Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 grudnia 2024 r., V ACa 960/23

wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 grudnia 2024 r., V ACa 960/23

Tekst

1 Sygn. akt V ACa 960/23

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 12 grudnia 2024 r.

3 Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny

4 w składzie:

5 Przewodnicząca:

6 Sędzia SA Barbara Konińska

7 Protokolant:

8 Katarzyna Macoch

9 po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2024 r. w Katowicach

10 na rozprawie

11 sprawy z powództwa K. M.

12 przeciwko Syndykowi Masy Upadłości(...) Spółki Akcyjnej w upadłości

13 w W.

14 o ustalenie

15 na skutek apelacji pozwanego

16 od punktu 1. wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach

17 z dnia 13 lipca 2022 r., sygn. akt I C 928/21

18 oddala apelację.

19 SSA Barbara Konińska

Uzasadnienie

20 wyroku z dnia 12 grudnia 2024 r.

21 Powód K. M. w pozwie przeciwko(...) Spółce Akcyjnej

22 w W. domagał się ustalenia, że umowa o kredyt hipoteczny nr (...) indeksowany do waluty obcej CHF z dnia 22 sierpnia 2008 r., zawarta pomiędzy pozwaną, a powodem - jest nieważna, zasądzenia od pozwanej kwoty 49 405 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 2 lipca 2020 r. Ewentualnie domagał się ustalenia, że w stosunku prawnym łączącym strony bezskuteczne są § 1 ust.1 i 4; § 6 ust. 1; § 9 ust. 2; § 10 ust. 3; § 14 ust. 3; § 19 ust. 3 i 6 umowy oraz postanowienia aneksu nr (...) do umowy zawartego dnia 22 września 2011 r.

23 Powód uzasadnił, że kwestionowane przez niego postanowienia umowy są abuzywne

24 co czyni umowę nieważna, lub zakwestionowane postanowienia beskutecznymi wobec niego.

25 Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. Zarzuciła przedawnienie

26 roszczenia, brak interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu.

27 Zaprzeczyła by umowa była nieważna i zaprzeczyła by zawierała klauzule abuzywne.

28 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 13 lipca 2022 r., I C 928/21 Sąd Okręgowy w Gliwicach ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 22 sierpnia 2008 r. zawarta pomiędzy powodem oraz (...) SA w K. jest nieważna (punkt. 1); zasądził od pozwanej

29 na rzecz powoda kwotę 49 405, 99 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 lipca

30 2022 r. (punkt 2); w pozostałym zakresie powództwo oddalił (punkt 3.); zasądził od pozwanej

31 na rzecz powoda kwotę 6400 zł z tytułu kosztów procesu (punkt 4.).

32 Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty:

33 W dniu 10 grudnia 2007 r. powód oraz (...) SA w K. zawarli umowę kredytu hipotecznego nr (...) na kwotę 161 843,93 zł indeksowanego kursem CHF,

34 płatnego w 480 miesięcznych ratach kapitałowo odsetkowych. Celem kredytu była spłata nieruchomości w rozliczenia rodzinnych, uiszczenie składek: z tytułu ubezpieczenia denominowanego kredytu, od ryzyka utraty wartości nieruchomości, pokrycie składek ubezpieczeniowych Na życie w (...), pakietu(...)OC oraz NW,

35 pokrycie kosztów ustanowienia hipoteki, pakietu ubezpieczeniowego na wypadek odmowy ustanowienia hipoteki (§ 1 ust. 1 i 2; § 2 ust. 1 pkt a-g; § 4 ust. 1 pkt a-c umowy). Umowa

36 została sporządzona na podstawie wzorca banku, wskazano w niej min., że wypłata kredytu

37 będzie przeliczana na walutę, do której indeksowany jest kredyt wg kursu kupna walut określonego w tabeli kursów. Spłata będzie dokonywana w złotych, a wysokość

38 zobowiązania będzie ustalana jako równowartość spłaty wyrażonej w CHF po jej przeliczeniu

39 wg kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej Tabeli Kursów walut dla kredytów dewizowych i indeksowanych kursem walut obcych” (§ 9 ust. 2 i § 10 ust. 3 umowy oraz

40 § 19 ust. 5 Regulaminu Kredytu Hipotecznego). Wszystkie formalności zostały

41 przeprowadzone w u pośrednika kredytowego firmie (...) sp. z o.o. w przedstawicielstwie

42 w Z.. Wniosek został wypełniany przez pracownika, przy udziale powoda, który

43 zdecydował się na kredyt indeksowany do CHF z uwagi na niższą ratę. Wskazano mu, że

