Wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 sierpnia 2026 r., I C 271/25

wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 sierpnia 2026 r., I C 271/25

Tekst

1 Sygn. akt I C 271/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 26 sierpnia 2026 roku

3 Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym:

4 Przewodniczący

5 Sędzia Mirosława Makowska

6 po zamknięciu rozprawy na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 sierpnia 2026 roku

7 sprawy z powództwa Z. I. (1) i V. I.

8 przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w J.

9 o ustalenie i zapłatę

10 1. ustala, że umowa kredytu nr (...) z dnia 6 maja 2008 roku zawarta pomiędzy powodami Z. I. (1), V. I. a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) S.A. z siedzibą w J. jest nieważna w całości;

11 2. zasądza od pozwanego Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w J. na rzecz powodów Z. I. (1) i V. I. łącznie kwotę 87.263,70 zł (osiemdziesiąt siedem tysięcy dwieście sześćdziesiąt trzy 70/100 złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 8 czerwca 2025 roku do dnia zapłaty;

12 3. oddala powództwo w pozostałej części;

13 4. zasądza od pozwanego Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w J. na rzecz powodów Z. I. (1) i V. I. łącznie kwotę 6.434,00 zł (sześć tysięcy czterysta trzydzieści cztery złote) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

14 Sygn. akt I C 271/25

Uzasadnienie

15 Pozwem z dnia 12 lutego 2025 r. pełnomocnik powodów Z. I. (1) i V. I. wniósł przeciwko pozwanemu Bankowi (...) S.A. z siedzibą w J. o: zasądzenie od strony pozwanej łącznie na rzecz powoda kwoty 137.490,02 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń wykonywanych na rzecz pozwanego w okresie od 12.06.2008 r. do 12.11.2024 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 29.01.2025 r. do dnia zapłaty, ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy oraz o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej (w częściach równych po 1/2 dla każdego z powodów) zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych, w tym: wszystkich uiszczonych opłat sądowych i zaliczek na wydatki Sądu, wszystkich uiszczonych opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej, a także kosztów postępowania zabezpieczającego, w tym uiszczonych opłat sądowych oraz minimalnych kosztów zastępstwa prawnego w tym postępowaniu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od sumy tych kosztów od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zasądzającego te koszty do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwu powodowie podnieśli, że zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych, udzielony w złotym polskim waloryzowany kursem (...). Powód wskazał, że warunki umowy kredytu zostały określone we wzorcach umownych przedłożonych powodom przez pozwanego, a treść wzorca nie była z nimi uzgadniana indywidualnie i nie miał żadnego wpływu na ukształtowanie jego postanowień. Strona powodowa wskazała, że postanowienia zawarte w § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zd. 3, § 10 ust. 6 zd.1 oraz w § 17 ust. 1-5 umowy, stanowiące klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne), uznać należy za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu 385¹ § 1 k.c., a w konsekwencji za bezskuteczne wobec powodów. W ocenie powoda, pozwany jednostronnie, w sposób arbitralny i dowolny kształtował kursy stosowane do indeksacji kwoty udzielonego kredytu oraz jego spłaty. Zastosowany mechanizm spornych klauzul indeksacyjnych powoduje, iż wysokość zadłużenia powodów względem pozwanego jest w zasadzie nieokreślona, bowiem ustalone saldo zadłużenia nie odpowiadało kwocie kredytu wskazanej w umowie, a w dniu wypłaty środków powód zobowiązany był spłacić na rzecz pozwanego inną kwotę, niż tę którą pożyczył. Pozwany, wykorzystując swoją silniejszą pozycję profesjonalisty względem powoda, przyznał sobie prawo do wyłącznej decyzji w zakresie kształtowania wysokości zobowiązania. Kwestionowane przez stronę powodową postanowienia umowne wprowadzające mechanizm indeksacji nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponadto postanowienia te kształtują prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. W ocenie powoda zawarcie w umowie klauzul niedozwolonych powoduje nieważność całej umowy kredytowej, bowiem nie ma możliwości zastosowania w miejsce abuzywnego postanowienia innego pozostającego w mocy postanowienia umownego lub powszechnie obowiązującego przepisu prawa, w konsekwencji czego umowa po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków nie może być wykonywana. Powód wskazał, że ma interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytu w świetle art. 189 k.p.c., a stronie która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego.

