Wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 22 września 2025 r., I C 517/25

wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 22 września 2025 r., I C 517/25

Tekst

1 Sygn. akt I C 517/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 22 września 2025 roku

3 Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący: sędzia Tomasz Choczaj

6 Protokolant: Dominika Górecka

7 po rozpoznaniu w dniu 15 września 2025 roku w Sieradzu

8 na rozprawie

9 sprawy z powództwa J. N. (1) i J. N. (2)

10 przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W.

11 o zapłatę i ustalenie

12 1. ustala, że umowa o kredyt hipoteczny nr (...), która została zawarta przez J. M., J. N. (2) i Bank (...) S.A. z siedzibą w W. w dniu 29 października 2007 roku, jest nieważna;

13 2. zasądza od pozwanego Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów J. N. (1) i J. N. (2) kwotę

14 po 119 505,21 zł (sto dziewiętnaście tysięcy pięćset pięć złotych 21/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 maja 2025 roku do dnia zapłaty;

15 3. zasądza od pozwanego Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów J. N. (1) i J. N. (2) łącznie kwotę:

16 a) 47 524,18 zł (czterdzieści siedem tysięcy pięćset dwadzieścia cztery złote 18/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia

17 23 maja 2025 roku do dnia zapłaty,

18 b) 11 817,00 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami

19 za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku

20 do dnia zapłaty;

21 4. oddala powództwo w pozostałej części.

22 Sygn. akt I C 517/25

Uzasadnienie

23 J. N. (1) i J. N. (2) wnieśli o zasądzenie od Banku (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty po 119 505,21 zł oraz łącznie kwoty 47 524,18 zł, obu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie

24 od 23 maja 2025 r. do dnia zapłaty; ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) z 29 października 2007 r. jest nieważna oraz zasądzenie

25 od pozwanego kosztów procesu.

26 Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powodów

27 na jego rzecz kosztów procesu. Podniósł m.in. zarzut przedawnienia.

28 Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

29 Powodowie potrzebowali pieniędzy na budowę domu. Musieli skorzystać

30 z kredytu. Pozwany bank został im polecony przez doradcę finansowego spośród oferty wielu banków. Zaproponowano im kredyt w CHF. Walutę tę przedstawiono

31 im jako stabilną. Nie negocjowali warunków umowy. Nie prowadzili wówczas działalności gospodarczej. Zdecydowali się na złożenie wniosku o kredyt. Dodatkowo wraz z wnioskiem kredytowym powodowie podpisali oświadczenie

32 o ponoszeniu ryzyka zmiennej stopy procentowej, w którym oświadczyli,

33 że są świadomi, iż oprocentowanie kredytu jest zmienne i może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej LIBOR lub (...),

34 co powoduje podwyższenie kwoty spłacanej przez nich raty. Jednocześnie potwierdzili otrzymanie informacji (w postaci symulacji wysokości rat) o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej dla niego zmiany stopy procentowej. Oświadczyli także, iż przedstawiono im ofertę kredytu hipotecznego w walucie polskiej oraz indeksowanego do waluty obcej. Po zapoznaniu się

35 z obiema ofertami dokonali wyboru kredytu indeksowanego do waluty obcej.

36 W informacji tej bank pouczył ich, że wybierając zadłużenie w walucie obcej korzystają z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym

37 i spłacają miesięcznie niższą ratę kredytu. Ponadto bank wskazywał w niej,

38 że zaciągając zobowiązanie w walucie obcej, kredytobiorcy są narażeni

39 na ryzyko zmiany kursów walutowych, co może doprowadzić do wahań raty

40 w zależności od danego kursu waluty, a także, że lepiej rozważyć zaciąganie długoterminowego kredytu w złotych polskich. (dowód: zeznania powódki

41 - k. 303 i nagranie rozprawy z 15 września 2025 r. - płyta - koperta - k. 304, minuta od 00:26:08 do 00:39:50; zeznania powoda - k. 303 - 303 verte

42 i nagranie rozprawy z 15 września 2025 r. - płyta - koperta - k. 304, minuta

43 od 00:39:50 do 00:50:53; wniosek o kredyt - 105 - 107; informacja - k. 108

44 - 108 verte).

45 W dniu 29 października 2007 r. powodowie zawarli z pozwanym bankiem umowę kredytu hipotecznego nr (...) . Dotyczyła ona kwoty

46 255 000,00 zł. Kredyt był indeksowany do franka szwajcarskiego, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według kursów walut obcych obowiązującej w banku w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która na dzień sporządzenia umowy wynosiła 4,1350 % w stosunku rocznym. Była ona ustalana jako suma stałej marży banku w wysokości 1,3500 punktu procentowego i stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy. Zmiana wysokości oprocentowania mogła następować w przypadku zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF). Uruchomienie kredytu miało nastąpić

47 w transzach. Z umowy wynikało, że kredytobiorcy zostali zapoznani z informacją dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte o zmienną stopę procentową. Spłata kredytu miała nastąpić w 372 ratach miesięcznych, w tym 6 rat obejmowało odsetki w okresie karencji spłaty kredytu, a 366 równych rat miesięcznych obejmowało malejącą część odsetek oraz rosnącą część raty kapitału. Raty miały być spłacane w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut obcych. Zabezpieczeniem kredytu miała być hipoteka kaucyjna do kwoty 433 500,00 zł, ustanowiona

48 na prawie własności nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Łasku prowadził księgę wieczystą (...); cesja praw z polisy ubezpieczenia nieruchomości i cesja praw ubezpieczenia na życie kredytobiorców. Bank pobrał prowizję w wysokości 2 550,00 zł. Integralną częścią umowy był regulamin

49 i cennik, (dowód: umowa kredytu - k. 28 - 32; zaświadczenie - k. 45; regulamin - k. 34 - 42 verte) .

50 Kredyt został wypłacony powodom w trzech transzach w walucie polskiej. Pierwsza transza została wypłacona 2 listopada 2007 r. w wysokości 85 000,00 zł, co odpowiadało 39 766,08 CHF; druga - 27 grudnia 2007 r. w wysokości 85 000,00 zł, co odpowiadało 40 223,36 CHF, a trzecia - 3 lipca 2008 r.