44 frank szwajcarski od lat jest stabilny, wahania kursowe są niewielkie. Umowy nie podlegały negocjacjom. Żadne postanowienia umowne nie były indywidualnie uzgadniane z wyjątkiem tych, które dotyczyły wysokości kredytu i czasu spłaty. Powód podpisał oświadczenie

45 o wyborze waluty, w którym porównano: wysokość raty kapitałowo odsetkowej przy

46 aktualnym kursie CHF dla kredytu w PLN i CHF; wysokość raty kapitałowo odsetkowej przy założeniu, że kurs CHF wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalnym

47 i minimalnym kursem CHF w ostatnich 12 miesiącach; wysokość raty kapitałowo odsetkowej przy założeniu, że stopa procentowa wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między

48 maksymalną i minimalną wartością stopy procentowej w ostatnich 12 miesiącach.

49 Dokument zawierał również oświadczenie, że po zapoznaniu z ryzykiem kursowym

50 i zmiennej stopy procentowej wnosi o kredyt indeksowany do waluty. Pracownik pośrednika

51 nie wyjaśnił jednak dokładnie wpływu wahań kursowych na wysokość kapitału do spłaty

52 i raty kredytowej, nie przedstawił symulacji obrazujących takie zmiany. Jednoczenie we

53 wniosku o kredyt zawnioskował o objęcie: ubezpieczeniem denominowanych kredytów hipotecznych, ubezpieczeniem na życie w (...), ubezpieczeniem ochrony prawnej na wypadek odmowy wpisu hipoteki, pakietem ubezpieczeniowym (...)w (...), których składki zostały skredytowane i następnie wliczone do rat kapitałowo odsetkowych (umowa § 2, § 3 i § 4). W dniu 22 września 2011 r., strony podpisały aneks do umowy, w którym bank wyraził zgodę na odroczenie płatności części rat kredytu oraz

54 ustalono min., że wysokość zobowiązania będzie ustalona jako równowartość spłaty w CHF według kursu sprzedaży walut ustalonego przez NBP. Do dnia 4 marca 2021 r. uiścił na rzecz banku raty w łącznej wysokości 211 249,92 zł obejmujące także składki na ubezpieczenie potrącone przy wypłacie kredytu.

55 Sąd Okręgowy wskazał dowody, na jakich oparł swoje rozstrzygnięcie. Ocenił, że

56 zeznania świadka P. S. mają dla sprawy drugorzędne znaczenie, świadek nie miał kontaktu z powodami, nie brał udziału przy sporządzaniu umowy. Wskazał, że pozostałe dokumenty dołączone do akt nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia, generalnie przedstawiają poglądy i opinie związane z interpretacją kredytów denominowanych i indeksowanych.

57 Sąd Okręgowy przywołał art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo

58 bankowe i wskazał, że w świetle utrwalonego poglądu w orzecznictwie i doktrynie, umowy

59 kredyt indeksowany do waluty obcej były, w czasie zawarcia spornej umowy, dopuszczalne

60 w świetle zasady swobody zawierania umów z art. 353¹k.c. Stwierdził, że analiza spornej

61 umowy kredytu przez pryzmat art. 385¹§ 1 k.c. prowadzi do wniosku, że w nie doszło do jej skutecznego zawarcia z uwagi na rażące naruszenie interesów powoda jako konsumenta

62 poprzez niekorzystne ukształtowanie jego sytuacji ekonomicznej na skutek

63 nieusprawiedliwionej i niekorzystnej dysproporcji praw i obowiązków. Wyjaśnił, że zgodnie

64 z art. 385¹§ 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny

65 z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia

66 umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę

67 lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

68 Sąd Okręgowy stosując prounijną wykładnię art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 art. dyrektywy 93/13 przyjął, że kwestionowane przez pozwanych postanowienia umowy

69 kredytu, które wprowadzają ryzyko kursowe (ryzyko wymiany) przez mechanizm indeksacji, stanowią klauzulę określającą główne świadczenia stron ( essentialia negotii). Sąd Okręgowy wskazał, że umowa kredytowa oraz Regulamin Kredytu Hipotecznego (...): w § 1 ust 1,

70 § 9 ust. 2 oraz § 10 ust. 3, § 14 ust. 3 oraz § 19 ust. 5 Regulaminu Kredytu Hipotecznego

71 (...), do którego odesłanie znajduje się w § 25 ust. 1 umowy, uzależniają warunki

72 waloryzacji świadczenia od kompetencji banku odsyłając do kursów walut zawartych

73 w „Tabeli kursów” obowiązującej w banku. Ocenił, że prawo banku do ustalania kursu waluty

74 nie doznaje żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Bank swobodnie ustalał, według tylko

75 sobie znanych zasad kursy walut, mając nieograniczone prawo kształtowania raty. Jest to równoznaczne z prawem dowolnego kształtowania wysokości świadczeń głównych -

76 wysokości raty i całej należności - w czasie trwania stosunku prawnego. Tym samym nie

77 można mówić o jednoznacznym określeniu głównego świadczenia. Umowa powoduje

78 swoistą nierówność informacyjną stron, na skutek której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego

79 rachunku. Jest to nie do zaakceptowania w świetle art. 385¹ k.c.

