Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2025 r., III AUa 90/24

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2025 r., III AUa 90/24

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 90/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 4 czerwca 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący:

6 Sędzia Barbara Białecka

7 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca 2025 r. w S.

8 sprawy A. S. i B. J.

9 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

10 o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu

11 na skutek apelacji organu rentowego

12 od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt VI U 361/23

13 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala odwołania,

14 2. zasądza od A. S. i B. J. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. kwoty po 630 (sześćset trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje wraz z ustawowymi odsetkami należnymi za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach, do dnia zapłaty.

15 Barbara Białecka

16 Sygn. akt III AUa 90/24

Uzasadnienie

17 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. decyzją z 17 lipca 2023 r., nr (...), stwierdził, że A. S. jako pracownik u płatnika składek (...) B. J. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 lutego 2023 r.

18 Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli ubezpieczona A. S. i płatnik składek B. J., domagając się zmiany zaskarżonej decyzji, poprzez ustalenie, że ubezpieczona podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 lutego 2023 r. oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazali, że w niniejszej sprawie organ rentowy nie przesłuchał ani ubezpieczonej, ani płatnika składek. Podjęte przez ubezpieczoną zatrudnienie nie miało na celu skorzystania z zasiłku chorobowego, nie miała ona zaplanowanego wcześniej leczenia, czy też długotrwałej nieobecności w pracy, a fakt przejścia na zwolnienie chorobowe był spowodowany zdarzeniem losowym (przedźwignięciem w pracy). Zawarta przez nich umowa o pracę nie była pozorna, a ubezpieczona realizowała wszelkie czynności wskazane w przedłożonym organowi rentowemu zakresie obowiązków.

19 Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

20 Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 28 grudnia 2023 r. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. z dnia 17 lipca 2023 roku znak Nr (...) w ten sposób, że ustalił, iż A. S. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 lutego 2023 roku jako pracownik płatnika B. J. (pkt I) oraz zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. na rzecz ubezpieczonej A. S. i płatnika składek B. J. kwoty po 180 złoty tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II).

21 Podstawę rozstrzygnięcia stanowił następująco ustalony stan faktyczny i rozważania prawne:

22 A. S. ur. (...), posiada wykształcenie wyższe w zakresie finansów i rachunkowości ze specjalizacją rachunkowości jednostek gospodarczych. Przed zatrudnieniem w (...) B. J. pracowała w (...) Sp. z o.o. na stanowiskach od sprzedawcy do dyrektora sprzedaży.

23 W dniu 1 lutego 2023 r. ubezpieczona zawarła z (...) B. J. umowę o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem 8.317,21 zł brutto. Zakres jej obowiązków był znacznie szerszy niż jej poprzedniczki, należało do niego: organizowanie i przydzielanie pracy, w tym wieloetapowe tworzenie i motywowanie zespołu, by wypracować dla firmy jak najlepsze wyniki, rekrutacja pracownika, negocjacje z nowoprzyjętym pracownikiem w zakresie warunków pracy i płacy, wprowadzanie nowej osoby do zespołu, dbałość o zrównoważoną pracę zespołu, motywacja pracowników do pracy; kontrola i sprawdzanie formalności związanych z rozliczeniem pracowników oraz firmy, stały kontakt z profesjonalną firmą prowadzącą księgowość, prowadzenie i rozwój portali społecznościowych, marketing, dbanie o prawidłowe funkcjonowanie lokalu, zgodnie z zasadami BHP, sanepid i PPOŻ. Ubezpieczona odbyła szkolenia BHP i PPOŻ. Pracę rozpoczęła w dniu 1 lutego 2023 r., a jej miejscem pracy był G.. Pracowała również zdalnie. Szkolona i przygotowywana do pracy była przez M. S., której to obowiązki przejęła. M. S. zatrudniona była u płatnika składek od września 2021 roku do marca 2023 roku na stanowisku menagera w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem około 3.000-3.500 zł. Jej rezygnacja z pracy spowodowana była wyjazdem za granicę.

24 Płatnik składek (...) B. J. został zarejestrowany w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w dniu 2 października 2017 r. Miejsce wykonywania działalności znajduje się przy ulicy (...) w miejscowości D.. Jej przedmiotem jest głównie działalność pokojów zagadek, domów strachów, miejsc do tańczenia i w zakresie innych form rozrywki lub rekreacji organizowanych w pomieszczeniach lub w innych miejscach o zamkniętej przestrzeni. W imieniu firmy umowę o pracę z ubezpieczoną zawarł B. J., który jest jej partnerem. Firma zatrudnia również kilku pracowników na podstawie umowy zlecenia, których pracę nadzorowała ubezpieczona.

25 W kwietniu 2023 roku ubezpieczona doznała urazu kręgosłupa w trakcie pomocy płatnikowi składek w przenoszeniu baniaków z ropą na ul. (...) w G.. U ubezpieczonej rozpoznano skoliozę oraz zespół mięśniowo-powięziowy odcinka L/S kręgosłupa. W okresie od 10 kwietnia 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. odbyła rehabilitację w związku z urazem. Płatnik składek wypłacił jej wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy od 6 kwietnia 2023 r. do 8 maja 2023 r. Następnie ubezpieczona złożyła wniosek do organu rentowego o wypłatę zasiłku chorobowego za okresy od 9 maja 2023 r. do 9 czerwca 2023 r., od 10 czerwca 2023 r. do 10 lipca 2023 r., 13 czerwca 2023 r. oraz od 26 czerwca 2023 r. do 24 lipca 2023 r. Po zwolnieniu lekarskim wróciła do pracy.

26 Decyzją z dnia 17 lipca 2023 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. stwierdził, że A. S. jako pracownik u płatnika składek (...) B. J. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 lutego 2023 r.

27 Sąd Okręgowy ocenił, że odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

28 Na wstępie Sąd Okręgowy wskazał, że decydujące w przedmiotowej sprawie było ustalenie, czy w okresie od 1 lutego 2023 r. A. S. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik płatnika składek (...) B. J.. Dokonywana przez organ rentowy kontrola zgłoszeń do ubezpieczenia oraz prawidłowości i rzetelności obliczenia składki oznacza przyznanie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych kompetencji do badania samego tytułu ubezpieczenia wynikającego z zawarcia umowy o pracę, a zatem badania również ważności takiej umowy. Jednym z przejawów realizowania się stosunku pracy na tle interesu publicznego jest obowiązkowe uczestnictwo pracownika w systemie ubezpieczeń społecznych.

