Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2022 r., II AKa 35/22

wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2022 r., II AKa 35/22

Tekst

1 Sygn. akt II AKa 35/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 13 maja 2022 r.

3 Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie:

4 Przewodniczący: SSA – Adam Wrzosek (spr.)

5 Sędziowie: SA – Ewa Jethon

6 SA – Katarzyna Capałowska

7 Protokolant: – st. sekr. sąd. Anna Grajber

8 przy udziale oskarżycielki subsydiarnej D. K.

9 po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2022 r.

10 sprawy Z. B., syna S. i C. z domu J., urodz. (...) w G.

11 oskarżonego z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k.

12 na skutek apelacji, wniesionych przez pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej i obrońcę oskarżonego

13 od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie

14 z dnia 9 listopada 2021 r. sygn. akt V K 104/19

15 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że orzeczoną wobec oskarżonego Z. B. karę pozbawienia wolności podwyższa do 2 (dwóch) lat i 3 (trzech) miesięcy, a karę grzywny do 250 (dwustu pięćdziesięciu) stawek dziennych, określając wysokość jednej stawki na kwotę 100 (stu) zł;

16 I. w pozostałej części tenże wyrok utrzymuje w mocy;

17 II. zasądza na rzecz Skarbu Państwa od oskarżonego Z. B. przypadające na niego koszty sądowe w sprawie, w tym 5 400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem opłaty za obie instancje;

18 III. zasądza od oskarżonego na rzecz na rzecz oskarżycielki subsydiarnej D. K. 1 200 (tysiąc dwieście) zł tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym.

Uzasadnienie

UZASADNIENIE

19 Formularz UK 2

20 Sygnatura akt

21 II AKa 35/22

22 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

23 2

24 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

25 1.1 Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

26 Wyrok Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt V K 104/19

27 1.2 Podmiot wnoszący apelację

28 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

29 ☒ pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego

30 ☐ oskarżyciel prywatny

31 ☒ obrońca

32 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

33 ☐ inny

34 1.3. Granice zaskarżenia

35 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

36 ☒ na korzyść

37 ☒ na niekorzyść

38 ☒ w całości

39 ☒ w części

40 ☐

41 co do winy

42 ☒

43 co do kary

44 ☒

45 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

46 1.3.2. Podniesione zarzuty

47 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji.

48 ☒

49 art. 438 pkt 1 k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

50 ☐

51 art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

52 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

53 ☒

54 art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

55 ☒

56 art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

57 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

58 ☒

59 art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

60 ☐

61 art. 439 k.p.k.

62 ☐

63 brak zarzutów

64 1.4. Wnioski

65 ☒

66 uchylenie

67 ☒

68 zmiana

69 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

70 2.1. Ustalenie faktów

71 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

72 Lp.

73 Wskazać oskarżonego.

74 Wskazać fakt.

75 Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

76 Z. B.

77 niekaralność oskarżonego

78 informacja z KRK, k.348-352,

79 wyrok w sprawie Sądu Rejonowego Warszawa – Śródmieście w Warszawie z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II K189/07

80 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

81 Lp.

82 Wskazać oskarżonego.

83 Wskazać fakt.

84 Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

85 2.2. Ocena dowodów

86 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

87 Wskazać fakt

88 Dowód

89 Zwięźle o powodach uznania dowodu.

90 wskazany w pkt 2.1.1.

91 wskazane w pkt 2.1.1.

92 Fakt uznany za udowodniony wynika z ujawnionych dokumentów.

93 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

94 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

95 Wskazać fakt

96 Dowód

97 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu.

98 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

99 Lp.

100 Zarzut

101 Apelacja obrońcy oskarżonego:

102 1. bezwzględna przyczyna odwoławcza, określona w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. w związku z obrazą art. 55 § 1 k.p.k. albowiem pokrzywdzonej nie doręczono zawiadomienia prokuratora nadrzędnego o utrzymaniu w mocy powtórnego postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego, wobec czego termin do złożenia subsydiarnego aktu oskarżenia nie rozpoczął swojego biegu, a w sprawie brak jest skargi uprawnionego oskarżyciela,

