieniu. W umowie nie zawarto postanowień, które pozwoliłyby zweryfikować kwoty wskazywane w doręczanych kredytobiorcom zawiadomieniach. Umowa nie zawiera postanowień pozwalających kredytobiorcy na samodzielne wyliczenie raty kredytu bądź weryfikację danych w zakresie wysokości raty przedstawionych w zawiadomieniu otrzymanym z banku.

69 W wyroku z 20 września 2018 r. wydanym w sprawie C - 51/17 (...) stwierdził, że wymóg, zgodnie z którym warunki umowy powinny być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, zobowiązuje instytucje finansowe do dostarczenia kredytobiorcom informacji wystarczających do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości spadku wartości waluty krajowej względem waluty obcej, w której kredyt był denominowany, ale również oszacować – potencjalnie istotne – konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu denominowanego w walucie obcej ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku spadku wartości waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie w stosunku do waluty obcej, w której kredyt został udzielony. Ponadto przedsiębiorca, w niniejszym przypadku instytucja bankowa, musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej.

70 W tym zakresie istotne znaczenie należy także przypisać wymaganiu właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, czyli odpowiedzi na pytanie, czy zawarta umowa wskazuje w sposób jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne ( wyrok (...) z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C - 26/13 ). Swoista nierówność informacyjna stron, a w szczególności sytuacja, w której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku jest nie do zaakceptowania w świetle w art. 385¹ kc. W świetle orzeczeń (...), kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu denominowanego lub indeksowanego w walucie obcej, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego za trudne do udźwignięcia w przypadku spadku wartości waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie w stosunku do waluty obcej wskazanej jako przelicznik w umowie kredytowej. Ponadto instytucja bankowa musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredyty w walucie obcej ( wyrok (...) z dnia 29 września 2017 r. w sprawie C-186/16 ). W ramach umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego w walucie obcej, narażającej konsumenta na ryzyko kursowe, nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie temu konsumentowi informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że równość miedzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie stabilna przez cały okres obowiązywania tej umowy. Jest tak w szczególności wówczas, gdy konsument nie został powiadomiony przez przedsiębiorcę o kontekście gospodarczym mogącym wpłynąć na zmianę kursów wymiany walut, tak że konsument nie miał możliwości konkretnego zrozumienia potencjalnie poważnych konsekwencji dla jego sytuacji finansowej, które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego lub indeksowanego w walucie obcej ( wyrok (...) z dnia 10 czerwca 2021 r. w sprawie C-776/19 ).

71 Podkreślić należy, że powódka N. W. (1) i jej mąż F. C. (1) nie byli w istocie informowani o ryzyku zmiany kursów waluty, polegającym na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu oraz stopy procentowej, polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej. W § 5 ust. 4 umowy wskazano, że w przypadku wypłaty kredytu w walucie polskiej na finansowanie zobowiązań w kraju stosuje się kurs kupna dla dewiz ( aktualna Tabela kursów ) obowiązujący w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego, zaś § 18 ust. 1 umowy stanowił, że należność z tytułu zaległej raty staje się zadłużeniem przeterminowanym i zostaje przeliczona na walutę polską według kursu sprzedaży dewiz ( aktualna Tabela kursów ) obowiązująca w (...) SA w dniu płatności danej raty. Jedynie § 5 ust. 5 umowy odwołuje się jednocześnie do kursów kupna/sprzedaży dla dewiz ( Tabela kursów ) obowiązujących w pozwanym Banku w dniu zlecenia płatniczego, jednakże nie miało to znaczenia dla niniejszej sprawy, skoro odnosi się wprost, co wynika z treści § 5, jedynie do kredytu wypłacanego w walucie wymienialnej na finansowanie zobowiązań za granicą. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 2019 r. wydanym w sprawie IV CSK 309/18 – po pierwsze, gdyby rzeczywiście zostało należycie wyjaśnione znaczenie zmiany kursu waluty i ponoszonego ryzyka, to racjonalny kredytobiorca nie decydowałby się na kredyt powiązany z kursem waluty obcej w sposób wadliwy w perspektywie jego spłacania przez kilkadziesiąt lat, chyba żeby z okoliczności sprawy wyraźnie wynikało co innego. Po drugie, gdyby kredytujący Bank zamierzał wystarczająco poinformować kredytobiorcę będącego osobą fizyczną – konsumentem, o niebezpieczeństwach wynikających z kredytu powiązanego z kursem waluty obcej, to nie proponowałby w ogóle zawierania takich umów kredytowych, zdając sobie sprawę jako profesjonalista, że umowa taka może zostać łatwo oceniona jako nieuczciwa. Uznać należy, że pozwany Bank nie wywiązał się w sposób rzetelny z obowiązku pouczenia powódki o nieograniczonym ryzyku kursowym przy umowie kredytu denominowanego do waluty obcej. Powódce nie przedstawiono symulacji obrazujących wpływ wzrostu kursu franka szwajcarskiego na saldo kredytu i wysokość raty w perspektywie wieloletniej i przy uwzględnieniu wahań kursów. Pozwany Bank nie wykazał, aby informował powódkę o kontekście gospodarczym, czynnikach kształtujących kurs franka szwajcarskiego, wahaniach koniunktury, możliwych kryzysach gospodarczych, które w związku z nieograniczonym ryzykiem kursowym mogą doprowadzić do sytuacji, w której nie będzie w stanie udźwignąć ciężaru spłaty kredytu.