29 Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 roku, poz. 1230; dalej jako ustawa systemowa), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. W myśl art. 13 pkt 1 ustawy systemowej, następuje to od dnia nawiązania stosunku pracy, do dnia jego ustania. Jednak o tym, czy dany stosunek prawny łączący dwa podmioty może być uznany za stosunek pracy, rozstrzygają przepisy prawa pracy.

30 Stosownie do treści definicji zawartej w art. 2 k.p., pracownikiem jest osoba zatrudniona między innymi na podstawie umowy o pracę. Użyty w powyższym przepisie zwrot „zatrudniona” oznacza istnienie między pracownikiem a pracodawcą szczególnej więzi prawnej o charakterze zobowiązaniowym, tj. stosunku pracy. Istotą tegoż stosunku jest – w świetle art. 22 § 1 k .p. - uzewnętrznienie woli umawiających się stron, z których jedna deklaruje chęć wykonywania pracy określonego rodzaju w warunkach podporządkowania pracodawcy, natomiast druga – stworzenia stanowiska pracy i zapewnienia świadczenia pracy za wynagrodzeniem. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 k. p.). Zgodnie z art. 22 § 1 k. p. stosunek pracy to relacja prawna łącząca pracodawcę i pracownika, na której treść składają się wzajemne prawa i obowiązki. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, zasadniczym elementem konstrukcyjnym stosunku pracy jest zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy pod kierownictwem pracodawcy w czasie i miejscu przez niego wyznaczonym za wynagrodzeniem. Swoistość stosunku pracy wyraża się w jego cechach, które odróżniają go od stosunków cywilnoprawnych, a także zwyczajowej, okazjonalnej pomocy członków najbliższej rodziny świadczonej na rzecz określonego przedsiębiorcy, w ramach których świadczona jest praca. Do tych właściwości stosunku pracy należą: dobrowolność zobowiązania, zarobkowy charakter stosunku pracy, osobisty charakter świadczenia pracy oraz podporządkowanie pracownika co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy, wyrażające się również w możliwości wydawania pracownikowi poleceń dotyczących pracy.

31 Sąd Okręgowy wskazał, że strony umowy mogą dowolnie ustalać wzajemne stosunki prawne i układać relacje, jednakże zasada swobody umów doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń, w której to zawarcie postanowień umownych prowadzi do naruszenia prawa, obejścia obowiązujących przepisów prawa, do nadużycia prawa, czy wreszcie do naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej. Oczywistym jest, że treść lub cel stosunku prawnego nie mogą sprzeciwiać się właściwości (naturze) tego stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego (art. 353¹k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Jako podstawowe cechy stosunku pracy doktryna i orzecznictwo podaje osobiste świadczenie pracy, odpłatność, podporządkowanie i ryzyko pracodawcy. O ile takie cechy jak odpłatność czy osobiste świadczenie pracy mogą być także charakterystyczne dla stosunków cywilnoprawnych to podporządkowanie pracownika czy też podleganie kierownictwu ma charakter konstrukcyjny dla istnienia stosunku pracy. Dla stwierdzenia, że ta cecha występuje w treści stosunku prawnego, z reguły wskazuje się na takie elementy, jak: określony czas pracy i określone miejsce wykonywania czynności, podpisywanie list obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy, a także obowiązek przestrzegania norm pracy; obowiązek wykonywania poleceń przełożonych; oraz wykonywanie zadań pod nadzorem kierownika.

32 Sąd Okręgowy wyjaśnił, że orzecznictwo dopuszcza także w stosunkach pracy świadczenie pracy w ramach tzw. podporządkowania autonomicznego według którego podporządkowanie pracownika może polegać na określeniu przez pracodawcę czasu pracy i wyznaczeniu zadań, natomiast co do sposobu ich realizacji pracownik ma pewien zakres swobody. Na podporządkowanie składa się kilka elementów (co do sposobu wykonania pracy, co do czasu oraz co do miejsca), przy czym nie jest konieczne, by w każdym stanie faktycznym elementy te wystąpiły łącznie, z uwagi na potrzebę dostosowania realiów wykonywania stosunku pracy do sposobu działania współczesnej gospodarki, wymagającej w wielu branżach większej samodzielności i niezależności (a przez to kreatywności) pracownika. Istota pracowniczego podporządkowania sprowadza się jednak do tego, że pracownik nie ma samodzielności w określaniu bieżących zadań, ponieważ to należy do sfery pracodawcy organizującego proces pracy.

33 W ocenie Sądu pierwszej instancji, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że ubezpieczona zawarła z płatnikiem składek umowę o pracę, którą świadczyła od 1 lutego 2023 r. W niniejszej sprawie konieczne jest ustalenie, czy praca jaką wykonywała ubezpieczona na rzecz płatnika składek miała cechy charakterystyczne dla stosunku pracy, tj. konieczność osobistego wykonywania pracy, wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem i na jego ryzyko. Organ rentowy w spornej decyzji podnosił, że brak jest dowodów, które dawałyby podstawę do przyjęcia, że ubezpieczona wykonywała czynności wynikające z podpisanej umowy o pracę. Poddał w wątpliwość wiarygodność przedłożonych przez płatnika składek dokumentów. Odmówił mocy dowodowej protokołowi szkolenia BHP z dnia 14 czerwca 2021 r. oraz listom płac. Podniósł również niezgodność, co do miejsca wykonywania pracy przez ubezpieczoną. Zdaniem organu rentowego płatnik składek nie potrzebował pracownika na stanowisku menagera, gdyż nie istniał zespół, którym miałaby kierować. Ponadto poddał w wątpliwość doświadczenie zawodowe ubezpieczonej na tym stanowisku.