51 w wysokości 85 000,00 zł, co odpowiadało 41 940,10 CHF, (dowód: zaświadczenie - k. 56; dyspozycje - k. 168 - 171) .

52 Kredytobiorcy byli uprawnieni do wcześniejszej całkowitej lub częściowej (nadpłata) spłaty. Wcześniejsza spłata nie mogła być dokonana w okresie karencji i w okresie, w którym kredyt uruchamiany w transzach nie został wypłacony

53 w całości. W razie wcześniejszej spłaty kredytobiorcy zobowiązani byli do zapłaty prowizji, która ustalana była od kwoty wcześniejszej spłaty, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych. W przypadku kredytu w walucie obcej kwota wcześniejszej spłaty była obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia realizacji, (dowód: umowa kredytu - k. 28

54 - 32; regulamin - k. 34 - 42 verte ) .

55 Na wniosek kredytobiorców bank mógł przewalutować kredyt. Z treści umowy i z treści § 11 ust. 4 regulaminu wynikało, że przewalutowanie kredytu nastąpić miało według kursu kupna dewiz z dnia przewalutowania na podstawie tabeli kursów - w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą, a według kursu sprzedaży dewiz z dnia przewalutowania na podstawie tabeli kursów

56 - w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN, (dowód: umowa kredytu

57 - k. 28 - 32; regulamin - k. 34 - 42 verte ) .

58 Bank na wniosek kredytobiorcy mógł dokonać podwyższenia kwoty kredytu, za co pobierał prowizję, która była ustalana od kwoty podwyższenia, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych, (dowód: umowa kredytu - k. 28 - 32; regulamin - k. 34 - 42 verte ) .

59 W przypadku kredytu w walucie obcej, dla odnawiania zabezpieczeń kredytu zastosowanie miał kurs sprzedaży dewiz obowiązujący w dniu odnawiania zabezpieczeń na podstawie tabeli kursów walut obcych, (dowód: umowa kredytu - k. 28 - 32; regulamin - k. 34 - 42 verte ) .

60 W przypadku niespłacenia w terminie raty kredytu, niespłaconą kwota stawała się zadłużeniem przeterminowanym. W przypadku przeterminowania raty odsetkowej bank miał prawo naliczać odsetki od chwili wytoczenia o nie powództwa. Bank naliczał od wymagalnego kapitału odsetki według stopy określonej w cenniku. W przypadku kredytu w walucie obcej, bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności kredytu, dokonywał przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez bank w tabeli kursów walut obcych.

61 Od wymagalnego kapitału, wyrażonego w PLN, bank naliczał dalsze odsetki

62 w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych, (dowód: umowa kredytu - k. 28 - 32; regulamin - k. 34 - 42 verte; cennik - k. 156 - 158 verte) .

63 W przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu albo w razie utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej lub w innych przypadkach zgodnie z przepisami prawa - bank mógł obniżyć kwotę przyznanego kredytu, wstrzymać uruchomienie transzy kredytu, zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu, wypowiedzieć umowę z zachowaniem trzydziestodniowego terminu wypowiedzenia. Umowa mogła być rozwiązana

64 za porozumieniem stron lub wypowiedzeniem w formie pisemnej przez każdą

65 ze stron z zachowaniem trzydziestodniowego terminu wypowiedzenia, (dowód: umowa kredytu - k. 28 - 32; regulamin - k. 34 - 42 verte ) .

66 Aneksem z 17 stycznia 2011 r., który strony podpisały w związku

67 z wnioskiem kredytobiorców o zawieszenie płatności rat na okres 4 miesięcy, strony postanowiły zawiesić płatność rat w okresie od stycznia 2011 r. do kwietnia 2011 r., (dowód: aneks - k. 123) .

68 Aneksem z 24 czerwca 2016 r. strony dokonały zmiany § 5 ust. pkt

69 1 umowy w zakresie dotyczącym dostarczenia decyzji o dopuszczeniu

70 do użytkowania, (dowód: aneks - k. 124) .

71 Aneksem z 25 sierpnia 2016 r. strony wprowadziły zmiany

72 w harmonogramie spłat, (dowód: aneks - k. 43) .

73 Aneksem z 14 czerwca 2017 r. strony kolejny raz dokonały zmiany § 5 ust. umowy w zakresie dotyczącym dostarczenia umowy ubezpieczenia nieruchomości i zawarcia generalnej umowy cesji, (dowód: aneks - k. 124) .

74 W okresie od 3 grudnia 2007 r. do 3 lutego 2025 r. powodowie wpłacili

75 na poczet spłaty kredytu łącznie kwotę 283 984,61 zł, w tym 47 524,18 zł

76 po zawarciu związku małżeńskiego, (dowód: załącznik do zaświadczenia - k. 45 verte - 48 verte i k. 51 verte - 54 verte; odpis skrócony aktu małżeństwa - k. 50 verte; zestawienie transakcji - k. 171 - 197 verte; wyciąg - k. 198 - 202) .

77 Kredytobiorcy kilkakrotnie korzystali z wakacji kredytowych, (dowód: wnioski - k. 127 - 132) .

78 W ubiegłym roku powodowie zgłosili się do prawnika, który powiedział

79 im, że przedmiotowa umowa o kredyt jest niezgodna z prawem, (zeznania powódki

80 - k. 303 i nagranie rozprawy z 15 września 2025 r. - płyta - koperta - k. 304, minuta od 00:26:08 do 00:39:50; zeznania powoda - k. 303 - 303 verte

81 i nagranie rozprawy z 15 września 2025 r. - płyta - koperta - k. 304, minuta

82 od 00:39:50 do 00:50:53) .

