Wyrok z dnia 24 lipca 2025 r., XXVIII C 5756/21

wyrok z dnia 24 lipca 2025 r., XXVIII C 5756/21

Tekst

1 Wyrok+Uzasadnienie+Zarządzenie

2 Sygn. akt XXVIII C 5756/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

3 Dnia 24 lipca 2025 roku

4 Sąd Okręgowy w Warszawie, XXVIII Wydział Cywilny, w składzie:

5 Przewodniczący: sędzia Katarzyna Dawid – Birska

6 Protokolant: stażysta Monika Struj

7 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 roku w [xAnon]

8 sprawy z powództwa [xAnon] i [xAnon]

9 przeciwko [xAnon] z siedzibą w [xAnon]

10 o zapłatę i o ustalenie z roszczeniami ewentualnymi

11 I.

12 ustala, że nie istnieje pomiędzy stronami postępowania stosunek prawny, wynikający z umowy kredytu budowlano – hipotecznego NR [xAnon] z dnia 19 lipca 2004 roku, zawarta pomiędzy powodami a [xAnon] z siedzibą w [xAnon];

13 II.

14 zasądza od strony pozwanej [xAnon] z siedzibą w [xAnon] na rzecz powódki [xAnon] kwoty: 39 504,69 zł (trzydzieści dziewięć tysięcy pięćset cztery złote i sześćdziesiąt dziewięć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia 28 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty oraz 3 250,31 chf (trzy tysiące dwieście pięćdziesiąt franków szwajcarskich i trzydzieści jeden centymów) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia 15 marca 2025 roku do dnia zapłaty; III.

15 zasądza od strony pozwanej [xAnon] z siedzibą w [xAnon] na rzecz powoda [xAnon] kwotę 9 879,64 zł (dziewięć tysięcy osiemset siedemdziesiąt dziewięć złotych i sześćdziesiąt cztery grosze) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia 25 lipca 2025 roku do dnia zapłaty;

16 IV.

17 umarza postępowanie w zakresie żądania powódki o zapłatę w walucie złoty polski ponad kwotę 310 322,36 zł (trzysta dziesięć tysięcy trzysta dwadzieścia dwa złote i trzydzieści sześć groszy) – wobec cofnięcia pozwu w tym zakresie;

18 V.

19 oddala powództwo w pozostałym zakresie;

20 VI.

21 znosi pomiędzy stronami koszty postępowania.

22 Sygn. akt XXVIII C 5756/21

Uzasadnienie

23 Wyroku z dnia 24 lipca 2025 roku

24 W pozwie, wniesionym w dniu 17 maja 2021 roku (k. 3 - data prezentaty Biura Podawczego Sądu) przeciwko [xAnon] z siedzibą w [xAnon] (dalej też jako: [xAnon]” lub „Bank”), [xAnon] domagała się:

25 1.

26 ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c., że umowa z dnia 19 lipca 2004 roku o kredyt hipoteczny [xAnon], zawarta pomiędzy stroną pozwaną a nią i [xAnon] z załącznikami, aneksowana [xAnon] do umowy o kredyt hipoteczny, zawartym w dniu 02 marca 2005 roku pomiędzy stroną pozwaną i nią oraz [xAnon], jest nieważna;

27 2.

28 zasądzenia od strony pozwanej na jej rzecz kwoty w wysokości 327 405 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

29 Powódka wniosła również o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych w maksymalnej, sześciokrotnej stawce z uwagi na złożoność i zawiłość sprawy.

30 Uzasadniając żądania pozwu, powódka wyjaśniła, że ich podstawę faktyczną stanowi, zawarta pomiędzy nią i [xAnon] a [xAnon] z siedzibą w [xAnon], umowa kredytu nr [xAnon], w której kwotę kredytu określono na 154 210 CHF. Zarzuciła, że zawarte w tej umowie postanowienia stanowią klauzule abuzywne, co prowadzi do nieważności tej umowy. Dodała, że umowa ta sprzeczna jest z art. 3531 k.c. Na zakończenie podniosła, że posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności przedmiotowej umowy (k. 3 – 59 – pozew). W odpowiedzi na pozew strona pozwana [xAnon] z siedzibą w [xAnon] w pierwszej kolejności podniosła zarzut braku legitymacji procesowej czynnej powódki, a następnie wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

31 Uzasadniając swoje stanowisko procesowe, strona pozwana podniosła, że przedmiotowa umowa nie jest sprzeczna z art. 69 ustawy Prawo bankowe, z art. 3531 k.c. ani z zasadami współżycia społecznego. Kolejno podniosła, że kwestionowane przez powódkę postanowienia umowy, dotyczące klauzul przeliczeniowych, nie stanowią postanowień abuzywnych. Dodała, że ewentualne ustalenie abuzywności tych postanowień prowadzi do wyeliminowania wyłącznie postanowień, dotyczących odesłania do tabel kursowych banku, a nie całego mechanizmu przeliczeniowego, gdyż po wyeliminowaniu kwestionowanych postanowień istnieje możliwość zastosowania do przeliczeń kursowych kursów średnich NBP. Na zakończenie podniosła, że ustalenie nieważności przedmiotowej umowy miałoby niekorzystne skutki dla powódki. Wskazała przesłanki wyłączające możliwość zwrotu świadczenia nienależnego oraz zakwestionowała, że powódka posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu (k. 151 – 185 – odpowiedź na pozew). Postanowieniem z dnia 20 października 2022 roku Sąd na podstawie art. 195 § 1 i 2 k.p.c. zawiadomił [xAnon] o toczącym się postępowaniu, które dotyczy roszczeń z umowy o kredyt, zawartej z [xAnon] z siedzibą w [xAnon] w dniu 19 lipca 2004 roku, której jest stroną (k. 256 – postanowienie Sądu z dnia 20 października 2022 roku).

32 W piśmie z dnia 22 maja 2022 roku [xAnon] wniósł o przywrócenie terminu do złożenia oświadczenia o wstąpieniu do niniejszej sprawy (k. 293 – 295 – pismo [xAnon] z dnia 22 maja 2022 roku).

33 Postanowieniem z dnia 01 czerwca 2023 roku Sąd przywrócił [xAnon] termin do złożenia oświadczenia o przystąpieniu do sprawy w charakterze powoda (k. 300 – postanowienie Sądu z dnia 01 czerwca 2023 roku).

34 W piśmie z dnia 22 sierpnia 2023 roku powód [xAnon] w ramach roszczenia głównego wniósł o:

35 1.

36 zasądzenie od strony pozwanej na jego rzecz kwoty 290 487,30 zł, tj. ½ części kwoty 580 974,60 zł, uiszczonej w okresie od dnia 21 lipca 2004 roku do dnia 30 grudnia 2020 roku tytułem zwrotu korzyści majątkowej, uzyskanej przez stronę pozwaną jego kosztem bez podstawy prawnej, które to świadczenie było nienależne – wraz z ustawowymi odsetkami za czas opóźnienia począwszy od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty, która to kwota stanowi całość, wpłaconego przez niego świadczenia z tytułu nieważnej umowy kredytu; 2.

37 ustalenie nieważności umowy kredytu budowlano – hipotecznego nr [xAnon] z dnia 19 lipca 2004 roku, zawartej pomiędzy [xAnon] oraz nim a [xAnon] z siedzibą w [xAnon], ewentualnie ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, wynikającego z zobowiązania opisanego w umowie o kredyt hipoteczny – ze względu na nieważność tego zobowiązania.

38 Powód zgłosił również roszczenia ewentualne, bliżej opisane w treści tego pisma oraz wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.

39 W uzasadnianiu powyższego pisma powód wskazał, że łącznie wraz z powódką wpłacili na rzecz strony pozwanej kwotę 580 974,60 zł tytułem rat kapitałowo – odsetkowych, odsetek karnych oraz innych kosztów okołokredytowych. Wskazał, że związek małżeński pomiędzy nim a powódką został rozwiązany przez rozwód w dniu 22 marca 2017 roku, a w dalszym okresie koszty kredytu były ponoszone przez nich po połowie (w częściach równych). Kolejno powód podniósł, że przedmiotowa umowa jest nieważna jako sprzeczna z art. 69 Prawa bankowego oraz z zasadami współżycia społecznego. Dodał, że posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności tej umowy. Na zakończenie wskazał na skutki ustalenia abuzywności postanowień umowy (k. 376 – 409v – pismo powoda z dnia 22 sierpnia 2023 roku). W piśmie z dnia 18 września 2023 roku strona pozwana zarzuciła, iż roszczenia powódki są sprzeczne z roszczeniami powoda oraz zakwestionowała powództwo również co do wysokości (k. 314 - 317v – pismo strony pozwanej z dnia 18 września 2023 roku).

40 Na rozprawie w dniu 10 maja 2024 roku pełnomocnik powoda oświadczył, że przedmiotowa umowa została wypowiedziana przed złożeniem pozwu oraz że toczy się obecnie postępowanie o zapłatę z powództwa Banku przeciwko powodom w Sądzie Okręgowym w Radomiu. Pełnomocnik powódki oświadczył, że cofa wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka [xAnon]. Pełnomocnik powódki oświadczył, że kwota z żądania zapłaty dotyczy wpłat za okres od dnia zapłaty pierwszej raty kredytu do końca roku 2021. Pełnomocnik powoda oświadczył, że w okresie od zawarcia umowy do 30 grudnia 2020 roku spłacono łącznie kwotę 580 974,60 zł, a powód domaga się zasądzenia na jego rzecz połowy tej kwoty, czyli 290 487,30 zł. Pełnomocnik powódki oświadczył, że do końca 2020 roku powodowie spłacali kredyt z majątku wspólnego. Podał, że w związku z prowadzoną sprawą rozwodową orzeczono rozdzielność majątkową w grudniu 2020 roku, a po tej dacie powódka ze swojego majątku spłaciła kredyt w kwocie około 30 000 zł. Podał, że powodowie zawarli ustną umowę, dotyczącą spłaty kredytu i ustalili, że każda ze stron będzie płaciła połowę. Wobec powyższych, rozbieżnych stanowisk pełnomocników powodów, zostali oni zobowiązani do złożenia pism przygotowawczych, w których wskażą wysokość spłat, uiszczonych przez powodów w czasie trwania pomiędzy nimi wspólności majątkowej małżeńskiej oraz wysokość spłat uiszczonych przez nich po jej ustaniu – ze wskazaniem wysokości wpłat świadczonych przez każdego z powodów – w terminie 1 miesiąca pod rygorem zawieszenia postępowania oraz zostali zobowiązani do złożenia w tym terminie dokumentu, potwierdzający datę ustania pomiędzy powodami wspólności majątkowej małżeńskiej (k. 371 – 373, k. 375 – protokół z rozprawy z dnia 10 maja 2024 roku). W piśmie z dnia 30 września 2024 roku, złożonym w wykonaniu powyższego zobowiązania, powód wskazał, że w okresie od dnia 21 lipca 2004 roku do dnia 31 maja 2015 roku powodowie uiścili kwotę 388 866,12 zł z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych oraz kosztów okołokredytowych, zatem należna mu ½ majątku wspólnego wynosi 194 433,06 zł. Ponadto w okresie objętym wspólnością majątkową uiścił wraz z powódką dodatkowo kwotę 3 738,34 zł z tytułu dodatkowych kosztów okołokredytowych, a więc przypadająca z tego tytułu mu ½ części stanowi kwotę 1 869,17 zł. Natomiast w okresie po ustaniu wspólności majątkowej, tj. od dnia 01 czerwca 2015 roku do 01 marca 2021 roku wskazał, że uiścił 84 394,09 zł z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych oraz kosztów okołokredytowych. Podał, że łącznie uiścił na rzecz strony pozwanej kwotę 280 696,32 zł (k. 478 – 479 – pismo powoda z dnia 30 września 2024 roku).