34 Zdaniem Sądu Okręgowego, argumentacja organu rentowego jest nietrafna i nie sposób się z nią zgodzić. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało ponad wszelką wątpliwość, iż zatrudnienie ubezpieczonej A. S. przez płatnika składek (...) B. J. było zgodne z prawem. Płatnik wiedział o rezygnacji z pracy M. S., co powodowało konieczność zatrudnienia nowego pracownika na jej stanowisko. M. S. do momentu wygaśnięcia stosunku pracy szkoliła ubezpieczoną i przekazywała jej swoje obowiązki. Zakres obowiązków ubezpieczonej był znacznie szerszy niż jej poprzedniczki, a dodatkowo posiadanie przez nią sporego doświadczenia zawodowego w kierowaniu zespołem osób, w pełni uzasadnia otrzymywane przez nią wynagrodzenie w wysokości 8.317,21 zł brutto. Zatrudnienie przez płatnika swojej partnerki nie jest niczym podejrzanym, albowiem strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 353 ( 1 )k.c.). Ponadto ubezpieczona faktycznie wykonywała nałożone na nią obowiązki, pracując od poniedziałku do piątku w pełnym wymiarze czasu pracy. Obsługa escape roomu wymagała od niej codziennej aktywności jeżeli zważyć, że wiązała się z nadzorem nad osobami zatrudnionymi na podstawie umowy zlecenia. Wbrew twierdzeniom pozwanego szkolenie BHP zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a wskazane w zawartej umowie o pracę miejsce pracy jako D., podczas gdy faktycznym miejscem pracy ubezpieczonej był escape room znajdujący się w G. było niefortunne, ale w żaden sposób nie podważało ważności wykonywania przez strony umowy o pracę. Ponadto ubezpieczona nie musiała być zastępowana przez innego pracownika, ponieważ korzystała ze zwolnienia lekarskiego z uwagi na uraz kręgosłupa i wróciła do pracy. Okoliczności te wynikają z dokumentów zgormadzonych w aktach sprawy i aktach organu rentowego, a także zeznań ubezpieczonej A. S., płatnika składek B. J. oraz świadka M. S..

35 Świadek M. S. zeznała, że zatrudniona była u płatnika składek w okresie od września 2021 roku do marca 2023 roku na stanowisku menagera za wynagrodzeniem ok. 3.000-3.500 zł. Szkoliła i przygotowywała ubezpieczoną do przejęcia jej obowiązków w zakresie zarządzania marketingiem. Stosunek pracy zakończyła z powodu wyjazdu za granicę. Praca polegała na obsłudze menadżerskiej, promowaniu miejsca pracy, tworzeniu grafików, obsłudze klienta, prowadzeniu social mediów, szkoleniu nowych osób, księgowości i zlecaniu obowiązków innym pracownikom. Zeznała również, że ubezpieczona pracowała w G., a firma zatrudniała również 4 osoby na podstawie umowy zlecenia. Ponadto ubezpieczona brała udział w próbach ewakuacyjnych przeprowadzanych przez straż pożarną.

36 Ubezpieczona zeznała, że przed zatrudnieniem u płatnika składek pracowała w dużej korporacji na stanowiskach od sprzedawcy do dyrektora sprzedaży, zarabiała 4.000 zł netto. U płatnika składek zajmowała się rekrutacją pracowników, wdrażaniem ich do pracy, robieniem grafików, organizowaniem czasu pracy, wdrażaniem klientów przed grą, promowaniem w social mediach oraz kontaktowaniem się z księgowością. Brała udział w próbie ewakuacyjnej, która miała miejsce pod koniec lutego 2023 roku, odbyła szkolenie BHP i PPOŻ. Pracowała w G., a miejscowość D., wskazana na umowie o pracę wynika z błędu księgowości, gdyż jest to siedziba firmy. Pracowała 8 godzin dziennie, również zdalnie. Urazu kręgosłupa doznała w trakcie przenoszenia paliwa, w nieprawidłowy sposób stanęła na schodach przez co przeciążyła kręgosłup. Po zwolnieniu lekarskim wróciła do pracy.

37 Płatnik składek zeznał, że ubezpieczoną zatrudnił ze względu na jej kompetencje. Zajmowała się prowadzeniem całego escape roomu w G.. Miejscowość D. jest siedzibą firmy. Ubezpieczona pracowała również zdalnie. Do jej obowiązków należało m.in. rekrutacja pracowników, listy obecności, rozliczenia finansowe, prowadzenie social mediów. Zakres jej obowiązków był szerszy niż M. S., co uzasadniało przyznanie jej wyższego wynagrodzenia. Urazu kręgosłupa ubezpieczona doznała w trakcie pomaganiu mu w przenoszeniu paliwa, co było zdarzeniem nagłym i losowym. Po zwolnieniu lekarskim wróciła do pracy.

38 Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom świadka M. S., ubezpieczonej oraz płatnika, wskazując że były one spójne i logiczne oraz znajdowały potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Jednocześnie Sąd ten nie podzielił zdania organu rentowego i uznał, że w niniejszej sprawie materiał dowodowy potwierdza, że ubezpieczona świadczyła faktycznie pracę w ramach umowy o pracę na rzecz płatnika składek (...) B. J. w pełnym wymiarze od dnia 1 lutego 2023 r.

39 W ocenie Sądu pierwszej instancji, organ rentowy nietrafnie pomniejszył wartość dowodową zgromadzonych w sprawie dokumentów, albowiem w powiązaniu z zeznaniami świadka M. S., ubezpieczonej i płatnika składek, jednoznacznie świadczą one o wykonywaniu przez A. S. pracy w okresie od 1 lutego 2023 r. na rzecz (...) B. J.. Na podstawie zeznań można było stwierdzić, że ubezpieczona aktywnie i faktycznie pracowała na rzecz płatnika składek. Zeznania te potwierdziły również, iż faktycznym miejscem wykonywania pracy przez ubezpieczoną był escape room w G.. Natomiast charakter pracy i zakres czynności wynikały wprost z zawartej pomiędzy stronami umowy oraz informacji o warunkach zatrudnienia. Skarżący podjął się zatrudnienia ubezpieczonej we własnej firmie za wynagrodzeniem. Ubezpieczona przejawiała wolę świadczenia pracy i praca ta była faktycznie wykonywana. A. S. zajmowała się organizowaniem i przydzielaniem pracy, w tym wieloetapowym tworzeniem i motywowaniem zespołu, by wypracować dla firmy jak najlepsze wyniki, rekrutacją pracownika, negocjacjami z nowoprzyjętym pracownikiem w zakresie warunków pracy i płacy, wprowadzaniem nowej osoby do zespołu, dbałością o zrównoważoną pracę zespołu, motywacją pracowników do pracy; kontrolą i sprawdzaniem formalności związanych z rozliczeniem pracowników oraz firmy, stałym kontaktem z profesjonalną firmą prowadzącą księgowość, prowadzeniem i rozwojem portali społecznościowych, marketingiem oraz dbaniem o prawidłowe funkcjonowanie lokalu, zgodnie z zasadami BHP, sanepidu i PPOŻ.