72 Niejednoznaczność wskazanych postanowień pozwalała z kolei oceniać kwestionowane postanowienia umowne w świetle pozostałych przesłanek abuzywności, tj. sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta.

73 Przyjmuje się, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć głównie pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym mających charakter dyspozytywny ( uzasadnienie uchwały (7) Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. w sprawie III CZP 29/17, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2019 r. w sprawie II CSK 19/18). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza natomiast nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem. Ocena, czy dane postanowienie wzorca umowy, kształtując prawa i obowiązki konsumenta, „rażąco” narusza interesy konsumenta (art. 385¹ § 1 kc ), uzależniona jest od tego, czy wynikająca z tego postanowienia nierównowaga praw i obowiązków stron ( nierównowaga kontraktowa ) na niekorzyść konsumenta jest istotna, znacząca. Ustalenie, czy klauzula wzorca umowy powoduje taką nierównowagę, dokonane może być w szczególności przez porównanie sytuacji konsumenta w razie zastosowania tej klauzuli z sytuacją, w której byłby konsument, gdyby zastosowane zostały obowiązujące przepisy prawa. Znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść konsumenta pozostaje sprzeczna z dobrymi obyczajami, gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem tej nierównowagi. ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2016 r. w sprawie I CSK 125/15 ). Rażące naruszenie interesów konsument oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję – na niekorzyść konsumenta – praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie ( wyrok Sądu Najwyższego dnia 3 lutego 2006 r. w sprawie I CK 287/05, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2013 r. w sprawie I CSK 660/12 ). W świetle powyższego, nie powinno budzić jakichkolwiek wątpliwości, iż postanowienia umowy, określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat przy zastosowaniu kursu kupna/sprzedaży dla dewiz stosownie do Tabeli kursów obowiązujących w (...) SA, pozwalające tak naprawdę bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. W obowiązującej na gruncie prawa polskiego konstrukcji zobowiązania umownego, jako stosunku prawnego pomiędzy formalnie równorzędnymi podmiotami, nie ma więc miejsca na przyznanie jednej ze stron zobowiązania możliwości jednostronnego oddziaływania na pozycję drugiej strony, a w szczególności na wysokość świadczenia albo kształt zobowiązania jednej ze stron ( uchwała (7) Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1991 r. w sprawie III CZP 15/91 ).

74 W ocenie Sądu, wskazane powyżej okoliczności uzasadniają ustalenie, że rozpoznawanej sprawie nie powinno budzić wątpliwości, że klauzule umowne zawarte w § 2 ust. 1, § 5 ust. 3 pkt 2, § 5 ust. 4, § 10 ust. 1, § 13 ust. 1, 3, 5 umowy kredytu łączącej powodów z pozwanym Bankiem należy stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 kc. Klauzule te kształtują prawa i obowiązki konsumenta – kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami przez uzależnienie warunków waloryzacji świadczenia od kompetencji silniejszej strony umowy, tj. Banku. Odwołanie do kursów walut zawartych w „Tabeli kursów” ogłaszanych w siedzibie Banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. W związku z zawarciem umowy kredytu pozwany Bank przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania – na gruncie zawartej umowy – wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego. Jednocześnie prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Rozwiązanie to należy uznać za prawnie relewantną konsekwencję nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy kredytowej, prowadzącą do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego, odpowiadającego wysokości poszczególnych rat kredytu. Sąd podziela pogląd, że mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385¹ § 1 kc.

75 Okoliczność, że powódka i jej mąż F. C. (1) wiedzieli, że kredyt będzie denominowany do kursu (...) ( franka szwajcarskiego ) nie oznacza, że godzili się na to, że kurs ten będzie ustalany samodzielnie przez pozwany Bank, według aktualnej Tabeli kursów banku. Powodowie nie mieli żadnego wpływu na to jak są ustalane kursy w Tabelach kursów, gdyż w umowie nie określono żadnych zasad w tym względzie. Stanowi to złamanie równowagi stron na korzyść wyłącznie pozwanego, przerzuca bowiem całe ryzyko walutowe na konsumentów – kredytobiorców.