80 Sąd Okręgowy stwierdził, że dodatkowym naruszeniem dobrych obyczajów i rażącym naruszeniem usprawiedliwionych interesów powoda jako konsumenta jest zastrzeżenie

81 dwóch różnych kursów wymiany: kursu kupna dla przeliczenia wypłaconego przez bank

82 kredytu, zaś kursu sprzedaży dla obliczania rat spłacanego kredytu. Powoduje to

83 nieuzasadnione korzyści kosztem konsumenta i narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku

84 obligacyjnego. Nie jest wystarczające określenie w umowie, że kredytobiorca jest świadomy ryzyka kursowego i akceptuje je (§ 1 ust. 1 umowy). Bank naruszył obowiązek rzetelnego poinformowania konsumentów. Powinien przedstawić pełną informację umożliwiającą

85 podjęcie racjonalnej decyzji o długofalowych skutkach, w tym przedstawić wahana kursów wymiany i ryzyko związane z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, klarownie wyjaśnić,

86 jak na wysokość raty kredytu wpłynęłaby płynęłaby silna deprecjacja kursu waluty krajowej,

87 a także wyjaśnić, że ryzyko kursowe z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się

88 trudne do udźwignięcia dla konsumenta w przypadku dewaluacji waluty. Okoliczności te nie miały miejsca. Nie spełnia tego wymogu przedstawienie tabeli odnoszącej się tylko do hipotetycznego wzrostu raty kredytu, przy nieznacznym wzroście kursu CHF i stopy

89 procentowej. Sąd I instancji ocenił, że powyższe powoduje, że umowa stron nie wiąże.

90 Sąd Okręgowy wywiódł dalej, że skutek nieważności nie został zniwelowany przez

91 nowelę art. 69 Prawa bankowego wprowadzającą z dniem 26 sierpnia 2011 roku regulację wyrażoną w ust. 2 pkt 4a tej ustawy. Ustawa weszła w życie po zawarciu umowy. Oceny

92 prawnej umowy nie zmienia zawarcie przez strony aneksu w dniu 8 grudnia 2009 r. Co

93 prawda nieuczciwy charakter warunku indeksacji, został usunięty i powód od jego podpisania spłaca kredyt przeliczany według kursu NBP. Odpadła więc od tego momentu niepewność co

94 do wysokości zobowiązania. Jednakże w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą

95 a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy.

96 Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się

97 konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument poprzez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia

98 w drodze wolnej i świadomej zgody. Z aneksu nie wynika, by powód poprzez zmianę tego nieuczciwego warunku świadomie zrezygnował z przywrócenia sytuacji, w jakiej

99 znajdowaliby się w braku tego warunku. Tym samym nie zrzekł się możliwości powołania

100 się na jego abuzywny charakter. Z jego punktu widzenia celem aneksu było odroczenie spłaty części rat oraz jedynie zmniejszenie kosztów raty.

101 Sąd I instancji dodał, że powód poinformowany o obowiązkach i możliwych

102 negatywnych dla niego konsekwencjach związanych z ustaleniem nieważności umowy

103 oświadczył, że nie chce jej utrzymania w mocy. Stwierdził, że skoro nie doszło do skutecznego zawarcia umowy z uwagi na naruszenie normy art. 385¹§ 1 k.c. żądanie ustalenia nieważności umowy jest uzasadnione.

104 Sąd Okręgowy przywołał art. 189 k.p.c. i ocenił, że w niniejszej sprawie powód ma

105 interes prawny w żądaniu ustalenia. Wskazał, że umowa została zawarta na 40 lat, okres ten nie upłynął. Żądanie ustalenia jej nieważności, niezależnie od żądania zapłaty tytułem

106 wzbogacenia, gwarantuje pewność sytuacji prawnej na przyszłość. Samo żądanie zapłaty nie gwarantowałoby takiej pewności prawnej.