16 Pełnomocnik powoda podał, że powód dochodzi zwrotu kwoty 137.490,02 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń wykonywanych na rzecz pozwanego w okresie od 12.06.2008 r. do 12.11.2024 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od tej kwoty od dnia 29.01.2025 r. do dnia zapłaty.(k.5-25)

17 Pozwany, reprezentowany przez pełnomocnika, w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz opłatą od pełnomocnictwa, według norm przepisanych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

18 Pozwany wskazał, że strona powodowa posiadała niezbędną wiedzę i świadomość o ryzyku walutowym przed zawarciem z pozwanym umowy kredytu, ponadto pozwany udzielił powodowi wszelkich niezbędnych informacji w zakresie konstrukcji umowy kredytu, zasad obliczania wysokości zobowiązania, kwestii związanych z zabezpieczeniami, a także w razie ryzyk, jakie wiążą się z zaciągnięciem zobowiązania w walucie obcej według zmiennego oprocentowania, a powód miał pełną świadomość konsekwencji, jakie wiązać się mogą z zaciągnięciem tego typu kredytu, dając temu wyraz i podpisując umowę kredytu oraz wniosek o udzielenie kredytu w (...). W ocenie pozwanego powód bezsprzecznie posiadał wiedzę co do ryzyk, jakie wiążą się z zawarciem umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, w tym co do zmienności kursu (...) i wpływu tegoż na wysokość zobowiązania, traktować to bowiem należy w kategoriach wiedzy powszechnej, posiadanej przez każdego uczestnika rynku. Udzielone informacje pozwalały na zrozumienie istotnych konsekwencji ekonomicznych zawieranych na moment jej zawarcia. W ocenie pozwanego brak jest podstaw do uznania mechanizmu indeksacji za sprzeczny z przepisami, z dobrymi obyczajami, czy też rażąco naruszający interes konsumenta oraz do stwierdzenia nieważności umowy kredytu ze względu na sprzeczność z przepisami czy zasadami współżycia społecznego. Pozwany wskazał ponadto, że zawarte w umowie postanowienia wskazujące na udzielenie kredytu walutowego wymagały każdorazowo indywidualnego uzgodnienia, a tabele kursowe nie są i nie były dowolnie ustalane, są uzależnione od popytu i podaży (...) i PLN na rynku światowym, co obrazuje § 17 umowy. Brak jest podstaw do objęcia kwestionowanych postanowień kontrolą indywidualną, gdyż zakwestionowane klauzule określają główne świadczenia stron w sposób jednoznaczny. W ocenie pozwanego umowa kredytu zawarta przez strony jest ważna i skuteczna, nie spełniły się przesłanki stwierdzenia nieważności (trwałej bezskuteczności) umowy kredytu, bowiem wzorzec umowy kredytu zawieranej przez bank zawiera transparentne i jasne postanowienia dotyczące indeksacji oraz przeliczenia wartości waluty obcej, odsyłając wprost do obiektywnych i niezależnych od stron kursów średnich NBP. ( k.58-72)

19 W toku postępowania w dniu 12 czerwca 2025 r., powodowie złożyli oświadczenie o potrąceniu wierzytelności przysługujących im względem pozwanego z tytułu nienależnych świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy kredytu, z wierzytelnością pozwanego o zwrot kapitału wypłaconego na podstawie tej umowy, tj. 60 000 zł. Powodowie wskazali szczegółową kolejność potrącenia, a mianowicie iż w pierwszej kolejności potrącają: wierzytelności nieobjęte pozwem – 4 365,43 zł, odsetki ustawowe skapitalizowane – 5 408,25 zł od kwoty 137.490,02 za okres od 29.01.2025 r. do dnia 7 czerwca 2025 roku oraz wierzytelność główną dochodzoną pozwem – 137 490,02 zł oraz wierzytelność pozwanego (kapitał) – 60 000 zł. Powodowie podkreślili, że potrącenie obejmuje wszystkie ich wierzytelności, zarówno dochodzone w procesie, jak i poza nim. ( k. 101-103)