76 Bez znaczenia natomiast pozostaje czy i w jakim momencie realizacji umowy kurs (...) był dla powodów korzystny. W chwili zawierania umowy powódka i jej mąż F. C. (1) nie uzyskali rzetelnej informacji w tej kwestii, a zwłaszcza o ryzyku wynikającym z możliwej zmienności kursu (...). Pozwany Bank nie przedstawił dowodów na to, że rzetelnie pouczono kredytobiorców jak duży wpływ na wysokość poszczególnych rat ma aktualny na chwilę ich obliczenia kurs (...); nie przedstawiono im symulacji wysokości raty, w sytuacji wzrostu kursu franka szwajcarskiego. Nie dało to bowiem wiedzy kredytobiorcom, co do tego jak obliczane będą raty kredytu denominowanego oraz jak ich wysokość będzie się kształtować w przypadku zmiany kursu.

77 Tym samym nie można przyjąć, że powódka i pozostali kredytobiorcy świadomie zaakceptowali ryzyko wynikające z możliwej zmiany kursu (...), skoro nie mieli wiedzy o tym, jak wysokość kursu (...) wpłynie na ratę spłaty.

78 Podkreślić należy ponownie, że stosownie do treści art. 385¹ § 1 i 3 kc jedynie w przypadku zaistnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych możliwe jest wyłączenie kontroli abuzywności postanowień. Pierwszą z nich jest indywidualne uzgodnienie postanowienia umownego z konsumentem, drugą - postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, aby powyższe przesłanki zostały spełnione. Jak omówiono bowiem wyżej, umowę w niniejszej sprawie zawarto na standardowym wzorcu umów tego rodzaju stosowanym przez pozwanego, co w istocie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, z wyjątkiem ustalenia kwoty kredytu, ewentualnie ( choć rzadko ) wysokości oprocentowania, marży czy prowizji. Aby uznać, że dane postanowienie było uzgodnione indywidualnie, wpływ konsumenta musi mieć charakter realny, rzeczywiście zostać mu zaoferowany. Nie stanowi też indywidualnego uzgodnienia dokonanie wyboru przez konsumenta jednego z rodzaju umowy przedstawionej mu przez przedsiębiorcę. Sąd Rejonowy nie ma wątpliwości, że powodowie nie mieli realnej możliwości negocjowania warunków umowy.

79 Odnosząc się zaś do przesłanki jednoznacznego sformułowania postanowień umownych należy przyjąć, że również ten warunek na kanwie niniejszej sprawy nie został spełniony. W momencie bowiem zawierania umowy, powódka i pozostali kredytobiorcy nie mieli wiedzy co do kwoty, jaką bank w rzeczywistości wypłaci na rachunek, gdyż warunkował to kurs waluty ustalany w Tabeli kursu przez bank; nie byli również świadomi, w jakiej wysokości będą pobierane z ich rachunku sumy na poczet spłaty zadłużenia. Nie zostali w tym zakresie klarownie poinformowani. Przeliczenie całego zobowiązania dokonywane być miało według kursów walutowych ustalanych przez jednostki wewnętrzne banku. Badanie szczegółowych zasad wyznaczania kursów, ich rynkowego charakteru, zdeterminowania warunkami zewnętrznymi nie było istotne dla rozstrzygnięcia. Bez względu bowiem na potencjalne odziaływanie na kursy czynników obiektywnych, np. wynikających z występującej konkurencji na rynku bankowym, istotne było przede wszystkim to, że kryteria rozliczeń nie zostały skonkretyzowane i zaprezentowane powodom. Nie wynikały one z umowy i regulaminu, a z zeznań powódki i świadka F. C. (1), nie wynika, aby w tym zakresie udzielono im podczas spotkań z pracownikami banku informacji. Przy zawieraniu umowy konieczne było udzielenie informacji dotyczącej określenia czynników wpływających na konkretne wielkości, tak by rozliczenia stały się przewidywalne i weryfikowalne. Sytuacja taka jest do zaakceptowania w świetle art. 385¹ kc.