103 2. mająca wpływ na treść wyroku obraza art. 7 k.p.k. poprzez uznanie za w pełni wiarygodne zeznań oskarżycielki subsydiarnej D. K., w sytuacji istnienia licznych sprzeczności pomiędzy jej depozycjami, wskazania przez pokrzywdzoną, że nie uiszczała pożyczek zaciągniętych w lombardzie (vide: zeznania k.157: „Tych dwóch ostatnich pożyczek, których dokumenty są w aktach, nie zdążyłam wykupić”), stwierdzenia, że pokrzywdzona zaciągała liczne kredyty i pożyczki w różnych instytucjach finansowych, spłacając nimi zadłużenie swoje oraz swojego syna – co w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nasuwa wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń pokrzywdzonej odnośnie braku zaciągnięcia pożyczki zabezpieczonej wekslem,

104 3. mająca wpływ na treść wyroku obraza art. 9 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. w zw. z art. 366 § 1 k.p.k. poprzez brak dokonania z urzędu czynności w postaci zwrócenia się do banków działających na terenie Polski o udzielenie informacji, czy pokrzywdzona zaciągała kredyty lub pożyczki, przesłanie zawartych w tym zakresie umów i wydruków, celem ustalenia rzeczywistej skali zadłużenia pokrzywdzonej i istnienia po jej stronie potrzeby zawarcia z oskarżonym lub inną osobą umowy pożyczki,

105 4. mająca wpływ na treść wyroku obraza art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. poprzez oddalenie wniosku obrońcy o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego M. K., w sytuacji, gdy opinia ta miała istotne znaczenie dla ustalenia, czy oskarżony wypełnił znamiona przypisanego mu czynu, zaś zmiana właściwości fizycznych środka kryjącego naniesionego odręcznie mogła być skutkiem innych okoliczności aniżeli naniesienie go przez dokonaniem wydruku treści dokumentu, a istnieją wątpliwości, czy możliwe jest, że tusz środka piśmienniczego nie pokrywał w pełni powierzchni papieru w taki sposób, że drobiny wcześniej ulokowanego tuszu mogły być widoczne w świetle mikroskopu elektronowego, czy wpływ na wynik badania mógł mieć czas dokonania wydruku oraz umieszczenia podpisu na dokumencie (np. bezpośrednio po wydrukowaniu) oraz rodzaj środka piśmienniczego,

106 5. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, który miał wpływ na jego treść, polegający na ustaleniu, że oskarżony działał z zamiarem bezpośrednim popełnienia przestępstwa oszustwa od nieokreślonego momentu w 2015 r. do 25 listopada 2015 r. i wypełnił znamiona przypisanych mu przestępstw, podczas gdy:

107 a) istnienie po stronie oskarżonego zamiaru nie wynika z żadnego przeprowadzonego dowodu,

108 b) nie ustalono sposobu w jaki oskarżony wszedł w posiadanie dokumentów podpisanych przez pokrzywdzoną, skoro pokrzywdzona zeznała, że nie znała oskarżonego, a bez wiedzy o istnieniu kartek z podpisami in blanco pokrzywdzonej nie mógł powstać u oskarżonego zamiar. Zgodnie zaś z depozycjami pokrzywdzonej zostawiała ona kartki opatrzone swoimi podpisami w lombardzie,

109 c) złożenie powództwa do sądu, nawet pozbawionego podstaw faktycznych i prawnych, nie może być uznane za popełnienie przestępstwa tzw. „oszustwa sądowego”,

110 d) nawet w przypadku ustalenia istnienia po stronie oskarżonego zamiaru kierunkowego popełnienia przypisanego mu przestępstwa, elementem kluczowym dla odpowiedzialności karnej jest określenie momentu powstania zamiaru popełnienia przestępstwa – określenie go w sposób opisany w zaskarżonym wyroku nie jest wystarczające, a domniemania w tym zakresie nie mogą być stosowane na niekorzyść oskarżonego.

111 Apelacja pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej.

112 1.rażąca niewspółmierność orzeczonej kary – prawidłowa ocena całokształtu okoliczności sprawy winna prowadzić do wniosku, że karą współmierną winna być kara w wymiarze 4 lat pozbawienia wolności i 250 stawek dziennych grzywny, przy przyjęciu wysokości jednej stawki na kwotę 200 zł,

113 2. obraza art. 64 § 1 k.k. z uwagi brak zastosowania tego przepisu w opisie i w kwalifikacji czynu przypisanego oskarżonemu.

114 ☐ zasadny

115 ☐ częściowo zasadny

116 ☒ niezasadny

117 ☐ zasadny

118 ☐ częściowo zasadny

119 ☒ niezasadny

120 ☐ zasadny

121 ☐ częściowo zasadny

122 ☒ niezasadny

123 ☐ zasadny

124 ☐ częściowo zasadny

125 ☒ niezasadny

126 ☐ zasadny

127 ☐ częściowo zasadny

128 ☒ niezasadny

129 ☐ zasadny

130 ☒ częściowo zasadny

131 ☐ niezasadny

132 ☐ zasadny

133 ☐częściowo zasadny

134 ☒ niezasadny

135 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny lub niezasadny.

