Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 maja 2023 r., I ACa 819/22

wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 maja 2023 r., I ACa 819/22

Tekst

1 Sygn. akt I ACa 819/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 15 maja 2023 r.

3 Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:

4 Przewodnicząca: Sędzia Anna Beniak (spr.)

5 Sędziowie: SA Bożena Wiklak

6 SA Eryk Dąbrowski

7 Protokolant: Kamila Jarosińska

8 po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2023 r. w Łodzi na rozprawie

9 sprawy z powództwa W. K. i E. K.

10 przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej z siedzibą we W.

11 o zapłatę i ustalenie ewentualnie o zapłatę

12 na skutek apelacji strony pozwanej

13 od wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu

14 z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt I C 196/20

15 1. oddala apelację;

16 2. zasądza od (...) Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą we W. na rzecz E. K. i W. K. łącznie kwotę 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

17 Sygn. akt I ACa 819/22

Uzasadnienie

18 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 lutego 2022 roku wydanym w sprawie

19 z powództwa E. K. i W. K. przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą we W. o zapłatę i ustalenie; ewentualnie o zapłatę, Sąd Okręgowy w Sieradzu:

20 1) ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) standardowe oprocentowanie, która została zawarta przez E. K., (...) Bank S.A.

21 z siedzibą we W. w dniu 12 lutego 2008 roku, jest nieważna;

22 2) zasądził od pozwanego (...) Bank S.A. z siedzibą

23 we W. na rzecz powodów E. K. i W. K. kwotę 75.563,74 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 lipca 2020 roku do dnia zapłaty;

24 3) zasądził od pozwanego (...) Bank S.A. z siedzibą

25 we W. solidarnie na rzecz powodów E. K. i W. K. kwotę 9.417 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu;

26 4) oddalił powództwo w pozostałej części;

27 5) nakazał pobrać od pozwanego (...) Bank S.A. z siedzibą we W. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Sieradzu kwotę 449,89 złotych tytułem brakujących kosztów procesu.

28 Apelację od tego wyroku wniósł pozwany Bank, który zarzucił:

29 I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

30 1. art. 235² § 1 pkt. 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i art. 278 k.p.c. poprzez:

31 - pominięcie wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości zgłoszonego w pkt. V lit. a - c petitum odpowiedzi na pozew, albowiem ustalenie okoliczności dotyczącej porównania kursów (...) w Banku i kursów (...) ustalanego przez NBP i inne banki w Polsce ma istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ pozwoliłyby ustalić, czy w świetle umowy łączącej strony kursy (...) ustalane przez Bank odbiegały od rynkowych wysokości tych kursów, a więc czy w stanie faktycznym sprawy doszło do naruszenia interesu powodów w stopniu rażącym, a także czy Bank mógł w sposób dowolny i arbitralny ustalać kursy w tabeli własnej,

32 - pominięcie wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości zgłoszonego w pkt. VI lit. d petitum odpowiedzi na pozew, albowiem ustalenie okoliczności dotyczących możliwości zastosowania w umowie kredytu powodów jednego rodzaju kursu zarówno do uruchomienia kredytu, jak i przeliczenia spłat rat kredytu ma istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ pozwoliłoby ustalić, czy klauzula różnicy kursowej jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy powodów, czy też jest uzasadniona w świetle istoty umowy, w tym jej ekonomiczno-gospodarczego charakteru,

33 - pominięcie wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości zgłoszonego w pkt. V lit. e petitum odpowiedzi na pozew, albowiem w stanie faktycznym sprawy w przypadku uznania postanowienia przewidującego uruchomienie kredytu po kursie z tabeli Banku za abuzywne, możliwe i zasadne jest zachowanie indeksowanego charakteru umowy, a jedynie zastąpienie podmiotu, który kurs ten ustala,

34 podczas gdy ustalenie tych okoliczności ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem pozwoli ustalić czy doszło do faktycznego, rażącego naruszenia interesu powodów, jak również pozwoli ustalić ewentualną wysokość zobowiązań pomiędzy stronami w przypadku uznania przez Sąd, że klauzula różnicy kursowej (klauzula spreadowa) ma charakter abuzywny; ustalenie tych okoliczności wymaga wiedzy specjalnej. Zdaniem strony pozwanej sporządzenie opinii w tym zakresie było niezbędne by rozpatrzeć niniejszą sprawę w sposób kompletny;

35 2. art. 278 k.p.c. w związku z art. 285 k.p.c. poprzez ustalenie stanu faktycznego na podstawie opinii biegłej M. D. (1) mimo, że opinia ta nie spełnia cech sformułowanych w wskazanych przepisach, a także znaczna jej części nie stanowi słów biegłego, a źródła powołane w niej poważają jej profesjonalizm i obiektywizm tym samym nie można było ją uznać za wiarygodną i wszechstronną, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych co miało wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy;

36 3. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie wybiórczej, a nie wszechstronnej oceny materiału dowodowego w sprawie a to poprzez:

37 a) całkowite pominięcie w sprawie okoliczności wynikających z zeznań powodów o tym, że powód w dacie zawierania umowy pracował za granicą i miał świadomość zmienności kursów walut (protokół zeznań powoda z dnia

38 25 listopada 2021 r. 29:23— 39:59 zapisu nagrania),

39 b) całkowite pominięcie w sprawie okoliczności wynikającej z dokumentu „Ocena wniosku o kredyt hipoteczny” dla umowy (...), a także „Spłat zarejestrowanych dla umowy (...), które wyraźnie ukazują, że w momencie badania zdolności powodów brano pod uwagę ryzyko kursowe przy obliczaniu możliwej raty. W oparciu o ten dokument hipotetyczna rata została wyliczona, jako rata kredytu PLN powiększona o 20 % wynosząca 2.350,15 zł. Analizując powyższe dokumenty wyraźnie widać, że powodowie wpłacając średnio kwotę ok. 1.350 złotych, tj. znacznie mniej niż zakładano przy wzroście kursu waluty. Ta okoliczność winna zostać wzięta pod uwagę przy ocenie przekroczenia zasad współżycia społecznego, a także przy ocenie wiarygodności zeznań powodów,

40 c) całkowite pominięcie w sprawie okoliczności wynikającej z oświadczenia powodów z dnia 12 lutego 2008 roku dotyczącego kredytów nominowanych do waluty obcej, oprocentowanych zmienną stopą procentową, z którego jasno wynika, że powodowie mieli świadomość ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu nominowanego do (...), a w szczególności tego, że zmiana kursu waluty spowoduje wzrost comiesięcznych rat spłaty kredytu/pożyczki hipotecznej oraz wzrost wartości całego zadłużenia. Okoliczność ta powinna być wzięta pod uwagę przy ocenie przekroczenia zasad współżycia społecznego, a także wiarygodności zeznań powodów,

41 d) dowolne uznanie, że Bank ustalał kurs waluty przyjęty do uruchomienia kredytu powodów w sposób dowolny czy arbitralny,

42 e) poczynienie ustaleń dotyczących zdolności kredytowej powodów, niepoinformowania powodów o ryzyku walutowym, o wpływie zmiany kursu (...) na wysokość raty ani o mechanizmie indeksacji wyłącznie na podstawie zeznań powodów, podczas gdy zeznania te są sprzeczne z:

43 

44 instrukcją udzielania kredytów/pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A (121-00),

45 

46 szczegółowymi zasadami udzielania kredytów/pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A (122-00),

47 

48 procedurą udzielania informacji o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej,

49 

50 procedurą obsługi kredytów i pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A (123-00),

51 

52 informacją o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej dla kredytobiorców hipotecznych,

53 

54 informatorem Fundacji na rzecz kredytu hipotecznego dla kredytobiorców (stan na 2007 roku),

55 

56 treścią samej umowy kredytu nominowanego do (...) nr

57 (...) (...) Standardowe Oprocentowanie z 12 lutego 2008 roku,

58 

59 treścią oceny wniosku kredytowego; treścią oświadczenia powodów

60 z dnia 12 lutego 2008 roku dotyczącym kredytów nominowanych do waluty obcej, oprocentowanych zmienną stopą procentową;

61 które to okoliczności winne być wzięte pod uwagę przy ocenie czy i w jakim stopniu w jakim stopniu doszło do naruszenia dobrych obyczajów i interesu konsumenta, a finalnie doprowadzić Sąd do uznania, że umowne prawa i obowiązki nie naruszyły interesu konsumenta w stopniu rażącym,

62 co zaś skutkowało następującymi błędnymi ustaleniami faktycznymi sprzecznymi z rzeczywistym stanem rzeczy lub też brakiem ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy (art. 368 §1¹ k.p.c.):

63 

64 błędnym ustaleniem przez Sąd I instancji, że Bank określa kurs walut (...) zastosowany do uruchomienia kredytu, w sposób dowolny i nieograniczony oraz, że rodzi to ryzyko, że kryteria stosowane przez Bank przy ustalaniu kursów walut mogą być oderwane od rzeczywistości rynkowej oraz ustalane w sposób arbitralny i nieprzewidywalny dla konsumenta,

65 

66 błędnym ustaleniem przez Sąd I instancji, że przed zawarciem umowy strona powodowa nie została poinformowana o ryzyku walutowym wynikającym z tytułu zaciągnięcia kredytu nominowanego do (...) w sposób właściwy,

67 

68 błędnym ustaleniem przez Sąd I instancji, że przed zawarciem umowy strona powodowa nie została poinformowana o zasadach indeksacji kredytu,

69 

70 brakiem ustalenia przez Sąd I instancji, że strona powodowa jako przeciętny konsument, a więc osoba dobrze poinformowana, uważna i ostrożna, posiadała wiedzę w jaki sposób na jej zobowiązanie wobec Banku wpływa kurs (...) z tabeli Banku, czym różni się ten kurs on od innych kursów, w tym NBP,

71 

72 brakiem ustalenia przez Sąd I instancji, że strona powodowa jako przeciętny konsument, a więc osoba dobrze poinformowana, uważna i ostrożna, posiadała wiedzę o występującej różnicy pomiędzy kursem uruchomienia, a kursem spłaty i konsekwencjach płynących dla nich z tego tytułu,

73 

74 brakiem ustalenia przez Sąd I instancji, że strona powodowa jako przeciętny konsument, a więc osoba dobrze poinformowana, uważna i ostrożna, posiadała wiedzę o zmienności kursu (...) w czasie oraz wpływie tej zmienności na wysokość jej zobowiązania z tytułu umowy kredytu walutowego,

75 

76 błędnym ustaleniem przez Sąd I instancji, że postanowienia umowy ukształtowane były w sposób naruszający równowagę kontraktową,

77 

78 brakiem ustalenia przez Sąd I instancji rzeczywistego wystąpienia

79 i rozmiaru naruszenia interesu konsumenta przez zawarcie w umowie spornych klauzul.