107 Na zasadzie art. 235²§ 1 pkt 2 k.p.c. Sąd I instancji pominął dowód z opinii biegłego

108 z zakresu bankowości i finansów. Ocenił, że jest on zbędny wobec ustalenia nieważności

109 umowy w świetle art. 385¹§ 1 k.c.

110 W związku z powyższym na mocy art. 189 k.p.c. w pkt 1 Sąd Okręgowy ustalił, że

111 umowa kredytu hipotecznego z dnia 22 sierpnia 2008 r. nr (...) zawarta pomiędzy powodem

112 i (...) SA w K. jest nieważna. Sąd I instancji uzasadnił także wydane przez

113 siebie rozstrzygnięcie w pozostałym zakresie.

114 W apelacji od powyższego wyroku pozwana zaskarżyła go w części w jakiej

115 uwzględniono powództwo i zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła nierozpoznanie istoty sprawy

116 i naruszenie: art. 327¹ § 1 ust. 1 i 2 k.p.c.; art. 227 k.p.c. oraz art. 235² § 1 pkt 2, 3 i5 k.p.c. oraz

117 art. 205¹² § 2 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c.w zw. z art. 232 zd. 2 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c. w zw.

118 z art. 299 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c.;art. 455 k.c. i art. 481 k.c.;art. 111 ustawy Prawo bankowe;

119 art. 56 k.c., art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 354 § 1 i 2 k.c. w zw. z § 6 ust. 1, § 9 ust. 2 oraz § 10 ust. 3 umowy kredytu;art. 56 k.c., art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 354 § 1 i 2 k.c. i art. 385¹ § 2 k.c.; art.

120 385¹ § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG; art. 385¹ k.c. oraz art. 385² k.c.;

121 art. 385¹ § 2 zd. 1 k.c. w zw. z art. 5 zd. 2 Dyrektywy 93/13/EWG; art. 385² k.c.; art. 385¹

122 § 1 i 2 k.c.; art. 24 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim; art. 30 ust.

123 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości; art.

124 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c.; art. 189 k.p.c. oraz art. 5 k.c.

125 W oparciu o powyższe zarzuty pozwana wniosła o zmianę wyroku Sądu I instancji

126 w zaskarżonym zakresie poprzez oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniosła także

127 o zasądzenie na jego rzecz od powodów kosztów postępowania apelacyjnego.

128 Powód w odpowiedzi na apelację pozwanej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

129 W związku z upadłością pozwanej Sąd Apelacyjny zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 174 § 1 k.p.c., wezwał do udziału w sprawie w części dotyczącej żądania

130 ustalenia nieważności umowy Syndyka masy upadłości(...)Spółki Akcyjnej

131 w upadłości w W. i w tym zakresie podjął postępowanie w sprawie.

132 Syndyk podtrzymał apelację strony pozwanej podnosząc nadto zarzuty dotyczące niezasadnego pojęcia i kontynuowania postępowania.

133 Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

134 Apelacja strony pozwanej w zakresie dotyczącym żądania ustalenia nieważności

135 umowy podlegała oddaleniu.

136 Regulacja przewidziana w art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 794 ze zm.) jest wyjątkiem od zasady jaką jest kontynuowanie postępowań sądowych dotyczących masy upadłości z udziałem syndyka.

137 Zgodnie z tym przepisem postępowanie sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne

138 w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność,

139 która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko

140 w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Przy tym art. 224 Prawa upadłościowego zobowiązuje syndyka do sporządzenia listy wierzytelności, zaś art. 245 Prawa upadłościowego, wskazuje treść listy wierzytelności, w tym sumę każdej wierzytelności podlegającej uznaniu (art. 245 ust.1 pkt 3). Dodatkowo art. 335 i następne Prawa

141 upadłościowego regulują podział funduszów masy i odwołują się do środków pieniężnych.

142 W konsekwencji w powyższych przepisów wynika, że z udziałem syndyka nie mogą być kontynuowane te procesy, które dotyczą wierzytelności pieniężnych, albo takich, które

143 ostatecznie mogą zostać przeliczone na pieniądze w wyniku likwidacji majątku upadłego.