40 Z tego względu, Sąd Okręgowy uznał, że ubezpieczona w okresie od 1 lutego 2023 r. spełniała wszystkie przesłanki, którymi charakteryzuje się zatrudnienie pracownicze i tym samym posiadała pracowniczy tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym na mocy art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej.

41 Sąd Okręgowy podkreślił, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązuje zasada kontradyktoryjności, i tak zgodnie z art. 6 k.c. obowiązek dowodzenia powoływanych przez stronę okoliczności koresponduje z wyrażoną w art. 232 k.p.c. zasadą inicjatywy procesowej stron. Organ rentowy w żaden sposób nie udowodnił, iż w okresie od 1 lutego 2023 r. stosunek prawny łączący ubezpieczoną z płatnikiem składek nie miał cech stosunku pracy. Pełnomocnik reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zgłosił w toku procesu wniosków dowodowych pozwalających na podzielenie czynionych przez niego zarzutów. Sąd Okręgowy ocenił zatem zasadność decyzji w oparciu o materiał dowodowy przedstawiony przez ubezpieczoną, który potwierdził fakt wykonywania pracy na rzecz płatnika. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, iż ubezpieczona faktycznie świadczyła pracę i otrzymywała stosowne wynagrodzenie, a zatem niewątpliwie brak jest podstaw do uznania, że sporny stosunek prawny nie miał cech stosunku pracy.

42 Z wyrokiem nie zgodził się organ rentowy, zaskarżając go w całości i zarzucając:

43 I. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 k.c.: przez jego błędną wykładnię i

44 bezzasadne przyjęcie, że ciężar udowodnienia faktu i okoliczności, dotyczących istnienia spornego stosunku prawnego, będącego tytułem ubezpieczenia, spoczywa na organie rentowym, w sytuacji gdy przedmiotowy, normatywny obowiązek dowodzenia jest w niniejszej sprawie po stronie przeciwnej, w szczególności ubezpieczonej;

45 II. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

46 1. art. 232 zd. l k.p.c. przez jego błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że ciężar udowodnienia faktu i okoliczności, dotyczących istnienia spornego stosunku prawnego, będącego tytułem ubezpieczenia spoczywa na organie rentowym, w sytuacji gdy przedmiotowy, normatywny obowiązek dowodzenia jest w niniejszej sprawie po stronie przeciwnej, w szczególności ubezpieczonej, która powyższym wymogom nie sprostała wobec jej zaniechań dowodowych;

47 2. pominięcie zasady kontradyktoryjności, znajdującej wyraz w art. 232 zd. 1 k.p.c. i

48 określającej, że to na stronie przeciwnej, tj. odwołujących spoczywa ciężar wykazania

49 okoliczności, dotyczących istnienia spornego stosunku prawnego, będącego tytułem

50 ubezpieczenia;

51 3. art. 227 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. i art. 327¹ § 1 pkt 1 k.p.c., m.in. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu pierwszej instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego (które miało wpływ na wynik sprawy), polegających na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w wyniku błędnego przyjęcia, że ubezpieczona podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u w/w, płatnika składek, tj. wykonywała faktycznie pracę u płatnika, a umowa o pracę nie została zawarta dla pozoru, wyłącznie ze świadomością zapewnienia ubezpieczonej gwarancji z ubezpieczenia społecznego w związku z chorobą, ponadto oparcie rozstrzygnięcia na subiektywnych zeznaniach ubezpieczonej i płatnika oraz świadka - M. S., w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że zatrudnienie ubezpieczonej znajdowało uzasadnienie, podczas gdy po powstaniu niezdolności do pracy płatnik nie zatrudnił innego pracownika na zastępstwo, ponadto w wyniku błędnego uwzględnienia odwołań w sytuacji, gdy takich podstaw nie było.

52 W oparciu o powyższe zarzuty, apelujący wniósł o:

53 1. zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez oddalenie odwołań;

54 2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego jej rozpoznania;

55 3. zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów

56 zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych.

57 W odpowiedzi na apelację ubezpieczona oraz płatnik składek wnieśli o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz odwołujących się kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki, z uwagi na nakład pracy pełnomocnika i całkowite zignorowanie przez organ obiektywnych argumentów powodów w przedmiocie wykazania świadczenia pracy przez A. S..

58 Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

59 Apelacja organu rentowego okazała się zasadna i skutkowała wydaniem orzeczenia o charakterze reformatoryjnym.

60 Na wstępie wskazać należy, iż postępowanie apelacyjne ma merytoryczny charakter i jest kontynuacją postępowania rozpoczętego przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 378 § 1 k.p.c., sformułowanie ustawowe „w granicach apelacji” oznacza, iż sąd drugiej instancji między innymi rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody, albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji oraz kontroluje poprawność postępowania przed sądem pierwszej instancji, orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., sygn. III CZP 49/07). Dodatkowo, dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, sąd drugiej instancji może podzielić i uznać za własne (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 października 1998 r., sygn. II CKN 923/97). Może również zmienić ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji, i to zarówno po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, jak i bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego postępowania (por. uchwała składu 7 sędziów Izby Cywilnej z 23 marca 1999 r., sygn. III CZP 59/98).

61 W ocenie Sądu Apelacyjnego, o ile Sąd pierwszej instancji zgromadził właściwie materiał dowodowy, stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, o tyle dokonał dowolnych ustaleń, pomijając szereg okoliczności towarzyszących zawarciu kwestionowanej przez organ umowy o pracę z 1 lutego 2023 r. Powtórna analiza zgromadzonych dowodów i ich ocena w całokształcie sytuacyjnym sprawy, doprowadziła Sąd Apelacyjny do przyjęcia ustaleń odmiennych, niż te, które zostały przyjęte przez Sąd Okręgowy, a w konsekwencji do uznania, iż w przedmiotowej sprawie ani płatnik, ani ubezpieczona nie wykazali, iż na podstawie umowy o pracę zawartej 1 lutego 2023 r. faktycznie doszło do nawiązania i realizacji legalnego stosunku pracy.