80 II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

81 1) art. 189 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie,

82 że powodom przysługuje interes prawny w formułowaniu żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że strona powodowa sformułowała roszczenie dalej idące - o zapłatę, a jednocześnie wydanie orzeczenia w sprawie o ustalenie nie zakończy definitywnie sporu pomiędzy stronami, wręcz przeciwnie otworzy drogę do formułowania wzajemnych roszczeń na tle rozliczenia umowy

83 - a w konsekwencji rozpoznanie sprawy i uwzględnienie powództwa

84 w sytuacji, gdy podlegało ono oddaleniu z uwagi na brak przesłanki materialnoprawnej;

85 2) art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego w związku z art. 4 ustawy z dnia

86 29 lipca 2011 roku o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że umowa ukształtowana była w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, podczas gdy obowiązek określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu ma zastosowanie do umów zawartych po dniu wejścia w życie nowelizacji

87 i potwierdza brak obowiązku po stronie Banku zawierania w umowach tych postanowień przed tym dniem;

88 3) art. 385¹ §1 k.c. w związku z art. 65 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie polegające na pominięciu w wykładni postanowień umowy kredytu, a to

89 § 2 ust. 1 oraz § 3 ust. 2 oraz zwyczajów mając na uwadze okoliczności towarzyszące zawarciu umowy o braku praktyki zamieszczania przez banki w sposób powszechnie dostępny i szczegółowy informacji o sposobie ustalania przez nie kursów walut, co w szczególności wynikało ze statusu banków jako uczestników rynku finansowego oraz podleganiu przez banki stałemu i szczegółowemu nadzorowi ze strony organów państwowych

90 w pełnym zakresie prowadzonej przez nie działalności bankowej (również w zakresie ustalania kursów walut), co skutkowało uznaniem, że umowa kredytu przyznawała Bankowi pełną dowolność w zakresie ustalania kursów kupna (...);

91 4) art. 385¹ § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie,

92 że warunek umowy stanowiący o indeksacji kredytu do (...) kursem pochodzącym od Banku jest sformułowany w sposób niejednoznaczny

93 i niejasny, podczas gdy literalne brzmienie tego postanowienia jest sformułowane prostym i zrozumiałym językiem, a interpretowane wraz

94 z postanowieniem § 2 ust. 2 umowy nr (...), przewidującym, że informacje o kwocie kredytu w (...), wysokości kursu ustalonego przez Bank w dniu uruchomienia kredytu zostaną określone w harmonogramie spłat przekazanym kredytobiorcy niezwłocznie po uruchomieniu kredytu, daje kredytobiorcy możliwość ustalenia rzeczywistej wysokości udzielonego kredytu w chwili uruchomienia kredytu - co jednocześnie immanentnie wynika z istoty kredytu indeksowanego do waluty obcej;

95 5) art. 385¹ § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.:

96 a) pominięcie, że norma zawarta w tym przepisie odrębnie traktuje przesłanki abuzywności w postaci sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącym naruszeniem interesów konsumenta, i dalej — przesłanka rażącego naruszenia interesów konsumenta wymaga porównania sytuacji konsumenta uregulowanej spornym postanowieniem z sytuacją, w której - w braku umownej regulacji - zastosowanie znalazłyby przepisy dyspozytywne, co przejawiło się w braku rozważenia jak kształtowało by się zobowiązanie powodów, gdyby w umowie zastosowano kurs średni NBP,

97 b) zastosowanie tego przepisu z pominięciem normatywnej treści ocenianych postanowień i ustalenie, że abuzywne są zarówno klauzula ryzyka kursowego jak i klauzula różnicy kursowej, podczas gdy z uzasadnienia wyroku wynika, dopuszczalność indeksacji kredytów zawieranych

98 z konsumentami, zaś w stanie fatycznym sprawy w przypadku uznania postanowienia przewidującego uruchomienie kredytu po kursie z tabeli Banku za abuzywne, zasadne jest zachowanie indeksowanego charakteru umowy, a jedynie zastąpienie podmiotu, który kurs ten ustala,

99 c) zastosowanie tego przepisu w sposób charakterystyczny dla kontroli abstrakcyjnej postanowień wzorców umownych, tj. z pominięciem okoliczności związanych ze świadomością i zgodą konsumenta, zawarciem i realizacją przez niego umowy;

100 6) art. 385¹ § 1 k.c. w związku z art. 385² k.c. poprzez ich błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że bez znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umowy kredytu dotyczących indeksacji pozostaje sposób wykonywania umowy przez Bank i sposób ustalania kursów przez Bank, podczas gdy ewentualne badanie abuzywności postanowienia umownego przewidującego indeksację kredytu wymaga ustalenia okoliczności, o których przedsiębiorca wiedział lub które mógł przewidzieć w chwili zawarcia umowy i które mogły wpływać na jej późniejsze wykonanie, zaś udowodnienie tych okoliczności może nastąpić w toku postępowania wyłącznie poprzez zbadanie stanu faktycznego wykonywania umowy;

101 7) art. 5 ust. 2 pkt 7 i pkt 10 Prawa bankowego w związku z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy przepisy te stanowią umocowanie Banku do współkształtowania wysokości świadczeń stron umowy kredytu, wskazując, że prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych, pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych oraz rozliczeń w obrocie dewizowym stanowią czynności bankowe, jeśli są wykonywane przez bank, zaś pozwany jest obowiązany do ogłaszania w miejscu wykonywania czynności, w sposób ogólnie dostępny, stosowane kursy walutowe, a zatem postanowienie umowne odsyłające do tabeli kursowej Banku nie może zostać uznane za abuzywne;

102 8) art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w związku z art. 6 Dyrektywy Rady 93/13/EWG

103 z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków

104 w umowach konsumenckich w związku z art. 58 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skutkiem uznania za abuzywne części postanowień umowy może być nieważność umowy w całości, podczas gdy w sytuacji kiedy poszczególne zapisy umowy zostaną uznane za nieważne, strony są związane umową w pozostałym zakresie a nadto celem tych przepisów, jest przywrócenie równowagi kontraktowej stron

105 w obowiązującym stosunku;

106 9) art. 58 k.c. w związku z art. 353¹ k.c. poprzez ich zastosowanie wskutek przyjęcia, że eliminacja z umowy kredytu postanowień określających mechanizm indeksacji skutkuje jej nieważnością, gdyż nie nadaje się do utrzymania w mocy po eliminacji abuzywnego mechanizmu, podczas gdy umowa stron po wyeliminowaniu odesłania do kursu z tabeli Banku może być wykonywana z odesłaniem do kursu średniego NBP;

107 a ponadto, z daleko posuniętej ostrożności procesowej zarzucam wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

108 10) art. 385¹ §1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu,

109 że Sąd w zakresie badania możliwości zastąpienia abuzywnego postanowienia umowy normą powszechnie obowiązującą, związany jest stanowiskiem strony, podczas gdy skutkiem stwierdzenia abuzywności kwestionowanych w pozwie postanowień umownych i wyeliminowania ich ze stosunku prawnego łączącego strony jest potrzeba odwołania się do przepisów dyspozytywnych, w celu określenia świadczeń stron i sposobu wykonania zobowiązania, przy zachowaniu jego charakteru wynikającego z treści zawartej umowy a w tej ocenie związany jest jedynie powszechnie obowiązującymi przepisami prawa;

110 11) art. 358 § 2 k.c., art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 roku - Prawo wekslowe oraz art. 5 pkt. 5 ustawy z dnia 9 października 2015 roku

111 o wsparciu kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy przepisy te na potrzeby tej konkretnej sprawy winny stanowić istotną wskazówkę odnośnie możliwego do zastosowania rynkowego kursu waluty w miejsce postanowienia umownego odsyłającego do kursów kupna waluty ustalanych przez Bank.

112 Na podstawie art. 380 k.p.c. pozwany wnosił o rozpoznanie przez Sąd odwoławczy postanowienia Sądu I instancji z dnia 10 lutego 2022 roku

113 o pominięciu wniosku dowodowego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu

114 z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i bankowości na okoliczności:

115 

116 weryfikacji mechanizmu ustalania przez Bank kursów kupna (...) w dniu zawarcia umowy i dniu jej uruchomienia, w stosunku do kursów ustalanych przez NBP oraz inne banki w Polsce;

117 

118 jak kursy kupna (...) ustalone przez Bank, a wykorzystane do przeliczenia uruchomionego kredytu, kształtowały się na tle kursów kupna NBP oraz kursów kupna ustalanych przez inne banki w Polsce;

119 

120 ustalenia czy Bank stosował się do wewnętrznych regulacji i obowiązujących przepisów w dniu zawarcia przedmiotowej umowy, dniu uruchomienia kredytu, dniach spłaty kredytu - w zakresie ustalania kursów walut oraz czy bank ustalając te kursy opierał się na obiektywnych i przejrzystych kryteriach;

121 

122 czy w dniu zawarcia przedmiotowej umowy kredytowej, dniu uruchomienia kredytu oraz dniach spłaty kredytu, w oparciu o przedstawione wewnętrzne dokumenty Banku oraz obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne - Bank miał możliwość (bez ponoszenia straty) stosowania jednego rodzaju kursu do uruchomienia kredytu jak i spłaty (tj. np. kurs kupna, kurs średni, kurs sprzedaży);

123 

124 przeliczenia uruchomienia kredytu i spłat rat kredytu po kursie średnim NBP dla (...) z zachowaniem zmiennego oprocentowania, tak jak kształtował się w czasie umowy.

125 Pozwany wnosił o zmianę tego postanowienia poprzez dopuszczenie

126 i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości przez Sąd odwoławczy na wnioskowane przez stronę okoliczności.

127 Nadto pozwany zgłosił ewentualny zarzut potrącenia wskazując,

128 że w przypadku nieważności umowy przysługuje mu w stosunku do powodów roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia w wysokości wypłaconego kapitału kredytu, tj. w kwocie 191.082,80 złotych, które potrąca z roszczeniem powodów o zwrot spłaconych rat kredytu.

129 Na podstawie art. 382 k.p.c. pozwany wnosił o przeprowadzenie dowodu

130 z następujących dokumentów na okoliczność wysokości wierzytelności przedstawionej do potrącenia i dokonania potrącenia:

131 

132 umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) standardowe oprocentowanie z dnia 12 lutego 2008 roku

133 (w aktach sprawy),

134 

135 dyspozycja uruchomienia kredytu (w załączeniu do odpowiedzi na pozew),

136 

137 harmonogram spłat kredytu (w załączeniu do odpowiedzi na pozew),

138 

139 zestawienie spłat rat kredytu wraz z ich rozksięgowaniem (w załączeniu do odpowiedzi na pozew),

140 

141 potwierdzenie nadania pisma do powoda.