80 Istotą kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej jest ryzyko zmiany kursu waluty, które w przypadku deprecjacji waluty krajowej w stosunku do waluty waloryzacji kredytu w sposób nieograniczony obciąża kredytobiorcę. Z tego względu, w ocenie Sądu Rejonowego, przedmiotem oceny w aspekcie naruszenia dobrych obyczajów i interesów konsumenta (art. 385¹ § 1 kc ) powinna być klauzula ryzyka walutowego w znaczeniu szerokim, a więc te wszystkie postanowienia umowy, których elementem jest ryzyko kursowe. Takie też stanowisko zajął (...) np. w wyroku z dnia 14 marca 2019 r. w sprawie C-118/17, w którym nie ograniczył swojej oceny do klauzul przeliczeniowych czy klauzuli spreadu walutowego, lecz odniósł się do klauzuli ryzyka, stwierdzając, że warunek umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego w walucie obcej, zgodnie z którym ryzyko kursu wymiany obciąża bez żadnych ograniczeń konsumenta - jako kompensata za korzystniejszą stopę procentową jest warunkiem określającym główny przedmiot umowy, którego nieuczciwy charakter co do zasady nie może być badany. Można jedynie badać nieuczciwy charakter tego warunku i stwierdzić, że jest on nieuczciwy, jeżeli w momencie zawierania umowy i biorąc pod uwagę tekst i informacje otrzymane od instytucji kredytowej treść tego warunku nie była jasna ani zrozumiała dla właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego przeciętnego konsumenta. Stanowisko to koresponduje z treścią art. 385¹ § 1 zd. 2 kc, stanowiącym implementację art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, zgodnie z którym w umowach konsumenckich ocena postanowień umownych pod kątem ich sprzeczności z dobrymi obyczajami i naruszenia interesów konsumenta nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

81 Oferując konsumentowi tak złożony od strony konstrukcji prawnej kredyt, pozwany bank powinien dochować szczególnej staranności w pouczeniu kredytobiorcy o skutkach prawnych i ekonomicznych zawarcia tego rodzaju umowy. Pozwany staranności w tym zakresie nie dochował, nie udzielając powódce informacji w sposób pozwalający na zrozumienie konstrukcji kredytu waloryzowanego oraz znaczenia ryzyka walutowego. Nie sposób uznać, że warunki udzielanego kredytu, np. co do zmiany oprocentowania kredytu były zrozumiałe dla powódki. Zdaniem Sądu, zgodnie z logiką i zasadą doświadczenia życiowego uznać trzeba, że postanowienia umowy, które nie tylko posługują się specjalistyczną terminologią, ale też odsyłają do nieznanych przeciętnej osobie wskaźników, miar i innych źródeł danych nie może zasługiwać na miano przejrzystego i zrozumiałego. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 385¹ § 1 kc za sprzeczne z dobrymi obyczajami w rozumieniu tego przepisu uznaje się wszelkie działania przedsiębiorcy naruszające zaufanie konsumenta, który w sytuacji braku wpływu na treść stosunku prawnego ma prawo oczekiwać lojalnego i uczciwego zachowania drugiej strony. Chodzi tu w szczególności o działania, które zmierzają do niedoinformowania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności w celu ukształtowania stosunku zobowiązaniowego w sposób naruszający równowagę praw i obowiązków stron. Podkreśla się, że działania takie stanowią wyraz nadużycia silniejszej pozycji kontraktowej przez profesjonalistę.

82 Liczne orzeczenia (...) nakazują przyjąć, że w każdym z typów kredytu walutowego, w tym także w przypadku kredytu denominowanego, samo ryzyko kursowe jest elementem współokreślającym główny przedmiot umowy ( główne świadczenia stron ). Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił, że wyrażeniom: „określenie głównego przedmiotu umowy” i „relacja ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług” zawartym w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy nadawać w całej Unii Europejskiej autonomiczną i jednolitą wykładnię, dokonaną z uwzględnieniem kontekstu tego przepisu i celu danego uregulowania ( wyrok (...) z dnia 26 lutego 2015 r. w sprawie C-143/13 ). Jeśli chodzi o kategorię warunków umownych mieszczących się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, Trybunał orzekł, że należy uważać za nie te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę.

83 Z wyroków Trybunału Sprawiedliwości w sprawach C-186/16 z dnia 20 września 2017 r., C-51/17 z dnia 20 września 2018 r., oraz C 260/18 z dnia 3 października 2019 r., wynika, że nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego ( wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację ) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą. Trybunał Sprawiedliwości kwalifikuje konsekwentnie klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu zarówno denominowanego, jak i indeksowanego.