136 Zarzuty podniesione w apelacji obrońcy oskarżonego Z. B. nie są zasadne.

137 Ad 1.

138 Określony w art. 55 § 1 k.p.k. miesięczny termin do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia jest terminem prekluzyjnym, co oznacza, że nie podlega on przywróceniu i jest nieprzekraczalny. Termin ten należy obliczać od daty doręczenia pokrzywdzonemu zawiadomienia o postanowieniu prokuratora nadrzędnego o utrzymaniu w mocy powtórnie wydanego postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania, o którym mowa w art. 330 § 2 k.p.k., a nie od daty zawiadomienia o takim postanowieniu pełnomocnika pokrzywdzonego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 29.07.2015 r., II K 98/15, OSNKW 2015/12/102; postanowienie Sądu Najwyższego z 11.03.2015 r., V KZ 6/15, OSNKW 2015/8/70; wyrok Sądu Najwyższego z 26.02.2014 r., III KK 6/14, OSNKW 2014/9/70). Negatywne konsekwencje procesowe dla pokrzywdzonego wiążą się z przekroczeniem wyżej wymienionego terminu prekluzyjnego, nie zaś z dokonaniem czynności w postaci wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia po wydaniu przez prokuratora nadrzędnego, określonego wyżej postanowienia, a przed doręczeniem zawiadomienia o jego wydaniu. W takiej sytuacji subsydiarny akt oskarżenia ma status skargi uprawnionego oskarżyciela i w konsekwencji inicjuje postępowanie zmierzające do rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego za zarzucany mu czyn przestępny. W takim rozumieniu art. 55 § 1 k.p.k. wyraża się gwarancyjny charakter zawartego w tym przepisie terminu prekluzyjnego, w odniesieniu do sytuacji faktycznej i prawnej oskarżonego (zob. teza 9 do art. 55 w Komentarzu do Kodeksu postępowania karnego pod. red. Dariusza Świeckiego, LEX/el. 2022).

139 Należy zwrócić uwagę, że judykaty cytowane w uzasadnieniu apelacji, o których mowa też wyżej w niniejszym uzasadnieniu, dotyczą sytuacji, gdy zawiadomienie o postanowieniu prokuratora nadrzędnego doręczono pokrzywdzonemu i jego pełnomocnikowi, przy czym pokrzywdzony otrzymał je wcześniej, a subsydiarny akt oskarżenia został wniesiony w terminie miesiąca od doręczenia zawiadomienia pełnomocnikowi lecz w momencie jego złożenia termin ten w odniesieniu do pokrzywdzonego został przekroczony.

140 Nie można też nie zauważyć, że prokurator wydając w dniu 3 kwietnia 2019 r. powtórne postanowienie o umorzeniu śledztwa zarządził doręczenie odpisów wydanego postanowienia zarówno pokrzywdzonej, jak i jej pełnomocnikowi (k.796 akt postępowania przygotowawczego) i tak je doręczono, z tym, iż pokrzywdzonej na adres pełnomocnika (k. 801 i k. 802 akt postępowania przygotowawczego). Pokrzywdzona D. K. nie kwestionowała zaś prawidłowości tego rodzaju doręczenia.

141 Ad 2.

142 Sąd Okręgowy zauważył, że zeznania pokrzywdzonej nie są w pełni spójne i występują w nich pewne nieścisłości. Jednocześnie Sąd Okręgowy podniósł, ze wynika to nie tyle z zawansowanego wieku pokrzywdzonej, ale przede wszystkim ze znacznego upływu czasu i związanego z nim naturalnego procesu zacierania się zdarzeń w pamięci i nakładania się ich na siebie. Brak jest podstaw do kwestionowania powyższego stanowiska Sądu pierwszej instancji. Zeznania pokrzywdzonej zezwalały na ustalenie, że otrzymując pożyczkę w lombardzie przy ul. (...) w W. podpisała ona weksel in blanco oraz dwa czyste arkusze papieru. Sąd Okręgowy zasadnie stwierdził, że:

143 - pokrzywdzona zeznała, że ona i jej syn znajdowali się w złej sytuacji finansowej, nie kwestionowała, iż korzystała z kredytów bankowych oraz utraciła zdolność kredytową,