142 Wobec powyższego na podstawie pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości; zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego koszty do dnia zapłaty;

143 ewentualnie o:

144 uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wobec braku rozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy; zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

145 W odpowiedzi na apelację powodowie wnosili o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

146 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

147 Apelacja pozwanego Banku nie była uzasadniona i nie mogła prowadzić do zmiany zaskarżonego wyroku polegającej na oddaleniu powództwa, a tym bardziej wobec braku przesłanek wymienionych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. do jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

148 Sąd Apelacyjny w całości podzielił ustalenia faktyczne dokonane

149 w sprawie przez Sąd Okręgowy i uczynił podstawą swojego orzeczenia, co skutkowało odstąpieniem na podstawie art. 387¹ § 2¹ pkt 1 k.p.c. od ich ponownego przytaczania.

150 Nadto Sąd odwoławczy zaaprobował dokonaną przez Sąd Okręgowy subsumcję ustalonego stanu faktycznego do obowiązujących norm prawa materialnego, wobec czego odniesie się tylko do zarzutów powołanych w

151 apelacji strony pozwanej ( art. 387¹ § 2¹ pkt. 2 k.p.c.).

152 Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, uzasadnienia sądów drugiej instancji nie muszą, a zwykle wręcz nie powinny zawierać wszystkich elementów typowych dla uzasadnienia judykatu pierwszoinstancyjnego, lecz jedynie te z elementów, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania sprawy są niezbędne do przedstawienia motywów wydanego przez ten sąd rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt I CSK 1434/22, LEX nr 3390416).

153 Z tego względu, mimo rozbudowanych i zawierających szereg zastrzeżeń skarg apelacyjnych, odnoszących się drobiazgowo do praktycznie każdego stanowczego twierdzenia Sądu I instancji, za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały rozważone przed wydaniem orzeczenia (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2020 r., sygn. akt I CSK 120/20, LEX nr 3077155 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II CSK 478/13, LEX nr 1545029).

154 W pierwszej kolejności Sąd odwoławczy uznał za zasadne ustosunkowanie się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, ponieważ jedynie prawidłowo ustalony stan faktyczny umożliwia właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego i w konsekwencji ocenę zarzutów ich naruszenia.

155 W ocenie Sądu II instancji, Sąd Okręgowy, co do zasady właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, nie uchybił przepisom prawa procesowego, dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, a następnie dokonał trafnej subsumpcji, co Sąd drugiej instancji w pełni zaakceptował.

156 Przechodząc do oceny poszczególnych zarzutów apelacji pozwanego za chybiony uznać należało zarzut naruszenia art. 235² § 1 pkt. 2 k.p.c.

157 w związku z art. 227 k.p.c. i z art. 278 k.p.c.

158 Zgodnie z treścią art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Treść tego przepisu wskazuje na przedmiot postępowania dowodowego przeprowadzanego przez sąd określając, jakie fakty mają „zdatność” dowodową, a więc które zjawiska świata zewnętrznego, jakie okoliczności oraz stany i stosunki mogą być przedmiotem dowodzenia w konkretnym procesie cywilnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 1998r., sygn. akt II CKN 683/97, LEX nr 322007).

159 Ocena, które fakty mają dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie, jest uzależniona od tego, jakie to są fakty, a także od tego, jak sformułowana

160 i rozumiana jest norma prawna, którą zastosowano przy rozstrzygnięciu sprawy. Stan faktyczny w każdym postępowaniu jest oceniany w aspekcie przepisów prawa materialnego. Przepisy te wyznaczają zakres koniecznych ustaleń faktycznych, które powinny być w sprawie dokonane. Przepisy prawa materialnego mają też decydujące znaczenie dla oceny, czy określone fakty, jako ewentualny przedmiot dowodu, mają wpływ na treść orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2000 r., sygn. akt I CKN 975/98, LEX nr 50825).

161 Twierdzenie, że przepis art. 227 k.p.c. został naruszony przez sąd rozpoznający sprawę, ma rację bytu tylko w sytuacji, gdy wykazane zostanie,

162 że sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia

163 w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, bądź gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w sprawie, wadliwie oceniając, że nie mają one takiego charakteru (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt II NSKP 36/23, LEX nr 3546359)

164 Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2020 roku Sąd Okręgowy dopuścił dowód z pisemnej opinii biegłego z zakresu rachunkowości i finansów w celu ustalenia faktów, o których mowa w punkcie 6 pozwu (k 373).

165 Biegła sądowa M. D. (1) sporządziła opinię (k 406), której kompletność, rzetelność i przydatność strona pozwana starała się podważyć już w piśmie, w którym ustosunkowywała się do tej opinii w wykonaniu zobowiązania Sądu (k 463). Natomiast na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2021 roku strona pozwana wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w kształcie wskazanym w odpowiedzi na pozew (k 519 odwr.). Na rozprawie w dniu 10 lutego 2022 roku Sąd Okręgowy pominął wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości (k 593 odwr.). Pełnomocnik pozwanego zgłosił zastrzeżenie w tym przedmiocie, co pozwalało na dokonanie kontroli instancyjnej niezaskarżalnego postanowienia.

166 Przepis art. 235² § 1 k.p.c. stanowi, że Sąd może w szczególności pominąć dowód:

167 1) którego przeprowadzenie wyłącza przepis kodeksu;

168 2) mający wykazać fakt bezsporny, nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy lub udowodniony zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy;

169 3) nieprzydatny do wykazania danego faktu;

170 4) niemożliwy do przeprowadzenia;

171 5) zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania;

172 6) gdy wniosek strony nie odpowiada wymogom art. 235¹, a strona mimo wezwania nie usunęła tego braku.

173 Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że sąd uprawniony jest do selekcji zgłoszonych dowodów, na skutek przeprowadzonej oceny istotności okoliczności faktycznych, których wykazaniu dowody te mają służyć. Oznacza to, że nie wszystkie fakty przedstawiane przez stronę powinny być przedmiotem dowodu, gdyż sąd nie ma obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego ponad potrzebę procesową. Istotność faktów wiąże się zaś z podstawą faktyczną powództwa przez co istotne znaczenie mają tylko te fakty, które odpowiadają hipotezom tych przepisów prawa materialnego, które mają zastosowanie

174 w sprawie. Jeśli chodzi o dowód z opinii biegłego, to jego dopuszczenie uzasadnia jedynie konieczność uzyskania wiadomości specjalnych (art. 278 § 1 k.p.c.).

175 Jak wynika z zapisu protokołu rozprawy, Sąd Okręgowy pominął wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na podstawie art. 235² § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c., który pozwala na pominięcie dowodu mającego wykazać fakt bezsporny, nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy lub udowodniony zgodnie

176 z twierdzeniem wnioskodawcy, nieprzydatny do wykazania danego faktu oraz zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania.

177 W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy podał,

178 że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na wniosek strony pozwanej zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania, a nadto dowód ten okazał się nieprzydatny, z którą to oceną Sąd Apelacyjny się w pełni zgadza. Istotnie w sprawie nie zachodziła potrzeba powołania dowodu z opinii biegłego na okoliczności wskazane przez pozwanego w tezie dowodowej, albowiem nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia.

179 Mając na uwadze treść obowiązujących przepisów prawa oraz aktualny dorobek orzecznictwa, nie powinno budzić wątpliwości, że żadne okoliczności dotyczące wykonania umowy kredytowej nie wpływają na ocenę tego, czy postanowienie umowne rażąco narusza interes powodów, godząc w dobre obyczaje, ponieważ takiego badania należy dokonać, stosownie do treści art. 385²k.c., według stanu z chwili zawarcia umowy.

180 Wbrew odmiennemu przekonaniu pozwanego nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia okoliczności przezeń wskazane, na które dowód z opinii biegłego miał zostać przeprowadzony, a mianowicie:

181 

182 ustalenie okoliczności dotyczącej porównania kursów (...) w Banku

183 i kursów (...) ustalanego przez NBP i inne banki w Polsce,

184 

185 ustalenie okoliczności dotyczących możliwości zastosowania w umowie kredytu powodów jednego rodzaju kursu zarówno do uruchomienia kredytu, jak i przeliczenia spłat rat kredytu ma istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ pozwoliłoby ustalić, czy klauzula różnicy kursowej jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy powodów, czy jest uzasadniona w świetle istoty umowy, w tym jej ekonomiczno -gospodarczego charakteru,

186 

187 ustalenie w stanie faktycznym sprawy, że w przypadku uznania postanowienia przewidującego uruchomienie kredytu po kursie z tabeli Banku za abuzywne, możliwe i zasadne jest zachowanie indeksowanego charakteru umowy, a jedynie zastąpienie podmiotu, który kurs ten ustala.

188 W ocenie Sądu odwoławczego powyższe okoliczności pozostawały bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jako nieistotne. Poza tym dokonanie oceny czy doszło do faktycznego, rażącego naruszenia interesu powodów, nie wymaga wiedzy specjalnej, jako że należy do oceny prawnej, a ta dokonywana jest przez Sąd, a nie przez biegłego sądowego. Słusznie uznał Sąd Okręgowy, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na powołane wyżej okoliczności prowadziłoby jedynie do przedłużenia postępowania, albowiem wszystkie istotne dla sprawy okoliczności zostały w istocie ustalone na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów.

189 Podsumowując Sąd odwoławczy uznał, że zakres postępowania dowodowego, jakie przeprowadził Sąd pierwszej instancji, był wystarczający dla ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z punktu widzenia materialnoprawnej podstawy powództwa (art. 227 k.p.c.), a zatem nie sposób uznać, żeby doszło do bezzasadnego pominięcia wniosku dowodowego. Skoro decyzja Sądu pierwszej instancji o pominięciu przedmiotowego wniosku, była słuszna, to brak nie ma podstaw do przeprowadzenia tego dowodu przed Sądem Apelacyjnym, o czym orzeczono postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 5 maja 2023 roku (k 686 odwr.).

190 Także kolejny zarzut dotyczący naruszenia przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 278 k.p.c. w związku z art. 285 k.p.c. nie zasługiwał na uwzględnienie. Przepis art. 285 § 1 k.p.c. stanowi, że opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie. Zgodnie art. 278 §1k.p.c. w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii.

191 Strona skarżąca upatrywała naruszenia tychże przepisów poprzez ustalenie stanu faktycznego na podstawie opinii biegłej M. D. (1) mimo, że jej zdaniem opinia nie spełnia cech sformułowanych w wskazanych przepisach, bo znaczna jej części nie stanowi słów biegłego, a powołane w niej źródła podważają profesjonalizm i obiektywizm, a w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych i miało wpływ na rozstrzygnięcie tej sprawy.