41 W piśmie z dnia 07 listopada 2024 roku, złożonym w wykonaniu powyższego zobowiązania, powódka wskazała, że kredyt był spłacany od dnia 21 lipca 2004 roku do dnia 01 marca 2021 roku. Podała, że od dnia 21 lipca 2004 roku do dnia 31 maja 2015 roku w okresie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych i kosztów okołokredytowych, kredyt został spłacony przez nią i powoda w kwocie 388 869,09 zł, a zatem kwota należna jej wynosi ½ majątku wspólnego czyli 194 434,55 zł. Natomiast od dnia 01 czerwca 2015 roku do dnia 01 marca 2021 roku w okresie po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych i kosztów okołokredytowych, kredyt został spłacony bezpośrednio przez nią w kwocie 84 410,75 zł. Podała, że łącznie uiściła na rzecz strony pozwanej kwotę 278 845,30 zł (k. 533 – 536 – pismo powódki z dnia 07 listopada 2024 roku). Na rozprawie w dniu 06 listopada 2024 roku pełnomocnik powódki został zobowiązany do złożenia repliki na pismo pełnomocnika powoda z dnia 30 września 2024 roku, w której w szczególności wskaże, czy kwestionuje, że kwota 84 394,09 zł została uiszczona przez powoda z jego majątku osobistego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzy powodami (w okresie od 01 czerwca 2015 roku do 01 marca 2021 roku), a jeżeli tak, to złoży dowody na wykazanie, że kwota ta została uiszczona przez powódkę – w terminie 3 tygodni pod rygorem uznania, że nie kwestionuje tych faktów. Pełnomocnik strony pozwanej został zobowiązany do złożenia pisma przygotowawczego, stanowiącego replikę na pismo powoda z dnia 30 września 2024 roku, w której w szczególności wskaże, czy strona pozwana pobrała od powodów w wykonaniu spornej umowy kredytu do 31 maja 2015 roku kwotę 388 866,12 zł, a jeżeli inną kwotę, to jaką – w terminie 3 tygodni pod rygorem zwrotu pisma złożonego po tym terminie i uznania, że wysokość wpłat, podana przez powoda w tym czasie, jest pomiędzy stronami bezsporna oraz do wyjaśnienia w tym terminie przyczyn zaksięgowania spłaty w CHF, podczas gdy powodowie spłacali kredyt w PLN. Pełnomocnicy powodów zostali zobowiązani do złożenia pism przygotowawczych, w których wskażą wysokość wpłat, pobranych od powodów przez Bank w wykonaniu spornej umowy w okresie od 01 czerwca 2015 roku do 01 czerwca 2021 roku – w terminie 3 tygodni pod rygorem zawieszenia postępowania. Pełnomocnik strony pozwanej został zobowiązany do złożenia pisma przygotowawczego, stanowiącego replikę na pismo powódki z dnia 07 listopada 2024 roku - w terminie 3 tygodni pod rygorem uznania, że nie kwestionuje faktów wskazanych w tym piśmie (k. 545 – protokół z rozprawy z dnia 06 listopada 2024 roku).

42 W piśmie z dnia 20 listopada 2024 roku, złożonym w wykonaniu powyższego zobowiązania, strona pozwana wskazała, że nie kwestionuje sposobu spłaty zobowiązania przez powodów, natomiast kwestionuje powództwo zarówno co do zasady jak i co do wysokości (k. 547 – 551 – pismo strony pozwanej z dnia 20 listopada 2024 roku).

43 W piśmie z dnia 25 listopada 2024 roku, złożonym w wykonaniu powyższego zobowiązania, powód wskazał, że w okresie od dnia 21 lipca 2004 roku do dnia 31 maja 2015 roku powodowie uiścili kwotę 388 866,12 zł z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych oraz kosztów okołokredytowych, zatem należna mu ½ majątku wspólnego wynosi 194 433,06 zł. W okresie objętym wspólnością majątkową uiścił wraz z powódką dodatkowo kwotę 3 738,34 zł z tytułu dodatkowych kosztów okołokredytowych, a więc przypadająca z tego tytułu mu ½ części stanowi kwotę 1 869,17 zł. Natomiast w okresie po ustaniu wspólności majątkowej, tj. od dnia 01 czerwca 2015 roku do 01 marca 2021 roku wskazał, że uiścił kwotę 84 395,08 zł z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych oraz kosztów okołokredytowych. Wobec powyższego, podał, że łącznie uiścił na rzecz strony pozwanej kwotę 280 697,31 zł. Ponadto wskazał, że w zaświadczeniach wydanych przez stronę pozwaną w dacie 13 września 2019 roku widnieją dwie kwoty w łącznej wysokości 386,05 CHF uiszczone przez niego, jednak kwota ta nie odpowiada stanowi rzeczywistości, bowiem uiszczał on wpłaty wyłącznie w walucie PLN, stąd wskazana kwota została przeliczona po kursie średnim NBP z dnia spłaty tejże raty, tj. dnia 13 września 2019 roku (k. 579 – 581 – pismo powoda z dnia 25 listopada 2024 roku). W piśmie z dnia 27 listopada 2024 roku, złożonym w wykonaniu powyższego zobowiązania, powódka wskazała, że od dnia 21 lipca 2004 roku do dnia 31 maja 2015 roku w okresie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych i kosztów okołokredytowych, kredyt został spłacony przez nią i powoda w kwocie 388 866,11 zł, a zatem kwota należna jej wynosi ½ majątku wspólnego, czyli 194 433,06 zł. Ponadto w okresie od dnia 21 lipca 2004 roku do dnia 31 maja 2015 roku uiściła wraz z powodem na rzecz strony pozwanej dodatkowo kwotę 3 738,34 zł z tytułu dodatkowych kosztów okołokredytowych, a zatem kwota należna jej wynosi ½ majątku wspólnego czyli 1 869,17 zł. W okresie trwania wspólności majątkowej uiściła zatem na rzecz strony pozwanej kwotę 196 302,23 zł. Następnie od dnia 01 czerwca 2015 roku do dnia 01 marca 2021 roku, w okresie po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych i kosztów okołokredytowych, kredyt został spłacony przez nią i powoda w kwotach 196 886,14 zł i 3 636,36 CHF (która po przeliczeniu na PLN po kursie CHF wskazanym w tabeli NBP z dni spłaty wynosi 13 874,49 zł) czyli od dnia 01 czerwca 2015 roku do dnia 01 marca 2021 roku uiściła wraz z powodem kwotę 210 760,63 zł. Od dnia 01 czerwca 2015 roku do dnia 01 marca 2021 roku, w okresie po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, z tytułu rat kapitałowo – odsetkowych i kosztów okołokredytowych, kredyt został spłacony bezpośrednio przez nią w kwotach 114 020,13 zł i 3 250,31 CHF (która po przeliczeniu na PLN po kursie CHF wskazanym w tabeli NBP z dni spłaty wynosi 12 345,43 zł), czyli łącznie od dnia 01 czerwca 2015 roku do dnia 01 marca 2021 roku powódka uiściła bezpośrednio na rzecz strony pozwanej kwotę 126 365,56 zł. Powódka podała, że w okresie obowiązywania umowy łącznie uiściła na rzecz strony pozwanej kwotę 322 667,78 zł (k. 583 – 587 – pismo powódki z dnia 27 listopada 2024 roku).

44 W piśmie z dnia 16 grudnia 2024 roku strona pozwana podniosła zarzut skorzystania przez nią z prawa zatrzymania świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz Banku, które miałyby podlegać zwrotowi na wypadek stwierdzenia przez Sąd, że umowa kredytu jest nieważna (trwale bezskuteczna) – do czasu zaofiarowania przez powodów zwrotu świadczenia spełnionego przez Bank na rzecz powodów w postaci zapłaty kwoty 540 106,26 zł, tj. wartości kapitału udostępnionego powodom na podstawie umowy kredytu (k. 602 – 604v – pismo strony pozwanej z dnia 16 grudnia 2024 roku). W piśmie z dnia 13 lutego 2025 roku powódka ustosunkowała się do podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu zatrzymania, wnosząc o jego oddalenie w całości jako bezzasadnego i bezpodstawnego (k. 615 – 620 – pismo powódki z dnia 13 lutego 2025 roku).

45 W piśmie z dnia 13 lutego 2025 rokupowódka zmodyfikowała powództwo w zakresie żądania o zapłatę w ten sposób, że wniosła o zasądzenie od strony pozwanej na jej rzecz kwot 310 322,36 zł oraz 3 250,31 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty (k. 628 – 639 – pismo powódki z dnia 13 lutego 2025 roku).

46 W piśmie z dnia 06 marca 2025 roku – złożonym na rozprawie w dniu 07 marca 2025 roku - powód zakwestionował w całości zarzut zatrzymania, podniesiony przez stronę pozwaną w piśmie z dnia 16 grudnia 2024 roku (k. 642 – 644 – pismo powoda z dnia 06 marca 2025 roku).

47 W piśmie z dnia 06 marca 2025 roku – złożonym na rozprawie w dniu 07 marca 2025 roku - powód zmodyfikował powództwo w zakresie żądania głównego o zapłatę w ten sposób, że wniósł o zasądzenie od strony pozwanej na jego rzecz kwoty 280 697,31 zł, uiszczonej w okresie od dnia 21 lipca 2004 roku do dnia 30 grudnia 2020 roku tytułem zwrotu korzyści majątkowej, uzyskanej przez stronę pozwaną jego kosztem bez podstawy prawnej, które to świadczenie było nienależne – wraz z ustawowymi odsetkami za czas opóźnienia, począwszy od dnia następującego po dniu doręczenia pozwu do dnia zapłaty, która to kwota stanowi całość wpłaconego przez niego świadczenia z tytułu nieważnej umowy kredytu (k. 645 – 647v – pismo powoda z dnia 06 marca 2025 roku). Na rozprawie w dniu 07 marca 2025 roku pełnomocnik powódki oświadczył, że ponad kwotę 310 322,36 zł cofa pozew ze zrzeczeniem się roszczenia. Przewodnicząca doręczyła pełnomocnikom powoda i strony pozwanej odpis modyfikacji powództwa powódki oraz zobowiązała pełnomocnika strony pozwanej do złożenia repliki na to pismo, w której wskaże, czy w okresie od 21 lipca 2004 roku do 01 marca 2021 roku Bank zaksięgował wpłaty powodów z tytułu rat kredytu i opłat okołokredytowych w łącznej wysokości 591 019,67 zł i 3 250,31 CHF a jeżeli w innej wysokości, to w jakiej oraz czy w okresie od 21 lipca 2004 roku do 31 maja 2015 roku Bank zaksięgował wpłaty powodów z tytułu rat kredytu i opłat okołokredytowych w łącznej wysokości 392 604,46 zł, a jeżeli w innej wysokości, to w jakiej – w terminie 3 tygodni pod rygorem uznania, że wysokość tych wpłat z powyższych tytułów i w powyższych okresach jest pomiędzy stronami bezsporna. Przewodnicząca doręczyła pełnomocnikom powódki i strony pozwanej odpisy modyfikacji powództwa powoda oraz pisma pełnomocnika powoda z 06 marca 2025 roku oraz zobowiązała pełnomocnika strony pozwanej do złożenia repliki na tę modyfikację. Pełnomocnik powoda został zobowiązany do złożenia pisma przygotowawczego, w którym wskaże, czy ponad kwotę 280 697,31 zł cofa pozew ze zrzeczeniem się, czy bez zrzeczenia się roszczenia – w terminie 2 tygodni pod rygorem zawieszenia postępowania (k. 648 – 648v – protokół z rozprawy z dnia 07 marca 2025 roku).

48 W piśmie z dnia 20 marca 2025 roku powód oświadczył, że ponad kwotę wskazaną w modyfikacji powództwa z dnia 06 marca 2025 roku, tj. ponad kwotę 280 697,31 zł, cofa powództwo w części bez zrzeczenia się roszczenia (k. 654 – 654v – pismo powoda z dnia 20 marca 2025 roku).

49 W piśmie z dnia 25 marca 2025 roku, złożonym w wykonaniu powyższego zobowiązania, strona pozwana wskazała, że kwestionuje, że w okresie od 21 lipca 2004 roku do 01 marca 2021 roku Bank zaksięgował wpłaty powodów z tytułu rat i opłat okołokredytowych w łącznej wysokości 591 019,67 zł, gdyż z zaświadczenia Banku wynika, że w tym okresie powodowie uiścili kwotę 585 752,25 zł tytułem rat kapitałowo – odsetkowych, odsetek karnych i opłat innych oraz 3 738,34 zł tytułem składek na ubezpieczenia, tj. w sumie 589 490,59 zł. Nie zakwestionowała co do wysokości kwoty, wyrażonej w walucie CHF. Ponadto wskazała, że kwestionuje, że w okresie od 21 lipca 2004 roku do 31 maja 2015 roku Bank zaksięgował wpłaty powodów z tytułu rat i opłat okołokredytowych w łącznej wysokości 392 604,46 zł, gdyż z zaświadczenia Banku wynika, że w tym okresie powodowie uiścili kwotę 388 866,11 zł tytułem rat kapitałowo – odsetkowych, odsetek karnych i opłat innych oraz 3 738,34 zł tytułem składek na ubezpieczenia, tj. w sumie 392 604,45 zł. Podała, że w/w różnica wynika z faktu, że powodowie dochodzą zwrotu za w/w okres po połowie, tj. 388 866,11 zł/2 = 194 433,055 zł, po zaokrągleniu 194 433,06 zł, co po ponownym zliczeniu daje kwotę wyższą o 0,01 zł (k. 656 – 658v – pismo strony pozwanej z dnia 25 marca 2025 roku). W piśmie z dnia 08 kwietnia 2025 roku strona pozwana wskazała, że nie wyraża zgody na cofnięcie powództwa przez powoda ponad kwotę 280 697,31 zł bez zrzeczenia się roszczenia (k. 660 – 660v – pismo strony pozwanej z dnia 08 kwietnia 2025 roku).