84 Powyższe tezy dominują również na gruncie orzecznictwa krajowego. Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje, że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji w umowie kredytu indeksowanego oraz klauzule, na podstawie których następuje określenie wysokości świadczenia w umowach kredytu denominowanego, określają główne świadczenia stron. Determinują one wysokość kwoty kredytu w złotych, którą ma wypłacić bank, a w obu typach kredytu przesądzają o wysokości kwot przypadających do spłaty ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. w sprawie III CZP 25/22 i powołane w uzasadnieniu wyroku tegoż Sądu. Jednocześnie w wyżej wskazanych judykatach podnosi się, że z takiej kwalifikacji postanowień umowy nie wynikają jednak dalej idące skutki, gdyż zgodnie z art. 385¹ § 1 zd. 2 kc nawet postanowienia określające główne świadczenia stron podlegają kontroli pod kątem abuzywności, jeżeli nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

85 Ostatecznie odnosząc się dalszego stosowania umowy kredytu, po wyeliminowaniu z niego odesłania do kursów walut stosowanych przez pozwany bank oraz mechanizmu denominacji, to ocenić należy, że sąd krajowy nie może zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, gdyż takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13 ( wyrok (...) z dnia 18 listopada 2021 r. w sprawie C-212/20 ). Celem Dyrektywy 93/13 EWG jest zagwarantowanie konsumentom jak najszerszej ochrony, co może zostać zapewnione poprzez zastosowanie względem podmiotów, które stosują nieuczciwe klauzule umowne odstraszającego skutku. Bez wątpienia taki odstraszający skutek nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby pozostawić w umowie niedozwolone postanowienia umowne, które uległyby jedynie modyfikacji.

86 Tożsame stanowisko zostało wyrażone w powołanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r. wydanej w sprawie III CZP 25/22, zgodnie z którą razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

87 Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w powołanej powyżej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

88 W powołanym już wyroku z dnia 29 października 2019 r. wydanym w sprawie IV CSK 309/18 Sąd Najwyższy podkreślił, że w razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego denominowanego do obcej waluty, w której treści znajduje się niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca sposobu tej denominacji, rozważyć należy dwie możliwości rozstrzygnięcia. Pierwsza, to ustalenie, czy po wyeliminowaniu klauzuli niedozwolonej, zgodnie z przepisami krajowymi, umowa kredytu bankowego może obowiązywać w pozostałym zakresie jako ta właśnie umowa, mająca strony, przedmiot oraz prawa i obowiązki stron. Druga możliwość rozstrzygnięcia, to uznanie umowy za nieważną lub w zależności od spełnionych przesłanek - unieważnienie zawartej umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza ze względu na brak ( odpadnięcie ) któregoś z koniecznych składników ( essentialia negotii ) umowy nazwanej kredytu bankowego. Po ustaleniu okoliczności rozpoznawanej konkretnie sprawy konsument winien oświadczyć, które rozwiązanie wybiera jako dla niego korzystniejsze.

89 W niniejszej sprawie, po wyeliminowaniu postanowień zwierających klauzule abuzywne z umowy kredytu łączącej stron, przy uwzględnienie stanowiska powódki, uznać należy, że brak jest możliwości zastąpienia powstałych luk postanowieniami prawa krajowego.

90 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przytaczanym wyżej wyroku w sprawie małżonków L. ( wyrok z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C 260(...) ) orzekł, że zasadniczo art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich nie stoi na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązaną ze stopą międzybankową danej waluty, przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. Jednocześnie stoi na przeszkodzie wypełniania luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, ze skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełnione w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowiąc przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. Wskazana możliwość zastąpienia, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą dana umowa pozostaje wiążąca dla stron tylko wtedy, gdy może ona nadal obowiązywać bez zawartych w niej nieuczciwych warunków, jest ograniczona do przepisów prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym lub mających zastosowanie, jeżeli strony wyrażą na to zgodę, i opiera się w szczególności na tym, że takie przepisy nie mają zawierać nieuczciwych warunków. Przepisy te mają bowiem odzwierciedlać równowagę, którą prawodawca krajowy starał się ustanowić między całością praw i obowiązków stron określonych umów na wypadek, gdyby strony albo nie odstąpiły od standardowej normy ustanowionej przez ustawodawcę krajowego dla danych umów, albo wyraźnie wybrały możliwość zastosowania normy wprowadzonej w tym celu przez ustawodawcę krajowego.

91 Wypełnienie luk umowy zawartej pomiędzy stronami niniejszego procesu uznać należy w niniejszej sprawie za niemożliwe w świetle powyższym rozważań, co oznacza konieczność stwierdzenia nieważności całej umowy kredytowej. Skutkiem uznania nieważności umowy jest obowiązek zwrotu świadczeń wzajemnych przez strony.

92 W ocenie Sądu, uznać zatem należy, za zasadne żądanie zwrotu zapłaconych rat kredytu jako świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 405 kc w zw. z art. 410 § 1 kc w kwocie przewyższającej kwotę wypłaconego kredytu tj. kwotę 121310,13 zł jako równowartość udzielonego kredytu w kwocie 45530,00 CHF.