192 Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny na podstawie dokumentów, które nie były negowane przez strony, a także na podstawie opinii biegłej M. D. (1), którą uznał za jasną, wnikliwą, zrozumiałą i wszechstronną. Sąd Apelacyjny zgadza się z zacytowaną oceną dowodu z opinii biegłego sądowego dokonaną przez Sąd Okręgowy. Opinia udzielała wyczerpujących odpowiedzi na pytania z tezy dowodowej, umożliwiając prześledzenie toku rozumowania biegłej. Swoje stanowisko biegła umotywowała w sposób przystępny i zrozumiały, a pozwany nie wykazał, aby nastąpiło to niegodnie z wiedzą z zakresu księgowości o specjalności bankowość.

193 Zdaniem Sądu odwoławczego opinia pozwoliła w sposób jednoznaczny ustalić okoliczności mające być przedmiotem tego dowodu. Równocześnie nie zachodziły żadne okoliczności osłabiające zaufanie do wiedzy, kompetencji, doświadczenia czy bezstronności biegłej. Dodać tu należy, że strona pozwana nie wskazała żadnych konkretnych zarzutów, które podważyłyby skutecznie kompetencje, wiedzę i doświadczenie biegłej sądowej. Nie zdołała również wykazać, aby opinia zawierała jakiekolwiek błędy metodologiczne bądź uchybienia, podważające jej spójność bądź rzetelność. Dlatego też wywody pozwanego, sprowadzające się do gołosłownej polemiki, nie mogły odnieść oczekiwanego skutku.

194 Na podstawie omawianej opinii Sąd ustalił, że kredyt został wypłacony powodom w walucie polskiej, co było zgodne z umową, przy zastosowaniu kursu kupna dewiz dla franka szwajcarskiego zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w pozwanym banku w dniu wykorzystania danej transzy (§ 3 ust. 2). Pierwsza transza została wypłacona 18 lutego 2008 roku w wysokości 60.000 złotych, druga 25 kwietnia 2008 roku w wysokości 60.000 złotych, a trzecia 8 lipca 2008 roku w wysokości 30.000 złotych. W okresie objętym sporem powodowie wpłacili kwotę 75.563,74 złotych na poczet spłaty rat kapitałowo – odsetkowych. Powyższe ustalenia nie zostały nie zostały przez Bank skutecznie podważone.

195 Z tych wszystkich względów zarzuty pozwanego co do opinii wydanej przez biegłą M. D. nie mogły odnieść oczekiwanego rezultatu.

196 W żadnym razie na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie wybiórczej, a nie wszechstronnej oceny materiału dowodowego w sprawie, a to poprzez wyprowadzenie wniosków sprzecznych nie tylko ze stanowiskami stron, ale również treścią dowodów zgromadzonych w sprawie, w szczególności w zakresie udzielonych przez Bank powodom informacji dotyczących oferowanego produktu, świadomości powodów w zakresie ryzyk związanych z zaciągnięciem kredytu oraz możliwości negocjacji. Ponadto zdaniem pozwanego Banku Sąd I instancji bezkrytycznie uznał za wiarygodne zeznania powodów i oparł się na opinii biegłej M. D. (1), zaniechawszy przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na wniosek pozwanego. Te wszystkie nieprawidłowości zdaniem skarżącego doprowadziły Sąd Okręgowy do poczynienia nieprawidłowych ustaleń faktycznych a ostatecznie do wyciągnięcia błędnych wniosków jurydycznych.

197 Odnosząc się do tego zarzutu w pierwszym rzędzie należy wskazać, że w orzecznictwie niezmiennie podkreśla się, iż postawienie zarzutu naruszenia p art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać jedynie na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego przyjętego przez niego na podstawie własnej oceny dowodów. Strona skarżąca może tylko wykazywać, posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi, że sąd naruszył ustanowione w wymienionym przepisie zasady oceny wiarygodności oraz mocy dowodów i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 31 lipca 2013 roku, sygn. akt I ACa 698/13, L.).

198 Dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. konieczne jest zatem wskazanie przyczyn dyskwalifikujących ustalenia faktyczne Sądu i poczynioną przezeń ocenę dowodów. W szczególności strona skarżąca powinna wskazać, jakie kryteria oceny naruszył Sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt VI ACa 567/06, LEX nr 558390).

199 Strona apelująca winna zatem wykazać w wywiedzionej apelacji, że Sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, gdyż tylko takie uchybienie mogłoby być skutecznie przeciwstawione uprawnieniu Sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Samo zaś przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd wadze poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena Sądu nie jest co do zasady wystarczające (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 12 października 2012 r., sygn. akt I ACa 209/12, LEX nr 1223145).

200 W ocenie Sądu odwoławczego ustalenia faktyczne poczynione w sprawie zostały oparte na prawidłowo przeprowadzonych dowodach, zaoferowanych przez strony, które zostały ocenione bez przekroczenia granic wyznaczonych treścią kwestionowanego przepisu.

201 Należy zwrócić uwagę, że zarzucając naruszenie art. 233 k.p.c. pozwany Bank, choć wskazał na dowody, które jego zdaniem zostały nieprawidłowo przez Sąd pierwszej instancji ocenione, to nie wskazał jakie kryteria swobodnej ich oceny, zostały przez Sąd I instancji naruszone.

202 W pisemnych motywach uzasadnienia, Sąd Okręgowy wskazał,

203 że stan faktyczny sprawy był w istocie bezsporny, ustalono go na podstawie dokumentów, które nie były negowane przez strony, a także na opinii biegłej

204 M. D. (zarzut apelacyjny sformułowany co do oceny tego dowodu zostały omówiony wyżej, albowiem Bank podniósł samodzielny zarzut kwestionujący wnioski płynące z tejże opinii.). Jednocześnie Sąd Okręgowy podał przyczyny, dla których wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego został pominięty, którą to decyzję procesową apelujący również starała się zakwestionować, ale nieskutecznie, co także zostało wyżej omówione.

205 Sąd Apelacyjny w całości podzielił ocenę dowodów dokonaną przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu. Stan faktyczny w zakresie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia był w zasadzie niesporny między stronami, gdyż ustalono go na podstawie dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony.

206 Jeśli chodzi o powoływane przez pozwanego w ramach zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. dokumenty tj. instrukcje udzielania kredytów, szczegółowe zasady udzielania kredytów, procedury udzielania informacji, informacje o ryzyku walutowych i ryzyku stopy procentowej, to nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, o tyle że przedmiotem niniejszego postępowania była umowa zawarta między pozwanym Bankiem, a powodami jako konsumentami i tylko kwestie związane z jej treścią pozostawały w sferze zainteresowania Sądów obu instancji. Dokumenty te w przeważającej mierze dotyczą modelowej procedury, która powinna obowiązywać przy zawieraniu umów kredytowy. Nie może jednak umykać uwadze, że w tej sprawie Bank nie wykazał prawidłowego zastosowania opisanych procedur w trakcie rozmów z powodami i przy podpisywaniu spornej umowy. Tymczasem kluczowe znaczenie ma jedynie to, jak przebiegał proces zawierania umowy z powodami, a nie to jak on powinien wyglądać w świetle procedur przyjętych przez decydentów w pozwanym Banku.

207 W tym miejscu zaakcentowania wymaga, że powodowie w składanych zeznaniach przedstawili przebieg zawierania umowy kredytowej, a Sąd w oparciu o dowód z ich przesłuchania poczynił ustalenia faktyczne. Skarżący nie wykazał w apelacji niewiarygodności zeznań powodów co do rzeczywistego przebiegu rozmów i czynności podejmowanych w związku z zawieraniem spornej umowy, a jedynie wskazywał, że ich zeznania te pozostają w sprzeczności z treścią dokumentów wymienionych w pkt I. 3) e) zarzutów apelacji.

208 W ocenie Sądu odwoławczego powoływana przez apelującego sprzeczność zeznań powodów z powyższymi dokumentami w istocie nawet nie może istnieć, skoro zeznania dotyczą faktycznego przebiegu zawierania umowy i rozmów prowadzonych z pracownikami, a powoływane dowody z dokumentów procedur zasad i zaleceń dla osób zawierających umowy w imieniu pozwanego. Dodać tu należy, że w sytuacji gdy ustalenia Sądu I instancji dotyczące okoliczności zawarcia umowy nie były podważane przez apelującego, to nieczynienie szczegółowych ustaleń na podstawie powyższych dokumentów nie może być uznane za uchybienie proceduralne zwłaszcza mające wpływ na treść rozstrzygnięcia. Jeśli zaś chodzi o powoływane w pkt I. 3) e) apelacji informacje pisemne zawarte w treści wniosku kredytowego, oświadczenia powodów z dnia z 12 lutego 2008 roku, czy w umowie, to Sąd odniesie się do nich szczegółowo w

209 dalszej części uzasadnienia podczas odnoszenia się do twierdzeń skarżącego o naruszeniu prawa materialnego.

210 Kolejne zarzuty apelacji wskazywały na powzięcie błędnych ustaleń, co do dowolnego, arbitralnego i nieprzewidywalnego określania kursów, braku należytego informowana o ryzyku walutowym i zasadach indeksacji kredytu, ukształtowaniu umowy w sposób naruszający równowagę kontraktową, a także o braku ustalenia, że powodowie jako przeciętni konsumenci mieli świadomość zmienności kursów oraz wpływu kursu na ich zobowiązanie, a także o różnicy pomiędzy kursem uruchomienia, a kursem spłaty, jak również rzeczywistego wystąpienia i rozmiaru naruszenia ich interesów jako konsumentów.

211 Odnosząc się do tych zarzutów stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego wyszczególnione wyżej kwestie nie były przedmiotem ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego, lecz przeprowadzonej przez ten Sąd oceny prawnej, a zatem nie mogą być skutecznie zwalczane zarzutami procesowymi w tym naruszeniem art. 233 k.p.c., a jedynie zarzutami naruszenia prawa materialnego.

212 W ramach tych zarzutów pozwany szeroko i wieloaspektowo wskazywał na naruszenie art. 385 ¹ k.c.

213 Stosownie do treści art. 385¹ k.c. postanowienia umowy zawieranej

214 z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4).

215 Zgodnie zaś z art. 385² k.c. oceny zgodności postanowienia umowy

216 z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Natomiast przepis art. 385³ k.c. zawiera katalog klauzul niedozwolonych, który co istotne nie jest zamknięty.