50 Na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 roku – bezpośrednio poprzedzającej ogłoszenie wyroku – Przewodnicząca doręczyła pełnomocnikowi strony pozwanej odpis pisma powoda z dnia 22 sierpnia 2023 roku, w którym zostały zgłoszone roszczenia powoda w tym postępowaniu. Kolejno Przewodnicząca poinformowała, że z zaświadczenia Banku z dnia 21 stycznia 2021 roku (k. 427) wynika, że na podstawie spornej umowy kredytu Bank wypłacił powodom kwotę 540 106,26 zł oraz poinformowała, że – w związku z tym, że powodowie nie zgłosili wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego celem wykazania, że wysokość ich spłat była wyższa niż podana przez stronę pozwaną a koszt przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego mógłby okazać się wyższy niż różnica pomiędzy spłatami podanymi przez powodów i stronę pozwaną (1 529,08 zł) – Sąd uznał, że wysokość wpłat powodów w wykonaniu spornej umowy wyniosła tyle, ile podała strona pozwana, tj. 589 490,59 zł i 3 250,31 CHF. Ostatecznie pełnomocnicy stron, w ich imieniu, podtrzymali dotychczasowe stanowiska procesowe i argumentację w sprawie (k. 663v – protokół z rozprawy z dnia 24 lipca 2025 roku). Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

51 W 2004 roku małżonkowie [xAnon] i [xAnon] (obecnie [xAnon]) planowali wybudować dom, aby w nim zamieszkać. Nie posiadali wystarczających własnych środków pieniężnych na realizację tego celu, dlatego zamierzali zaciągnąć kredyt. Udali się do placówki [xAnon], ponieważ [xAnon] od 1999 roku posiadał w tym Banku rachunek. W tym Banku przedstawiono im jedną ofertę – kredytu, powiązanego z walutą frank szwajcarski (CHF). Poinformowano ich, że kredyt w walucie CHF jest bezpieczny. Nie przedstawiono im żadnych wykresów ani symulacji, obrazujących wpływ wzrostu kursu waluty CHF na ich zobowiązanie kredytowe w przyszłości. Negocjowali oni z Bankiem wysokość marży Banku, natomiast pozostałe postanowienia umowy nie podlegały negocjacjom. Poinformowano ich, że przedstawiona im umowa jest standardowa. (dowód:

52 k. 373 - 374 – przesłuchanie powoda [xAnon] w charakterze strony; k. 374 - 375 – przesłuchanie powódki [xAnon] w charakterze strony)

53 W dniu 29 czerwca 2004 roku [xAnon] i [xAnon] podpisali, wypełniony na druku Banku, wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego, w którym zwrócili się do [xAnon] o udzielenie im kredytu w wysokości 154 210 CHF na budowę domu systemem gospodarczym. We wniosku zaznaczono, że wypłata kredytu ma nastąpić w transzach, raty mają być malejące, a spłata ma być w PLN.

54 (

55 dowód

56 : k. 190 – 191 – kserokopia wniosku kredytowego [xAnon])

57 W dniu 19 lipca 2004 roku [xAnon] i [xAnon] (dalej jako: „Kredytobiorca” lub „Kredytobiorcy”) oraz [xAnon] z siedzibą w [xAnon] (dalej jako: „Bank”) zawarli umowę kredytu budowlano – hipotecznego nr [xAnon] (dalej jako: „Umowa”).

58 Zgodnie z § 2 ust. 1 Umowy Bank miał udzielić Kredytobiorcy na warunkach określonych w Umowie oraz Regulaminie kredytowania osób fizycznych w [xAnon] kredytu w wysokości 154 210,00 CHF, a Kredytobiorca zobowiązał się do wykorzystania i zwrotu kredytu wraz z odsetkami zgodnie z warunkami tej Umowy.

59 W § 2 ust. 2 Umowy wskazano, że kredyt przeznaczony miał być na budowę systemem gospodarczym budynku mieszkalnego jednorodzinnego, położonego w miejscowości [xAnon]

60 W § 4 ust. 2 Umowy wskazano, że oprocentowanie w całym okresie kredytowania stanowiło sumę stawki LIBOR dla terminów 1-miesięcznych w i marży w wysokości 2,40 %, która miała być stała w całym okresie kredytowania.

61 W § 7 ust. 1 Umowy wskazano zabezpieczenia spłaty kredytu.

62 Zgodnie z § 16 ust. 2 Umowy w przypadku kredytów walutowych zastosowanie miały mieć dodatkowo postanowienia zawarte w Załączniku nr 7 do Umowy kredytu.

63 Stosownie do § 24 pkt 7) Umowy integralną część Umowy stanowiły postanowienia dotyczące kredytów walutowych – załącznik nr 7.

64 Zgodnie z Załącznikiem nr 7 do Umowy:

65 „1. W związku z zaciągnięciem kredytu walutowego, kredytobiorca oświadcza, że jest mu znane oraz wyjaśnione przez Bank ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnął zobowiązanie kredytowe i jest świadomy ponoszenia przez siebie tego ryzyka.

66 2. Jednocześnie Kredytobiorca przyjmuje do wiadomości, że:

67 1) prowizja bankowa od kredytu walutowego naliczana jest i pobierana w złotych po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w banku, zgodnie z tabelą kursów walut [xAnon] ogłaszaną w siedzibie banku w dniu zapłaty prowizji,

68 2) kwota kredytu lub transzy kredytu wypłacana jest w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu obowiązującego w Banku, zgodnie z Tabelą kursów walut [xAnon] ogłaszaną w siedzibie Banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub transzy kredytu,

69 3) ewentualna nadwyżka wynikająca z różnic kursowych zostanie wypłacona przelewem na rachunek bankowych Kredytobiorcy wskazany we wniosku o wypłatę kredytu, który stanowi Załącznik nr 1 do Umowy kredytu,

70 4) kwota spłaty podlega przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku zgodnie z Tabelą kursów walut [xAnon] ogłaszaną w siedzibie Banku na koniec dnia spłaty.”

71 (

72 dowód:

73 k. 62 – 68, k. 193 – 199, k. 420 - 424 – poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia oraz kserokopie umowy kredytu budowlano – hipotecznego nr [xAnon] wraz z Załącznikami )

74 Kredytobiorcy i Bank w dniu 02 marca 2005 roku zwarli [xAnon] do powyższej Umowy, na mocy którego podwyższono kwotę kredytu o 39 024 CHF – do 193 234 CHF.

75 (

76 dowód:

77 k. 69 – 69v, k. 204, k. 425 – poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia oraz kserokopie [xAnon])

78 W wykonaniu powyższej Umowy kredytu Bank wypłacił Kredytobiorcom w transzach łącznie kwotę 540 106,26 zł, którą przeliczył na zadłużenie Kredytobiorców w walucie CHF, stosując przy tym ustalone przez siebie kursy kupna tej waluty, obowiązujące w dniach wypłat.

79 (dowód: k. 427 – 433v – kserokopia zaświadczenia Banku z dnia 21 stycznia 2021 roku z załącznikiem)

80 Środki pieniężne, pochodzące z powyższej Umowy kredytu, zostały przeznaczone na budowę domu, który służył zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obojga Kredytobiorców. Obecnie w domu tym czasem mieszka [xAnon], który ponosi koszty, związane z jego utrzymaniem. Kredytobiorcy nadal są właścicielami tego domu.

81 [xAnon] nigdy nie prowadziła działalności gospodarczej. Natomiast [xAnon] w 2012/2013 roku prowadził działalność gospodarczą przez pół roku. Działalność ta była zarejestrowana w kredytowanej nieruchomości. Nie odliczał on kosztów kredytu od kosztów działalności gospodarczej.

82 Kredytobiorcy w dacie zawarcia Umowy pozostawali w związku małżeńskim i mieli wspólność majątkową. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2016 roku Sąd Rejonowy w Grójcu ustanowił pomiędzy nimi z dniem 01 czerwca 2015 roku ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a w marcu 2017 roku orzeczono pomiędzy nimi rozwód. Po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej kredyt był spłacany przez oboje Kredytobiorców w częściach.

83 O tym, że w/w Umowa może zawierać postanowienia niedozwolone Kredytobiorcy uświadomili sobie w 2020 roku po konsultacji z prawnikiem.

84 (

85 dowód:

86 k. 373 - 374 – przesłuchanie powoda [xAnon] w charakterze strony; k. 374 - 375 – przesłuchanie powódki [xAnon] w charakterze strony, k. 460, k. 498 – odpis oraz kserokopia odpisu wyroku Sądu Rejonowego w Grójcu z dnia 14 lipca 2016 roku)

87 W okresie od zawarcia Umowy do 01 marca 2021 roku Bank pobrał od Kredytobiorców łącznie kwoty 589 490,59 zł i 3 250,31 CHF tytułem spłaty rat kredytu i opłat okołokredytowych.

88 W dniu spłaty pierwszej raty odsetkowej, 09 sierpnia 2004 roku, kwota pobrana przez Bank z rachunku Kredytobiorców w PLN została przeliczona przez Bank na CHF po kursie, ustalonym przez Bank, wynoszącym 1 CHF = 2,8913 PLN, zaś kwota pobrana od nich w dniu 30 grudnia 2020 roku w PLN została przeliczona przez Bank na CHF po kursie, wynoszącym 1 CHF = 4,2276 PLN.

89 Z uwzględnieniem połowy spłat uiszczonych w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej pomiędzy Kredytobiorcami i spłat dokonanych później tytułem rat kredytu i opłat okołokredytowych [xAnon] uiściła na rzecz Banku łącznie kwoty 309 557,81 zł i 3 250,31 CHF a [xAnon] kwotę 279 932,77 zł.

90 (częściowo fakt bezsporny oraz częściowodowód: k. 427 – 433v – kserokopia zaświadczenia Banku z dnia 21 stycznia 2021 roku z załącznikiem, k. 450 - 454 - elektroniczne zestawienie operacji, k. 480 - 482, k. 538 – 540 – zestawienia spłat kredytu, sporządzone przez Bank)

91 Pismem z dnia 19 marca 2021 roku pełnomocnik [xAnon] – w jej imieniu – wezwał Bank do polubownego załatwienia sprawy Umowy kredytu.

92 W odpowiedzi na powyższe wezwanie – które Bank odebrał w dniu 25 marca 2021 roku – Bank pismem z dnia 13 kwietnia 2021 roku poinformował, że nie ma możliwości udzielenia odpowiedzi z uwagi na fakt przesłania pełnomocnictwa, które nie zawiera informacji o upoważnieniu do pozyskiwania informacji objętych tajemnicą bankową.

93 (

94 dowód:

95 k. 80 – 82 – kserokopia wezwania z dnia 19 marca 2021 roku; k. 85 – 86 – wydruk śledzenia przesyłki, k. 87 - kserokopia odpowiedzi Banku z dnia 13 kwietnia 2021 roku)

96 Wobec braku zapłaty zaległych rat kredytu przez Kredytobiorców Bank pismem z dnia 22 marca 2021 roku wypowiedział Kredytobiorcom Umowę kredytu oraz wezwał ich w terminie 30 dni do zapłaty kwoty 74 017,42 CHF wraz z dalszymi odsetkami, liczonymi od dnia sporządzenia tego pisma do dnia zapłaty w/w należności.

97 (

98 dowód:

99 k. 434 – kserokopia wypowiedzenia Umowy kredytu)

100 [xAnon] z siedzibą w [xAnon] jest następcą prawnym [xAnon] z siedzibą w [xAnon], z którym Kredytobiorcy zawarli powyższą Umowę kredytu.