144 - co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zeznania pokrzywdzonej są jednoznaczne, konsekwentne i konkretne. Pokrzywdzona stanowczo zaprzeczyła, że pożyczyła od oskarżonego kwotę 250 000 zł i zawarła w tym zakresie z oskarżonym pisemną umowę. Jednocześnie przyznała, że podpisała weksel in blanco i dwa czyste arkusze papieru, jako konieczną formalność do uzyskania w lombardzie przy ul. (...) w W. pożyczki w kwocie 10 000 zł,

145 - zeznania pokrzywdzonej znajdują oparcie w opinii biegłego z zakresu kryminalistycznych badań dokumentów M. K., który stwierdził, że podpis o brzmieniu: (...) na dokumencie o nazwie: „DEKLARACJA WYSTAWCY WEKSLA” został złożony in blanco, tj. przed wydrukowaniem treści zasadniczej dokumentu,

146 - w świetle zasad doświadczenia życiowego i logiki nie do przyjęcia jest, że oskarżony pożyczył nieznanej kobiecie liczącej wówczas ponad 80 lat bez prowizji i żadnego zabezpieczenia rzeczowego kwotę 250 000 zł, którą przekazał w gotówce.

147 Obrońca oskarżonego cytując w petitum apelacji (zarzut z pkt 2) i w uzasadnieniu apelacji fragmenty zeznań pokrzywdzonej podnosi, że z depozycji pokrzywdzonej wywnioskować można, iż nie spłaciła ona wszystkich pożyczek zaciągniętych w lombardzie przy ul. (...) w W.. Okoliczność ta w świetle zeznań D. K. jest bezsporna. Nie stanowi ona jednakże podstawy do podważania ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy w zakresie czynu przypisanego oskarżonemu. To, że pokrzywdzona nie spłaciła w całości pożyczek zaciągniętych w powyższym lombardzie w wysokości 10 000 zł nie oznacza też, że zawarła z oskarżonym umowę pożyczki na kwotę 250 000 zł, podpisała tę umowę, weksel i deklarację wystawcy weksla, tj. dokumenty, które oskarżony dołączył do pozwu o zasądzenie od pokrzywdzonej kwoty 250 000 zł, wniesionego do Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie i zarejestrowanego pod sygnaturą II Ns 244/15.

148 Bezspornym jest, że D. K. podpisała weksel in blanco, który dołączono do wyżej wymienionego pozwu (vide: zeznania pokrzywdzonej, opinia biegłej z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów K. G., opinia biegłego z zakresu kryminalistycznych badań dokumentów M. K.). Nie ulega też wątpliwości, że podpisy widniejące na umowie pożyczki i deklaracji weksla są podpisami D. K., które zostały złożone na czystych arkuszach papieru (vide: zeznania pokrzywdzonej). Biegły M. K. w wydanej opinii – która w tym zakresie nie jest kwestionowana – stwierdził, że zawarte w deklaracji wystawcy weksla i umowie pożyczki zapisy naniesione pismem ręcznym, zostały wykonane przez oskarżonego. Z zapisów w umowie pożyczki wynika, że Z. B. udzielił D. K. pożyczki w kwocie 250 000 zł. Z kolei z deklaracji weksla wynika, że D. K. zaciągnęła u oskarżonego pożyczkę w kwocie 250 000 zł i wystawiła weksel, który remitent Z. B. ma prawo wypełnić do kwoty 250 000 zł. Biegły M. K. jednoznacznie wykazał, że podpis na deklaracji weksla został naniesiony przed umieszczeniem znajdującego się tam tekstu będącego formularzem deklaracji wystawcy weksla. Formularz ten został wydrukowany na arkuszu papieru opatrzonym podpisem pokrzywdzonej. Tego rodzaju wniosek biegły wyprowadził po ustaleniu, że:

149 - linia podpisu pokrzywdzonej jest nieregularna,

150 - pasta długopisowa w podpisie rozłożona jest wzdłuż włókien papieru, a nie wzdłuż kierunku kreślenia,

151 - ślady pasty długopisowej, znajdujące się poza linią pisma, nie wynikają z naturalnego nanoszenia środka kryjącego,

152 - występuje zmiana kolorystyki linii podpisu,

153 - brak jest reliefu,

154 - drobiny toneru znajdują się na powierzchni środka kryjącego.