217 Przytoczone uregulowanie zawarte w art. 385¹ i następnych przepisach k.c. przewiduje w szerokim zakresie kontrolę treści umowy. Przepisy te implementują do prawa polskiego postanowienia dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich. Ich wykładnia zatem powinna być zgodna z dyrektywą (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., sygn. akt I CK 297/05, W.. 2006, Nr 7–8) i orzecznictwem (...).

218 Przepisy art. 385¹ –385³ k.c. znajdują zastosowanie do wszystkich umów zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami, niezależnie od tego, czy posłużono się wzorcami, a także do klauzul wzorców umownych (por. wyroki Sadu Najwyższego z dnia 9 października 2003 r., sygn. akt V CK 277/02, OSNC 2004, Nr 11, poz. 184 oraz z dnia 7 grudnia 2006 r., sygn. akt III CSK 266/06, L.), a także niezależnie od tego, czy wzorzec podlegał zatwierdzeniu przez organ władzy publicznej (por. wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt V CSK 413/17, L.).

219 Z art. 385¹ § 1 k.c. wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne tj.: zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy.

220 Z kolei kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest zaś jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest gdy: postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

221 Jeśli chodzi o przesłankę indywidualnego uzgodnienia z konsumentem umowy, lub zawartych w niej określonych postanowień stwierdzić należy, że zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 385¹ § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez rzeczywisty wpływ należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Z tej przyczyny sama okoliczność, że konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je, nie przesądza o tym, że dane postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione.

222 W konsekwencji powyższego w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że za „uzgodnione” trzeba uważać te tylko (postanowienia), na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ, np. były uzgadniane w trakcie negocjacji albo zostały przyjęte przez przedsiębiorcę wskutek propozycji konsumenta.

223 Dodać tu należy, ze sama okoliczność, że klauzule indeksacyjne zostały zawarte w regulaminie, a więc dokumencie, który nie podlega indywidualnym uzgodnieniom, a ponadto może być w każdej chwili zmieniony przez pozwanego, świadczy o tym, że strony nie uzgadniały indywidualnie treści przedmiotowych postanowień (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt VI ACa 312/19, LEX nr 2848129; wyrok Sadu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2019 r., sygn. akt I ACa 697/18, LEX nr 2772916; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2020 r., sygn. akt V ACa 425/19, LEX nr 2978512; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt I ACa 67/19, LEX nr 2817620).

224 Nie stanowi także indywidualnego uzgodnienia dokonanie wyboru jednego z kilku rodzajów umów przedstawionych przez przedsiębiorcę, w tym nawet umowy kredytu złotowego (co nie miało miejsca w sprawie, albowiem powodowie – o czym będzie niżej mowa – nie mieli zdolności kredytowej do wzięcia kredytu w złotówkach), bez mechanizmu waloryzacji. Nie świadczy o indywidualnym uzgodnieniu także i to, że przedsiębiorca stworzył kilka wzorców umów, jeżeli konsument może jedynie dokonać wyboru pomiędzy takimi wzorcami, a nie doprowadzić w drodze negocjacji do modyfikacji postanowień danego wzorca.

225 Nie są postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi klauzule sporządzone z wyprzedzeniem, w sytuacji, gdy kontrahent nie miał wpływu na ich treść, nawet jeżeli są one zawarte we wzorcu wykorzystanym tylko jednorazowo. Istotny jest bowiem fakt braku negocjacji między stronami, a nie zastosowanie wzorca również wobec innych podmiotów. Przyjmuje się też, że wiedza kontrahenta o istnieniu klauzul nienegocjowanych czy też możliwość zapoznania się z nimi przed zawarciem umowy i nawet zrozumienie ich treści nie stanowią okoliczności wyłączającej uznanie tych klauzul za narzucone - kryterium istotnym jest tu bowiem możliwość wpływania, oddziaływania na kształtowanie ich treści.

226 Dla skutecznego wykazania okoliczności, że klauzula była uzgodniona

227 z konsumentem nie będzie wystarczające opatrzenie klauzuli adnotacją,

228 że konsument wyraża zgodę (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt VI ACa 1241/12, LEX nr 1322083).

229 W realiach rozpoznawanej sprawy stronie powodowej zaoferowano produkt typowy, przygotowany w całości przez pozwany Bank i adresowany do klientów zainteresowanych umową kredytu hipotecznego nominowanego do waluty (...). Zarówno wniosek kredytowy (k 152 i 154), jak i umowa kredytowa (k 38- 40) opierały się o wzorzec stosowany w banku. Stronie powodowej został przedstawiony gotowy produkt, za którego przygotowanie odpowiadał w całości pozwany, a wniosek kredytowy i umowa zostały uzupełnione o dane szczegółowe m.in. kwotę kredytu, okres kredytowania, przeznaczenie kredytu, czy też rodzaj zabezpieczenia.

230 Wbrew zatem odmiennemu przekonaniu pozwanego Banku samo złożenie przez powodów wniosku o kredyt hipoteczny nominowany do waluty (...) nie może być poczytywane za indywidualne uzgodnienie postanowień umownych. Nie stanowi to bowiem formy negocjacji pomiędzy konsumentami a przedsiębiorcą, jak również nie jest to przejaw inicjatywy kredytobiorców w sferze kształtowania regulacji umownych, wiążących strony kontraktu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 czerwca 2022 r., sygn. I ACa 712/21, LEX nr 3369984).

231 Uwzględniając wyżej powołane ugruntowane już w orzecznictwie stanowisko co do wykładni art. 385¹ k.c., Sąd Apelacyjny w pełni podziela ocenę Sądu Okręgowego, że z ustalonego stanu faktycznego niniejszej sprawy nie wynika, żeby strony negocjowały warunki umowy i że w związku z tym nie posłużyły się wzorcem umowy, albowiem pozwany Bank na tę okoliczność nie przedstawił przekonujących dowodów. Tymczasem z art. 385¹ § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidulanie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, czyli w zaistniałej sytuacji procesowej na pozwanym Banku, któremu to obowiązkowi nie sprostał.

232 Z zeznań powódki wynika, że małżonkowie potrzebowali pieniędzy na sfinansowanie budowy domu jednorodzinnego. Zależało im na zawarciu umowy, ponieważ musieli zwolnić mieszkanie, które dotychczas zajmowali. Chcieli kredyt zlotowy, ale dowiedzieli się od pracownika Banku, że nie mają zdolności kredytowej. Zostali oni poinformowani, że kurs franka jest walutą bezpieczną i stabilną. Powodom nie prezentowano symulacji jak zmieni się rata kredytu jak wzrośnie kurs franka (k 545 -546). Z ich zeznań nie wynika także by przedstawiano im informację jaki wpływ na saldo zadłużenia będzie miał wzrost kursu franków.

233 Tymczasem wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na ponad 20 lat, mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy, w związku z czym obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być potencjalny choćby obowiązek zwrotu wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywanych regularnych spłat. Obowiązek informacyjny określany jest nawet jako „ponadstandardowy”, mający dać konsumentowi pełne rozeznanie co do istoty transakcji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt IV CSK 309/18 i z 27 listopada 2019 r., sygn. akt II CSK 438/18).

234 Nie ma podstaw do przyjęcia, gdyż te okoliczności nie wynikają ani z dokumentów odnoszących się do zawartej umowy, ani z innych dowodów, że przekazane informacje obrazowały skalę możliwego wzrostu zadłużenia kredytowego, co wpływało na brak świadomości powodów co do możliwego potencjalnego wzrostu zadłużenia. Zatem, brak określenia granic wzrostu kursu (...), oceniany przez pryzmat stanu z dnia zawarcia umowy, uniemożliwia przyjęcie, że powodowie byli świadomi ryzyka i godzili się na wzrost zadłużenia kredytowego.

235 Zebrany materiał dowodowy nie dostarczył dowodów pozwalających na ustalenie, że powodowie mogli racjonalnie ocenić ryzyko wiążące się z kredytem nominowanym do waluty (...) i oszacować ekonomiczne konsekwencje związania się umową kredytową na okres 264 miesięcy.

236 Nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty pozwanego zamierzające do wykazania, że błędnie Sąd Okręgowy przyjął, że zawarte w § 2 ust. 1 i § 3 ust. 2 umowy są postanowieniami kształtującymi prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając przy tym ich interesy.

237 Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie spełniony został wymóg rażącego naruszenia interesów powodów oraz sprzeczności z dobrymi obyczajami spornych postanowień umownych.

238 Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym apelację w pełni podziela utrwaloną już w tym przedmiocie linię orzeczniczą Sądu Najwyższego.

239 Nie ulega wątpliwości, że samo stosowanie klauzul walutowych jest generalnie dopuszczalne, niemniej jednak zastosowanie ich w przedmiotowej umowie łączącej strony, na warunkach jednoznacznie krzywdzących interesy klientów Banku i pozostawiającego istotne elementy decyzyjne wpływające na wielkość zobowiązania powodów w trakcie wykonywania umowy w gestii jedynie kredytodawcy, kształtowało prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny

240 z dobrymi obyczajami, rażąco naruszający ich interesy.

241 Jak wyżej wskazywano w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. Postanowienia podobne do ocenianych w tej sprawie były już wielokrotnie przedmiotem badania Sądu Najwyższego (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2022 roku, sygn. akt II CSKP 415/22 i powołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego).

242 Klauzule takie mają charakter abuzywny, ponieważ kształtują prawa

243 i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta.

244 Takie postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)

245 w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego

246 z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów. (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 19 września 2018 r., I CNP 39/17; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020, nr 7-8, poz. 64; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20; z 30 września 2020 r.,

247 I CSK 556/18).

248 Mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134).

249 Wbrew zatem zarzutom sformułowanym w apelacji stanowisko Sądu Okręgowego, że sporne postanowienia umowne nie były indywidualnie uzgodnione oraz, że są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumenta jest w pełni prawidłowe.

250 Trafnie Sąd Okręgowy stwierdził, że postanowienia zawarte w § 2 ust. 1

251 i § 3 ust. 2 umowy mają niedozwolony charakter.

252 Paragraf 2 ust. 1 umowy stanowił, że kwota kredytu nominowanego do waluty (...) lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna (...) obowiązującego w pozwanym banku w dniu uruchomienia kredytu lub poszczególnych transzy kredytu. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 2, kredyt wypłacany jest w złotych polskich przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłacanej kwoty (transzy) na (...) wg kursu kupna (...) obowiązującego

253 w banku w dniu wypłaty środków. W § 5 ust 3, zawarto regulację, według której spłata rat kapitałowo - odsetkowych była w złotych polskich po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży obowiązującego w pozwanym banku

254 w dniu wpływu środków.