101 Do czasu zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie Bank nie wypłacił Kredytobiorcom żądanych przez nich kwot.

102 (

103 fakty bezsporne

104 )

105 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie wskazanych w jego opisie dowodów z dokumentów i kserokopii dokumentów – złożonych przez strony postępowania – oraz z przesłuchania powodów w charakterze strony.

106 Dowody z dokumentów Sąd ocenił jako wiarygodne. Strony postępowania nie kwestionowały, że oświadczenia w nich zawarte zostały złożone przez osoby, które podpisały te dokumenty. Nie kwestionowały także prawdziwości i autentyczności dokumentów złożonych w zwykłych kserokopiach. Sąd nie znalazł także podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej w zakresie, w jakim stanowiły podstawę ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie. Odnośnie dowodu z przesłuchania powodów, wskazać należy, iż w swoich zeznaniach zrelacjonowali oni przebieg zdarzeń, związanych z zawarciem Umowy kredytu, akcentując, że oferta kredytu, powiązanego z walutą CHF została im przedstawiona jako jedyna oraz że nie omawiano z nimi ryzyka, związanego z Umową.

107 Oceniając zeznania powodów, Sąd miał na uwadze, że są oni bezpośrednio zainteresowani korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Jednakże – mając na uwadze treść ich zeznań oraz okoliczność, że w większości znalazły one potwierdzenie w dowodach z dokumentów – Sąd ocenił je jako wiarygodne, logiczne i rzeczowe.

108 Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły także same twierdzenia stron o okolicznościach faktycznych sprawy. W zakresie, w jakim druga strona je przyznała lub im nie zaprzeczyła, uznać należało je za bezsporne (art. 229 – 230 k.p.c.).

109 Sąd nie oparł w ogóle ustaleń faktycznych na podstawie dowodu z zeznań świadka [xAnon] (poprzednio [xAnon]) (k. 348 – 355v, k. 372) – która podpisywała sporną Umowę w imieniu Banku – gdyż nie wniosły one nic istotnego do tych ustaleń. Świadek zeznała, że nie pamięta okoliczności zawarcia tej konkretnej Umowy kredytu z powodami ani tego, czy obsługiwania powodów. W swoich zeznaniach opisała ona jedynie ogólnie stosowaną przez nią procedurę w zakresie udzielania informacji osobom ubiegającym się o kredyty hipoteczne, ustalenia te zaś nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Sąd na podstawie art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął dowody: z dokumentu, wymienionego w pkt 3 lit. f) odpowiedzi na pozew (k. 152); z opinii biegłego sądowego, wymienionej w pkt 6 odpowiedzi na pozew (k. 152v); z dokumentu wymienionego w pkt 6 pisma pełnomocnika powódki z 07 kwietnia 2022 roku (k. 230); z dokumentu, wymienionego w pkt 1 lit. g) na stronie 7 pisma pełnomocnika powoda z dnia 22 sierpnia 2023 roku (k. 379); z opinii biegłego sądowego, wymienionej w pkt 2 na stronie 8 pisma pełnomocnika powoda z dnia 22 sierpnia 2023 roku (k. 379). Sąd uznał, że dowody te nie mają istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Odnośnie dowodów z opinii biegłych sądowych, zgłoszonych przez obie strony postępowania oraz z dokumentu w postaci prywatnych wyliczeń powoda, dotyczących tzw. „nadpłat” kredytu, to wskazać należy, iż fakty, które miały być wykazane tymi dowodami, nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie – wobec oceny prawnej przedmiotowej Umowy, dokonanej w dalszej części uzasadnienia.

110 Co do prywatnych wyliczeń powodów, dotyczących wysokości wpłat powodów, to wskazać należy, że Sąd uznał za bezsporną wysokość wpłat, podaną przez stronę pozwaną, o czym była już mowa wyżej.

111 Odnośnie oświadczenia pracownika pozwanego Banku [xAnon], to po pierwsze – wskazać należy, iż dowodu z zeznań świadka nie można zastępować dowodem z pisemnego oświadczenia tej osoby a po drugie – fakty, które miały być wykazane tym dowodem (w szczególności ogólne procedury, dotyczące udzielania przez Bank kredytów, powiązanych z walutą CHF) nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawie. W niniejszej sprawie irrelewantna dla jej rozstrzygnięcia była także okoliczność, czy Bank posiadał jakieś wewnętrzne regulacje, dotyczące sposobu ustalania kursów walut obcych, skoro poza sporem było, że w przedmiotowej Umowie nie zostały zawarte postanowienia, dotyczące zasad ich ustalania przez Bank. Nie miały także znaczenia stosowane przez Bank mechanizmy finansowe i sposoby zabezpieczenia ryzyka w związku z zawieraniem umów kredytu indeksowanego do CHF. Sąd zważył, co następuje:

112 Żądanie główne powodów o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, wynikającego ze spornej Umowy kredytu zasługiwało na uwzględnienie w całości, natomiast żądania główne powodów o zapłatę zostały w przeważającej części oddalone, o czym niżej. Wobec tego, Sąd w ogóle nie orzekał w przedmiocie żądań ewentualnych, zgłoszonych przez powoda na wypadek uznana, że sporna Umowa wiąże strony postępowania z pominięciem kwestionowanych przez powodów klauzul przeliczeniowych. Odnośnie skutecznie cofniętego przez powódkę w części żądania zapłaty, postępowanie w sprawie zostało umorzone. Na wstępie wskazać należy, iż stanowisko powodów okazało się uzasadnione w części, opierającej się na zarzucie nieważności Umowy kredytu na skutek naruszenia art. 69 ustawy Prawo bankowe. Ponadto nawet jeżeli uznać, że Umowa ta nie byłaby nieważna na skutek naruszenia tego przepisu, to uznać należałoby, że jest ona nieważna z powodu innej, powołanej przez powodów przyczyny, tj. na skutek usunięcia z niej klauzul przeliczeniowych, uznanych za postanowienia abuzywne. Kolejno wskazać należy, iż w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby i nie ma obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (

113 por. wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 1998 roku w sprawie II UKN 282/98, Legalis 44600, oraz wyrok ETPCZ z 21 lipca 2015 roku w sprawie [xAnon] przeciwko Turcji 41721/04, Legalis 1378918). Dopuszczalne – a w świetle brzmienia art. 327(

114 1) § 2 k.p.c. wręcz konieczne – jest rozprawienie się z poszczególnymi zarzutami niejako

115 en bloc, poprzez zaprezentowanie odmiennego zapatrywania w kwestii faktów lub prawa nie pozostawiające przestrzeni dla racjonalnej obrony pozostałych zarzutów, które – przy uwzględnieniu koncepcji sądu – stają się wówczas bezprzedmiotowe (

116 por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 grudnia 2017 roku w sprawie VI ACa 1651/15, Legalis 1733044). Większość zagadnień prawnych składających się na decyzje procesowe znalazło już rozstrzygnięcie – przynajmniej na poziomie Sądu Apelacyjnego – i nie wymaga nadmiernie szerokiego omówienia. Wobec tego, Sąd – stosownie do wymogów art. 327( 1) § 2 k.p.c. – sporządził niniejsze uzasadnienie w sposób możliwie zwięzły.

117 I.

118 SPRZECZNOŚĆ UMOWY Z ART. 69 UST. 1 i 2 USTAWY PRAWO BANKOWE

119 W pierwszej kolejności wskazać należy, iż do analizowanej Umowy mają zastosowanie przepisy ustawy Prawo bankowe. Zgodnie zaś z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe (Dz.U z 2002 roku, Nr 72, poz. 665, t.j. z późn. zm.) (dalej też jako „UPrB”) – w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia spornej Umowy – przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do art. 69 ust. 2 cytowanej ustawy umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy. Z powyższego wynika zatem, że umowa kredytu jest umową nazwaną, dwustronnie zobowiązującą. Na jej podstawie bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji drugiej strony – kredytobiorcy kwotę środków pieniężnych (kwotę kredytu), a kredytobiorca zobowiązuje się zwrócić kwotę wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami. Uprawnienie kredytobiorcy polega na tym, że może domagać się od banku wypłaty kredytu a obowiązek polega na tym, że ma zwrócić wypłaconą mu kwotę wraz z odsetkami. Umowa kredytu jest umową odpłatną, gdyż na kredytobiorcę nakłada obowiązek zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, które mają charakter wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku. Ponadto jest to umowa konsensualna, czyli dochodzi do skutku w wyniku samego uzgodnienia przez strony jej podstawowych postanowień. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna. W umowie muszą być także określone zasady spłaty sumy kredytu.

120 Ponadto wskazać należy, iż sporna Umowa kredytu została zawarta przed zmianą ustawy Prawo bankowe, dokonaną ustawą z dnia 29 lipca 2011 roku (Dz.U. z 2011 roku, Nr 165, poz. 984), na mocy której dodano art. 69 ust. 2 pkt 4a UPrB, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, umowa kredytu powinna zawierać szczegółowe zasady określenia sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo - odsetkowych oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Ustawa ta wprowadziła także uregulowanie, zawarte w art. 69 ust. 3 zdanie 1 UPrB, zgodnie z którym w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo – odsetkowych bezpośrednio w tej walucie oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. Powyższe nie stanowi ustawowej definicji kredytu indeksowanego lub denominowanego. Przyjmuje się jednak, że kredyt indeksowany lub denominowany do waluty obcej to kredyt udzielony w złotych polskich, którego kwota jest odnoszona do waluty obcej. Kredyt taki jest kredytem złotowym, z tym, że na skutek indeksacji lub denominacji, saldo kredytu wyrażane jest w walucie obcej, do której kredyt został indeksowany lub denominowany. Kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kredytu bądź w walucie, do której kredyt został indeksowany lub denominowany bądź w walucie polskiej, po przeliczeniu raty wyrażonej w walucie. Wypłata kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej następuje w złotych polskich, zaś operacja z walutą obcą dokonywana jest jedynie „na papierze” dla celów księgowych, do faktycznego przekazania wartości dewizowych nie dochodzi. Do faktycznego obrotu dewizowego dochodzi dopiero wówczas, gdy strony uzgodnią, że spłata kredytu przez kredytobiorcę następować będzie w walucie, do której kredyt indeksowano lub denominowano.

121 Mając powyższe na uwadze dokonać należy rozróżnienia pomiędzy kredytem denominowanym do waluty obcej a kredytem czysto walutowym. W przeciwieństwie do kredytu denominowanego, kredyt walutowy to kredyt udzielony w innej niż PLN walucie, a zatem również w tej walucie wypłacany i spłacany. W niniejszej sprawie z uwagi na to, iż środki finansowe – zgodnie z postanowieniami Umowy – zostały wypłacone w walucie polskiej i w takiej też walucie powodowie spłacali raty kapitałowo – odsetkowe, z całą pewnością należy mówić o kredycie denominowanym (a więc kredycie złotowym powiązanym z walutą obcą w zakresie przeliczeń kwoty wypłaty i spłaty kredytu), nie zaś kredycie walutowym. Zgodnie z postanowieniami przedmiotowej Umowy Bank miał udzielić Kredytobiorcy kredytu w wysokości 154 210 CHF (podwyższonej następnie [xAnon]) na budowę domu systemem gospodarczym. Zgodnie z Załącznikiem nr 7 do tej Umowy kwota kredytu lub transzy kredytu miała zostać wypłacona w złotych po przeliczeniu według kursu kupna waluty kredytu, obowiązującego w Banku, zgodnie z Tabelą kursów walut [xAnon], ogłaszaną w siedzibie Banku, w dniu wypłaty kredytu lub transzy kredytu. Ponadto kwota spłaty podlegała przeliczeniu na złote po kursie sprzedaży waluty kredytu obowiązującym w Banku zgodnie z tabelą kursów walut [xAnon], ogłaszaną w siedzibie Banku na koniec dnia spłaty. Pomiędzy stronami poza sporem było, że strony uzgodniły, iż to nie kwota wskazana w Umowie w CHF miała zostać wypłacona Kredytobiorcy na podstawie Umowy, lecz stanowiąca jej równowartość kwota w PLN. Przy czym już w tym miejscu podkreślić należy, iż w Umowie nie podano, jakimi kryteriami pozwany Bank miał kierować się, ustalając kursy waluty w tworzonej przez siebie Tabeli Kursów.