93 Odnosząc się w pierwszej kolejności do podnoszonego przez pozwany Bank zarzuty przedawnienia roszczenia ( pkt XVII odpowiedzi na pozew k. 46v, pkt 13 pisma procesowego pełnomocnika pozwanego z dnia 9 lipca 2026 r. k. 432 v), wskazać należy, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazując na podstawę prawną roszczenia wynikającą ze stwierdzenia nieważności umowy kredytowej podkreślić należy, że termin przedawnienia wynika z przepisów ogólnych ( art. 118 kc ), który wynosi obecnie lat sześć, zaś przed dniem 9 lipca 2018 r. – dziesięć lat. Zatem, zarówno powództwo wytoczone przez N. W. (1), jak i przez C. C. (1), zostało wytoczone przed upływem przedawnienia roszczenia, licząc nawet początek biegu przedawnienia od dnia uznania przez pozwany Bank całkowitej spłaty kredytu tj. od dnia 1 stycznia 2020 r.

94 Odnosząc się do kwestii wysokości świadczenia przysługującego powódce N. W. (1) wskazać należy na okoliczności bezsporne, iż pozwany Bank udzielił N. W. (1) ( wówczas C. ), F. C. (1), V. C. (1) oraz C. C. (2) kredytu w wysokości 45530,00 CHF co stanowiło równowartość 121310,13 zł.

95 Kredyt był spłacany początkowo wspólnie przez małżonków N. i F. C. (1). Rodzice F. C. (1) byli – zgodnie z umową – kredytobiorcami, jednak nie uczestniczyli w spłacie kredytu. Natomiast od dnia 3 października 2017 r. kredyt spłacał wyłącznie F. C. (1). W tym okresie w spłacie kredytu pomogła mu matka V. C. (1), która spłaciła 10000,00 zł. Łącznie na poczet spłaty kredytu N. W. (1) i F. C. (1) wpłacili (...),42 zł z tytułu kredytu oraz 22834,11 zł z tytułu odsetek.

96 Po ostatecznej modyfikacji powództwa, z uwzględnieniem umowy cesji wierzytelności, powódka N. W. (1) wnosiła o zasądzenie na swoją rzecz od powoda kwoty 44249,68 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 13152,50 zł od dnia 23 maja 2023 r. do dnia zapłaty ( wezwanie do zapłaty powódki ) oraz od kwoty 31097,17 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 września 2025 r. ( dnia następnego od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu C. C. (1) ) do dnia zapłaty. Zauważyć należy, że powódka N. W. (1) modyfikując powództwo nie odniosła się w żaden sposób do swojego pierwotnego roszczenia w kwocie 27124,84 zł, obniżając je jedynie do kwoty 13152,50 zł w związku z treścią opinii biegłej sądowej w zakresie rachunkowości, a nie precyzując swojego stanowiska w zakresie pierwotnego roszczenia ponad wskazaną kwotę, w szczególności nie cofnęła powództwa w tym zakresie. W związku z powyższym sąd rozpoznał powództwo pierwotne co do kwoty 27124,84 zł.

97 Jak wynika z opinii biegłej sądowej z zakresu rachunkowości F. G. różnica pomiędzy poniesionymi przez powódkę i jej męża F. C. (1) kosztem kredytu a kwotą wypłaconego kredytu wynosi 26305,01 zł. Wyliczenie udziału powódki w spłacie kredytu w okresie do dnia 3 października 2017 r. powinno zatem nastąpić przez podzielenie kwoty 26305,01 zł przez 2 co daje kwotę 13152,50 zł. Jak wynika z zaświadczenia Banku z tytułu kapitału, na poczet spłaty zaciągniętego kredytu kredytobiorcy spłacili łącznie (...),42 zł. Wypłacono im natomiast kapitał w kwocie 121310,13 zł. Różnica wynosi zatem 30981,29 zł. Po doliczeniu do tej kwoty sumy odsetek w wysokości 22834,11 zł, Sąd otrzymał kwotę 53815,40 zł, którą pomniejszył o kwotę 10000,00 zł ( kwota spłaty dokonanej przez V. C. (2) ). W ostatecznym rozrachunku, Sąd wyliczył, że od pozwanego na rzecz powódki powinna zostać zasądzona kwota 43815,40 zł. Kwota ta powinna zostać jednak rozdzielona na dwie wartość: 13152,50 zł tytułem udziału powódki w kwocie różnicy pomiędzy poniesionym kosztem kredytu a kwotą wypłaconego kredytu oraz 30662,90 zł ( 43815,40 zł – 13152,50 zł ) z tytułu udziału C. C. (1) odpowiadającego części kredytu spłaconego przez jego ojca F. C. (1).

98 W związku z powyższym Sąd zasądził od pozwanego Banku na rzecz powódki N. W. (1) kwotę 43815,40 zł, w tym że kwotę 13152,50 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 maja 2023 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 30662,90 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 września 2025 r. do dnia zapłaty.