62 Sąd Odwoławczy miał na względzie również to, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych odpowiednie zastosowanie mają przepisy procedury cywilnej części ogólnej, zatem w myśl art. 3 k.p.c. strony i uczestnicy postępowania obowiązani są m.in. dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody. Płatnik oraz ubezpieczona posiadają status strony zbliżony do powoda, a odwołanie pełni w procesie rolę pozwu. To na stronie powodowej (płatniku oraz ubezpieczonej) spoczywa więc obowiązek wykazania prawdziwości swoich twierdzeń i dostarczania dowodów. Nawet, ewentualna bierność organu rentowego, w sytuacji niewiarygodnych twierdzeń płatnika, nie może spowodować, że sąd ad hoc jest zobowiązany bezkrytycznie przyznać rację twierdzeniom strony przeciwnej. Tym bardziej, gdy twierdzenia strony są nieracjonalne przez wzgląd na doświadczenie życiowe.

63 Odnosząc się do motywacji Sądu pierwszej instancji, wymaga przypomnienia, że przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, a przy tym w myśl art. 232 k.p.c. sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę. Ten ostatni przepis jest o tyle istotny, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako dystrybutor środków publicznych, reprezentuje interes ogólnospołeczny, który musi być poszanowany przez uczestników systemu dystrybucji. Również sąd, prowadzący postępowanie z udziałem tego rodzaju stron procesowych, powinien być wyczulony na wszelkie przejawy nadużyć ze strony podmiotów, czerpiących prawnie nieuzasadnione korzyści kosztem środków publicznych i w razie konieczności podejmować czynności dowodowe z urzędu. W tym sensie, sąd pracy i ubezpieczeń społecznych nie jest typowym sądem cywilnym, zdanym na zasadę kontradyktoryjności procesu, a aktywność dowodowa sądu w sytuacji wątpliwości dowodowych, powinna być normą, nie wyjątkiem. Prowadząc postępowanie w sprawie z zakresu ubezpieczeń, sąd zatem nie poprzestaje na rozważeniu skuteczności prawnej przedstawianych przez strony wersji zdarzeń faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie ogranicza się do weryfikacji stanowisk stron, lecz z udziałem stron prowadzi postępowanie dowodowe i samodzielnie ustala wynik tego postępowania, biorąc pod uwagę dowody zawnioskowane przez strony, ale też dopuszczone z urzędu, jak też wszystkie okoliczności rozpoznawanego przypadku.

64 Przypomnieć należy, że z nawiązaniem stosunku pracy wiążą się dalej idące konsekwencje prawnopubliczne, w tym obowiązkowe podleganie pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Tytułem obowiązkowego ubezpieczenia, zarówno emerytalno-rentowego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawy systemowej), jak i chorobowego na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy oraz wypadkowego, w myśl art. 12 ust. 1 powołanej ustawy, jest bowiem - zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy systemowej - pozostawanie w stosunku pracy. Na podstawie art. 13 pkt 1 cytowanej ustawy ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku i nie ma wątpliwości, że mowa tu o realnie istniejącym i realizowanym stosunku pracy. Nawiązanie stosunku pracy skutkuje zatem następczym powstaniem stosunku ubezpieczenia. Obydwa stosunki prawne istnieją równolegle, jednak mają inne cele, przy czym stosunek ubezpieczenia zabezpiecza pracownika materialnie na wypadek zdarzeń losowych. Stosunek pracowniczego ubezpieczenia społecznego jest konsekwencją stosunku pracy, a więc ma charakter wtórny i jako taki nie może stanowić jedynego uzasadnienia i prawnego umocowania dla zawarcia stosunku pracy. Nie ma też wątpliwości, że przesłankę nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia oraz wynikającego z tego stosunku prawa do świadczenia, stanowi przy tym nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz realne zatrudnienie pracownicze. Zgodnie z art. 22 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Istotą stosunku pracy jest również to, aby praca odbywała się pod kierownictwem pracodawcy, na rzecz pracodawcy, a pracownik musi stosować się do poleceń pracodawcy związanych zwłaszcza z organizacją i przebiegiem pracy. Umowa o pracę jest umową starannego działania. Świadcząc umowę o pracę pracownik jest podporządkowany pracodawcy co do czasu, miejsca i sposobu jej wykonywania. Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. Po stronie pracownika musi zatem istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z tej pracy za wynagrodzeniem. Z tych też względów celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być więc faktyczna realizacja treści stosunku pracy w granicach zakreślonych zawartą umową, nie zaś pozorowanie czynności pracowniczych.

65 Na gruncie podlegania ubezpieczeniom społecznym, w związku z nawiązaniem stosunku pracy, orzecznictwo wskazuje, że umowę o pracę uważa się za zawartą dla pozoru, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie z jej pracy korzystać (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2005 r., sygn. II UK 321/04). Do zawarcia umowy o pracę stosuje się, bowiem odpowiednio na podstawie odesłania zawartego w art. 300 k.p. przepisy części ogólnej Kodeksu Cywilnego, odnoszące się do wad oświadczenia woli (art. 82-88 k.c.). Zgodnie z art. 83 § 1 zd. 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Art. 83 k.c. charakteryzuje czynność prawną pozorną przez wskazanie trzech jej elementów, które muszą wystąpić łącznie: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę w każdym wypadku nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, nie może dojść, gdy zgłoszenie do ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zgłoszenie to następuje pod pozorem zatrudnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego: z 18 października 2005 r., sygn. II UK 43/05, z 18 maja 2006 r., sygn. III UK 32/06). Przy tym należy od razu wyjaśnić, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z 29 maja 2019 r., sygn. II UK 202/18, wyraził jednoznaczny pogląd, iż pozorność umowy o pracę zachodzi także wówczas, gdy praca jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę. Co istotne, ocena czy praca jest wykonywana na podstawie łączącego strony stosunku pracy, zależy przy tym od okoliczności konkretnej sprawy dotyczących celu, do jakiego zmierzały strony, oraz zachowania elementów konstrukcyjnych stosunku pracy, w tym w szczególności cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy.