144 Żądanie ustalenia nieważności czynności prawnej mimo, że ma określoną wartość majątkową

145 nie stanowi wierzytelności i nie może zostać wyrażone w postaci sumy pieniężnej, podlegającej umieszczeniu na liście wierzytelności. W konsekwencji w zakresie tego roszczenia

146 postępowanie, choć dotyczy masy upadłości co skutkowało wezwaniem do udziału w sprawie syndyka masy upadłości, nie jest postępowaniem o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu

147 w postępowaniu upadłościowym. Tym samym postępowanie to może być kontynuowane

148 z udziałem syndyka na podstawie art. 144 ust.1 Prawa upadłościowego. Nadto ustalenie listy wierzytelności stanowi instytucję prawa upadłościowego i poza nielicznymi wyjątkami, ma znaczenie wyłącznie dla tego postępowania, nie stanowi przy tym rozpoznania i rozstrzygnięcia

149 sprawy w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Tytuł egzekucyjny, jaki powstaje w wyniku uznania na liście wierzytelności w oparciu o art. 264 ust. 1 Prawa upadłościowego nie korzysta powagi rzeczy osądzonej przewidzianej art. 365 i art. 366 k.p.c. wobec czego nie wiąże sądu w niniejszym procesie w zakresie roszczenia

150 o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Wobec tego nie ma przeszkód co do kontytuowania postępowania z udziałem syndyka w zakresie powództwa o ustalenie nieważności umowy.

151 Czyni to niezasadnymi ponawiane wnioski pozwanego, co do tego że postępowanie w sprawie powinno pozostawać zawieszone w całości i czyni niezasadnymi zarzuty dotyczące przywoływanych w tym zakresie przez pozwanego przepisów postępowania.

152 Nie mógł odnieść oczekiwanego przez pozwanego skutku również zarzut naruszenia art. 327¹ § 1 ust. 1 i 2 k.p.c. Zarzut naruszenia reguł sporządzenia reguł sporządzenia uzasadnienia może być uzasadniony jedynie wyjątkowo, gdy konstrukcja pisemnych motywów orzeczenia

153 sądu niższej instancji jest tak wadliwa, iż nie zawiera ona danych pozwalających na przeprowadzenie na jej podstawie kontroli instancyjnej orzeczenia. Taki przypadek nie miał

154 miejsca w niniejszej sprawie, a jest wręcz odwrotnie. Sąd I instancji szczegółowo opisał stan faktyczny przywołując dowody, na których się oparł. Dokonał też subsumpcji ustalonych okoliczności sprawy pod normy prawa materialnego. Niepodzielenie ustaleń lub ocen Sądu Okręgowego może zaś stanowić podstawę do formułowania zarzutów dotyczących oceny

155 materiału dowodowego lub naruszenia prawa materialnego, które zawiera rozpatrywana

156 apelacja. Podsumowując zarzut apelacji dotyczący naruszenia art. 327¹ § 1 ust. 1 i 2 k.p.c.

157 okazał się pozbawiony uzasadnionych podstaw.

158 Niezasadnym okazał się też zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. oraz art. 235² § 1 pkt 2, 3

159 i 5 k.p.c. oraz art. 205¹² § 2 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 232 zd. 2 k.p.c. Prawidłowo

160 Sąd Okręgowy pominął dowód z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości ponieważ dowód ten pozostawał bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak wobec tego było

161 podstaw do dopuszczenia tego dowodu w postępowaniu apelacyjnym w oparciu o wniosek

162 strony skarżącej zgłoszony na podstawie art. 380 k.p.c.

163 Sąd Okręgowy wbrew zarzutom apelacji, w zakresie objętym wyrokiem częściowym poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. Ustalenia te Sąd Apelacyjny wobec tego uczynił własnymi, co znosi obowiązek ich powtarzania zgodnie z art. 387 § 2¹ pkt. 1 k.p.c. Ustalenia te opierały się w głównej mierze o treść niekwestionowanych przez strony dokumentów. Czyniąc

164 je, Sąd Okręgowy nie naruszył żadnego z przywołanych przez stronę pozwaną przepisów procesowych, nie przekroczył zasad swobodnej oceny dowodów, zasad logiki

165 i doświadczenia życiowego. Ustalenia Sądu I instancji zostały dokonane także w oparciu

166 o zeznania powoda. Ocena tych zeznań również wbrew zarzutom apelacji nie narusza zasad określonych art. 233 § 1 k.p.c. W rzeczywistości kwestionowane przez stronę pozwaną

167 zeznania powoda były najbardziej miarodajnym dowodem spośród zgłoszonych przez strony

168 dla ustalenia okoliczności w jakich doszło do zawarcia spornej umowy. Zeznaniom tym nie sprzeciwiała się treść dowodów z dokumentów. Kwestionowanie przy tym oceny dowodów nie może ograniczać się wyłącznie do zaprezentowania własnych, korzystnych dla skarżącego

169 ustaleń stanu faktycznego, dokonanych na podstawie subiektywnej oceny tego materiału dowodowego. Jeśli w oparciu o zebrany materiał dowodowy Sąd wyprowadza wnioski

170 logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena taka nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, nawet wówczas, gdyby na podstawie tego

171 materiału dowodowego dawały się wysnuć wnioski odmienne. Ocena dowodów może być podważona jeżeli skarżący wykaże, że brak jest logiki w wysnuwaniu wniosków ze

172 zgromadzonego materiału dowodowego lub, że wnioskowanie sądu wykracza poza reguły

173 logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia. Takowych uchybień w okolicznościach sprawy skarżący nie wykazał, co czyni niezasadnymi zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.