155 Uzasadniając powyższe stanowisko biegły wskazał, że w urządzeniach laserowych typu: drukarka, kserokopiarka lub urządzenie wielofunkcyjne utrwalenie wydruku polega na wtopieniu tonera w papier w temperaturze 140 – 200 stopni C oraz jego dociśnięciu w celu trwalszego połączenia z podłożem. Wysoka temperatura tego procesu powoduje zmiany właściwości fizycznych środka kryjącego naniesionego odręcznie, a jego nacisk może zaburzyć przebieg linii graficznej (tj. rozkład substancji kryjącej środka pisarskiego) oraz spowodować zanik reliefu. Poza tym, w trakcie wydruku urządzenie laserowe pozostawia na powierzchni papieru drobiny tonera widniejące min. na linii pisma. Powyższy wniosek potwierdza również analiza mikroskopowa ilości drobin tonera znajdujących się na powierzchni graficznej i na powierzchni niezapisanej w promieniowaniu podczerwonym. Wykonując podpis powierzchnia papieru zostaje naruszona poprzez jej wgłębienie, powstaje tzw. relief. Tym samym, kiedy podpis zostaje wykonany przed nadrukiem, na podłożu we wgłębieniu linii graficznej zostanie naniesiona mniejsza ilość drobin tonera, niż na powierzchni papieru znajdującej się poza linią pisma, co ma miejsce w odniesieniu do dokumentu poddanego badaniu (vide: treść opinii biegłego M. K.). Opinia powyższa wyklucza zatem, aby pokrzywdzona podpisała dokument będący deklaracją wystawcy weksla, co uwiarygadnia zeznania przez nią złożone, w tym twierdzenia o podpisaniu weksla i dwóch czystych arkuszy papieru. W tym stanie rzeczy dokonana przez Sąd Okręgowy ocena materiału dowodowego nie wykracza poza ramy określone w art. 7 k.p.k.

156 Ad 3.

157 Obrońca oskarżonego w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji miał możliwość złożenia wniosku dotyczącego uzyskania z banków informacji dotyczących umów kredytowych i pożyczek zaciągniętych przez D. K.. Nie było przy tym potrzeby poczynienia w powyższym zakresie ustaleń z urzędu. Pokrzywdzona nie negowała bowiem, że faktycznie zaciągała kredyty w bankach. Ustalenia powyższe, w tym co do wysokości zadłużenia, nie dają podstawy do formułowania wniosku, że pokrzywdzona zawarła umowę pożyczki z oskarżonym, w oparciu o którą wystąpił on z pozwem o zasądzenie od D. K. kwoty 250 000 zł.

158 Ad 4.

159 Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku obrońcy oskarżonego o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego M. K. i w postanowieniu wydanym na rozprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko (k. 538 - 539). Biegły M. K. – o czym mowa we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia – precyzyjnie wyjaśnił dlaczego przyjął, że nadruk na dokumencie w postaci deklaracji wystawcy weksla został naniesiony na arkusz papieru, na którym wcześniej został złożony podpis przez pokrzywdzoną. Stawiając zarzut dopuszczenia się przez Sąd Okręgowy obrazy art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. obrońca nie przedstawił argumentacji podważającej zasadność postanowienia o oddaleniu wniosku dotyczącego przeprowadzenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego M. K.. Zarzut sformułowany przez obrońcę ogranicza się bowiem do rozważań, czy wywołane działaniem urządzenia laserowego zmiany w strukturze podpisu złożonego przez pokrzywdzoną mogły zostać spowodowane jakimś innym, bliżej nie określonym działaniem oraz czy możliwym jest, aby tusz ze środka piśmienniczego nie pokrywał w pełni powierzchni papieru w taki sposób, że drobiny wcześniej ulokowanego tuszu mogły być widoczne w świetle mikroskopu elektronowego, a nadto, czy wpływ na wynik badania mógł mieć czas dokonania wydruku oraz nakreślenia podpisu oraz rodzaj środka piśmienniczego. Uwadze obrońcy najwyraźniej umknęło, że opinia w zakresie twierdzeń i wniosków w niej zawartych jest jednoznaczna i kategoryczna. Tym samym bezprzedmiotowym byłoby odnoszenie się przez biegłego do rozważań zawartych we wniosku o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii, a powielonych w przedmiotowym zarzucie odwoławczym.