83 Pismem z 17 marca 2025 r. powodowie zgłosili pozwanemu reklamację

84 i wezwali go do zapłaty w terminie 30 dni od otrzymania tego pisma kwoty 283 984,61 zł tytułem rat i kwoty 2 550,00 zł tytułem prowizji. Pismem z 25 marca 2025 r. pozwany odmówił uznania roszczeń powodów, (dowód: reklamacja

85 i pełnomocnictwa - k. 57 - 60 verte; odpowiedź - k. 61 - 63) .

86 Powodowie są świadomi skutków unieważnienia przedmiotowej umowy. Kredyt w całości wykorzystali na cel wskazany w umowie, (zeznania powódki

87 - k. 303 i nagranie rozprawy z 15 września 2025 r. - płyta - koperta - k. 304, minuta od 00:26:08 do 00:39:50; zeznania powoda - k. 303 - 303 verte

88 i nagranie rozprawy z 15 września 2025 r. - płyta - koperta - k. 304, minuta

89 od 00:39:50 do 00:50:53).

90 Ustalony w sprawie stan faktyczny był w części bezsporny, gdyż oparto

91 go na podstawie dokumentów, które nie były negowane przez strony. Ponadto stan faktyczny Sąd oparł na zeznaniach powodów, którym dał wiarę w całości.

92 Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd pominął zeznania świadków J. Ż. i K. M., ponieważ nie pamiętali oni okoliczności zawierania przedmiotowej umowy, a zatem nie posiadali wiedzy, która mogłaby być istotna dla rozstrzygnięcia sprawy.

93 Sąd pominął wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka T. K., gdyż świadek ten bez usprawiedliwienia nie stawił się

94 na rozprawę, zatem jego przesłuchanie doprowadziłoby do przedłużenia postępowania. Ponadto świadek ten nie był obecny przy zawieraniu umowy, zatem nie posiada wiedzy, która mogłaby być istotna dla rozstrzygnięcia sprawy.

95 Sąd pominął wnioski stron o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego

96 do spraw finansów, bankowości i rachunkowości, gdyż nie były one przydatne

97 do poczynienia ustaleń w sprawie w świetle zebranego już materiału dowodowego i zmierzałyby jedynie do przedłużenia postępowania.

98 Sąd Okręgowy zaważył, co następuje:

99 W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że strony nie zawarły kredytu walutowego, o czym świadczy m.in. to, że: w umowie była mowa o kredycie

100 w złotych polskich, który został wypłacony w złotych polskich i spłacany również w złotych polskich.

101 W orzecznictwie pojawiło się stanowisko, że jeżeli kwota kredytu jest powiązana z kursem waluty obcej, to jest dopuszczalne, zgodnie z treścią art. 358 k.c. , aby wypłata i spłata kredytu następowała w walucie polskiej albo w tej walucie, przy czym jeśli to dotyczy wyłącznie sposobu wykonania zobowiązania pieniężnego, to nie spowoduje to zmiany waluty wierzytelności. Wniosek taki ma zastosowanie do umów z właściwie sporządzoną klauzulą waloryzacyjną (patrz: wyroki Sądu Najwyższego z: 25 marca 2011 r., IV CSK 377/10; 29 kwietnia 2015 r. ,V CSK 445/14; 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).

102 Wypada w tym miejscu również dodać, że zgodnie z dyspozycją art. 358 ¹

103 § 2 k.c. , strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Takim miernikiem wartości może być również waluta obca, w oparciu o którą nastąpi przeliczenie zobowiązania jednej ze stron umowy (patrz wyroki Sądu Najwyższego z: 13 maja 2005 r., I CSK 690/04; 2 lutego 2015 r., I CSK 257/14; 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; 15 lutego 2013 r., I CSK 313/12).

104 Ponadto należy stwierdzić, że powodowie wykazali interes prawny

105 w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy.

106 Norma art. 189 k.p.c. kreuje szczególną (niewynikającą z przepisów prawa materialnego) formę ochrony prawnej praw podmiotowych. Jako przyznającej prawo do żądania szczególnej ochrony prawnej, normie tej przypisuje się charakter materialnoprawny. Interes prawny jest zazwyczaj pojmowany jako przesłanka materialnoprawna powództwa o ustalenie. Powodowie mają zatem procesowo-prawny obowiązek przytoczenia (a następnie materialnoprawny obowiązek udowodnienia) okoliczności faktycznych uzasadniających istnienie

107 po ich stronie interesu prawnego w żądaniu ustalenia (prawa do żądania ochrony przez uzyskanie wyroku ustalającego). Interes prawny postrzega się z jednej strony jako przesłankę, która musi istnieć obiektywnie. Z drugiej zaś strony interes prawny jest przesłanką warunkującą dopiero możliwość dalszego badania

108 w procesie twierdzeń stron co do istnienia lub nieistnienia ustalanego prawa lub stosunku prawnego. Interes prawny istnieje wówczas, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodom ochronę ich prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości.

109 W niniejszej sprawie istnieje niepewność stanu prawnego i nie ma przy tym żadnego znaczenia to, czy ta niepewność wynika z przyczyn faktycznych lub prawnych. Ponadto należy dodać, że samo ustalenie nieważności umowy, bez dodatkowego żądania o zapłatę, może uczynić zadość potrzebie ochrony określonej sfery prawnej powodów, bowiem rozstrzygnięcie w tym zakresie może doprowadzić niewątpliwie do wywołania skutków prawnych między stronami, w następstwie których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i tym samym do wyeliminowania, wynikającego z błędnego przekonania przysługiwania pozwanemu bankowi określonego uprawnienia, ryzyka naruszenia w przyszłości praw powodów (np. kwestia wykreślenia hipoteki, kwestia obowiązku informowanie banku o aktualnej sytuacji finansowej, konieczność ubezpieczania mieszkania itp.). Oczywistym staje się także obowiązek rozliczenia wzajemnych świadczeń.

110 Sąd w dalszej kolejności rozważył zatem, czy w umowie znajdują się klauzulę abuzywne, a jeśli tak, to czy ma to wpływ na ważność przedmiotowej umowy.