174 w zw. z art. 299 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c.

175 Pozostałe zarzuty naruszenia prawa procesowego są ściśle związane z zarzutami

176 naruszenia prawa materialnego i również te zarzuty okazały się nieskuteczne.

177 Niezasadnym okazał się zarzut braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia

178 nieważności umowy a dotyczący naruszenia art. 189 k.p.c. Mimo, że powód domagał się

179 w pozwie także zasądzenia kwoty uiszczonej na rzecz strony pozwanej w wykonaniu umowy kredytu, posiada on interes prawny także w domaganiu się ustalenia nieważności umowy.

180 Sporna umowa stanowi długoterminowy stosunek prawny, a wynikające z niej zobowiązanie

181 nie zostało wykonane w całości. Wydanie wyroku w zakresie ustalenia nieważności umowy ma znaczenie dla ustanowionej w związku z umową hipoteki i niewymagalnych jeszcze rat. Nie

182 można zaś zakwestionować interesu prawnego w żądaniu ustalenia stosunku prawnego lub

183 prawa, gdy ma ono znaczenie dla obecnych jak i przyszłych możliwych, ale obiektywnie prawdopodobnych stosunków prawnych i praw, czy sytuacji prawnej podmiotu występującego

184 z żądaniem. Niezależnie od tego, że postępowanie w sprawie w zakresie roszczenie o zapłatę pozostaje zawieszone uznać należy, że dopiero wyrok wydany na podstawie art. 189 k.p.c. ureguluje ostatecznie stosunek istniejący pomiędzy stronami.

185 Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, że zakwestionowane przez powoda postanowienia umowy stron nie były indywidualnie uzgodnione w rozumieniu art.

186 385¹ § 1 k.c. O indywidualnym uzgodnieniu można mówić wtedy, gdy konsument miał

187 rzeczywisty wpływ na postanowienia umowy a zatem gdy zaproponował jego brzmienie

188 i doprowadził do jego modyfikacji albo przynajmniej zgodził się na pozostawienie

189 postanowienia bez zmian w toku indywidualnych, swobodnych negocjacji. Przy tym zgodnie

190 z art. 385¹ § 4 k.c., ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie,

191 spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Wbrew zarzutom apelacji strona pozwana tych okoliczności nie wykazała.

192 Prawidłowo Sąd Okręgowy stwierdził, że wskazane w umowie podstawy określania

193 kursu są niejednoznaczne. Strona pozwana zarzucała, że tabele te były konstruowane

194 w sposób obiektywny, opisany w umowie i powodowi wyjaśniony. Tymczasem zgodnie

195 kurs ten miał być ustalany według tabeli kursowej banku. Z czego nie wynika jakie czynniki

196 były brane pod uwagę przy sporządzaniu tabeli, ani jaka była ich waga. Nie można przyjąć, że

197 o sposobie konstruowania tabel powód został poinformowany, a tym bardziej, by miał na ich tworzenie jakikolwiek wpływ.

198 W konsekwencji należy przyjąć, że odwołanie się do kursów walut ogłaszanych

199 w tabelach banku rażąco narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne

200 rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Trafnie Sąd Okręgowy uznał wobec tego, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych

201 świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które

202 uniemożliwia konsumentowi przewidzenie wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. Bank narzucił powodowi jako konsumentowi sposób ustalenia wysokości

203 kwoty podlegającej wypłacie i zwrotowi jednostronnie oddziałując na wysokość jego

204 zobowiązania kredytowego. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest okoliczność, czy stosowane przez bank kursy walut nie odbiegały znacząco od kursów stosowanych przez inne banki komercyjne, czy od średniego kursu NBP, ani nawet okoliczność, że ogólny koszt kredytu udzielonego na warunkach przewidzianych w umowie nie odbiegał od kosztów kredytu

205 w tożsamej wysokości, który udzielony byłby według warunków przewidzianych dla kredytów złotówkowych. Na ukształtowanie tychże tabel powód jako konsument nie miał żadnego