122 Zgodnie zatem z zawartą przez strony Umową wypłata i spłata kredytu miały następować w PLN, tyle że przy zastosowaniu mechanizmu przeliczeniowego z wykorzystaniem waluty obcej, której kurs miał ustalać Bank w Tabeli Kursów.

123 Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należało, iż sporna Umowa nie przewidywała możliwości wypłaty kredytu w walucie obcej, ani jego spłaty w tej walucie. Powodowie, wnioskując o kredyt, wskazali, że są zainteresowani otrzymaniem kwoty w złotych polskich, natomiast Bank nie deklarował, że posiada środki w walucie obcej i gotów jest realnie udostępnić je Kredytobiorcy. Waluta CHF pojawiła się we wniosku kredytowym i w samej Umowie, tylko jako element mechanizmu przeliczeniowego, służący obniżeniu kosztów udzielanego kredytu, ponieważ z walutą CHF wiązało się niższe oprocentowanie niż dla kredytów złotowych. Kolejno wskazać należy, iż skoro z postanowień przedmiotowej Umowy nie wynika, jaka konkretnie kwota w złotych polskich miała zostać wypłacona powodom przez Bank tytułem kredytu, to nie można uznać, aby strony doszły do porozumienia co do wszystkich

124 essentialia negotii umowy kredytu. Powodowie w chwili zawierania Umowy znali jedynie kwotę w CHF, stanowiącą podstawę ustalenia salda ich zadłużenia, natomiast o tym, jaka kwota w PLN zostanie im wypłacona dowiedzieli się dopiero w dniu wypłaty kredytu. Przy czym wskazać należy, iż powodowie nie mogli sami ustalić wysokości tej kwoty, ponieważ kursy walut obcych w tworzonej przez Bank Tabeli kursów nie były publikowane z wyprzedzeniem, lecz w konkretnym dniu, w którym miały obowiązywać. Postanowienia przedmiotowej Umowy określały kwotę w CHF, którą Bank miał postawić do dyspozycji Kredytobiorcy, natomiast wypłacie podlegać miała kwota w PLN, stanowiąca równowartość podanej w Umowie kwoty w CHF (po jej przeliczeniu według kursu waluty, obowiązującego w Tabeli kursów Banku w dniu wypłaty). Postanowienia Umowy nie dawały zaś jasnej, przejrzystej i obiektywnej podstawy do ustalenia wysokości kwoty kredytu, która miała być wypłacona powodom w PLN. Pomiędzy stronami nie doszło zatem do precyzyjnego i jednoznacznego określenia kwoty kredytu. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 stycznia 2003 roku w sprawie III CZP 82/02, jeżeli brakujące essentialia negotii uzupełnił w umowie sam Bank, to składając swoje oświadczenie woli kredytobiorcy nie objęli nim tych istotnych postanowień umowy i skoro nigdy nie wyrazili na to zgody, nie doszło do zawarcia umowy o kredyt. Orzeczenie to wydane zostało w sprawie, w której stan faktyczny dotyczył umowy kredytu, w której w dacie jej podpisania przez kredytobiorcę nie była wpisana kwota kredytu i została ona następnie dopisana przez Bank. Ponadto w uzasadnieniu wyroku z dnia 01 kwietnia 2011 roku w sprawie III CSK 206/10, Sąd Najwyższy wskazał, że jeśli świadczenie nie jest oznaczone, zobowiązanie nie istnieje. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że do istotnych elementów stosunku zobowiązaniowego należy obowiązek świadczenia, natomiast samo świadczenie jest jedynie realizacją tego obowiązku. Świadczenie musi być oznaczone, gdyż oznaczenie świadczenia w połączeniu z oznaczeniem sposobu zachowania się dłużnika pozwala na ustalenie treści stosunku zobowiązaniowego. Jeśli świadczenie nie zostanie oznaczone, nie można mówić o istnieniu zobowiązania ze względu na brak istotnego elementu stosunku zobowiązaniowego.

125 Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe poglądy Sądu Najwyższego. Przenosząc je na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, iż strony przedmiotowej Umowy nie uzgodniły w niej kwoty kredytu, a więc kwoty, która faktycznie zostanie wypłacona powodom w złotych polskich. Przy czym odesłanie do miernika wartości, służącego do ustalenia tej kwoty, nie pozwalało Kredytobiorcy na samodzielne ustalenie kwoty, którą otrzyma od Banku.

126 Przedmiotowa Umowa nie przewidywała ani wypłaty Kredytobiorcy oznaczonej w Umowie kwoty w CHF ani też nie wskazywała, jaka kwota w PLN zostanie wypłacona. Skoro kwota, która miała być wypłacona Kredytobiorcy, nie była znana w chwili zawarcia Umowy, to nie doszło do uzgodnienia wysokości świadczenia Banku.

127 Dodać przy tym należy za Sądem Najwyższym (wyrok z 05 czerwca 2014 roku w sprawie IV CSK 585/13), że warunkiem powstania ważnego zobowiązania, którego treścią jest obowiązek spełnienia świadczenia przez dłużnika na rzecz wierzyciela jest dokładne określenie treści tego świadczenia albo przesłanek pozwalających na jego dokładne określenie. Natomiast w spornej Umowie nie określono kwoty, którą powodowie mieli otrzymać od Banku tytułem kredytu, zaś Tabela kursów Banku, do której odsyłały klauzule przeliczeniowe nie została w Umowie zdefiniowana w sposób pozwalający Kredytobiorcom na ustalenie kursu waluty, służącego do przeliczeń. Przedmiotowa Umowa dawała zatem Bankowi swobodę w ustaleniu wielkości „kredytu do wypłaty”, czyli kwoty faktycznie oddawanej do dyspozycji Kredytobiorcy. Skoro zatem kwota kredytu do wypłaty miała zostać ustalona dopiero po zawarciu Umowy na etapie wypłaty kredytu – jako wynik mnożenia kwoty kredytu wyrażonej w walucie obcej (wskazanej w Umowie) przez kurs kupna tej waluty ustalony przez Bank w dniu wypłaty kredytu – to stwierdzić należało, iż w dniu zawarcia Umowy kwota ta nie była znana żadnej ze stron Umowy. Stwierdzić należało więc, iż pomiędzy stronami Umowy nie doszło do uzgodnienia wysokości świadczeń stron tej Umowy. Wskazać należy, iż wprawdzie samo zawieranie umów o kredyt denominowany do waluty obcej w chwili zawierania przedmiotowej Umowy było ogólnie dopuszczalne (na zasadzie swobody umów), jednakże w ocenie Sądu w tych konkretnych okolicznościach uznać należało, iż przedmiotowa Umowa sprzeczna jest z art. 69 ust. 1 i 2 UPrB, ponieważ nie została w niej określona konkretna kwota, którą Bank zobowiązał się oddać do dyspozycji Kredytobiorców w PLN ani nie zostały ustalone obiektywne kryteria, stanowiące podstawę ustalenia tej kwoty. Skoro przedmiotowa Umowa nie spełnia tego wymogu, to stwierdzić należało, iż narusza w/w przepisy ustawy Prawo bankowe, a więc zastosowanie znajdzie art. 58 § 1 k.c., zgodnie z którym czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Natomiast, w ocenie Sądu, nie istnieją przepisy ustawy, które mogłyby zastąpić nieważne postanowienia umowne.

128 Wobec powyższego, podzielając argumenty powodów, zawarte w uzasadnieniu pozwu, stwierdzić należało, iż Umowa kredytu z 19 lipca 2004 roku, zawarta pomiędzy powodami a [xAnon] z siedzibą w [xAnon], jest nieważna. Umowa kredytu powinna bowiem określać kwotę środków pieniężnych, którą bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy. Natomiast przedmiotowa Umowa tego wymogu nie spełniała.

129 II.

NIEDOZWOLONE POSTANOWIENIA UMOWNE

130 Odnosząc się do zarzutów powodów, dotyczących abuzywności kwestionowanych postanowień, zawartych w Umowie, wskazać należy, iż w ocenie Sądu, postanowienia te, określające sposoby wyliczenia kwoty kredytu, podlegającej wypłacie i wysokości rat kredytu, stanowią postanowienia niedozwolone, a tym samym nie wiążą powodów. Przy czym, w ocenie Sądu, wyeliminowanie tych postanowień z przedmiotowej Umowy prowadzi w niniejszej sprawie do jej upadku, a więc do jej nieważności. Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

131 Wskazać należy, iż regulacja, zawarta w art. 385(

132 1) – 385(

133 3) k.c., stanowi implementację dyrektywy 93/13, co rodzi określone konsekwencje dla wykładni tych przepisów. Przede wszystkim musi ona prowadzić do takich rezultatów, które pozwolą urzeczywistnić cele dyrektywy. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, by dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( tak. m.in. wyrok TSUE C-377/14). Krajowe sądy i trybunały powinny tak wykładać prawo wewnętrzne, aby w pełni uwzględniało ono nie tylko literę, ale i ducha prawa unijnego (

134 tak E. Łętowska w: System prawa prywatnego T.5 – Zobowiązania część ogólna, Warszawa 2013, s. 30). Stosując zatem art. 385(

135 1) k.c. należy stosować wykładnię przyjazną dla prawa unijnego – w szczególności potwierdzoną orzeczeniami Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako „TSUE” lub „Trybunał Sprawiedliwości”).

136 W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki, określone w powołanym wyżej art. 3851 k.c., pozwalające uznać postanowienia łączącej strony Umowy, dotyczące mechanizmu przeliczeniowego, za klauzule abuzywne.

137 Z dowodów zgromadzonych w sprawie jednoznacznie wynika, że Bank zawarł przedmiotową Umowę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie czynności bankowych (art. 431 k.c.), natomiast powodowie zawarli ją jako konsumenci (art. 221 k.c.). Środki pochodzące z kredytu miały zostać przeznaczone – i faktycznie zostały przeznaczone – na budowę domu systemem gospodarczym. Dom ten służył początkowo zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obojga powodów. W dacie zawierania Umowy powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej. Powódka nigdy nie prowadziła działalności gospodarczej, natomiast powód około 2012/2013 roku przez pół roku prowadził działalności gospodarczej, którą zarejestrował w kredytowanym domu. W powyższych okolicznościach nie sposób zatem uznać, aby pomiędzy działalnością gospodarczą powoda, której prowadzenie rozpoczął po około 8 latach od zawarcia Umowy, a przedmiotową Umową – której celem było pozyskanie środków pieniężnych na budowę domu, służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powodów – istniał jakikolwiek związek.

138 Podkreślić przy tym należy, iż dla przyznania podmiotowi statusu konsumenta istotne jest by przesłanki uznania go za konsumenta były spełnione w chwili dokonywania czynności. Późniejsze zmiany przeznaczenia nabytego dobra lub usługi nie powinny z reguły prowadzić do zmiany raz przyjętego ustalenia (

139 tak też Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 09 lutego 2012 roku, w sprawie V ACa 96/12, OSAGd 2012, Nr 2, s. 32). Na podobnym stanowisku, co do chwili dokonywania oceny, stoi TSUE, wskazując (

140 wyrok z 22 stycznia 2018 roku, w sprawie C-498/16, [xAnon]v. [xAnon], Legalis, pkt 38), że za prawnie relewantny dla dokonania oceny należy uznać moment zawierania umowy, a późniejsze okoliczności, które powodują że umowa nabiera z czasem charakteru gospodarczego lub zawodowego nie mają znaczenia.

141 Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należało, iż powodom przysługiwał status konsumentów, a co za tym idzie, że uprawnieni są oni do korzystania z ochrony, przewidzianej w art. 3851 k.c.