111 W niniejszej sprawie pozwanemu bankowi nie udało się udowodnić,

112 że powodowie zawierali umowę kredytu jako przedsiębiorcy i w związku

113 z prowadzeniem przez nich działalności gospodarczej. Na te fakty pozwany nie złożył żadnych dowodów. Zatem Sąd mógł podjąć się badania przedmiotowej umowy w kontekście klauzul abuzywnych.

114 Zgodnie z treścią art. 385 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej

115 z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

116 Z przepisu tego wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi

117 są klauzule umowne, jeśli spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne: klauzule umowne zostały zawarte zostały w umowach z konsumentami, kształtują prawa

118 i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Natomiast kontrola abuzywności postanowień umowy jest niedopuszczalna, gdy postanowienia umowne zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz postanowienia umowne określają główne świadczenia stron i są sformułowane w sposób jednoznaczny.

119 Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, że strony negocjowały warunki umowy i że w związku z tym nie posłużyły się wzorcem umowy, gdyż na te fakty pozwany również nie przedstawił żadnych dowodów,

120 a na nim przecież spoczywał ciężar wynikający z treści art. 6 k.c.

121 Ustalenia więc wymaga, czy postanowienia umowy są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażącego naruszają interesu konsumentów, czyli powodów.

122 W sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszają interesy konsumenta postanowienia umowne godzące w równowagę kontraktową stron,

123 a także te, które zmierzają do wprowadzenia konsumenta w błąd, wykorzystując jego zaufanie i brak specjalistycznej wiedzy. Zatem sprzeczne z dobrymi obyczajami są takie działania, które zmierzają do dezinformacji lub wywołania błędnego mniemania konsumenta (czy szerzej klienta), wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między partnerami kontraktowymi.

124 Dobre obyczaje to klauzula generalna pozwalająca ocenić treść czynności prawnej w świetle norm moralnych i obyczajowych, które są powszechnie akceptowane albo znajdują uznanie np. w stosunkach z konsumentem. Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

125 Mając na uwadze powyższe oraz zebrany w sprawie materiał dowodowy należy stwierdzić, że niedozwolony charakter mają postanowienia indeksacyjne, które zostały zawarte w: § 1 ust. 2 umowy, z którego wynika, że kredyt będzie indeksowany kursem kupna franka szwajcarskiego; § 7 ust. 1 umowy kredytu

126 i § 8 ust. 3 regulaminu, z których wynika, że raty miały być spłacane w złotych polskich po uprzednim przeliczeniu według kursu sprzedaży franka szwajcarskiego z tabeli kursowej w dniu płatności raty; § 9 ust. 4 regulaminu,

127 z którego wynika, że w przypadku kredytu w walucie obcej, bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności kredytu, dokonywał przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN, z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez bank w tabeli kursów walut obcych; § 10 ust. 4 i 5 regulaminu, z których wynika, że w razie wcześniejszej spłaty kredytobiorcy zobowiązani byli do zapłaty prowizji, która ustalana była od kwoty wcześniejszej spłaty, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej

128 w banku tabeli kursów walut obcych i że przypadku kredytu w walucie obcej kwota wcześniejszej spłaty była obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia realizacji; § 11 ust. 4 regulaminu, z którego wynika, że przewalutowanie kredytu nastąpić miało według kursu kupna dewiz z dnia przewalutowania na podstawie tabeli kursów

129 - w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą, a według kursu sprzedaży dewiz z dnia przewalutowania na podstawie tabeli kursów - w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN; § 12 ust. 3 regulaminu, z którego wynika,

130 że prowizja za podwyższenie kwoty kredytu była ustalana od kwoty podwyższenia, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych i § 13 ust. 4 regulaminu, z którego wynika, że dla odnawiania zabezpieczeń kredytu zastosowanie miał kurs sprzedaży dewiz obowiązujący w dniu odnawiania zabezpieczeń na podstawie tabeli kursów walut obcych.

131 Z wyżej wskazanych postanowień wynika nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami umów ryzyka wynikającego z zastrzeżenia indeksacji kredytu, tj. wyrażenia wysokości zobowiązania konsumenta w walucie obcej, której kurs podlega nieograniczonym zmianom - bez zagwarantowania w umowie jakichkolwiek mechanizmów, które mogłyby ograniczyć ryzyko ponoszone przez powodów. Nieistotna jest przy tym, z punktu widzenia możliwości stwierdzenia abuzywności w niniejszej sprawie, kwestia, czy wspomniane klauzule abuzywne określają główne świadczenie stron, czy też nie. Jednakże w ocenie Sądu klauzule te należy zakwalifikować jako określające główne świadczenie stron

132 w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 zd. 2 k.c. Są one bowiem sformułowane w sposób niejednoznaczny, wobec czego, stosownie do treści art. 385 ¹ § 1 k.c., podlegają badaniu pod względem abuzywności.

133 Wskazanych postanowień nie można było uznać za jednoznaczne z uwagi na to, że odsyłały do nieokreślonych w umowie wielkości, a mianowicie do kursów z tabeli kursów walut obowiązujących w pozwanym banku. Wielkości tych nie dawało się sprecyzować w świetle treści tej umowy, bowiem nie określała ona,

134 w jaki sposób kursy sprzedaży i kupna z tabeli banku będą ustalane. W chwili zawarcia umowy ani powodowie, ani pozwany bank nie znali konkretnych wartości, jakie mogły się pojawić w tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu przeliczania kwoty kredytu wyrażonej w walucie obcej na polskie złote, celem wypłaty kredytu ani w dniach wyliczania kolejnych rat do spłaty. W tym miejscu należy dodać, że umowa nie wyjaśnia w sposób nie budzący żadnych wątpliwości relacji kursu banku do kursów na rynku międzybankowym i innych czynników (nie wiadomo, o jaką marżę banku chodzi). Zatem od arbitralnej decyzji banku zależało ustalanie kursu, a to rażąco narusza interes powodów, którzy nie mieli możliwości weryfikacji tego kursu, gdyż nie przewidywała tego umowa. Postanowienia dotyczące indeksacji są niedozwolone również z uwagi

135 na to, że ustalają inną wysokość kursu przyjętego dla przeliczeń kwoty udzielonego kredytu i inną wysokość kursu przyjętego przy ustalaniu wysokości wymaganej spłaty kredytu. Zatem takie uregulowania również są sprzeczne

136 z dobrymi obyczajami.