160 Ad 5.

161 Do przypisanie sprawcy przestępstwa oszustwa z art. 286 § 1 k.k. niezbędne jest wykazanie, że działał on z zamiarem bezpośrednim kierunkowym. Zdaniem obrońcy istnienie tego rodzaju zamiaru u oskarżonego wykluczone jest z uwagi na to, że Sąd Okręgowy nie ustalił sposobu w jaki oskarżony wszedł w posiadanie dokumentów stanowiących podstawę do wniesienia przez niego pozwu przeciwko pokrzywdzonej o zapłatę. W świetle ustaleń poczynionych w sprawie bezspornym jest, że oskarżony nie miał bezpośredniego kontaktu z pokrzywdzoną i nie zawarł z nią umowy pożyczki. Zamiar przestępczy, o którym mowa w zaskarżonym wyroku, powstał u oskarżonego w momencie kiedy przystąpił on do naniesienia na arkusze papieru opatrzone podpisami pokrzywdzonej druków formularzy umowy pożyczki i deklaracji wystawcy weksla, a najpóźniej w momencie wypełnienia tych formularzy ręcznie naniesionymi zapisami o udzieleniu pożyczki D. K.. Kolejnym etapem było złożenie pozwu do Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie, do którego dołączono powyższe dokumenty oraz wypełniony weksel. Dokładne ustalenie przeprowadzenia czynności poprzedzających złożenie pozwu, a związanych z wytworzeniem powyższych dokumentów, nie było możliwe. Dlatego też Sąd pierwszej instancji przyjął za datę początkową przypisanego oskarżonemu przestępnego zachowania nieustalony okres w 2015 r.

162 To, czy oskarżony brał udział – jak to stwierdził obrońca w uzasadnieniu apelacji – „w szerzej zakrojonym przestępczym procederze w porozumieniu z innymi osobami”, czy też działał samodzielnie nie uniemożliwiało poczynienia ustaleń, o których mowa w zaskarżonym wyroku. Oskarżony swoim działaniem zrealizował wszystkie istotne elementy przypisanego mu czynu. Miał on świadomość, że nie udzielił pokrzywdzonej pożyczki, co najmniej wypełnił formularze umowy pożyczki i deklaracji wystawcy weksla oraz złożył pozew przeciwko pokrzywdzonej, do którego dołączył powyższe dokumenty wraz z wekslem zawierającym nieprawdziwe oświadczenie, że w stosunku do pokrzywdzonej ma wierzytelność na sumę 250 000 zł.

163 Skoro Z. B. brał aktywny udział w wytwarzaniu fałszywych dokumentów, to brak ustaleń co do okoliczności w jakich uzyskał on weksel oraz dwa arkusze papieru podpisane przez pokrzywdzoną nie może dyskwalifikować zaskarżonego rozstrzygnięcia, pozostającego pod ochroną art. 7 k.p.k. Ustalenia te mogłyby być podważone jedynie w przypadku wykazania, że nie mogły one mieć miejsca, a tego rodzaju argumentacji apelacja nie zawiera.

164 Naniesienie na podpisane przez pokrzywdzoną arkusze papieru nieprawdziwych treści o zawarciu przez pokrzywdzoną umowy pożyczki z oskarżonym i złożeniu oświadczenia, o którym mowa w deklaracji wystawcy weksla, wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 270 § 1 k.k. Użycie tych dokumentów i weksla zawierającego nieprawdziwą informację, że został on wystawiony przez pokrzywdzoną na rzecz oskarżonego na sumę 250 000 zł, poprzez dołączenie tych dokumentów do pozwu wyczerpuje znamiona art. 270 § 2 k.k. Konsekwencją złożenia przez oskarżonego pozwu, którego żądania zostały oparte na sfałszowanych dokumentach, było uzyskanie przez niego nakazu zapłaty, a więc autentycznego dokumentu zawierającego nieprawdziwe treści z uwagi na celowe wprowadzenie w błąd Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie o istnieniu pożyczki udzielonej pokrzywdzonej prze oskarżonego. Tego rodzaju zachowanie stanowi przestępstwo z art. 272 k.k.

165 Czyn przypisany oskarżonemu składa się z kilku zachowań, którym – jak wykazano wyżej – towarzyszył zamiar doprowadzenia pokrzywdzonej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, co zasadnie skutkowało ich zakwalifikowaniem jako działania opisanego w art. 12 k.k.

166 Zarzuty podniesione w apelacji pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej.

167 Częściowo zasadny jest tylko zarzut dotyczący niewspółmierności kary orzeczonej wobec oskarżonego.

168 Ad 1.

169 W dniu rozpoznania sprawy na rozprawie odwoławczej wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II K 651/06, skazujący oskarżonego za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zb. z art. 272 k.k. w zb. z art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności uległ zatarciu. Zatarciu uległ też wcześniejszy wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II K 189/07, na którego podstawie skazano oskarżonego za czyny z art. 238 k.k. w zb. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., z art. 276 k.k., z art. 286 § 1 k.k. na karę łączną 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat.