142 Nie budziło również wątpliwości, że postanowienia przedmiotowej Umowy, dotyczące mechanizmu przeliczeniowego, nie były uzgadniane indywidualnie z powodami przed zawarciem Umowy. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 3851 § 3 k.c.). Ciężar dowodu, że dane postanowienie umowne zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art. 3851 § 4 k.c.). Natomiast strona pozwana w niniejszej sprawie nie wykazała, aby powodowie mieli jakikolwiek wpływ na postanowienia umowne, dotyczące przeliczeń walutowych, dokonywanych na etapie wypłaty i spłaty kredytu. Samo zaakceptowanie przez powodów kwestionowanych postanowień poprzez podpisanie przedmiotowej Umowy nie oznacza, że postanowienia te zostały z nimi indywidulanie uzgodnione bądź że mieli oni realny wpływ na ich treść. Kolejno wskazać należy, iż sporne postanowienia stanowiły główny przedmiot umowy (por. m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 11 grudnia 2019 roku w sprawie V CSK 382/18 i w wyroku z 04 kwietnia 2019 roku w sprawie III CSK 159/15 oraz Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 14 marca 2019 roku w sprawie [xAnon] C-118/17 i w wyroku z 12 lutego 2014 roku w sprawie [xAnon]-26/13 oraz Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 26 sierpnia 2020 roku, w sprawie VI ACa 801/19). W związku z tym ustalić należało, czy sformułowane zostały one w sposób jednoznaczny. W ocenie Sądu, postanowienia te nie spełniały tego kryterium. Na podstawie kwestionowanych postanowień umownych nie było bowiem możliwe precyzyjne określenie kwoty kredytu, która miała być wypłacona powodom w PLN oraz kwoty spłaty bez odniesienia do kursów waluty, ustalanych jednostronnie przez Bank. Przy czym – o czym była już mowa wyżej – kryteria, w oparciu o które Bank ustalał kursy walut, nie zostały w żaden sposób określone ani też nie wskazano żadnych kryteriów co do górnej granicy kursów ustalanych jednostronnie przez Bank.

143 W w/w wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-26/13 wskazano, że ocena tego, czy warunek umowny został wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności informacje udzielone konsumentowi przy zawarciu umowy oraz nie powinna ograniczać się do aspektów ściśle formalnych i językowych, a uwzględniać również konsekwencje ekonomiczne zastosowania warunku i jego ewentualny stosunek do pozostałych warunków umownych. Mając powyższe na uwadze rozważyć należało także, czy informacje udzielone powodom przez Bank były wystarczające do podjęcia przez nich świadomej i rozważnej decyzji.

144 Zgodnie z wyrokiem TSUE z dnia 20 września 2018 roku w sprawie C-51/17 warunki umowy powinny być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, co zobowiązuje instytucje finansowe do dostarczenia kredytobiorcom informacji wystarczających do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. Wymóg ten oznacza zatem, że warunek dotyczący ryzyka kursowego musi zostać zrozumiany przez konsumenta. Ponadto w wyroku w sprawie C-609/16, wydanym w dniu 10 czerwca 2021 roku, TSUE potwierdził wyrażane już we wcześniejszych wyrokach stanowisko, że wymogu przejrzystości warunków umownych nie można zawężać do zrozumiałości tych warunków pod względem formalnym i gramatycznym. Ponieważ ustanowiony przez dyrektywę 93/13 system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, między innymi ze względu na stopień poinformowania, ów wymóg wyrażania warunków umownych prostym i zrozumiałym językiem, a więc wymóg przejrzystości ustanowiony w tej dyrektywie, musi podlegać wykładni rozszerzającej (wyrok z 03 marca 2020 roku w sprawie C‑125/18). Wskazać należy za Sądem Apelacyjnym w Warszawie (wyrok z 26 sierpnia 2020 roku, w sprawie VI ACa 801/19), że świadomość ryzyka kursowego to taki stan, w którym kredytobiorca w chwili zawierania umowy kredytu ma wiedzę, jak kształtowałoby się jego zadłużenie oraz koszty obsługi spłaty kredytu w przypadku silnej deprecjacji złotówki względem danej waluty obcej, z której kursem dany kredyt został powiązany, ale w oparciu o treść umowy kredytu, która ma zostać zawarta, a nie przez bliżej niedookreślone symulacje, które mogą być powiązane z jej treścią. Natomiast z dowodów zgromadzonych w niniejszej sprawie nie wynika, aby Bank sprostał powyższemu obowiązkowi. Nie wynika z nich bowiem, aby Bank przed zawarciem przedmiotowej Umowy, wykonując ciążący na nim obowiązek informacyjny, przedstawił w rzetelny sposób informację o tym, że mogą wystąpić znaczne wahania kursu waluty, co może mieć znaczący wpływ na wysokość raty kredytowej. Nie przedstawiono w szczególności powodom symulacji rat kredytowych przy założeniu znacznego wzrostu kursu CHF odnośnie ich zobowiązania kredytowego. Nie przedstawiono także Kredytobiorcom – znanych przecież przez Bank – wahań kursu CHF z ostatnich kilku lat przed zawarciem Umowy. Przy czym wskazać należy, iż ciężar dowodu w powyższym zakresie spoczywał na stronie pozwanej, która nie przedstawiła żadnego dowodu na wykazanie faktu wywiązania się z obowiązku informacyjnego wobec powodów.

145 Gdyby powodom rzeczywiście zostało należycie wyjaśnione znaczenie zmiany kursu waluty i ponoszonego ryzyka, to założyć można, iż nie zdecydowaliby się na kredyt powiązany z kursem waluty obcej w sposób wadliwy w perspektywie jego spłacania przez kilkadziesiąt lat. Gdyby kredytujący Bank zamierzał wystarczająco poinformować kredytobiorcę będącego osobą fizyczną – konsumentem o niebezpieczeństwach wynikających z kredytu powiązanego z kursem waluty obcej, to nie proponowałby w ogóle zawierania takich umów kredytowych, zdając sobie sprawę jako profesjonalista, że umowa taka może zostać łatwo oceniona jako nieuczciwa (por. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 29 października 2019 roku w sprawie IV CSK 309/18). Wobec uznania, że kwestionowane postanowienia umowne (§ 2 ust. 1, § 16 ust. 2 Umowy w zw. z pkt 2 ppkt 2) i 4) Załącznika nr 7 do Umowy) odnosiły się do świadczeń głównych i nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, możliwe było przejście do badania kolejnych przesłanek z art. 3851 k.c.

146 W ocenie Sądu, kwestionowane postanowienia umowne kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy.

147 Przez rażące naruszenie interesów konsumenta należy rozumieć nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym. Natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom (w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego) oznacza tworzenie przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 22 października 2020 roku, w sprawie I ACa 709/19). Ocena zachowań w świetle dobrych obyczajów następuje najczęściej poprzez odwołanie się do takich wartości jak: szacunek wobec partnera, uczciwość, zaufanie, lojalność, rzetelność i fachowość. Postanowienia umów, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta, nie pozwalając na realizację tych wartości, uznawane są za sprzeczne z dobrymi obyczajami. Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem braku równowagi stron (por. wyroki Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2016 roku w sprawie I CSK 125/15 i z 04 kwietnia 2019 roku w sprawie III CSK 159/17). Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela ugruntowany już w orzecznictwie pogląd, iż niejasny i niepoddający się weryfikacji mechanizm ustalania przez Bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 04 kwietnia 2019 roku w sprawie III CSK 159/17). Ponadto zgodnie ze stanowiskiem TSUE, wyrażonym w wyroku z dnia 18 listopada 2021 roku w sprawie C-212/20, art. 5 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany (przyp. w tym wypadku denominowany), powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę. Natomiast kwestionowane postanowienia tych wymogów nie spełniają.

148 Dodać również należy, iż niewątpliwie dobre obyczaje narusza także całkowite i nieograniczone obciążenie konsumenta ryzykiem zmiany kursu walut (tak Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 04 listopada 2020 roku, w sprawie V ACa 300/20).

149 Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należało, że obciążenie powodów praktycznie nieograniczonym ryzykiem kursowym oraz niepoinformowanie ich o konsekwencjach zawarcia umowy, godziło w ich interesy. Nie było ono przy tym uzasadnione usprawiedliwionymi interesami Banku. Dodatkowo sam mechanizm przeliczeniowy, o czym była mowa wyżej, został przez pozwany Bank skonstruowany w sposób nieuczciwy i rażąco naruszający interesy konsumenta.

150 Zważywszy na powyższe, stwierdzić należało, iż kwestionowane postanowienia umowne, stanowiły postanowienia abuzywne. Kształtowały one prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, gdyż przyznawały Bankowi uprawnienie do ustalania wysokości świadczenia Kredytobiorcy w sposób dowolny, co wynikało z przyznanej mu swobody we wskazywaniu kursu waluty obcej, stosowanego na obu etapach waloryzacji. Abuzywność spornych postanowień wynikała z braku obiektywnych wskaźników, które pozwalałyby na wyliczenie kursu waluty, czego konsekwencją było pozostawienie Bankowi swobody w ich określeniu. Konsument w świetle treści tych postanowień uzależniony był od decyzji Banku, który ustalał kursy potrzebne do przewidzianych Umową przeliczeń w sposób znany tylko Bankowi, na co Kredytobiorca nie miał żadnego wpływu, i nie mógł zweryfikować, czy kursy ustalone zostały w sposób obiektywny. Konsumentowi pozostawało jedynie podporządkować się decyzji Banku. Dodać w tym miejscu należy za Sądem Apelacyjnym w Warszawie (wyrok z 21 października 2011 roku, w sprawie VI ACa 420/11), że skoro Bank może wybrać dowolne i niepoddające się weryfikacji kryteria ustalania kursów kupna i sprzedaży walut obcych, stanowiących narzędzie indeksacji (przyp.: w niniejszej sprawie narzędzie służące przeliczeniom) kredytu i rat jego spłaty, wpływając na wysokość własnych korzyści finansowych i generując dla kredytobiorcy dodatkowe i nieprzewidywalne co do wysokości koszty kredytu, klauzule te rażąco naruszają zasadę równowagi kontraktowej stron na niekorzyść konsumentów, a także dobre obyczaje, które nakazują, by ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem i wykonywaniem umowy, o ile nie wynikają z czynników obiektywnych, były możliwe do przewidzenia, a sposób ich generowania poddawał się weryfikacji. Zgodnie natomiast z art. 3852 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

151 Dodać należy, iż dla oceny danego postanowienia na podstawie art. 3851 k.c. nie ma żadnego znaczenia sposób wykonywania umowy przez strony. W okolicznościach niniejszej sprawy nie podlegało zatem badaniu i nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia, czy pozwany Bank korzystał z możliwości, wynikających ze spornych postanowień umownych, a więc czy ustalane przez niego kursy walut były zawyżone w stosunku do kursów NBP lub kursów ustalanych przez inne banki. Postanowienie jest niedozwolone, jeśli stwarza dla przedsiębiorcy samą możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Za rażąco sprzeczne z interesem konsumenta uznać należy już samo skonstruowanie mechanizmu ustalania wartości świadczenia jednostronnie przez Bank, ponieważ mechanizm ten narusza równowagę kontraktową, umożliwiając przedsiębiorcy wpływ na kształtowanie obowiązków umownych konsumenta. Kolejno wskazać należy, iż TSUE w wyroku C-260/18 rozważył szczegółowo konsekwencje usunięcia z umowy postanowień, określających mechanizm indeksacji. Rozważania te – w ocenie Sądu – można odnieść także do umowy kredytu denominowanego do waluty obcej. Potwierdzając stanowisko polskiego sądu odsyłającego, Trybunał Sprawiedliwości wskazał w w/w wyroku, że po usunięciu uznanego za abuzywne odesłania do kursów kupna i sprzedaży z tabeli kursowej banku niemożliwe jest określenie kursu wymiany, a tym samym wykonanie przedmiotowej umowy, a zatem że skuteczne zakwestionowanie kursów wymiany walut jest równoznaczne z usunięciem postanowień o indeksacji w całości (pkt 24 i 36). Tym samym w świetle przepisów prawa krajowego utrzymanie umowy bez zawartych w niej warunków nie jest możliwe, co musi prowadzi do jej nieważności, czemu nie sprzeciwia się art. 6 Dyrektywy (pkt. 43). Dzieje się tak w szczególności, gdy – jak w sprawie niniejszej – usunięcie postanowień dotyczących kursów oznacza pośrednie usunięcie z umowy ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z tego typu umową (kredytu denominowanego do waluty obcej). Skoro warunek ryzyka kursowego jest traktowany jako określający główny przedmiot umowy kredytu (pkt 44), to bez niego utrzymanie obowiązywania umowy nie jest możliwe, gdyż powoduje to zmianę charakteru umowy.

152 Ponadto w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku w sprawie C-19/20 Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że skutki stwierdzenia przez sąd istnienia nieuczciwego warunku w umowie, zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, podlegają przepisom prawa krajowego, przy czym kwestia utrzymywania się w mocy takiej umowy powinna być oceniana z urzędu przez sąd krajowy zgodnie z obiektywnym podejściem na podstawie tych przepisów.