206 wpływu co w konsekwencji prowadziło do określenia wysokości jego zobowiązań

207 jednostronnie przez bank. Mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na

208 pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej

209 kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. (postanowienie

210 Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2023 r., I CSK 4788/22). Postanowienia umowne, które uprawniają do jednostronnego ustalenia kursów walut i pozostawiają możliwość arbitralnego działania banku, obarczają w ten sposób kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Umowa stron umożliwiała bankowi potencjalnie dowolną częstotliwość dokonywania przez bank jej modyfikacji na podstawie tworzonych tabel bez jakiegokolwiek wpływu konsumentów na działanie banku. Bez znaczenia jest zaś dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, czy konstruując tabele kursowe bank opierał się na weryfikowalnych czynnikach ekonomicznych, skoro istotnym jest w świetle art. 385¹ § 1 k.c.

211 czy z takich możliwości mógł korzystać.

212 Wbrew zarzutom apelacji strony pozwanej prawidłowo Sąd Okręgowy uznał także, że

213 treść spornych klauzul umownych rażąco narusza interesy powoda jako konsumenta

214 w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami. Ukształtowanego umową świadczenia kredytobiorcy polegającego na obowiązku zapłaty różnicy pomiędzy kursem

215 kupna i kursem sprzedaży waluty – tzw. spreadu walutowego, nie można uznać za

216 wynagrodzenie, któremu odpowiada jakiekolwiek świadczenie banku. Klauzule te miały

217 normować mechanizm waloryzacyjny a zróżnicowanie pomiędzy kursem kupna i sprzedaży stosowanym dla określenia wysokości kapitału, a następnie wysokości spłaty

218 w nieuzasadniony sposób zwiększało wysokość świadczeń, do których zobowiązany był kredytobiorca. Obciążenie powoda dodatkowym, ukrytym świadczeniem o nieustalonej przy

219 tym w dacie zawierania umowy wysokości i oprocentowaniem od tej kwoty w rażący sposób naruszało interesy konsumenta oraz dobre obyczaje. Powód nie mógł przy tym uniknąć zastosowania tak ukształtowanego mechanizmu indeksacji ponieważ na nim opierała się istota umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, mimo że od początku powód zamierzał

220 uzyskać środki w PLN i w tej walucie spłacać zobowiązanie.

221 Wbrew zarzutom apelacji strony pozwanej powód nie uzyskał także wystarczających informacji o ryzyku kursowym. Za odpowiedniego nie można uznać w tym zakresie

222 standardowego pouczenia, że owo ryzyko występuje i stwierdzenia, że powód to ryzyko

223 akceptueą zgodnie z § 1 ust. 1 umowy. Bank jako przedsiębiorca miał obowiązek

224 poinformowania konsumenta o istotnych cechach zawartej z nim umowy oraz o rzeczywistym

225 i znanym w dacie zawierania umowy ryzyku związanym z tą umową. Konsument winien zatem zostać pouczony przez przedsiębiorcę o możliwości potencjalnie poważnych konsekwencji dla

226 jego sytuacji finansowej, które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego w

227 walucie obcej przy stosowaniu w wieloletniej umowie mechanizmu działania kursowego.

228 Obowiązek ten powinien polegać na przedstawieniu kursów walut w okresie wieloletnim

229 stosownie do czasu na jaki zawierana jest umowa i przedstawiać wyliczenia co do zarówno rat

230 jak i wysokości kapitału stosownie do tego kursu. Pouczenia przekazane powodowi takowych

231 zaś standardów nie spełniały.

232 W konsekwencji niezasadnymi okazały się stawiane zaskarżonemu wyrokowi zarzuty naruszenia art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG; art. 385¹ k.c. oraz

233 art. 385² k.c.; art. 385¹ § 2 zd. 1 k.c. w zw. z art. 5 zd. 2 Dyrektywy 93/13/EWG; art. 385² k.c.

234 oraz art. 385¹ § 1 i 2 k.c. a także art. 111 ustawy Prawo bankowe i art. 56 k.c., art. 65 § 1 i 2

235 k.c., art. 354 § 1 i 2 k.c. w zw. z § 6 ust. 1, § 9 ust. 2 oraz § 10 ust. 3 umowy kredytu.

236 Nie mogły zostać podzielone także zarzuty dotyczące naruszenia art. 56 k.c., art. 65

237 § 1 i 2 k.c. oraz art. 354 § 1 i 2 k.c. i art. 385¹ § 2 k.c.; art. 24 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997

238 r. o Narodowym Banku Polskim i art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia

239 29 września 1994 r. o rachunkowości.