99 O odsetkach sąd orzekł na podstawie art. 481 kc w zw. z art. 455 kc. Zobowiązanie do zwrotu nienależnego świadczenia ma bowiem charakter bezterminowy. Oznacza to, że termin spełnienia takiego świadczenia musi być wyznaczony zgodnie z art. 455 kc, a więc niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez zubożonego ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2004 r. w sprawie V CK 461/(...), wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2021 r. w sprawie I (...) 19/21 ). Odsetki ustawowe za opóźnienie zostały zasądzone zgodnie z żądaniem pozwu.

100 W związku z powyższym, w pkt II Sąd w pozostałym zakresie oddalił powództwo N. W. (1) jak niezasadne.

101 W pkt III Sąd umorzył postępowanie w stosunku do powoda C. C. (1) w związku z cofnięciem pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia.

102 Zgodnie bowiem z art. 203 § 1 kpc pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku.

103 W związku z powyższym na podstawie art. 203 § 1 i 4 kpc Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.

104 O zwrocie kosztów procesu Sad orzekł stosownie do art. 100 kpc, obciążając obowiązkiem ich zwrotu na rzecz powódki N. W. (1) pozwanego (...) Kasę (...) Bank (...) S.A. w Z. w znacznej części tj. w kwocie 6350,00 zł mając na uwadze że powództwo zostało oddalone jedynie w niewielkiej części. Na kwotę kosztów procesu składają się: 750,00 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu wniesionego przez N. W. (1) od uwzględnionej części powództwa tj. od kwoty 13152,50 zł, 1000,00 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu wniesionej przez C. C. (1) ( wysokość opłaty ustalona została na podstawie art. 13a ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ), 3600,00 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego od uwzględnionej części powództwa oraz 1000,00 zł z tytułu połowy uiszczonej przez powódkę zaliczki na poczet opinii biegłego sądowego, gdyż opinia ta tylko częściowo okazała się być przydatna. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika powoda Sąd ustalił stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, przy wskazaniu uwzględnionej wartości przedmiotu sporu.

105 Mając powyższe na uwadze Sąd w pkt IV wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 6350,00 zł tytułem zwrotu części kosztów procesu.

106 Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej. Pełnomocnik powódki nie wykazał, aby niniejsza sprawa była taką, którą można zaliczyć do szczególnie skomplikowanych, wymagającą dodatkowej czasochłonności.

107 W pkt V Sąd odstąpił natomiast od obciążania powoda C. C. (1) zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanego (...) Kasy (...) Spółka Akcyjna w Z.. Sąd zastosował zasadę wskazaną w art. 102 kpc, zgodnie z którą W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Powód C. C. (1) cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia, z uwagi przeniesienie wierzytelności na rzecz powódki N. W. (1), swojej matki. Roszczenie, którego pierwotnie domagał się powód C. C. (1) w tym zakresie zostało praktycznie w całości uwzględnione w wyroku na rzecz powódki N. W. (1).

108 W pkt VI wyroku postanowił o przejęciu na rachunek Skarbu Państwa kosztów postępowania orzeczonych w pkt 2 ust. 2 postanowienia z dni 27 stycznia 2025 r. O nieuiszczonych kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z treścią której kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Ponadto, w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od przewidzianego w ust. 2-3a obciążenia kosztami (art. 113 ust. 4). Pojęcie wypadku szczególnie uzasadnionego nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. Kryteria uwzględniania tej przesłanki powinny opierać się na zasadach słuszności i być odnoszone przez sąd do konkretnych okoliczności sprawy, które można w świetle zasad doświadczenia życiowego uznać za wyjątkowe (por. wyrok SN z dnia 22 grudnia 1975 r., I CR 858/75, LEX nr 7782) (Komentarz do art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, P. Feliga, Sip Lex).W niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, ze zaszła taka szczególna sytuacja i przejął nieuiszczone koszty na rachunek Skarbu Państwa.