170 Ad 2.

171 Ma rację skarżący, że to, iż przypisany oskarżonemu czyn przestępny zakończył się na fazie usiłowania, wynikało z postępowania pokrzywdzonej, która podjęła działania prawne zmierzające do uchylenia zapadłego nakazu zapłaty, uzyskanego przez oskarżonego przy użyciu sfałszowanych dokumentów. Nie można zatem uznać, że zakończenie czynu przestępnego na powyższej formie stadialnej stanowi okoliczność łagodzącą o istotnym znaczeniu.

172 Zachowanie oskarżonego, jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy, cechuje wysoka społeczna szkodliwość, a nadto nie było ono działaniem przypadkowym, a zaplanowanym, przemyślanym i przygotowanym, a następnie konsekwentnie realizowanym. Nie bez znaczenia jest, że oskarżony:

173 - w celu osiągnięcia zamierzonego celu wprowadził w błąd Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie, do którego złożył pozew oparty na sfałszowanych dokumentach, co świadczy nie tylko o zuchwałości oskarżonego ale także o poczuciu bezkarności,

174 - swoje działanie skierował w stosunku do osoby w podeszłym wieku i bez skrupułów chciał wzbogacić się jej kosztem, pozbawiając, w przypadku osiągnięcia zamierzonego celu całego majątku, w tym mieszkania – na co zwrócił uwagę skarżący w uzasadnieniu apelacji.

175 Sąd odwoławczy może dokonać korekty kary orzeczonej przez sąd pierwszej instancji w przypadku stwierdzenia, że jest ona rażąco niewspółmierna w rozumieniu, o którym mowa w art. 438 pkt 4 k.p.k. Ma to miejsce wtedy, gdy na podstawie okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na wymiar kary, można byłoby przyjąć, że zachodzi wyraźna różnica pomiędzy karą wymierzoną przez sąd pierwszej instancji a karą, jaką należałoby wymierzyć w następstwie prawidłowego zastosowania dyrektyw wymiaru kary. Na gruncie art. 438 pkt 4 k.p.k. nie chodzi przy tym o każdą ewentualną różnicę w ocenie co do wymiaru kary, ale o różnicę tak zasadniczą, iż karę wymierzoną nazwać można byłoby – również w znaczeniu potocznym – rażąco niewspółmierną, tj. niewspółmierną w stopniu nie dającym się wręcz zaakceptować.

176 Prawidłowa ocena okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w kwestii kary, o których mowa wyżej, prowadzi do wniosku, że w stosunku do oskarżonego orzeczono karę zbyt łagodną w rozumieniu, o którym mowa w art. 438 pkt 4 k.p.k. i oceny tej nie zmienia to, że oskarżony zgodnie z obowiązującym prawem nie jest osobą karaną, a przypisany mu czyn miał miejsce 7 lat temu. Z tych też względów należało zmienić zaskarżony wyrok w sposób wskazany w wyroku odwoławczym.

177 Wniosek

178 Wnioski zawarte w apelacji obrońcy oskarżonego:

179 1.uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.,

180 ewentualnie

181 2.zmiana zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego,

182 ewentualnie

183 3.uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

184 Wnioski zawarte w apelacji pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej:

185 zmiana zaskarżonego wyroku poprzez:

186 1.podwyższenie orzeczonych kar do 4 lat pozbawienia wolności i 250 stawek dziennych grzywny po 200 zł stawka,

187 2.uzupełnienie opisu czynu przypisanego oskarżonemu o działanie w warunkach powrotu do przestępstwa, określonych w art. 64 § 1 k.k.,

188 3. uzupełnienie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu o art. 64 § 1 k.k.

189 ☐ zasadny

190 ☐ częściowo zasadny

191 ☒ niezasadny

192 ☐ zasadny

193 ☐ częściowo zasadny

194 ☒ niezasadny

195 ☐ zasadny

196 ☐ częściowo zasadny

197 ☒ niezasadny

198 ☐ zasadny

199 ☒ częściowo zasadny

200 ☐ niezasadny

201 ☐ zasadny

202 ☐ częściowo zasadny

203 ☒ niezasadny

204 ☐ zasadny

205 ☐ częściowo zasadny

206 ☒ niezasadny

207 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny lub niezasadny.

208 Wnioski zawarte w apelacji obrońcy oskarżonego:

209 z przyczyn, o których mowa wyżej, wnioski zawarte w powyższej apelacji są niezasadne.