240 Wbrew treści apelacji strony pozwanej po usunięciu spornych klauzul umownych

241 umowa stron nie może być w dalszym ciągu wykonywana. Po ich usunięciu powstaje bowiem

242 luka w umowie, której nie można wypełnić przepisami o charakterze dyspozytywnym. Sporne klauzule umowne dotyczyły świadczenia głównego i istoty umowy. Ich wyeliminowanie

243 i zastąpienie innymi rozwiązaniami prowadziłoby do przekształcenia stosunku prawnego

244 w sposób prowadzący do zupełnego zniekształcenia woli stron wyrażonej przy zawieraniu

245 umowy. Nowelizacja ustawy Prawo bankowe, dokonana w 2011 r., na mocy której do art. 69 ustawy dodany został ust. 3 nie zniosła abuzywności zasad wyznaczania kursu przez bank zawartych w umowie, mimo że na jej podstawie konsumenci nabyli prawo do spłaty kredytu bezpośrednio w walucie waloryzacji. Oceny czy dane postanowienie umowne jej niedozwolone dokonuje się bowiem stosownie do daty zawarcia umowy. Przepisy tej ustawy nie mogą

246 zastąpić także wadliwych postanowień umowy stron. Wyeliminowanie z umowy spornych

247 klauzul przeliczeniowych i ryzyka walutowego w umowie stron powoduje że umowa ta nie

248 może nadal obowiązywać. Ich wyeliminowanie i upadek klauzuli ryzyka walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR byłoby równoznaczne z tak daleko

249 idącym przekształceniem umowy, iż należałoby ją uznać za umowę o odmiennej istocie

250 i charakterze niż zamierzone przez strony.

251 Przy tym sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do zaniechania stosowania

252 nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Umowa ta powinna

253 bowiem w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca

254 z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego (wyrok TSUE z dnia 14 czerwca 2012 r. C-618/10). Wyjątkowa możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego

255 przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym jest zresztą ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby

256 sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany. W konsekwencji zgodnie z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do odstąpienia

257 od stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych

258 skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Na

259 zmianę warunków umownych na inne, nieabuzywne nie wyraził zgody powód. Nie sposób przy tym uznać, by unieważnienie umowy miało dla powoda rodzić szczególnie szkodliwe skutki.

260 Po eliminacji klauzul abuzywnych w umowie nie pozostają też postanowienia pozwalające rozliczyć tę umowę jako umowę kredytu złotówkowego.

261 W szczególności art. 358 § 2 k.c. nie daje podstaw do zastąpienia abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej inną, w tym taką, która określałaby inny sposób ustalenia kursu waluty. Przepis

262 art. 358 § 2 k.c. nie obowiązywał w chwili zawierania przez strony umowy, nie może też

263 znaleźć zastosowania w sprawie w drodze analogii. Nie jest też możliwe zastosowanie w

264 miejsce postanowień abuzywnych art. 41 ustawy z dnia 22 sierpnia 1936 r. Prawo wekslowe

265 (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 160) z powodu zawężenia jego stosowania do zobowiązań

266 wekslowych, ani 24 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim (t.j. Dz.

267 U. z 2022 r. poz. 2025). Ogłaszanie przez Narodowy Bank Polski kursów walut nie oznacza

268 jeszcze by w braku stosownej normy prawnej lub postanowień umowy stron kursy te miały stanowić część stosunku umownego łączącego strony. Spornych postanowień umowy nie

269 można także zastąpić w drodze stosowania art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 56 k.c. wbrew woli którejkolwiek ze stron umowy, czy zasadami regulacjami ustawy o rachunkowości.

270 Za niezasadny należało także uznać zarzut naruszenia art. 5 k.c. nie sposób bowiem

271 przyjąć w okolicznościach sprawy by roszczenie o ustalenie nieważności umowy zgłoszone

272 przez powoda było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego przywołanymi w apelacji

273 strony pozwanej.

274 Zarzuty dotyczące naruszenia art. 455 k.c. i art. 481 k.c. oraz art. 496 k.c. w zw. z art.

275 497 k.c. nie odnosiły się do ustalenia nieważności umowy, wobec czego nie mogły mieć

276 wpływu na treść wydanego przez Sąd Odwoławczy wyroku częściowego.

277 W związku z powyższym Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 385

278 k.p.c. w zw. z art. 317 § 1 k.p.c. Nie orzekał przy tym o kosztach postępowania apelacyjnego

279 w myśl art. 108 § 1 k.p.c. stosowanego a contrario.

280 SSA Barbara Konińska