255 Uwzględniając treść tychże postanowień Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wynika z nich nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami umowy ryzyka wynikającego z zastrzeżenia indeksacji kredytu, tj. wyrażenia wysokości zobowiązania konsumenta w walucie obcej, której kurs podlega nieograniczonym zmianom - bez zagwarantowania w umowie jakichkolwiek mechanizmów, które mogłyby ograniczyć ryzyko ponoszone przez powodów.

256 Z treści umowy wynika także, że bank udzielając kredytu w „złotówkach” ryzykował stratę jedynie kwoty, która została wypłacona powodom, co mogło nastąpić w przypadku znacznego spadku wartości waluty wskazanej jako waluta indeksacji. Natomiast w przypadku powodów wysokość ich zobowiązania mogła osiągnąć niczym nieograniczoną wysokość już na początkowym etapie (wraz ze spadkiem wartości waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji). Do tego mogło dojść również w czasie wykonywania zobowiązania po kilku lub kilkunastu latach. Ponadto umowa nie przewidywała instrumentów, które pozwoliłoby powodom na zmianę sposobu wykonywania umowy po wystąpieniu niekorzystnego dla nich wzrostu kursu walut.

257 Nie ulega zatem wątpliwości, że porównanie wysokości udzielonego kredytu z wysokością spłaconego kredytu oraz pozostałego zadłużenia, czyni w pełni zasadnym ustalenie, że kwestionowane postanowienia były niedozwolone, mogły doprowadzić i ostatecznie doprowadziły do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między stronami. Ponadto naruszyły one dobre obyczaje, ponieważ doszło do wykorzystania przewagi kontraktowej banku, który dokonując wcześniej fachowej oceny ryzyka kursowego zabezpieczył swoje interesy, a nie interesy powodów, których informowano jedynie o stabilności franka szwajcarskiego i korzystniejszych warunkach oprocentowania w porównaniu do kredytu nieindeksowanego do waluty obcej.

258 W ocenie Sądu odwoławczego zapisy zawarte w § 2 ust. 1 i § 3 ust. 2 umowy istotnie nie tylko kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ale też rażąco naruszają ich interesy. Powodowie po analizie wskazanych postanowień umowy nie mogli w istocie uzyskać wiedzy o wysokości ich zobowiązania w walucie (...), która to wysokość miała się przekładać na wysokość rat kredytu, jakie byli oni zobowiązani spłacać. W kwestionowanych postanowieniach umownych nie zostały wszakże sprecyzowane w jakikolwiek sposób kryteria ustalania przez kredytodawcę kursu kupna (...).

259 W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należało uznać, że powodowie nie zostali uświadomieni, że ze skorzystaniem z kredytu wiąże się w istocie nieograniczone i nieprzewidywalne ryzyko kursowe, które może doprowadzić do sytuacji, w której spłata kredytu będzie przerastać możliwości ekonomiczne kredytobiorców.

260 Szczególnego podkreślenia przy tym wymaga, że powodowie nie mieli żadnego wpływu na ustalanie kursu waluty, jak również nie zostali właściwie poinformowani o sposobie ich ustalania przez bank, a także i w szczególności o ryzyku kursowym.

261 Wadliwość klauzuli zezwalającej bankowi na kształtowanie wysokości zadłużenia (uruchomionego kredytu) i poszczególnych rat wedle arbitralnie kształtowanego kursu kupna walut dla (...) obowiązującego w Banku, leży

262 w niepewności po stronie kontrahenta i skutkuje niemożnością weryfikacji,

263 co czyni ją klauzulą abuzywną. Zawarcie w umowie spornych postanowień doprowadziło do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie

264 z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw

265 i obowiązków między stronami.

266 Wobec brzmienia art. 385¹ § 1 zd. II k.c. postanowienia określające główne świadczenia stron podlegają kontroli pod kątem abuzywności tylko wtedy, gdy nie zostały sformułowane jednoznacznie. W związku z powyższym rozważenia wymagało czy kwestionowane postanowienia umowne zostały w taki sposób sformułowane.

267 Sąd drugiej instancji podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji,

268 że analiza powyższych zapisów umowy nie pozwala przyjąć, iż zostały one wyrażone prostym i zrozumiałym językiem jak wymaga tego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG lub, że zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c. zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Pozwany Bank nie wykonał swoich obowiązków

269 w zakresie poinformowania powodów o ryzyku kursowym.

270 Interpretując art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w podobnym kontekście, (...) uznał, że „wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by rzeczony konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne” (wyrok z 30 kwietnia 2014r. sygn.. C 26/13, K. i K. R., pkt 75; podobnie wyrok (...) z 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, A. i in., pkt 45).

271 Jest oczywiste, że klauzula waloryzacyjna zawarta w analizowanej umowie kredytowej stron tych kryteriów nie spełniała, ponieważ nie została jednoznacznie sformułowana, skoro na jej podstawie bank mógł swobodnie ustalić wysokość oddanej do dyspozycji powodów kwoty kredytu w złotówkach, a powodowie nie byli w stanie oszacować kwoty, którą mieli obowiązek świadczyć, skoro zasady przewalutowania - przynajmniej w początkowym okresie obowiązywania umowy - określał jednostronnie bank (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 4 listopada 2011 r., I CSK 46/11, OSNC-ZD 2013, nr A, poz. 4; z 15 lutego 2013 r., I CSK 313/12; z 10 lipca 2014 r., I CSK 531/13, OSNC-ZD 2015, nr D, poz. 53).

272 Inaczej rzecz ujmując, jednoznaczność postanowienia umownego to w tym kontekście także możliwość ustalenia treści stosunku zobowiązaniowego przy wykorzystaniu zobiektywizowanego kryterium przez przeciętnych konsumentów. Nie chodzi więc jedynie o jednoznaczność językową, ponieważ postanowienia jednoznaczne w tym sensie mogą nie pozwalać na określenie treści zobowiązań, a w szczególności rozmiaru przyszłego świadczenia konsumenta.

273 W realiach sprawy nie ulega wątpliwości, że kwestionowane postanowienia trudno uznać za transparentne, przejrzyste i łatwe do zrozumienia przez konsumenta. Umowa kredytu nie przedstawiała w jasny sposób konkretnych działań mechanizmu wymiany waluty obcej, ani nie precyzowała sposobu ustalania kursu wymiany walut przez Bank, tak by powodowie byli w stanie samodzielnie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla nich z umowy konsekwencje ekonomiczne co do rozmiaru swoich zobowiązań. Zgodzić się należało z Sądem pierwszej instancji, że pomiędzy stronami umowy zakłócona została w ten sposób równowaga kontraktowa.

274 Reasumując Sąd Apelacyjny uznał, że treść przywołanych powyżej przepisów i ich wykładnia w świetle wypracowanego obecnie orzecznictwa nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do stwierdzonej przez Sąd pierwszej instancji abuzywności spornych postanowień umownych, które choć określały główne świadczenia stron, to nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny oraz kształtowały prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny

275 z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy.

276 Podzielając stanowisko Sądu Okręgowego w zakresie wskazującym na abuzywność zawartych w umowie postanowień, należało także zgodzić się

277 z oceną tego Sądu, że po wyeliminowaniu tych klauzul nie jest możliwe utrzymanie w mocy łączącej strony umowy, zwłaszcza że powodowie nie wyrażają woli utrzymania umowy w mocy.

278 Stanowisko Sądu pierwszej instancji jest zbieżne ze stanowiskiem zajętym przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który uznaje, że w razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego utrzymanie umowy „nie wydaje się możliwe z prawnego punktu widzenia”, co dotyczy także klauzul przeliczeniowych przewidujących spread walutowy (por. wyroki (...) z 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, Z. D. przeciwko (...) Bank Hungary Z.., pkt 52 i z 5 czerwca 2019 r.,w sprawie C-38/17, GT przeciwko HS, pkt 43).

279 Zdaniem Trybunału, reguła ta jest aktualna zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do wyeliminowania ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane

280 z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty i stanowi istotę tej umowy (por. wyrok z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. D.

281 i J. D. przeciwko (...) Bank (...), pkt 44).

282 W konsekwencji w wyroku z dnia 3 października 2019 roku w sprawie C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko (...) Bank (...) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (pkt 45).

283 Nie powinno budzić wątpliwości, że o zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Zarazem należy uznać, że wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie

284 i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością) (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 i z dnia 3 lutego 2022 r., sygn. akt II CSKP 975/22).

285 Sąd Apelacyjny w pełni podziela przytoczone wyżej stanowiska Sądu Najwyższego przedstawione co do charakteru sankcji, jaką dotknięta jest umowa, która nie może obowiązywać bez klauzuli niedozwolonej dotkniętej bezskutecznością zawieszoną. Powodowie domagali się ustalenia, że umowa o kredyt hipoteczny jest nieważna (k 369 odwr.), a na rozprawie przed Sądem Okręgowym potwierdzili, że są świadomi z płynących z tego skutków. Zasadnym zatem było stwierdzenie nieważności całej umowy.

286 Wbrew odmiennemu stanowisku pozwanego Banku nie było możliwe zastąpienie abuzywnych klauzul innymi zapisami. Dlatego też zarzuty apelacyjne dotyczące błędnego w ocenie strony skarżącej nie zastąpienia przez Sąd Okręgowy spornych postanowień innymi uregulowaniami nie mogły odnieść oczekiwanego rezultatu.

287 Prawo unijne stoi na przeszkodzie wszelkiemu „naprawianiu” nieuczciwych postanowień umownych wyłącznie na podstawie art. 65 k.c.,w celu złagodzenia ich nieuczciwego charakteru, nawet przy zgodnej w tym zakresie woli obu stron kontraktu (por. wyrok (...) z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20).

288 W powołanym orzeczeniu Trybunał wskazał, że art. 5 i 6 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG należy intepretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.

289 W motywach powyższego wyroku zwrócono uwagę, że możliwość wykładni klauzuli waloryzacyjnej w celu złagodzenia jej nieuczciwego charakteru przez wprowadzenie do niej ogólnego pojęcia „wartości rynkowej” waluty obcej wykorzystanej do waloryzacji prowadzi do zmiany treści postanowienia dotyczącego waloryzacji, ponieważ prowadziłaby do zmiany jego rozumienia poprzez wprowadzenie odesłania do „wartości rynkowej” waluty obcej, tymczasem warunek nieuczciwy nie powinien, na podstawie art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, być stosowany, a jego treść zmieniana.

290 Podkreślono, że art. 65 k.c., który zawiera ogólne reguły wykładni, nie stanowi przepisu prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym w rozumieniu dyrektywy, a zasada braku skutku nieuczciwego warunku, przewidziana w art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, nie może zostać podważona przez względy związane z okolicznościami, w jakich dana umowa została zawarta i wykonana.