66 Sąd Apelacyjny stanowczo stoi na stanowisku, że jedynym celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być faktyczna realizacja treści stosunku pracy w granicach zakreślonych umową, ponieważ taki cel wynika ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia umowy o pracę. Strony umowy o pracę, zatem w momencie zawierania umowy nie mogą zakładać, że jedynym celem tej umowy będzie realizacja świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez obowiązkowe włączenie pracownika w system ubezpieczeń społecznych. W przekonaniu Sądu Apelacyjnego, jeżeli celem i zamiarem stron umowy o pracę nie jest faktyczna realizacja treści stosunku pracy w granicach zakreślonych umową, a pracownik w rzeczywistości markuje wykonywanie czynności pracowniczych, dla zachowania na zewnątrz pozoru świadczenia pracy, to nie mamy do czynienia z umową o pracę w sensie legalnym, lecz jedynie z pozorem umowy o pracę. Żaden inny bezpośredni cel nie może bowiem uzasadniać zawarcia umowy o pracę, niż tylko rzeczywiste wykonywanie umówionej pracy za realnym wynagrodzeniem.

67 Zgodnie, bowiem z zasadą swobody umów, wynikającą z art. 353¹ k.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, co oznacza, że każda umowa musi być zgodna ze swoim społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, natomiast art. 5 k.c. stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Oczywiste jest, że przeznaczeniem umowy o pracę, zgodnie z art. 22 k.p. w zw. z art. 300 k.p. jest zatrudnienie pracownika za wynagrodzeniem, który będzie świadczył pracę na rzecz i ryzyko pracodawcy, racjonalne i konieczne dla pracodawcy, nie zaś stworzenie pozoru zatrudnienia pracowniczego tylko po to, by skorzystać ze świadczeń gwarantowanych powszechnym ubezpieczeniem społecznym.

68 Przenosząc powyższe na grunt niniejszego sporu, Sąd Apelacyjny przyjął, że ciężar dowodu w zakresie wykazania, że ubezpieczona podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako pracownik spoczywał na płatniku oraz ubezpieczonej, jako odwołujących się od decyzji. Skoro ubezpieczona oraz płatnik, wbrew wynikom postępowania kontrolnego organu sformułowanym w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, twierdzili, że ubezpieczona od dnia 1 lutego 2023 r. świadczyła pracę w warunkach reżimu pracowniczego na rzecz płatnika składek, to zobowiązani byli przedstawić dowody, ewentualnie fakty bezspornie wskazujące na tę okoliczność.

69 W realiach sprawy, dokonując oceny dowodów i istotnych ustaleń, Sąd Apelacyjny uwzględnił szereg okoliczności, towarzyszących czynnościom prawnym stron i miał przede wszystkim na uwadze, że do zawarcia umowy doszło pomiędzy osobami pozostającymi w bliskiej relacji rodzinnej, zważywszy że płatnikiem jest wieloletni partner ubezpieczonej. Przy tym, umowa dotyczyła zatrudnienia na istniejącym już stanowisku pracy, jednakże z dużo wyższym wynagrodzeniem, aniżeli poprzednio zatrudnianego pracownika. Natomiast obowiązki powierzone ubezpieczonej, po powstaniu niezdolności do pracy, płatnik wykonywał osobiście, nie zatrudniając nowego pracownika. W tej sytuacji faktycznej, kwestia podlegania pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego, wynikającego z zatrudnienia osoby bliskiej wymagała szczególnej rozwagi, wnikliwości i ostrożności w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane, nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ale legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy. Należy zauważyć, że brak formalnych przeciwwskazań do zatrudniania osób bliskich w ramach stosunku pracy, nie stanowi przyzwolenia na umowną dowolność, zaś organ ubezpieczeń społecznych posiada ustawową kompetencję do weryfikowania deklarowanego tytułu ubezpieczenia społecznego, zwłaszcza gdy stosunek prawny prima facie jest wątpliwy co do legalności. Rzeczywisty charakter pracowniczego zatrudnienia osób bliskich pracodawcy wymaga nie tylko stwierdzenia braku formalnych zakazów do ich zatrudniania w ramach stosunku pracy, ale rygorystycznych ustaleń i przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę bliską, obowiązków o cechach charakteryzujących stosunek pracy, wywołujących zobowiązanie pracownicze. Jest to niezbędne dla wyeliminowania z obrotu prawnego zachowań osób bliskich zmierzających do obejścia lub nadużycia prawa do korzystniejszego tytułu i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2004 r., sygn. II UK 314/03).

70 Sąd Apelacyjny, na potrzebę oceny rzeczywistego charakteru kwestionowanej umowy o pracę, dokonał odmiennej niż Sąd Okręgowy oceny zeznań ubezpieczonej, płatnika oraz powołanego świadka, a także przedłożonych przez skarżących dokumentów. Sąd Apelacyjny uznał, że zaoferowany przez skarżących materiał dowodowy nie potwierdził, że ubezpieczona pozostawała z partnerem w realnym stosunku pracy, realizowanym w pełnym wymiarze czasu pracy, w wyznaczonym umową miejscu pracy.

71 Po pierwsze, Sąd Apelacyjny ustalił, że bezsprzecznie pomiędzy płatnikiem a ubezpieczoną A. S. doszło do sporządzenia pisemnej umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku managera firmy (...). Jednakże analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie uniemożliwiała ustalenie, że ubezpieczona świadczyła pracę na rzecz płatnika na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w ustalonym miejscu pracy. Zarówno skarżący i świadek wskazali, że ubezpieczona pracowała w innych miejscach niż wskazane na umowie o pracę, tj. częściowo pracując zdalnie z domu a częściowo na ul. (...) w G.. Sąd zwrócił uwagę także na treść zeznań ubezpieczonej (k. 145), która zeznała, że zdalnie pomagała płatnikowi, a także że sama nadzorowała swoją pracę, a jedynie kluczowe rzeczy konsultowała z szefem. Jednocześnie płatnik nie wykazał, że przekazał ubezpieczonej środki niezbędne do wykonywania powierzonych obowiązków poza miejscem zatrudnienia, tj. nie był w stanie przestawić żadnych dokumentów potwierdzających udostępnienie ubezpieczonej służbowego laptopa oraz telefonu, mimo iż sam wskazywał, że ubezpieczona pracowała zdalnie a praca ta polegała na obsłudze mailowej i telefonicznej. W dniu 3 lipca 2023 r. płatnik złożył oświadczenie z którego wynika, że koszty numeru telefonu służbowego płatnik pokrywa w ramach prowadzonej działalności, natomiast w odniesieniu do laptopa służbowego, nie posiada stosownych dokumentów zakupu (k. 55). Jednocześnie, płatnik nie przedłożył dokumentów potwierdzających, że takie sprzęty zostały ubezpieczonej przekazane do użytkowania, w ramach wykonywania pracy poza siedzibą firmy.