137 Z treści umowy wynika także, że bank udzielając kredytu w „złotówkach” ryzykował stratę jedynie kwoty, która została wypłacona powodom, co mogło nastąpić w przypadku znacznego spadku wartości waluty wskazanej jako waluta indeksacji. Natomiast w przypadku powodów wysokość ich zobowiązania mogła osiągnąć niczym nieograniczoną wysokość już na początkowym etapie (wraz

138 ze spadkiem wartości waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji). Do tego mogło dojść również w czasie wykonywania zobowiązania po kilku lub kilkunastu latach. Ponadto umowa nie przewidywała instrumentów, które pozwoliłyby powodom na zmianę sposobu wykonywania umowy po wystąpieniu niekorzystnego dla nich wzrostu kursu walut, bądź zabezpieczenie się przed takim niekorzystnym zjawiskiem finansowym. Natomiast pozwany bank, co w zasadzie w sprawie jest bezsporne, posiadał instrumenty (Swap, Cirs), które zabezpieczały go przed ryzykiem wynikającym z udzielania kredytów indeksowanych do CHF.

139 Z tych też względów wskazane powyżej uregulowania umowy uznać należy za niedozwolone, gdyż mogły doprowadzić i ostatecznie doprowadziły, gdy porównamy wysokość udzielonego kredytu, wysokość spłaconego kredytu

140 i wysokość zadłużenia, do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, czyli do nierównomiernego rozłożenia praw

141 i obowiązków między stronami. Ponadto naruszyły one dobre obyczaje, ponieważ doszło do wykorzystania przewagi kontraktowej banku, który dokonując wcześniej fachowej oceny ryzyka kursowego zabezpieczył swoje interesy, a nie interesy powodów, których informowano jedynie o korzystniejszych warunkach oprocentowania w porównaniu do kredytu nieindeksowanego do waluty obcej

142 i o stabilności waluty.

143 W tym miejscu należy wskazać, że bank nie wykonał swoich obowiązków

144 w zakresie poinformowania powodów o ryzyku kursowym. Nie można bowiem uznać za wystarczające w tym zakresie podpisania przez nich informacji o ryzyku kursowym. Trzeba dodać, że wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej

145 na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się

146 z oferowanym kredytem, tak by powodowie mieli pełną wiedzę co do konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny

147 w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający powodom, że zaciągnięcie takiego kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej

148 od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. Z poczynionych w sprawie ustaleń nie wynikało, by taki obowiązek informacyjny został przez bank wykonany w sposób ponadstandardowy, dający powodom pełne rozeznanie w tym zakresie. Na tę fakty pozwany nie przedstawił w zasadzie żadnych dowodów. Należy w tym miejscu zauważyć, że rzeczywistość pokazała, że określenie nawet w przybliżeniu skali ryzyka walutowego związanego z tego rodzaju kredytami okazało się całkowicie nietrafione, bowiem już w zaleceniach Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego z dnia 21 września 2011 r. dotyczących kredytów walutowych wskazano, że nawet najbardziej staranny konsument nie był w stanie przewidzieć konsekwencji ekonomicznych kredytu hipotecznego we frankach szwajcarskich, który był proponowany przez banki, jako bezpieczny, bo oferowany

149 „w najbardziej stabilnej walucie świata”.

150 Uznanie powyższych postanowień umownych za abuzywne skutkuje ich bezskutecznością. Zatem nie wiążą one stron umowy, co jest równoznaczne z tym, że do wzajemnych rozliczeń z tytułu przedmiotowej umowy nie bierze się pod uwagę „indeksacji”, co czyni przedmiotową umowę nieważną.

151 W razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego indeksowanego

152 do obcej waluty, w której treści znajduje się niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca sposobu tej indeksacji, rozpatrzeć należy kilka możliwości rozstrzygnięcia. Pierwsza, to stwierdzenie nieważności umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza

153 ze względu na brak (odpadnięcie) któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy nazwanej kredytu bankowego. Druga, to przyjęcie, że umowa jest ważna, ale w miejsce bezskutecznych postanowień indeksacyjnych nie wchodzą żadne dodatkowe postanowienia. Trzecia, to przyjęcie, że umowa jest ważna

154 i że jest możliwe jej uzupełnienie przez sąd poprzez wprowadzenie w miejsce niedozwolonych klauzul innego mechanizmu indeksacji.

155 W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczało

156 się uzupełnianie takiej niekompletnej umowy przepisami dyspozytywnymi lub stosowaniem analogii z art. 58 § 3 k.c., jednak uznawano, że ingerencje takie powinny mieć charakter wyjątkowy (patrz wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2015 r., II CSK 768/14, OSNC 2015, nr 11, poz. 132). Dominuje jednak, zasługujący na podzielenie pogląd, że art. 385 ¹ § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym

157 na przepisach kodeksu cywilnego.

158 Również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej co do zasady wyklucza, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach. Zwraca się uwagę, że działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych. Kontrahent konsumenta niczym by nie ryzykował, narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu. Należy zatem dążyć

159 do osiągnięcia stanu „niezwiązania” konsumenta zakwestionowanymi postanowieniami umownymi, przy jednoczesnym (na ile to możliwe) utrzymaniu w mocy umowy (art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13) (patrz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie P. i P., C-453/10, pkt 31; a także wyrok w sprawie B. E. de C., pkt 40 i przytoczone tam dalsze orzecznictwo). W konsekwencji zastąpienie przez sąd klauzul abuzywnych np. kursem średnim waluty obcej z dnia wymagalności roszczenia ogłaszanym przez NBP (patrz wyroki Sądu Najwyższego: z 13 grudnia 2018 r.,

160 V CSK 559/17 i z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepublikowane) należy wykluczyć, jako sprzeczne z celem Dyrektywy 93/13, bowiem ryzyko przedsiębiorcy stosującego abuzywne klauzule byłoby w razie ich eliminacji

161 ze stosunku umownego niewielkie i nie zniechęcałoby przedsiębiorców

162 do stosowania nieuczciwych klauzul w przyszłości.