291 Jedynie zatem uzupełniająco wypada zaznaczyć, iż w toku niniejszego postępowania strona pozwana nie zaoferowała żadnych dowodów, które pozwalałyby ustalić wspólny, zgodny zamiar stron w zakresie postulowanego uzupełnienia umowy. Wręcz przeciwnie powodowie domagali się unieważnienia umowy i nie wyrażali zgody i woli na jej utrzymanie.

292 Ponadto nie istnieją przepisy dyspozytywne, które określają, jaki sposób ustawodawca uznał za modelowe ukształtowanie praw i obowiązków stron danego typu stosunku prawnego, przy czym uregulowanie takie korzysta z domniemania uczciwości. Takim rozwiązaniem modelowym nie jest tzw. ustawa antyspreadowa.

293 Wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 roku o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. Nr 165, poz. 984) nie spowodowało ex lege skutku w postaci modyfikacji treści zawartych przez strony umów, który należało uwzględnić przy ocenie co do abuzywności ich postanowień.

294 Przede wszystkim z art. 4 powołanej ustawy jasno wynika, że w przypadku umów kredytu zawartych przed dniem jej wejścia w życie nowe regulacje mają zastosowanie w części jeszcze niespłaconej. Powołana ustawa nie stanowiła podstawy zawarcia umowy stron, ani też nie ma zastosowania do rozliczeń stron w części już wykonanej.

295 W judykaturze przyjmuje się, że przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a w brzmieniu ustalonym powołaną ustawą nowelizacyjną ma charakter dyspozytywny. W odniesieniu do kredytów w niespłaconej części art. 4 noweli daje podstawę do żądania wprowadzenia do umowy konkretnych zasad dokonywania przeliczeń, co przesądza o tym, że stosunek prawny nie jest uzupełniany w tym zakresie z mocy prawa (uzasadnienie wyroku SN z 19 marca 2015 r., sygn. akt IV CSK 362/14).

296 Sam fakt wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej z dnia 29 lipca 2011 roku nie usunął zatem skutków niedozwolonych postanowień umów kredytu ani ich nie wyeliminował. Sąd drugiej instancji w pełni aprobuje pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 roku w sprawie

297 o sygnaturze akt III CSK 159/17, zgodnie z którym wejście w życie wskazanych przepisów nie wyłącza możliwości powoływania się na abuzywność klauzul związanych z niejasnym i jednostronnym sposobem określania kursu waluty, po jakim ma być dokonywana spłata, zawartych w umowach kredytowych, które podpisane i realizowane były jeszcze przed wejściem w życie tej nowelizacji. Regulacje te odnoszą się jedynie do niezbędnych elementów umowy kredytowej oraz uzupełnienia w drodze zmiany umowy - umów zawartych przed wprowadzeniem do Prawa bankowego art. 69 ust. 2 pkt 4a. Nie dotyczą one w żaden sposób ewentualnej abuzywności lub nieabuzywności postanowień umowy kredytowej zawartej przed wprowadzeniem do Prawa bankowego art. 69 ust. 2 pkt 4a, zwłaszcza zaś istniejącej w dacie zawarcia umowy abuzywności postanowień umowy w tym zakresie nie mogą sanować.

298 Jak zaważył natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 roku (sygn. akt V CSK 382/18), same zapisy ustawy ani nie uznawały konkretnych postanowień za abuzywne, ani nie zawierały gotowych do zastosowania przepisów, które mogłyby je zastąpić, w sposób pozwalający na uznanie ich za odpowiadające wymogom dyrektywy 93/13. Tzw. ustawa antyspreadowa nie może mieć co do zasady żadnego wpływu na zasadność roszczeń i zarzutów opartych na art. 3851 k.c., a tym bardziej nie może pozbawiać konsumenta interesu prawnego w żądaniu ustalenia abuzywności kwestionowanych postanowień umownych.

299 Wbrew odmiennemu przekonaniu pozwanego Banku niedozwolone postanowienie umowne nie mogło zostać zastąpione przepisem art. 358 § 2 k.c., co czyniło niezasadnym zarzut naruszenia tegoż przepisu przez Sąd z uwagi na jego niezastosowanie.

300 Wprawdzie przepis ten stanowi, że wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna zastrzega inaczej. Należy jednak podkreślić, że dotyczy to ustalenia kursu waluty obcej, w której wyrażono zobowiązanie w celu spełnienia świadczenia w walucie polskiej, natomiast nie reguluje sytuacji, w której dochodzi do indeksacji, czyli przeliczenia wysokości zobowiązania z waluty polskiej na obcą, a bez takiego przeliczenia nie byłoby możliwe wykonywanie umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

301 Ponadto odwołanie się do art. 358 k.c. nie usuwałoby z umowy postanowień abuzywnych, te bowiem nie odnoszą się wyłącznie do zasad ustalania przez bank kursu (...) i zagadnienia spreadu, lecz do kwestii zasadniczej – ryzyka walutowego wiążącego się z samym faktem związania konsumenta kredytem w (...). Ponadto przepis ten nie został przez ustawodawcę przewidziany jako mogący zastąpić bezskuteczne postanowienia umów zawieranych przez profesjonalistów z konsumentami, lecz dotyczy samej możliwości wykonania ważnie zawartej umowy przez spełnienie świadczenia w walucie polskiej. Także w orzecznictwie wskazuje się na brak możliwości zastąpienia klauzul abuzywnych innymi postanowieniami z uwagi na brak normy prawnej pozwalającej na taką operację, a nadto nieobjęcie takiego rozwiązania zgodnym zamiarem stron umowy (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 25 sierpnia 2022 r., sygn. V ACa 27/22 i zacytowany w nim Sąd Najwyższy w wyroku z 11 grudnia 2019 r., sygn.V CSK 382/18; L.).

302 Kluczowe znaczenie ma jednak to, że przepis ten w wyżej zacytowanym brzmieniu nie obowiązywał w chwili zawierania umowy i wszedł w życie dopiero 24 stycznia 2009 roku, a umowa została zawarta między stronami w dniu 12 lutego 2008 roku.

303 Nieuwzględnienie powyższego zarzutu czyniło tym bardziej niezasadne zarzuty naruszenia art. 41 prawa wekslowego i art. 5 pkt 5 ustawy z dnia

304 9 października 2015 roku o wsparciu kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Przepis art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 roku Prawo wekslowe dotyczy stricte zapłaty weksla wystawionego w walucie obcej, która nie jest walutą miejsca jego płatności i reguluje jedynie kwestie ustalenia wartości waluty krajowej bądź według kursu w dniu płatności, bądź według kursu

305 w dniu zapłaty.

306 Przepis art. 5 pkt 5 ustawy z dnia 9 października 2015 roku o wsparciu kredytobiorców znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej stanowi natomiast, że w przypadku gdy kredyt mieszkaniowy jest spłacany w walucie obcej, Bank (...) przekazuje wsparcie w walucie spłaty kredytu, dokonując przeliczenia wysokości raty wsparcia na walutę spłaty kredytu według kursu sprzedaży ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski, obowiązującego w dniu poprzedzającym dzień przekazania środków pieniężnych z tytułu wsparcia.

307 Oba te przepisy nie mogą być potraktowane jako przepisy dyspozytywne, które mogłyby zastąpić postanowienia umowne kredytów indeksowanych lub denominowanych do kursów walut obcych i zastąpić postanowienia umowne uznane za abuzywne

308 Tym bardziej, że raz jeszcze należy podkreślić, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy ryzyko kursowe. Mogłyby one być co najwyżej hipotetycznie rozważane w sprawach, w których ryzyko kursowe nie byłoby abuzywne per se, a jedynie postanowienia wyznaczające sposób ustalania kursu waluty okazałyby się niedozwolone.

309 W ocenie Sądu Apelacyjnego, na skutek eliminacji postanowień uznanych za niedozwolone, umowa kredytu jest nieważna (bezskuteczna) ex lege i nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, (art. 385¹ § 1 k.c.). Wobec prawidłowego przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że usunięcie klauzul indeksacyjnych czyni zawartą przez strony umowę dotkniętą nie dającym się usunąć brakiem, skutkującym jej nieważnością, to strony powinny się rozliczyć z wzajemnych świadczeń, które od początku były nienależne.

310 Powodom – jak słusznie uznał Sąd Okręgowy – przysługuje zatem prawo do żądania ich zwrotu w oparciu o art. 405 w związku z art. 410 § 1 i 2 k.c. Pozwany nie zgłaszał zarzutów co do zastosowania tych przepisów, a zatem nie ma potrzeby odnoszenia się do związanych z nimi kwestii.

311 Omówienia natomiast wymaga zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 189 k.p.c. Przepis stanowi, że powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

312 Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego skuteczne powołanie się na interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga wykazania przez powoda, że wyrok wydany w tego rodzaju sprawie wywoła takie konsekwencje prawne

313 w stosunkach między stronami, w wyniku których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie, nie będzie budziła wątpliwości, co spowoduje

314 w konsekwencji, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości. Rozstrzygnięcie, czy zobowiązanie kredytowe istnieje usunęłoby wątpliwość, czy na stronach ciążą dalej obowiązki wynikające z umowy kredytu np. spłata rat. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 12 stycznia 2022 r., (...) 212/22 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2023 r., sygn. akt I CSK 5757/22, LEX nr 3565950).

315 W orzecznictwie przyjmuje się, że powód zachowuje interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, mimo przysługującego mu powództwa o świadczenie lub mimo wytoczenia przeciwko niemu takiego powództwa przez stronę przeciwną na podstawie spornego stosunku prawnego, jeżeli z tego stosunku wynikają jeszcze inne lub dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze powództwa oświadczenie nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne. W takim wypadku tylko powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego może definitywnie rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną powoda i zapobiec także na przyszłość możliwym sporom,

316 a tym samym w pełny sposób zaspokoić jego interes prawny (np. wyroki Sądu Najwyższego z 30 października 1990 r., sygn. I CR 649/90, z 27 stycznia 2004 r., sygn. II CK 387/02, z 2 lipca 2015 r., sygn.V CSK 640/14, postanowienie Sądu Najwyższego z 18 listopada 1992 r., sygn. III CZP 131/92).

317 Mając powyższe na uwadze uznać należało, że skoro między stronami istnieje spór o ważność i skuteczność umowy o charakterze trwałym, z której wynikają także inne, poza spłatą rat, obowiązki, w tym w zakresie ubezpieczenia, czy utrzymywania hipoteki na nieruchomości powoda, nie może budzić wątpliwości stwierdzenie, że wyłącznie wyrok ustalający nieważność może ostatecznie i całościowo usunąć stan niepewności prawnej istniejący pomiędzy stronami umowy kredytu.