72 Po drugie, w toku postepowania zarówno wyjaśniającego, jak i sądowego, A. S. oraz płatnik nie przedstawili żadnych wymiernych rezultatów pracy ubezpieczonej. Według zakresu czynności pracownika, do zakresu obowiązków ubezpieczonej należało m.in. organizowanie i przydzielanie pracy, w tym wieloetapowe tworzenie i motywowanie zespołu, by wypracować dla firmy jak najlepsze wyniki, rekrutacja pracownika, negocjacje z nowoprzyjętym pracownikiem w zakresie warunków pracy i płacy, wprowadzanie nowej osoby do zespołu, dbałość o zrównoważoną pracę zespołu, motywacja pracowników do pracy; kontrola i sprawdzanie formalności związanych z rozliczeniem pracowników oraz firmy, stały kontakt z profesjonalną firmą prowadzącą księgowość, prowadzenie i rozwój portali społecznościowych, marketing, dbanie o prawidłowe funkcjonowanie lokalu, zgodnie z zasadami BHP, sanepid i PPOŻ. Strony spornej umowy, poza złożeniem wytworzonej na cele niniejszego procesu dokumentacji pracowniczej (tj. umowa o pracę, informacja o warunkach zatrudnienia, zakres czynności pracownika, orzeczenie lekarskie, potwierdzenie zgłoszenia ubezpieczonej do ubezpieczeń społecznych, podpisane przez ubezpieczoną listy obecności wraz z miesięczną ewidencją czasu pracy, listy płac oraz potwierdzenia przelewów, notatka służbowa z 30 marca 2023 r. sporządzona na okoliczność przebiegu praktycznego sprawdzenia warunków ewakuacji, protokół szkolenia wstępnego w dziedzinie BHP) a także kilku wydruków z mediów społecznościowych oraz jednej wiadomości mailowej, pod którą widnieją dane, tj. imię i nazwisko ubezpieczonej, nie przedstawiły żadnych dowodów na faktyczne wykonywanie pracy na rzecz płatnika w reżimie pracowniczym. Przy czym podkreślenia wymaga, jak słusznie podkreśla apelujący, że szkolenie z zakresu BHP datowane zostało na dzień 14 czerwca 2021 r., zaś ubezpieczona została dopisana na liście uczestników szkolenia dopiero później, ze wskazaniem że nastąpiło to w dniu 1 lutego 2023 r. Nie sposób zatem zweryfikować, czy w rzeczywistości doszło do przeszkolenia ubezpieczonej w tym zakresie.

73 W ocenie Sądu Odwoławczego, wbrew twierdzeniom ubezpieczonej i płatnika, na podstawie załączonych wydruków również niemożliwym jest poczynienie ustaleń odnośnie wykonywania przez ubezpieczoną czynności pracowniczych. Przedstawione wydruki z mediów społecznościowych stanowią wyłącznie potwierdzenie tego, że zostały przez A. S. udostępnione, brak jednak jakiegokolwiek potwierdzenia, że wszystkie one zostały wytworzone przez ubezpieczoną. Co prawda organ rentowy zgodził się z płatnikiem, że na jednym ze zdjęć widnieje ubezpieczona, jednakże w dalszym ciągu nie przesądza to o wykonywaniu przez nią pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. Podobnie wydruk z wiadomości e-mail nie stanowi tego rodzaju potwierdzenia. Co istotne, twierdzą, iż ubezpieczona wykonywała swoje obowiązki od lutego do kwietnia 2023 r., tj. do momentu, w którym doznała urazu kręgosłupa. Zastanawiające jest zatem, że w przeciągu kilkumiesięcznego zatrudnienia ubezpieczona wysłałaby wyłącznie jedną wiadomość mailową. Również w odniesieniu do obowiązków jakimi miało być sprawowanie pieczy nad nowo zatrudnionymi pracownikami, odwołujący przedłożyli jedynie kilka umów zlecenia mających stanowić podstawę do przyjęcia, że w spornym okresie płatnik zatrudniał w firmie więcej osób. Strony nie przedstawiły zaś żadnych innych dowodów potwierdzających, że te osoby miały realny kontakt z ubezpieczoną, ani na czym miałyby polegać obowiązki ubezpieczonej w stosunku do tych pracowników.

74 Po trzecie, racjonalny pracodawca tworzy miejsca pracy wyłącznie w przypadku, gdy istnieje ku temu rzeczywista i realna potrzeba uzasadniona przesłankami ekonomicznymi i organizacyjnymi. U źródła każdej umowy o pracę stoi konieczność pozyskania pracownika do wykonywania prac zakreślonych przedmiotem działalności gospodarczej pracodawcy. Pracodawca kieruje się własną potrzebą gospodarczą i przy prawidłowym, ważnym stosunku pracy wyłącznie ta potrzeba jest sprawczym czynnikiem zatrudnienia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzano, że racjonalność i potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności zawartej umowy. W przedmiotowej sprawie wskazać należy, że podczas nieobecności ubezpieczonej, płatnik nie zatrudnił na miejsce ubezpieczonej żadnej innej osoby, choćby na podstawie umowy na czas określony, tj. do czasu powrotu nieobecnego pracownika, a jedynie sam przejął obowiązki służbowe managera (k. 54).

75 Co istotne, przed lutym 2023 roku u płatnika zatrudniona była tylko jedna osoba, tj. M. S.. Do zakresu obowiązków tego pracownika należała obsługa managerska oraz prowadzenie social mediów. Zatem były to obowiązki zbliżone do tych ustalonych z ubezpieczoną. Jednakże wynagrodzenie ubezpieczonej zostało ustalone na znacznie wyższym poziomie, tj. wynagrodzenie uzyskiwane przez M. S. wyniosło 3.000-3.500 zł, natomiast wynagrodzenie A. S. miało kształtować się na poziomie 8.300 zł. W toku postępowania płatnik wskazywał, że ubezpieczona miała większy zakres obowiązków aniżeli dotychczasowa pracownica, niemniej są to jedynie twierdzenia osoby szczególnie zainteresowanej uzyskaniem korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, niepoparte żadnym miarodajnym materiałem dowodowym. Ustalenie wynagrodzenia A. S. na tak wysokim poziomie, wbrew stanowisku płatnika, nie uzasadnia również przedłożony bilans z księgi za okres od 1 stycznia 2023 r. do 30 kwietnia 2023 r. Dokument ten potwierdza wyłącznie wysokość dochodów uzyskiwanych w okresie częściowego zatrudnienia ubezpieczonej, jednakże brak jest podobnego zestawienia informującego o dochodach uzyskiwanych przez firmę płatnika w pozostałych okresach jego działalności. Z tego względu twierdzenia płatnika, zgodnie z którymi zatrudnienie menagera wiązało się z rozwojem firmy i skutkowało uzyskiwaniem lepszych wyników finansowych w okresie zatrudnienia ubezpieczonej, były niemożliwe do zweryfikowania.