153 Natomiast zgodnie z wyrokiem TSUE z dnia 18 listopada 2021 roku w sprawie C-212/20 w przypadku stwierdzenia przez sąd krajowy nieważności nieuczciwego warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w taki sposób, iż niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi krajowemu możliwość uzupełnienia tej umowy poprzez zmianę treści owego warunku. Gdyby bowiem sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Wobec powyższego, stwierdzić należy, iż niedopuszczalne jest uzupełnienie abuzywnych postanowień umowy przez sąd poprzez zmianę treści tych postanowień, gdyż mogłoby to zagrażać realizacji długoterminowych celów stawianych przez Dyrektywę 93/13 (

154 wyrok TSUE C-19/20 pkt 67 i 68). Jeśli umowa po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków nie może obowiązywać, sąd może – jedynie w celu uniknięcia penalizujących konsumenta konsekwencji – uzupełnić umowę przepisami dyspozytywnymi (

155 wyrok TSUE C-26/13 w sprawie [xAnon] pkt 82-85). Niezależnie od wątpliwości co do możliwości zastąpienia kursu Banku kursem średnim NBP, należy zauważyć, że tego rodzaju zabieg nie usunąłby znaczącej nierównowagi między stronami, jaka powstała ze szkodą dla konsumenta na skutek włączenia do umowy warunku ryzyka kursowego. Za niedopuszczalnością takiego „uzupełniania” umowy wypowiedział się TSUE także w wyroku z dnia 08 września 2022 roku w sprawach połączonych od C‑80/21 do C‑82/21. Ponadto zgodnie ze stanowiskiem, wyrażonym w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 roku w sprawie III CZP 25/22, w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Zważywszy na powyższe, stwierdzić należało, iż po pierwsze – po wyeliminowaniu z Umowy w/w postanowień abuzywnych nie byłoby możliwe uzupełnienie przez Sąd powstałych na skutek tego luk. Po drugie – wskazać należy, iż po wyeliminowaniu z Umowy spornych klauzul i niezastąpieniu ich innymi postanowieniami Umowa ta nie może nadal obowiązywać z niżej podanych względów.

156 W pierwszej kolejności powtórzyć należy, iż opisywane we wcześniejszej części uzasadnienia klauzule przeliczeniowe, stanowią element określający główne świadczenie stron umowy o kredyt denominowany do waluty obcej. Wobec tego, stwierdzić należy, iż usunięcie postanowienia określającego główne świadczenia stron, prowadzi do tego, że pomiędzy stronami brak jest zgody na zawarcie umowy. To prowadzi zaś do wniosku, że na skutek stwierdzenia abuzywności wskazanych postanowień umownych, Umowę należy uznać za nieważną. Kolejno wskazać należy, iż wyeliminowanie z przedmiotowej Umowy postanowień, dotyczących przeliczeń kursowych, odsyłających do kursów Banku, prowadzi do zamknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z tego rodzaju kredytem. Klauzula dotycząca ryzyka wymiany określa główny przedmiot umowy kredytu denominowanego do waluty obcej. Usunięcie tych postanowień z umowy powoduje, że umowa ta nie może nadal obowiązywać bez tych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (por. powołany już wyżej wyrok TSUE w sprawie C-260/18). Po wyeliminowaniu z umowy o kredyt denominowany do waluty obcej postanowień, dotyczących mechanizmu przeliczeniowego – a więc postanowień wyznaczających naturę tego stosunku zobowiązaniowego – umowę należałoby uznać za nieważną także na podstawie art. 3531 k.c. jako sprzeczną z naturą zobowiązania. Doprowadziłoby to bowiem do takiego zniekształcenia tego stosunku zobowiązaniowego, że nie odpowiadałby on już jego naturze, której istotą jest wprowadzenie postanowień dotyczących powiązania przeliczeń z walutą CHF, pozwalających na ustalenie salda zadłużenia w tej walucie a następnie zastosowanie do tak ustalonego salda zadłużenia oprocentowania ustalonego według stawki LIBOR. Wobec powyższych ustaleń, zbędne okazało się odnoszenie do kolejnych zarzutów powodów, dotyczących nieważności przedmiotowej Umowy. Już bowiem uwzględnienie powyższych zarzutów powodów skutkowało uwzględnieniem ich żądania głównego o ustalenie, opartego na zarzucie nieważności Umowy.

III.

157 ŻĄDANIE USTALENIA NA PODSTAWIE ART. 189 K.P.C.

158 W ocenie Sądu, powodowie – wbrew zarzutom strony pozwanej - posiadają interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, wynikającego z przedmiotowej Umowy kredytu.

159 Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Przepis art. 189 k.p.c. ma charakter przepisu materialnoprawnego, gdyż stanowi podstawę prawną powództw o ustalenie stosunku prawnego oraz o ustalenie prawa, i to zarówno ustalenie pozytywne, jak i negatywne. Przedmiotem ustalenia w drodze powództwa przewidzianego w art. 189 k.p.c. mogą być prawa i stosunki prawne, dla ustalenia których właściwa jest droga procesu cywilnego (np. ustalenie nieważności umowy, ugody sądowej, testamentu). Przesłanką merytoryczną powództwa o ustalenie jest interes prawny, rozumiany jako potrzeba ochrony sfery prawnej powoda, którą może uzyskać przez samo ustalenie stosunku prawnego lub prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2011 roku, II CSK 568/10, Lex nr 932343). Interes prawny istnieje wówczas, gdy zachodzi niepewność stosunku prawnego lub prawa, wynikająca z obecnego lub przewidywanego ich naruszenia lub kwestionowania. Brak interesu zachodzi wtedy, gdy sfera prawna powoda nie została naruszona lub zagrożona, bo jego prawo już zostało naruszone albo powstały określone roszczenia i może osiągnąć pełniejszą ochronę swych praw, bo może dochodzić zobowiązania pozwanego do określonego zachowania - świadczenia lub wykorzystać inne środki ochrony prawnej prowadzące do takiego samego rezultatu. Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, bo powód nie traci interesu, jeżeli ochrona jego sfery prawnej wymaga wykazania, że stosunek prawny ma inną treść, w szczególności, gdy umowa jest zawarta na długi czas, a wyrok w sprawie o świadczenie za wcześniejszy okres (roszczenia dodatkowe zgłoszone przez powoda) nie usunie niepewności w zakresie wszystkich skutków prawnych mogących wyniknąć z tego stosunku w przyszłości (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 25 października 2018 roku, I ACa 623/17, Lex nr 2583325). Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku w uzasadnieniu wyroku z dnia 04 listopada 2020 roku, w sprawie V ACa 300/20, że wniesienie powództwa o zapłatę nie rozstrzygnie w sposób całkowity istniejącego pomiędzy stronami sporu co do związania ich umową kredytową. Natomiast w sposób pełny interesy powodów zabezpieczy ustalenie, czy w istocie strony były związane zawartą Umową. Ustalenie nieważności Umowy kredytu da podstawę do dokonania wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami.

160 Zważywszy na powyższe, Sąd uwzględnił żądanie powodów i w pkt I sentencji wyroku ustalił, że nie istnieje pomiędzy stronami postępowania stosunek prawny, wynikający z umowy kredytu budowlano – hipotecznego NR [xAnon] z dnia 19 lipca 2004 roku, zawarta pomiędzy powodami a [xAnon] z siedzibą w [xAnon].

161 IV.

ŻĄDANIE ZAPŁATY

162 Wobec ustalenia, że przedmiotowa Umowa kredytu jest nieważna – a więc że stosunek prawny z niej wynikający nie istnieje – strony powinny rozliczyć się ze spornej Umowy kredytu.

163 Podstawę prawną żądania powodów o zapłatę stanowiły przepisy art. 405 k.c. i art. 410 § 1 i § 2 k.c. Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Stosownie do art. 410 § 1 k.c. przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Przepis art. 410 § 2 k.c. stanowi zaś, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W niniejszej sprawie Sąd miał na uwadze, że świadczenia obu stron Umowy – której nieważność Sąd ustalił – były jednorodzajowe – pieniężne. Po zawarciu spornej Umowy Bank udostępnił Kredytobiorcom kwotę w walucie PLN, ustaloną na podstawie Umowy, a następnie przez kilkanaście lat powodowie spełniali świadczenia, odpowiadające określonym w Umowie ratom kapitałowo-kredytowym, przy czym łączna wartość, dochodzonych przez powodów wpłat nie przekroczyła jeszcze kwoty, wypłaconej przez Bank. Powyższe nakazuje rozważenie zasadności roszczenia powodów z uwzględnieniem przepisu art. 409 k.c., zgodnie z którym obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Istota problemu sprowadza się do wykładni sformułowania „zużył lub utracił (korzyść) w taki sposób, że nie jest już wzbogacony”. Wykładnia językowa nie prowadzi do wystarczającego rezultatu, nakazuje jedynie badać stan wzbogacenia strony, która uzyskała korzyść majątkową. Natomiast nie można jednoznacznie stwierdzić, czy roszczenia stron należy rozpatrywać zupełnie od siebie niezależnie, czy też świadczenie wzajemne należy brać pod uwagę jako element stanu majątkowego strony, wpływający na wysokość wzbogacenia. W doktrynie problem ten jest dostrzegany jako spór pomiędzy zwolennikami tzw. teorii dwóch kondykcji (nakazującej niezależne rozliczenia roszczeń) i tzw. teorii salda (uznającej, że w razie świadczeń wzajemnych istnieje tylko roszczenie wobec tego podmiotu, który uzyskał korzyść o większej wartości).

164 Sąd orzekający w niniejszej sprawie miał wprawdzie na uwadze, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego w razie ustalenia nieważności umowy kredytu do rozliczenia stron takiej umowy powinna mieć zastosowanie tzw. teoria dwóch kondykcji (por. uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 roku, w sprawie III CZP 11/20 oraz uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 07 maja 2021 roku w sprawie III CZP 6/21), jednakże miał także na uwadze, iż TSUE w późniejszym wyroku z dnia 19 czerwca 2025 roku w sprawie C-396/24 wskazał, że stosowanie tej teorii do rozliczenia stron nieważnej umowy nie jest zgodne z wykładnią dyrektywy 93/13 oraz że rozliczając strony nieważnej umowy, sąd powinien mieć na uwadze stan wzbogacenia i zubożenia każdej ze stron tej umowy, a więc że do rozliczeń tych powinna mieć de facto zastosowanie tzw. teoria salda. W powołanym wyżej wyroku w sprawie C-396/24 TSUE wskazał, że Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Skoro zatem, zgodnie z powyższym wyrokiem, przedsiębiorca nie może żądać od konsumenta zwrotu całej, wypłaconej na podstawie umowy kredytu kwoty kredytu, w sytuacji, gdy jest już w posiadaniu kwot, spłaconych przez konsumenta na podstawie spornej umowy kredytu (a więc żądana przez bank kwota mogłaby stanowić jedynie różnicę pomiędzy kwotą, wypłacanego kredytu a kwotami, dokonanych przez konsumenta spłat), to konsumenta, który w razie ustalenia nieważności umowy kredytu zobowiązany byłby do zwrotu bankowi kwoty otrzymanego od banku kredytu, nie może domagać się zwrotu wszystkich, dokonanych przez niego spłat kredytu a jedynie może domagać się zwrotu kwoty, stanowiącej różnicę pomiędzy dokonanymi przez niego spłatami a kwotą, otrzymanego kredytu. Odmienna interpretacja powyższego wyroku TSUE, tj. stosowanie do spraw z powództwa banków przeciwko kredytobiorcom tzw. teorii salda a do spraw z powództwa kredytobiorców przeciwko bankom tzw. teorii dwóch kondykcji prowadziłaby do sytuacji, w których kredytobiorca po ustaleniu nieważności umowy kredytu otrzymywałby zwrot wszystkich spłat, dokonanych na podstawie takiej umowy a bank albo nie otrzymałby zwrotu żadnej kwoty, wypłaconej tytułem kredytu albo w razie niespłacenia przez kredytobiorcę kapitału kredytu – otrzymywałby kwotę, stanowiącą różnicę pomiędzy wypłaconym kredytem a dokonanymi przez kredytobiorcę spłatami. W ocenie Sądu, sytuacja taka byłaby niedopuszczalna z punktu widzenia zasad współżycia społecznego.