318 Powództwo wniesione w trybie art. 189 k.p.c. może być w tych warunkach uznane za właściwy środek prawny, który pozwoli w sposób definitywny rozstrzygnąć, czy zawarta przez strony umowa o kredyt hipoteczny ukonstytuowała ważny i skuteczny stosunek prawny, w oparciu o który bankowi służy nadal względem strony powodowej roszczenie o zapłatę rat wynikających

319 z harmonogramu wraz z odsetkami oraz podstawa mająca zabezpieczać tę wierzytelność, a więc czy strona powodowa pozostaje związana umową, będąc nadal dłużnikiem pozwanego Banku.

320 Wskazać przy tym należało, że całkowite wyjaśnienie istniejących między stronami rozbieżności nie mogłoby nastąpić w drodze innego powództwa, w tym powództwa o zapłatę. Moc wiążąca w zakresie uregulowanym w art. 365 k.p.c. odnosi się tylko do „skutku prawnego”, który stanowił przedmiot orzekania i nie oznacza związania sądu ustaleniami zawartymi w uzasadnieniu orzeczenia.

321 Moc wiążąca prawomocnego wyroku dotyczy związania sentencją, a nie uzasadnieniem wyroku sądu, czyli przesłankami faktycznymi i prawnymi przyjętymi za jego podstawę, gdyż zakresem prawomocności materialnej jest objęty tylko ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie jego przesłanki (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 stycznia 2000 r., sygn. akt II CKN 655/98, z 23 maja 2002 r., sygn. akt IV CKN 1073/00, z 8 czerwca 2005 r., sygn. akt V CK 702/04 i z 3 października 2012 r., sygn. akt II CSK 312/12).

322 W świetle powyższego nie ma racji apelujący twierdząc, że powodowie nie wykazali istnienia interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. w żądaniu stwierdzenia nieważności umowy, z uwagi na fakt, iż przysługuje im dalej idące roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia, czyli powództwo o zapłatę, które zresztą zgłosili do rozpoznania.

323 Nie może ujść uwadze, że podnosząc tenże zarzut pozwany nie wziął pod uwagę, że sporna umowa kredytu nie została wykonana przez powodów

324 w całości, jak wynika z ich zeznań spłacili dotychczas 180.000 złotych,

325 a do spłaty pozostało 130.000-140.000 złotych. Uwzględnienie zatem powództwa o zapłatę nie usunęłoby stanu niepewności pomiędzy stronami co do dalszego obowiązywania umowy oraz istnienia praw akcesoryjnych względem tej umowy takich jak chociażby hipoteka kaucyjna ustanowiona na nieruchomości powodów. Bank w dalszym ciągu mógłby domagać się od niego realizacji umowy w pozostałej część jak i ewentualnie skorzystać z ustanowionych na swoją rzecz zabezpieczeń.

326 Nie zasługiwał na uwzględnienie zgłoszony zarzut potrącenia.

327 Stosownie do treści art. 498 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

328 Nie ulega wątpliwości, że złożenie oświadczenia o potrąceniu pod warunkiem albo z zastrzeżeniem terminu jest niedopuszczalne i nie ma podstaw do czynienia wyjątku od tej zasady w postępowaniu sądowym (vide uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2013 roku, III CZP 26/13, OSNC 2014, Nr 6, poz. 55).

329 Stanowisko to odwołuje się do definicji warunku w rozumieniu kodeksu cywilnego, uzależniającego powstanie (warunek zawieszający) lub ustanie (warunek rozwiązujący) skutków czynności prawnej od zdarzenia przyszłego i niepewnego. Stanowi on składnik treści czynności prawnej, uzależniający jej skuteczność prawną od zdarzenia o wskazanym charakterze, ma znaczenie accidentale negotii i w „sensie technicznym" postać zastrzeżenia. Warunkowa czynność prawna skutkuje związaniem stron dotąd, dopóki zdarzenie przyszłe i niepewne się nie ziści. Oznacza to, że oświadczenia stron są definitywne w chwili dokonania czynności, tylko jej skuteczność zależna jest od spełnienia warunku, a ziszczenie się (lub nieziszczenie) zdarzenia, od tego momentu i bezpośrednio powoduje uzyskanie, zmianę lub utratę praw lub obowiązków przez strony umowy (vide uzasadnienie postanowienia składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2013 roku, III CZP 85/12, OSNC 2013, Nr 11, poz. 132).

330 Sytuacja taka znacząco różni się od potrącenia ewentualnego (i odpowiadającego mu zarzutu potrącenia ewentualnego) polegającego na oświadczeniu wierzyciela, że przysługuje mu wierzytelność, ale połączonego

331 z zaprzeczeniem istnienia wierzytelności wzajemnej, przy jednoczesnym wskazaniu, że gdyby okazało się, iż taka wierzytelność istnieje, to przez potrącenie to doszło do jej umorzenia. Skutek retroaktywny umorzenia nastąpiłby wówczas z mocy ustawy (art. 499 zd. 2 KC). Dopuszczalność potrącenia ewentualnego zgodnie przyjęto w orzecznictwie (vide wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1961 roku, IV CR 212/61, OSNC 1963, Nr 6, poz. 120, z dnia 22 listopada 1968 roku, OSN 1969, Nr 11, poz. 204, z dnia 9 listopada 2011 roku, II CSK 70/11, z dnia 14 czerwca 2013 roku, V CSK 389/12, nie publ., z dnia 9 sierpnia 2016 roku, II CZ 83/16). Uwzględniając powyższe należało uznać, że co do zasady możliwe jest złożenie zarzutu potrącenia w toku sporu w formie ewentualnej.

332 Niemniej jednak w ocenie Sądu Apelacyjnego zarzut potrącenia jest bezskuteczny z innych przyczyn.

333 Należy bowiem przede wszystkim podkreślić, że pozwany podnosząc w toku postępowania zarzut potrącenia, winien był uprzednio wezwać powodów do zapłaty, czego nie uczynił. W przedmiotowej apelacji zgłoszony został zarzut potrącenia, a jej odpisy strona pozwana doręczyła także każdemu z powodów. Kluczowe znaczenie ma jednak to, że pozwany nie dostarczył dowodu doręczenia powodom wezwania do zapłaty z tytułu zwrotu otrzymanego kredytu, a dopiero z upływem terminu określonego przez wierzyciela lub uznanego za właściwy dłużnik popada w opóźnienie i dopiero z upływem tego czasu zobowiązanie uzyskuje cechę wymagalności (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., III CZP 72/13; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2011 r., III CSK 282/10).

334 Wobec tego wierzytelność Banku nie była wymagalna w dniu doręczenia powodom oświadczenia o potrąceniu, ponieważ nie rozpoczął jeszcze biegu termin na ich zapłatę. Ponadto zauważyć należy, że pozwany uzależnił skorzystanie z uprawnień do potrącenia i zatrzymania od przyszłego, niepewnego z samej zasady zdarzenia, jakim miało być rozstrzygnięcie Sądu, tj. na wypadek stwierdzenia nieważności przedmiotowej umowy kredytowej.

335 Tym samym, dopuszczając nawet, iż skorzystanie z potrącenia wierzytelności pozwanego z wierzytelnością powodów mogłoby nastąpić poprzez podniesienie zarzutu procesowego potrącenia, ewentualne roszczenia Banku stałyby się wymagalne „niezwłocznie” po prawomocnym przesądzeniu „nieważności umowy kredytu” i dopiero wówczas nadawałyby się do potrącenia, o czym na datę zamknięcia rozprawy nie może być mowy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 26 maja 2022 r., sygn. akt I ACa 262/21, L.).

336 Wobec tego stwierdzić należało, że sformułowany przez pozwanego zarzut potrącenia nie został skutecznie podniesiony, co oznacza, że wierzytelność dochodzona pozwem nie uległa umorzeniu w trybie art. 498 k.c. i art. 499 k.c.

337 Dodać tu należy, że gdyby nawet uznać, że zgłoszenie zarzutu potrącenia jest równoznaczne z wezwaniem do zapłaty, to i tak oświadczenie o potrąceniu jest nieskuteczne, ponieważ w chwili dokonania potrącenia wierzytelność nie była jeszcze wymagalna, więc nie została skutecznie zgłoszona do potrącenia. Stanowisko to zostało wypracowane w orzecznictwie dotyczącym wierzytelności bezterminowych z tytułu kar umownych, w którym uznano, że potrącenie dokonane jednocześnie z wezwaniem do zapłaty jest nieskuteczne, co oznacza że potrącający powinien złożyć oświadczenie po ziszczeniu się tej przesłanki, a jeśli dokonał tego we wcześniejszym czasie musi złożyć ponowne oświadczenie. Możliwość konwalidowania tej czynności prawnej, jako jednostronnej, jest wyłączona (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt III CSK 317/11, LEX nr 1229968; z 3 kwietnia 2018 r., sygn. akt II CSK 452/17, LEX nr 2500409).

338 Sąd Apelacyjny podziela powyższy pogląd i uznaje za nieprzekonującą argumentację o szczególnym charakterze wierzytelności o zapłatę wywodzonej z nieważności tzw. umowy o kredyt frankowy oraz wynikającej z tego potrzebie przyjmowania w tych sprawach, że procesowy zarzut potrącenia zawiera w sobie zarówno wezwanie do spełnienia świadczenia, jak i wolę kompensacji wzajemnych świadczeń. Powyższe twierdzenia uzasadniane są tym, że odmienna wykładnia prowadziłaby do możliwości manipulowania przez stronę pozwaną terminem wezwania do zapłaty i składania takiego zarzutu na każdym etapie postępowania mimo ograniczenia terminowego z art. 203 ¹§ 2 k.p.c. Dlatego też zasadne wydaje się przyjmowanie, że orzeczenie Sądu pierwszej instancji stwierdzające nieważność umowy otwiera dla strony pozwanej termin do zgłoszenia zarzutu potrącenia

339 W ocenie Sądu odwoławczego gdyby nawet uznawać, że orzeczenie Sądu I instancji stwierdzające nieważność umowy może być czynnikiem wpływającym na zmianę dotychczasowego przekonania Banku o ważności spornej umowy, to nic nie stoi na przeszkodzie aby po wydaniu takiego orzeczenia wezwać kredytobiorcę do zwrotu wypłaconej mu kwoty kredytu, a w terminie 2 tygodni wynikającym z art. 203 ¹§ 2 k.p.c. zgłosić zarzut potrącenia.

340 Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację pozwanego Banku jako niezasadną.

341 Rozstrzygając o kosztach Sąd drugiej instancji zastosował art. 98 § 1 i 3 k.p.c., statuujący zasadę odpowiedzialności za wynik sporu, albowiem strona pozwana przegrała sprawę w instancji odwoławczej w całości i dlatego zasądził od niej na rzecz powodów kwotę 4.050 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.