163 Wykładnia art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 nakłada jednak na Państwa Członkowskie obowiązek zapewnienia, że „nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków” (patrz wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, OSNC 2018, Nr 7-8, poz. 79). Obowiązywanie umowy w dalszym ciągu, po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień umownych jest pomyślane jako ochrona interesu konsumenta a nie jego kontrahenta, skutki ekonomiczne stwierdzenia nieważności umowy mogą być bowiem dla niego dotkliwe.

164 Istotnym podsumowaniem dotychczasowego stanowiska Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w omawianym zakresie jest wyrok

165 z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 na gruncie sprawy bezpośrednio odnoszącej się do polskiego systemu prawnego. Odpowiadając na pytania prejudycjalne Trybunał stwierdził, że powołany art. 6 ust. 1 drugi człon zdania dyrektywy 93/13 sam w sobie nie określa kryteriów dotyczących możliwości dalszego obowiązywania umowy bez nieuczciwych warunków, lecz pozostawia ich ustalenie - zgodnie z prawem Unii Europejskiej - krajowemu porządkowi prawnemu. Oznacza to, w świetle kryteriów przewidzianych w prawie krajowym, że w konkretnej sytuacji należy zbadać możliwość utrzymania w mocy umowy, której klauzule zostały uznane za nieważne. W takim przypadku, jeżeli sąd krajowy uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego prawa utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych postanowień nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu, że ta umowa nie może dalej obowiązywać bez takich warunków i wtedy sąd powinien orzec jej unieważnienie. Jednocześnie, po raz kolejny wykluczono możliwość uzupełnienia luk w umowie wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że treść czynności prawnej jest uzupełniana przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie są zatem przepisami o charakterze dyspozytywnym lub przepisami mającymi zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę. Z powołaniem się na stanowisko wyrażone w wyrokach z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie K. i K. R., C-26/13 (pkt 80-84) oraz z 26 marca 2019 r. w sprawie (...) B. i B., C-70/17 i C-179/17 (pkt 64) Trybunał wyraźnie stwierdził,

166 że art. 6 ust. 1 Dyrektywy nie stoi na przeszkodzie zastąpieniu nieuczciwego postanowienia umownego wspomnianym przepisem dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, jednak możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, wbrew woli konsumenta, narażając go tym samym

167 na szczególnie szkodliwe skutki.

168 Ponadto Trybunał uznał we wskazanym wyroku w sprawie C - 260/18, że sąd krajowy, na podstawie prawa krajowego, zobowiązany jest wskazać moment, w którym należy dokonać oceny skutków stwierdzenia nieuczciwego charakteru postanowienia umownego, mając na uwadze, w braku wyraźnych wskazówek ustawowych, że interes konsumenta, jaki należy rozważyć,

169 to interes istniejący w momencie rozstrzygania sprawy. Odpowiadając

170 na zadane pytanie prejudycjalne w kwestii uwzględnienia woli konsumenta

171 co do skutków powołania się na niedozwoloną klauzulę umowną, Trybunał uznał, że wola konsumenta, który uważa, iż stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia i utrzymanie umowy w mocy.

172 W związku z tym Dyrektywa 93/13 sprzeciwia się, w przypadku braku wyraźnej woli samego konsumenta, utrzymaniu w mocy nieuczciwych warunków umowy, które w chwili rozstrzygnięcia sporu ocenia się jako obiektywnie korzystne dla niego. Do sądu krajowego zatem należy, na podstawie prawa krajowego i zgodnie z prawem Unii Europejskiej, dokonanie oceny w zakresie kwalifikacji nieuczciwego charakteru postanowienia umownego oraz przedmiotu umowy,

173 w celu ustalenia, czy możliwe jest utrzymanie w mocy umowy pozbawionej nieuczciwych postanowień.

174 Mając powyższe na uwadze oraz to, że w polskim systemie prawa nie

175 ma przepisów dyspozytywnych pozwalających zastąpić abuzywny mechanizm ustalania kursu waluty innym mechanizmem służącym do określenia sposobu

176 i wysokości świadczeń stron (kurs wymiany wynikający z odpowiedniego zastosowania art. 41 prawa wekslowego nie mógł być odczytywany jako przepis dyspozytywny, albowiem nie został jako taki wprowadzony do porządku prawnego dla innych potrzeb, niż zapłata weksla w walucie), należało uznać, że nie jest możliwe dalsze funkcjonowanie umowy po wyłączeniu klauzul abuzywnych. Ponadto należy stwierdzić, że cel i treść powstałego na skutek wyeliminowania klauzul abuzywnych stosunku prawnego sprzeciwiałyby się właściwości tego stosunku, ustawie lub zasadom współżycia społecznego, tym bardziej,

177 że powodowie nie chcą utrzymania tego stosunku. Dalsze jej trwanie bez klauzul denominacyjnych i bez ustalonego kursu wymiany, powodowałoby, że powstanie umowa zasadniczo odmienna, której strony nie zawierały i na którą się nie umawiały. Taki stosunek prawny musi zostać uznany za nieważny, gdyż jest sprzeczny z ustawą, która to sprzeczność polega na naruszeniu granic swobody umów (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c.).