76 W ocenie Sądu Apelacyjnego, powyższe okoliczności pozwalały na jednoznaczny wniosek, co do braku ekonomicznej oraz gospodarczej potrzeby zatrudniania w spornym okresie ubezpieczonej na stanowisku managera.

77 W przedmiotowej sprawie istotną okolicznością była również kwestia doznanego przez ubezpieczoną urazu kręgosłupa. Z zeznań stron umowy wynika, że przyczyną doznanego urazu było przeciążenie kręgosłupa podczas przenoszenia podczas pracy kanistrów z paliwem. Co prawda powyższa czynność nie należała do zakresu obowiązków ubezpieczonej, jednakże M. S. wskazała, że w jej zakresie obowiązków nie było noszenia paliwa, lecz na polecenie płatnika również przenosiła kanistry (k. 144v). W konsekwencji tego zdarzenia A. S. stała się niezdolna do pracy, na okres około czterech miesięcy. Na potwierdzenie powyższego skarżący przedłożyli dokumentację medyczną ubezpieczonej z 6 kwietnia 2023 r. oraz zaświadczenie z (...) S. C. o przebiegu rehabilitacji z 30 czerwca 2023 r. (k. 110, 112).

78 Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z definicją zawartą w ustawie o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2025 r., poz. 257) za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą: 1) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych; 2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia; 3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Wskazywane przez skarżących zdarzenie, na skutek którego doszło do omawianego urazu, bez wątpienia wypełniało przesłanki wypadku przy pracy, jako zdarzenie nagłe wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz, które nastąpiło w związku z pracą podczas wykonywania przez pracownika poleceń przełożonego. Jednakże w przedłożonej dokumentacji brak jest informacji, że ubezpieczona doznała urazu na skutek wykonywanych obowiązków pracowniczych. Również brak jest jakiejkolwiek dokumentacji wskazującej na zgłoszenie przez płatnika zaistniałego zdarzenia jako wypadku przy pracy. Takie postępowanie skarżących jednoznacznie potwierdza, że pomiędzy ubezpieczoną a płatnikiem w rzeczywistości nie istniał rzeczywisty stosunek o cechach pracowniczych.

79 Jednocześnie Sąd Odwoławczy zauważa, że załączone do odwołania zalecenia lekarskie z 26 czerwca 2023 r., skierowane do ubezpieczonej z Zakładu (...), zawierają wskazanie do podjęcia terapii psychologicznej, zaś zapisane leki to D. – stosowany m.in. w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych uogólnionych. Powyższe wskazuje, że schorzenia ortopedyczne, tj. związane z kręgosłupem, nie stanowiły jedynej przyczyny powodującej korzystanie przez ubezpieczoną w spornym okresie ze świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

80 W związku z powyższym, Sąd Apelacyjny uznał, że choć z ustaleń sprawy wynika, że ubezpieczona wykonywała na rzecz płatnika pewne czynności, to brak było podstaw faktycznych do przyjęcia, że ta aktywność była realizowana w pełnym wymiarze godzin, w miejscu wskazanym w umowie o pracę, na rzecz i ryzyko pracodawcy.

81 Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wszystkie wymienione powyżej okoliczności miały na celu jedynie uwiarygodnić na zewnątrz istnienie i realizację stosunku pracy, który pomiędzy stronami w rzeczywistości nie istniał. W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny, nie miał wątpliwości, iż strony nawiązały fikcyjny stosunek pracy, stwarzając szereg formalnych i faktycznych pozorów jego realizacji, zaś ich jedynym zamiarem było włączenie ubezpieczonej do systemu ubezpieczeń społecznych jako pracownika i uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, m.in. w razie choroby. Całokształt okoliczności sprawy wskazuje, że ubezpieczona jedynie czasami pomagała płatnikowi w pracy, a okoliczność wykonywania przez ubezpieczoną czynności na rzecz płatnika, nie wynikały z faktu zawarcia umowy o pracę, lecz ewentualnie z pomocy osobie bliskiej przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Było to tym bardziej uzasadnione, że ubezpieczona, jako partnerka płatnika, już od kilku lat zamieszkiwała z nim pod jednym adresem, co dodatkowo pozwala na stwierdzenie, że strony spornej umowy prowadziły wspólne gospodarstwo domowe. Strony, zatem wzajemnie złożyły pozorne oświadczenia woli o zawarciu umowy o pracę z ubezpieczoną na stanowisku managera, w warunkach gdy ubezpieczona pracy nie realizowała i nie miała zamiaru realizować ustalonego zakresu obowiązków pracowniczych na warunkach wynikających z kodeksu pracy. Ubezpieczona podjęła natomiast czynności, markujące realne wykonywanie umowy, by w odbiorze zewnętrznym stworzyć wrażenie realnego zatrudnienia. Umowa jako pozorna była nieważna i nie rodziła tytułu do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym.

82 Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny uznał apelację organu rentowego za uzasadnioną i na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok.

83 O kosztach postępowania przez Sądem pierwszej i drugiej instancji orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, wynikającą z art. 98 § 1 i 3 k.p.c., przy czym na koszty strony wygrywającej postępowanie w pierwszej instancji złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika, ustalone na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 września 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935), zaś na koszty postępowania drugoinstancyjnego na podstawie § 9 ust. 2 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia. W związku z powyższym Sąd Apelacyjny zasądził od B. J. i A. S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwotę po 630 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje wraz z ustawowymi odsetkami należnymi za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty.

84 Sędzia Barbara Białecka