210 Wnioski zawarte w apelacji pełnomocnika oskarżycielki subsydiarnej:

211 z przyczyn przedstawionych wyżej, jedynie wniosek dotyczący kar orzeczonych wobec oskarżonego okazał się częściowo za zasadny.

212 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

213 Wskazać wszystkie okoliczności, które sąd uwzględnił z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia

214 i podniesionych zarzutów (art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k.).

215 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności.

216 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

217 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

218 1.3 1

219 Przedmiot utrzymania w mocy

220 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy.

221 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

222 1.3.1 1.

223 Przedmiot i zakres zmiany

224 Podwyższenie wysokości orzeczonych wobec oskarżonego kar pozbawienia wolności i grzywny.

225 Zwięźle o powodach zmiany.

226 Powody zmiany zaskarżonego wyroku zostały wskazane w pkt 3 niniejszego uzasadnienia.

227 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

228 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

229 ☐ art. 439 k.p.k.

230 Zwięźle o powodach uchylenia.

231 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

232 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

233 Zwięźle o powodach uchylenia.

234 Konieczność umorzenia postępowania

235 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

236 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia.

237 4.

238 Konieczność warunkowego umorzenia postępowania

239 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

240 Zwięźle o powodach uchylenia i warunkowego umorzenia ze wskazaniem podstawy prawnej warunkowego umorzenia postępowania.

241 5.

242 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

243 Zwięźle o powodach uchylenia.

244 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

245 5.4. Inne rozstrzygnięcia z wyroku

246 Lp.

247 Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

248 Przytoczyć okoliczności.

249 6. Koszty Procesu

250 Wskazać oskarżonego.

251 Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

252 Przytoczyć okoliczności.

253 Z. B.

254 III i IV

255 Na podstawie art. 626 § 1, art. 628, art. 640 § 1 k.p.k., art. 2 ust. 1 pkt 5, art. 3 ust. 1, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 23.06.1973 r. o opłatach w sprawach karnych (t.j. Dz. U. z 1983 Nr 49, poz. 223) obciążono oskarżonego kosztami postępowania w sprawie, w tym wydatkami za obie instancje.

256 W związku z treścią wyroku Sądu Apelacyjnego – w oparciu o rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) – zasądzono od oskarżonego na rzecz oskarżycielki subsydiarnej koszty poniesione przez nią w związku z ustanowieniem pełnomocnika w postępowaniu odwoławczym.

257 7. PODPIS

258 Adam Wrzosek

259 Ewa Jethon Katarzyna Capałowska

260 1.3 Granice zaskarżenia

261 Wpisać kolejny numer załącznika 1

262 Podmiot wnoszący apelację

263 obrońca oskarżonego

264 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

265 orzeczenie o winie

266 1.3.1 Kierunek i zakres zaskarżenia

267 ☒ na korzyść

268 ☐ na niekorzyść

269 ☒ w całości

270 ☐ w części

271 ☐

272 co do winy

273 ☐

274 co do kary

275 ☐

276 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

277 1.3.2 Podniesione zarzuty

278 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji.

279 ☐

280 art. 438 pkt 1 k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

281 ☐

282 art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

283 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

284 ☒

285 art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

286 ☒

287 art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

288 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

289 ☐

290 art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

291 ☐

292 art. 439 k.p.k.

293 ☐

294 brak zarzutów

295 1.4. Wnioski

296 ☒

297 uchylenie

298 ☒

299 zmiana

300 1.3 Granice zaskarżenia

301 Wpisać kolejny numer załącznika 2

302 Podmiot wnoszący apelację

303 pełnomocnik oskarżycielki subsydiarnej

304 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

305 brak przypisania oskarżonemu działania w warunkach powrotu do przestępstwa, określonych w art. 64 par. 1 k.k. oraz orzeczenie o karze

306 1.3.1 Kierunek i zakres zaskarżenia

307 ☐ na korzyść

308 ☒ na niekorzyść

309 ☐ w całości

310 ☒ w części

311 ☐

312 co do winy

313 ☒

314 co do kary

315 ☒

316 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

317 1.3.2 Podniesione zarzuty

318 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji.

319 ☒

320 art. 438 pkt 1 k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

321 ☐

322 art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

323 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

324 ☐

325 art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

326 ☐

327 art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

328 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

329 ☒

330 art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

331 ☐

332 art. 439 k.p.k.

333 ☐

334 brak zarzutów

335 1.4. Wnioski

336 ☐

337 uchylenie

338 ☒

339 zmiana