178 W tym miejscu wypada dodać, że zawarcie umowy kredytu stanowi obciążenie ryzykiem powierzonych bankowi środków pod tytułem zwrotnym. Zatem zawierane przez bank czynności nie powinny prowadzić do pomniejszenia wartości środków przeznaczonych dla ich dokonania. W przypadku umów kredytu, w szczególności długoterminowego, konieczne jest zatem, aby stopień odpłatności umowy kredytu był określony na poziomie gwarantującym odzyskanie przez bank wartości wypłacanych środków, przy uwzględnieniu zmieniającej się w czasie wartości pieniądza, jak również kosztów związanych z funkcjonowaniem banku. Na konkurencyjnym rynku poziom taki wyznacza oprocentowanie stosowane powszechnie przez konkurujące ze sobą podmioty. W innym przypadku samo zawieranie umów kredytowych (z pominięciem ryzyka wiążącego się

179 z brakiem możliwości odzyskania zwrotu wypłaconych środków) prowadziłoby

180 do zubożenia po stronie banku. Stąd też należy przyjąć, że odmienne ukształtowanie umowy kredytu sprzeczne będzie z właściwością stosunku prawnego, a właśnie taki rezultat wiąże się z zawarciem umowy, w której doszłoby do ustalenia i wypłaty kapitału kredytu w „złotówkach”, a do ustalenia odpłatności w oparciu o wskaźniki całkowicie nieadekwatne do ekonomicznej wartości waluty będącej podstawą rozliczeń stron.

181 Należy też stwierdzić, że umowę kredytu, w której zastrzeżono,

182 że oprocentowanie jest ustalane w oparciu o wskaźniki nieodpowiadające walucie, w jakiej został udzielony kredyt, należałoby uznać za sprzeczną

183 z zasadami współżycia społecznego.

184 Sprzeczność czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego oznacza, że czynność prawna jest negatywnie oceniana w świetle reguł

185 lub wartości moralnych powszechnie w społeczeństwie akceptowanych. Chodzi m.in. o równość faktyczną stron, słuszność kontraktową czy wolną konkurencję. Przyjęcie, że możliwe jest istnienie umowy kredytu w omawianym kształcie byłoby niesprawiedliwe wobec tych kredytobiorców, którzy w tym samym czasie zawarli umowy o kredyty udzielane i spłacane bezpośrednio w walucie polskiej, a więc umowy o kredyty nieindeksowane do waluty obcej, ponosząc przy tym z reguły wyższe koszty związane z korzystaniem z cudzego kapitału. Należałoby jednak uznać, że w omawianym przypadku doszłoby do nadmiernego naruszenia równowagi kontraktowej stron na korzyść powodów, bowiem wysokość

186 ich świadczenia pozostawałaby nieadekwatna do stawek istniejących na rynku.

187 Takie konsekwencje ustalenia abuzywności części postanowień umowy dla możliwości dalszego jej funkcjonowania w kształcie nieprzewidzianym przez strony, nie stanowią naruszenia zasad określonych w Dyrektywie 93/13, której celem jest nie tylko ochrona konsumentów, ale też ułatwienie ustanawiania rynku wewnętrznego poprzez stymulowanie konkurencji. Określenie minimalnego poziomu ochrony konsumentów stanowi środek do celu, jakim jest istnienie rynku wewnętrznego opartego na zasadach konkurencyjności.

188 Eliminacja z umowy klauzul abuzywnych powinna być korzystna

189 dla konsumenta, ale jednocześnie winna przywracać równowagę kontraktową stron, bez uprzywilejowania którejkolwiek z nich. Stosowanie regulacji wynikających z dyrektywy nie może również zachwiać konkurencją na rynku, zmuszając część przedsiębiorców do wykonywania umów na zasadach tak znacząco odbiegających od tych, jakie analogiczne umowy wykonują inni przedsiębiorcy - nawet jeśli jest konsekwencją zastosowania w umowie klauzul abuzywnych.

190 Nawet gdyby hipotetycznie uznać, że wyeliminowanie z umowy postanowień dotyczących oprocentowania kredytu opartego o stawkę LIBOR nie prowadzi do powstania luki uniemożliwiającej wykonanie umowy, bowiem brak określenia wysokości zmiennego oprocentowania w umowie może być uzupełniony bądź przez odwołania się do zasad określonych we wzorcu umownym (regulaminie) dla kredytów udzielonych w złotych polskich, bądź też, jeśli pierwszy ze sposobów okaże się niemożliwy, przez odwołanie do treści art. 359 § 2 k.c., to jednak mając na względzie poszanowanie woli stron umowy, jak również niemożność przyjęcia takich skutków wprowadzenia do umowy klauzul abuzywnych, należało uznać, że z okoliczności sprawy wynika, że bez dotkniętych abuzywności postanowień dotyczących wysokości oprocentowania, umowa nie zostałaby zawarta. Dlatego też należało stwierdzić, że jest ona w całości nieważna, co nie niesie dla powodów nadmiernie negatywnych skutków, bowiem w dużej części wykonali oni swoje zobowiązanie.

191 W tym miejscu należy dodać, że wieloletnie wykonywanie przez strony przedmiotowej umowy nie stoi na przeszkodzie badaniu jej ważności

192 i ustaleniu, że jest ona nieważna. Wypada zauważyć, że wprowadzony

193 do prawa bankowego pkt 4 a art. 69 ust. 2 nie ustala konkretnych zasad określania sposobu i terminów ustalania kursu wymiany walut, tylko nakazuje

194 je wprowadzić. Samo zaistnienie w porządku prawnym tego przepisu, pomimo jego imperatywnego charakteru, nie zmieniło treści umów zawartych przed jego wejściem w życie, jak i po tej dacie. Dopiero wykonanie ustawowego nakazu

195 i określenie w umowie precyzyjnych zasad przeliczania mogłoby doprowadzić

196 do zmiany oceny wadliwości określonych postanowień, ale tylko w sytuacji, gdyby znalazły się w ważnie zawartej umowie.

197 Tak samo należy ocenić regulację art. 4 ustawy z 29 lipca 2011 r.

198 o zmianie ustawy prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, w myśl której,

199 w przypadku kredytów zaciągniętych przez kredytobiorcę przed dniem wejścia

200 w życie niniejszej ustawy, ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a prawa bankowego w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała

201 do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Podkreślić trzeba, iż ustawowe zobowiązanie

202 do dostosowania jednego z postanowień umowy o kredyt indeksowany

203 do wymogów prawa, może dotyczyć tylko umów ważnie zawartych, w których znalazły się niedozwolone postanowienia, z mocy wspomnianych przepisów wymagające uzupełnienia. Sytuacja taka nie miała miejsca w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotowa umowa kredytu z przyczyn omówionych wyżej była w całości nieważna od chwili jej zawarcia, zatem omawiany przepis nie mógł mieć do niej zastosowania.