109 Odnosząc się do podniesionego przez pozwany Bank zarzutu zatrzymania co do kwoty 121310,13 zł, zgłoszonego w pkt 1 pisma procesowego z dnia 13 listopada 2023 r. ( data stempla operatora pocztowego k. 136 ) wskazać należy, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

110 Zgodnie z art. 496 kc, jeżeli wskutek odstąpienia od umowy strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu potrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot. Stosownie zaś do art. 497 kc, przepis te stosuje się odpowiednio w razie rozwiązania lub nieważności umowy wzajemnej. Prawo zatrzymania powstaje w sytuacji, gdy skutkiem odstąpienia od umowy, które wynika z umowy wzajemnie, każdej ze stron obowiązania służy uprawnienie do zwrotu spełnionego świadczenia ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie V CKN 417/01 ). Zarzut prawa zatrzymania ma podwójny charakter; w zakresie prawa materialnego stanowi on jednostronne oświadczenie woli, prowadzące do zahamowania skuteczności roszczenia strony przeciwnej ( art. 461 § 1 kc, art. 496 kc, art. 497 kc ). Powołanie się na ten zarzut w trakcie procesu jest czynnością procesową o charakterze zarzutu merytorycznego. Sfera prawa materialnego pozostawiona jest swobodnemu uznaniu uprawnionego, a co za tym idzie, zgłaszanie opartych na nim zarzutów jest dopuszczalne na każdym etapie postępowania. Pozwany może, aż do zakończenia rozprawy przed sądem apelacyjnym, podnieść zarzut zatrzymania. Skuteczne zaś złożenie zarzutu zatrzymania wzajemnego świadczenia pieniężnego wyłącza opóźnienie w spełnieniu świadczenia ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 maja 2022 r. w sprawie I ACa 237/22 ). Za dopuszczalnością stosowania prawa zatrzymania ( art. 496 kc w zw. z art. 497 kc ) w relacjach między stronami umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej po stwierdzeniu jej nieważności czy trwałej bezskuteczności opowiedział się Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 lutego 2021 r. wydanej w sprawie III CZP 6/20, wskazując, że stanowi ono instrument, który może zapobiec zagrożeniom związanym z niewypłacalnością jednego z obustronnie wzbogaconych. Wyjaśnił, że wbrew pozorom możliwości skorzystania z tego prawa, co wymaga złożenia oświadczenia woli, nie przekreśla stwierdzenie, że w zakresie, w jakim spłaty kredytu stanowią jedynie zwrot kapitału ( bez odsetek ), nie mogą być traktowane jako świadczenie wzajemne względem oddania przez bank tego kapitału do dyspozycji kredytobiorcy. Z punktu widzenia art. 497 kc w związku z art. 496 kc obowiązek zwrotu wykorzystanego kapitału jest - w relacji do obowiązku oddania środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy - czymś więcej niż zobowiązaniem do świadczenia wzajemnego ( ma charakter bardziej podstawowy niż obowiązek zapłaty oprocentowania czy wynagrodzenia ), a nie czymś mniej, co uzasadnia zastosowanie tego przepisu także w tym przypadku ( w celu zabezpieczenia roszczenia restytucyjnego banku ) z odwołaniem do rozumowania a minori ad maius. Tym samym prawo zatrzymania to środek zabezpieczenia, który ma zabezpieczyć – dać pewność zwrotu świadczenia przez drugą stronę bądź przymusić ją do zwrotu świadczenia wzajemnego.

111 W niniejszej sprawie kredytobiorcy, w tym powódka N. W. (1), zwrócili pozwanemu Bankowi cały wykorzystany kapitał, co jest okolicznością niesporną. Powodowie nie domagali się też jej zwrotu zarówno w ramach niniejszego procesu, jak też poza nim, stosując zasadę salda we wzajemnych rozliczeniach. Dlatego nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia roszczenia restytucyjnego Banku. Nie ma ryzyka niewypłacalności kredytobiorców, skoro cała kwota objęta zarzutem zatrzymania została już przez nich uiszczona pozwanemu Bankowi. Stanowisko powodów jest też jednoznaczne, co do tego, że nie żądają jej zwrotu, więc nie ma konieczności przymuszania ich do zwrotu tego świadczenia w ramach zarzutu zatrzymania.

112 Nie ulega wątpliwość, że aby bank mógł skutecznie powołać się na prawo zatrzymania w razie stwierdzenia nieważności umowy kredytu musi istnieć po jego stronie wierzytelność w stosunku do kredytobiorcy z tytułu zwrotu kwoty udzielonej mu na podstawie tej umowy ( uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2022 r. w sprawie II CSKP 474/22 ). Natomiast w niniejszej sprawie bezspornym jest, że na dzień zamknięcia rozprawy ( art. 316 § 1 kpc ), a nawet wytoczenia powództwa, suma zapłaconych rat ( świadczeń nienależnych strony powodowej ) przewyższa kwotę kapitału kredytu ( świadczenia nienależnego pozwanemu ). Pozwany uzyskał więc całość należnego mu świadczenia, bowiem zwrot kapitału już nastąpił w pełnej wysokości. Z tych względów zgłoszenie zarzutu zatrzymania uznać należy w niniejszej sprawie za całkowicie bezprzedmiotowe. Nie istnieje bowiem wierzytelność po stronie pozwanego Banku podlegająca zabezpieczeniu we wskazany sposób.