165 Ponadto w powołanym wyżej wyroku TSUE z dnia 19 czerwca 2025 roku wskazano, że sąd powinien czuwać nad tym, aby możliwe było przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta. TSUE wskazał, że z orzecznictwa Sądu Najwyższego, opartego od 2021 roku na teorii „dwóch kondykcji”, wynika w istocie, że każda ze stron takiej umowy, która w wyniku tego stwierdzenia nieważności jednocześnie bezpodstawnie wzbogaciła się i zubożyła, może żądać pełnego zwrotu kwot wypłaconych w wykonaniu umowy uznanej za nieważną, niezależnie od kwoty dokonanych spłat i kwoty pozostałej do spłaty z tytułu kredytu. Natomiast sądy krajowe powinny uczynić wszystko, co leży w zakresie ich kompetencji, uwzględniając wszystkie przepisy prawa krajowego i stosując uznane w porządku krajowym metody wykładni, by zapewnić pełną skuteczność dyrektywy 93/13 i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego z realizowanymi przez nią celami. Wymóg dokonywania takiej wykładni zgodnej obejmuje w szczególności obowiązek zmiany, w stosownych przypadkach, przez sądy krajowe utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na wykładni prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami dyrektywy. Sąd krajowy nie może zatem ważnie stwierdzić, iż nie można dokonać wykładni przepisu prawa krajowego zgodnie z prawem Unii jedynie ze względu na to, że do tej pory niezmiennie interpretowano ten przepis w sposób niezgodny z prawem Unii (wyrok z dnia 15 czerwca 2023 roku, C‑287/22, pkt 57 i przytoczone tam orzecznictwo). Celem dyrektywy 93/13 jest ochrona konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi prowadzącymi do nierównowagi stron. Należy w związku z tym wziąć pod rozwagę, że jeżeli skutkiem abuzywności klauzul umownych jest stwierdzenie nieważności umowy i uznanie, że każda ze stron tej umowy może domagać się zwrotu tego co na rzecz drugiej strony świadczyła, to praktyczną i powszechnie znaną konsekwencją takiego wniosku jest wszczynanie spraw przez konsumentów o zapłatę wszystkich, uiszczonych rat oraz jako reakcja – powództw banków o zwrot kwot, wypłaconych tytułem kapitału kredytu. Zainicjowanie przez bank sprawy o zwrot kapitału kredytu wiąże się z obowiązkiem uiszczenia opłaty sądowej od pozwu, stanowiącej 5% wartości przedmiotu sporu. Bank korzysta także z usług profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego). W klasycznym przypadku zastosowania tzw. teorii dwóch kondykcji i wygrania przez konsumenta sprawy o ustalenie nieważności umowy i zapłatę świadczonych kwot, na uwzględnienie zasługuje również żądanie banku o zwrot kapitału kredytu. Mając na względzie zasadę odpowiedzialności strony za wynik sporu, jeżeli chodzi o koszty procesu (art. 98 k.p.c.), należy zauważyć, że przegrana konsumenta w sprawie z powództwa banku oznaczać może powstanie obowiązku zwrotu na rzecz przedsiębiorcy kosztów procesu, w tym kosztów opłaty sądowej od pozwu (np. w sprawie o zapłatę kwoty 200 001 zł opłata wynosi 10 000 zł) oraz kosztów zastępstwa procesowego (w sprawie o zapłatę kwoty 200 001 zł stawka minimalnego wynagrodzenia wynosi 10 800 zł), niezależnie od konieczności zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty, nierzadko za okres kilku lat. W przypadku skorzystania przez konsumenta z usług profesjonalnego pełnomocnika należy także wskazać na konieczność uiszczenia na jego rzecz stosownego wynagrodzenia za reprezentację w postępowaniu sądowym. Dlatego w świetle całokształtu tych okoliczności ryzyko narażania konsumenta na drugie, zazwyczaj kosztowne i trwające lata postępowanie sądowe, w ocenie Sądu, jest nie do pogodzenia z celami dyrektywy 93/13 (a więc z ochroną konsumenta). Ryzyko to zaś nie występuje w sytuacji zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w wykładni zaaprobowanej przez TSUE, która umożliwia rozliczenie nieważnej umowy kredytu w ramach jednego procesu, co do zasady z powództwa konsumenta, bez konieczności podejmowania innych czynności.

166 Ponadto Sąd w tym składzie miał na uwadze, że także Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 09 lipca 2025 roku, w sprawie I CSK 625/25, w sprawach z powództwa kredytobiorcy przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu i o zapłatę opowiedział się za stosowaniem do rozliczenia stron nieważnej umowy kredytu tzw. teorii salda. Sąd w tym składzie w pełni podziela argumenty Sądu Najwyższego, wyrażone w powołanym uzasadnieniu postanowienia. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, uwzględnianie spłat, dokonywanych przez kredytobiorcę jako wykonanie nieważnej umowy kredytu jest niezbędne dla określenia minimalnego przesunięcia, zapewniającego powrót do równowagi majątkowej stron, co oznacza, że spłaty dokonane po otrzymaniu kwoty kredyt na podstawie nieważnej umowy należy traktować jako zużycie uzyskanej korzyści, prowadzące do utraty (przynajmniej w części) uzyskanego wzbogacenia. To zaś w świetle art. 409 k.c. prowadzi do wniosku, że w takiej sytuacji zwrotowi jako nienależne mogą podlegać dopiero wpłaty kredytobiorcy, których suma przekroczyła kwotę udzielonego kredytu. Wskazać należy, iż świadczenie kredytobiorcy w postaci raty, zapłaconej na podstawie nieważnej umowy kredytu powoduje wygaśnięcie w odpowiedniej części jego długu z tytułu otrzymania bezpodstawnego wzbogacenia w postaci wypłaconego przez bank kredytu. Jeśli strony wzajemnie dokonywały świadczeń w jednej walucie, oznacza to, że bank będzie wzbogacony dopiero po spłacie nominalnej wartości kredytu i dopiero wówczas można zasądzić od niego kwotę „nadpłaty” jako bezpodstawnego wzbogacenia. W niniejszym postępowaniu powodowie ostatecznie domagali się zasądzenia od strony pozwanej na rzecz powódki kwot 310 322,36 zł i 3 250,31 CHF oraz na rzecz powoda kwoty 280 697,31 zł, podając, że stanowią one sumę kwot, pobranych od nich przez Bank w wykonaniu Umowy kredytu do 01 marca 2021 roku tytułem spłaty rat kapitałowo – odsetkowych i opłat okołokredytowych. Mając na uwadze, iż wysokość podanych przez powodów wpłat została zakwestionowana przez stronę pozwaną a powodowie nie zgłosili wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego celem wykazania, że wysokość ich spłat była wyższa niż podana przez stronę pozwaną, natomiast koszt przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego mógłby okazać się wyższy niż różnica pomiędzy spłatami podanymi przez powodów i stronę pozwaną, wynosząca 1 529,08 zł, ostatecznie Sąd uznał, że wysokość wpłat powodów w wykonaniu spornej Umowy wyniosła tyle, ile podała strona pozwana, tj. 589 490,59 zł i 3 250,31 CHF. Od kwot podanych przez powodów w walucie PLN, czyli odpowiednio na rzecz powódki – 310 322,36 zł i na rzecz powoda - 280 697,31 zł Sąd odjął kwoty po 764,54 zł (a więc ½ kwoty 1 529,08 zł). Okazało się, że uiszczone przez powodów kwoty wynosiły odpowiednio powódki – 309 557,82 zł i 3 250,31 CHF oraz powoda - 279 932,77 zł. Ponadto z dowodu z dokumentu w postaci zaświadczania Banku z dnia 21 stycznia 2021 roku (k 427) wynika, że kwota wypłacona przez Bank tytułem kredytu wynosiła 540 106,26 zł.

167 Wobec powyższego, po odjęciu od żądanych przez powodów kwot w PLN, kwoty udzielnego powodom kredytu, okazało się, że roszczenie powodów o zapłatę w walucie PLN było uzasadnione co do kwoty 48 384,33 zł. Od kwoty wpłat powódki 309 557,82 zł oraz od kwoty wpłat powoda 279 932,77 zł, Sąd odjął kwotę udzielonego powodom kredytu, tj. 540 106,26 zł (po połowie tej kwoty od w/w kwot), a więc od kwoty 309 557,82 zł odjął kwotę 270 053,13 zł i od kwoty 279 932,77 zł odjął kwotę 270 053,13 zł. Odnośnie żądania powódki zapłaty w walucie CHF, to Sąd w całości uwzględnił to żądanie (kwota 3 250,31 CHF).

168 Mając powyższe na uwadze, Sąd w pkt II sentencji wyroku zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwoty 39 504,69 zł oraz 3 250,31 CHF a w pkt III sentencji wyroku zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 9 879,64 zł.

169 W pozostałym zakresie Sąd oddalił roszczenie powodów o zapłatę (pkt V sentencji wyroku).

170 V.

ODSETKI USTAWOWE ZA OPÓŹNIENIE

171 O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i § 2 k.c. Zgodnie z art. 481 § 1 k.c. jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zgodnie zaś z art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Sąd uznał, iż żądanie powodów o zasądzenie na ich rzecz odsetek ustawowych za opóźnienie od jest zasadne w części. Powodowie nie wezwali Banku do zapłaty przed złożeniem pozwu w niniejszej sprawie, wobec tego Sąd uznał, że dopiero pozew w tej sprawie stanowił takie wezwanie co do roszczenia powódki oraz pismo powoda z dnia 22 sierpnia 2023 roku – co do żądania powoda. Odpis pozwu został doręczony stronie pozwanej w dniu 20 sierpnia 2021 roku (k. 149a). Wobec tego, odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty zasądzonej na rzecz powódki w PLN zostały zasądzone od dnia 28 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty. W ocenie Sądu, minimalnym terminem na spełnienie świadczenia był bowiem w tym wypadku termin tygodniowy. Co do kwoty zasądzonej na rzecz powódki w walucie CHF, to odsetki ustawowe za opóźnienie od tej kwoty zostały zasądzone od 8-ego dnia po dniu doręczenia stronie pozwanej przez Sąd odpisu pisma powódki z dnia 13 lutego 2025 roku, w którym zgłosiła ona żądanie zapłaty walucie CHF (co nastąpiło na rozprawie w dniu 07 marca 2025 roku), a więc od 15 marca 2025 roku do dnia zapłaty. Odnośnie kwoty zasądzonej na rzecz powoda, to odsetki ustawowe za opóźnienie od tej kwoty zostały zasądzone od następnego dnia po dniu doręczenia stronie pozwanej przez Sąd odpisu pisma powoda z dnia 22 sierpnia 2023 roku, w którym zgłosił on swoje żądania w tym procesie, a więc od 25 lipca 2025 roku, do dnia zapłaty (pkt II i III sentencji wyroku).

172 W pozostałym zakresie, Sąd oddalił roszczenie odsetkowe powodów (pkt V sentencji wyroku).

173 VI.

ZARZUT ZATRZYMANIA

174 Wobec zastosowania przez Sąd do rozliczenia stron Umowy tzw. teorii salda, Sąd nie uwzględnił podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu zatrzymania.

VII.

UMORZENIE POSTĘPOWANIA W CZĘŚCI

175 W pkt IV sentencji wyroku Sąd umorzył postępowanie w zakresie żądania powódki o zapłatę w walucie polskiej ponad kwotę 310 322,36 zł, ponieważ w tym zakresie powódka skutecznie cofnęła pozew.

176 Zgodnie z art. 355 k.p.c. sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub została zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne. Stosownie zaś do treści art. 203 § 1 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku. W niniejszej sprawie pełnomocnik powódki, w jej imieniu, na rozprawie w dniu 07 marca 2025 roku cofnął żądanie zapłaty na rzecz powódki w walucie polskiej ponad kwotę 310 322,36 zł ze zrzeczeniem się roszczenia. Dla skuteczności tej czynności procesowej była zatem wymagana zgoda strony pozwanej.

177 Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów – uznając, że częściowe cofnięcie pozwu nie było sprzeczne z prawem, z zasadami współżycia społecznego ani nie zmierzało do obejścia prawa (art. 203 § 4 k.p.c.) – Sąd orzekł jak w pkt IV sentencji wyroku.

VIII.

KOSZTY PROCESU

178 O kosztach procesu (pkt VI sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd zniósł wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania, ponieważ jedno żądanie główne powodów (o ustalenie) zostało uwzględnione w całości a drugie żądanie główne (o zapłatę) zostało w przeważającej części oddalone.

179 Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

ZARZĄDZENIE

180 1.

181 [xAnon]

182 2.

183 [xAnon]

184 Warszawa, dnia 01 sierpnia 2025 roku.