204 Z tych też względów Sąd orzekł, jak w pkt 1 wyroku, na podstawie art. 189 k.p.c.

205 Powyższe stwierdzenie, że umowa jest nieważna, skutkowało uznaniem

206 za zasadne w całości żądanie powodów o zwrot tego, co na jej podstawie świadczyli bankowi w okresie spornym, gdyż za ten okres ich roszczenie nie jest przedawnione - z uwagi na treść wyroku TSUE z dnia 10 czerwca 2021 r.

207 (C-776/19), z którego argumentami w zakresie przedawnienia Sąd Okręgowy

208 w pełni się zgadza i dlatego nie będzie ich dodatkowo przytaczał. Również

209 w najnowszym orzecznictwem Sądu Najwyższego pojawił się pogląd, z którego wynika, że termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę

210 - konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji w tym względzie. Dopiero bowiem wtedy można przyjąć, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, a strony mogą żądać skutecznie zwrotu nienależnych świadczeń. Powodowie dowiedzieli się, że ich umowa może być nieważna w ubiegłym roku, zatem dopiero od ubiegłego roku biegnie im termin przedawnienia, który dla konsumentów wynosi 10 lat.

211 Jak stanowi art. 410 § 2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna

212 po spełnieniu świadczenia. Tak właśnie stało się w okolicznościach niniejszej sprawy. Czynność prawna w postaci umowy kredytu była nieważna i nie stała się ważna po jej wykonaniu. Na podstawie tej czynności powodowie świadczyli

213 na rzecz pozwanego banku w okresie spornym kwotę dochodzoną w pozwie.

214 W tym miejscu należy stwierdzić, że roszczenie powodów nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie można w żadnym wypadku uznać,

215 że konsument, który swoje roszczenia wywodzi z niedozwolonych postanowień umownych, wprowadzonych do umów przez przedsiębiorcę, nadużywa swoich praw podmiotowych. Zatem wynikająca z treści art. 5 k.c. zasada ,,czystych rąk” wyklucza możliwość skutecznego zniweczenia żądania powodów. Wypada w tym miejscu podkreślić, że ocena skutków niedozwolonych postanowień umownych dokonywana jest ad casu , czyli bez znaczenia pozostają wywołane przez nie dla pozwanego przedsiębiorcy konsekwencje.

216 Brak było także podstaw do stwierdzenia, że pozwany nie był wzbogacony kosztem powodów, bądź aby zaistniały przesłanki wskazane w art. 409 k.c.

217 Na gruncie powyższego przepisu, przypadki zużycia lub utraty wzbogacenia powodujące odpadnięcie wzbogacenia, muszą ograniczyć się tylko do tych sytuacji, kiedy nastąpiło to bezproduktywnie - a zatem bez uzyskania jakiegokolwiek ekwiwalentu, czy też innej korzyści dla majątku wzbogaconego.

218 W przedmiotowej sprawie brak było jednak dowodu, z którego wynikałoby,

219 że pozwany zużył lub utracił uzyskaną korzyść w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, gdyż z całą pewnością środki uzyskane od powodów spowodowały albo wzrost aktywów, albo spadek pasywów.

220 W tym miejscu należy dodać, że Sąd uznał, że w niniejszej sprawie

221 nie można zastosować teorii salda, gdyż w orzecznictwie niepodzielnie panuje teoria dwóch kondykcji. Samo spełnienie świadczenia nienależytego jest źródłem roszczenia zwrotnego, przysługującego zubożonemu i nie ma potrzeby ustalania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło accipiensa ani czy

222 na skutek tego majątek solvensa uległ zmniejszeniu.

223 Pozwany bank nie udowodnił także, że doszło do spełniania świadczenia

224 ze świadomością braku podstawy prawnej, gdyż powodowie spełniali świadczenie dobrowolnie, ale nie mieli pozytywnej wiedzy i świadomości, że nie są do tego świadczenia zobowiązani. Nie wystarczy zatem, aby powodowie mieli w tym względzie wątpliwości lub podejrzenia, że być może świadczą nienależnie

225 w całości lub w części, (patrz wyrok Sądu Najwyższego z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).

226 Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w pkt 2 i 3 a wyroku,

227 na podstawie art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c., gdyż w okresie spornym powodowie zapłacili na rzecz banku tytułem rat i prowizji kwoty wskazane

228 w pozwie, co wynika z zestawienia banku dołączonego pozwu. Przy czym

229 po zawarciu związku małżeńskiego powodowie wpłacili tytułem rat kapitałowo-odsetkowych łącznie kwotę 47 524,18 zł. Wcześniejsze raty i prowizję powodowie zapłacili po połowie.

230 W pozostałej części Sąd powództwo oddalił, o czym orzekł, jak w pkt 4 wyroku, gdyż suma kwot wskazanych w pkt 1 a, b i c wynosi 286 534,60 zł, a nie 286 534,61 zł.

231 Termin płatności odsetek od kwoty zasądzonej w pkt 2 i 3 a wyroku Sąd ustalił na podstawie art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Zasądzona kwota była wymagalna przed wytoczeniem powództwa, gdyż powodowi wezwali pozwanego do zapłaty w terminie 30 dni kwot dochodzonych w pozwie. Pozwany odmówił zapłaty w piśmie z 25 marca 2025 r., zatem w tym dniu roszczenie powodów stało się wymagalne, a w dniu następnym pozwany pozostawał już w zwłoce.

232 O kosztach procesu, na które składała się: opłata stała w wysokości 1 000,00 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł i opłata

233 za zastępstwo prawne w wysokości 10 800,00 zł, ustalona na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

234 w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn., Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), Sąd orzekł, jak w pkt 3 b wyroku, na podstawie art. 98 k.p.c., gdyż powodowie wygrali sprawę w całości.