Art. 461

Pokaż w całym akcie

Art. 461 Kodeksu cywilnego
Art. 461.
§ 1. Zobowiązany do wydania cudzej rzeczy może ją zatrzymać aż do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot nakładów na rzecz oraz roszczeń o naprawienie szkody przez rzecz wyrządzonej (prawo zatrzymania).
§ 2. Przepisu powyższego nie stosuje się, gdy obowiązek wydania rzeczy wynika z czynu niedozwolonego albo gdy chodzi o zwrot rzeczy wynajętych, wydzierżawionych lub użyczonych.
§ 3. (uchylony)

art. 461 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795)

art. 461 k.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, wyrok z 7 maja 2009 r., IV CSK 27/09

   …należy też traktować sytuację, gdy posiadacz w związku ze swoimi nakładami na windykowaną rzecz powołuje się na prawo zatrzymania z art. 461 § 1 k.c. Posiadaczowi przysługuje prawo wystąpienia z roszczeniem o zwrot nakładów po wystąpieniu właściciela z roszczeniem windykacyjnym. Tylko przy…

2. Sąd Najwyższy, postanowienie z 17 marca 2023 r., II CSKP 1486/22

   …zarazem bardzo istotne aspekty proceduralne. Kodeks cywilny poświęca tej instytucji zaledwie trzy artykuły, tj. 461, 496 i 497 k.c. Zgodnie z art. 461 k.c. zobowiązany do wydania cudzej rzeczy może ją zatrzymać aż do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot…

3. Sąd Najwyższy, wyrok z 13 stycznia 2006 r., III CSK 5/05

   …zważył, co następuje: W ocenie skarżącej, treść zgłoszonego w sprawie zarzutu zatrzymania uzasadniała jego rozpoznanie zarówno na gruncie art. 461 § 1 k.c. jak i art. 496 oraz 497 k.c., zaś ograniczenie rozpoznania apelacji do istnienia podstaw skorzystania z zarzutu zatrzymania opartego o teść…

4. Sąd Najwyższy, postanowienie z 9 października 2014 r., IV CZ 70/14

   …spór pomiędzy stronami wykluczył zastosowanie w sprawie możliwości powołania się na 3 zarzut zatrzymania (ius retentionis), o którym mowa w art. 461 § 1 k.c., a to ze względu na wyłączenie tego zarzutu wobec osób, przeciwko którym zgłoszone jest roszczenie o zwrot rzeczy użyczonych (art. 461 § 2…

5. Sąd Najwyższy, uchwała z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23

   …trzy artykuły, tj. art. 461, 496 i 497, które – wobec lakoniczności regulacji – wywołują wiele problemów interpretacyjnych. Zgodnie z art. 461 k.c. zobowiązany do wydania cudzej rzeczy może ją zatrzymać aż do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot…

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 7 stycznia 2005 r., IV CK 204/04

   …„z tytułu nakładów” za niezrozumiały, w przepisach art. 497 w zw. z art. 496 k.c. nie ma bowiem mowy o „nakładach”, natomiast przepis art. 461 § 1 k.c. nie mógł stanowić podstawy prawnej tego zarzutu, skoro dotyczy prawa zatrzymania przysługującego zobowiązanemu do wydania rzeczy, a nie…

7. Sąd Najwyższy, wyrok z 3 lutego 2011 r., I CSK 261/10

   …zatrzymania, a zatem odnosi się do rzeczy ruchomych. Wbrew stanowisku skarżącej przepis ten nie obejmuje prawa zatrzymania uregulowanego w art. 461 § 1 k.c., które nie zawiera uprawnienia do sprzedaży rzeczy. Stanowi jedynie środek do wymuszenia zaspokojenia lub zapewnienia, że zaspokojenie…

8. Sąd Najwyższy, wyrok z 19 stycznia 2005 r., I CK 476/04

   …po opuszczeniu wymienionego lokalu. 8 Oczywistym nieporozumieniem jest więc powoływanie się powodów na prawo zatrzymania wynikające z art. 461 § 1 k.c. (zob. na ten temat np. uzasadnienie wyroku SN z dnia 10 września 1993 r., I CR 115/93, OSNC 1994/7-8/161). Skoro podstawy kasacji okazały…

9. Sąd Najwyższy, wyrok z 16 grudnia 2009 r., I CSK 184/09

   …rozważań zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie. Rozstrzygana była przy tym jednolicie w odniesieniu do prawa zatrzymania przewidzianego w art. 461 i art. 496-497 k.c. W doktrynie podkreślano, że istota prawa zatrzymania, którego funkcją jest jedynie wywarcie presji na drugą stronę, aby…

10. Sąd Najwyższy, wyrok z 5 marca 2009 r., II CSK 484/08

    …art. 496 w związku z art. 497 k.c. prawa zatrzymania nie można uznać za skutecznie złożone. Według ustanawiającego ogólne prawo zatrzymania art. 461 § 1 k.c., zobowiązany do wydania cudzej rzeczy może ją zatrzymać, aż do chwili zaspokojenia lub zabezpieczenia przysługujących mu roszczeń o zwrot…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 461 (350)

Historia zmian

Bez zmian od 19 maja 2026 r.