20 Pozwany odniósł się do oświadczenia o potrąceniu w piśmie procesowym z dnia 18 marca 2026 r. twierdząc, że oświadczenie powodów wywołało skutki materialnoprawne co do doprowadziło do umorzenia wierzytelności banku o kapitał w wysokości 60 000 zł, w związku z retroaktywnością potrącenia „za niebyłe należy uznać skutki opóźnienia”, odsetki ustawowe skapitalizowane przez powodów nie mogły być skutecznie potrącone, ponieważ – zdaniem pozwanego – wygasły wcześniej wskutek retroaktywności (pismo pozwanego k. 159).

21 Z tych wszystkich względów pozwany pismem z dnia 3 sierpnia 2026 roku uznał powództwo za całkowicie bezzasadne i podlegające oddaleniu. ( k. 176-183 verte)

22 Postanowieniem z dnia 11 marca 2025 roku Sąd udzielił zabezpieczenia roszczeń powodów o ustalenie w zakresie unormowania praw i obowiązków stron postępowania na czas jego trwania poprzez wstrzymanie obowiązku dokonywania spłat rat kredytu przez powodów na rzecz pozwanego w wysokości i terminach określonych umową kredytu hipotecznego zawartą dnia 6 maja 2008 roku w okresie od dnia 11 marca 2025 roku do czasu uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie i oddalił wniosek w pozostałej części.( k. 53)

23 Sąd ustalił, co następuje:

24 W dniu 6 maja 2008 r. kredytobiorcy (powodowie) Z. I. (1) i V. I. – osoby fizyczne, działające jako konsumenci, nieprowadzące działalności gospodarczej zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego – (...) S.A. z siedzibą w J. – umowę kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty (...), oznaczoną numerem (...) ( sporządzona w dniu 29 kwietnia 2008 roku). Umowa została zawarta na potrzeby własne – remont mieszkania.

25 / dowód: umowa kredytu k. 29-34/

26 Na podstawie umowy Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 62.203,05 złotych polskich ( z czego kwota 2.203,05 zł stanowiły koszty kredytowe), indeksowanego kursem (...) zwanego dalej „kredytem” na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorca zobowiązuje się do wykorzystania kredytu zgodnie z postanowieniem umowy, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami, w terminach oznaczonych w umowie oraz zapłaty bankowi prowizji, opłat i innych należności wynikających z umowy. Na kwotę kredytu składała się:

27 a) kwota pozostawiona do dyspozycji Kredytobiorcy w wysokości 60 000,00 złotych polskich, przeznaczona na realizację celu określonego w ust. 2., tj. kredyt przeznaczony jest no pokrycie części kosztów remontu nieruchomości mieszkalnej opisanej w § 3 ust 1 tj. lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w O.. (...) w kwocie 30 000,00 złotych polskich oraz na cele konsumpcyjne kredytobiorcy w kwocie 30 000,00 złotych polskich”,

28 b) koszty z tytułu ubezpieczenia od ryzyka utraty pracy, opisanego w § 13, w wysokości 1329,90 złotych polskich,

29 cl koszty z tytułu opłaty sądowej należnej za wpis hipoteki, opisanej w § 12 ust. 1, w wysokości 200,00 złotych polskich,

30 d) koszty z tytułu ubezpieczenia na życie oraz na wypadek trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, opisanego w § 13,w wysokości 423,15 złotych polskich,

31 e) opłata z tytułu wyceny Nieruchomości w wysokości 250,00 złotych polskich.

32 W dniu wypłaty kwoty kredytu tj. 12 maja 2008 roku saldo zostało wyrażane w walucie, do której kredyt był indeksowany według kursu kupna waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A., opisanej szczegółowo w § 17, następnie saldo walutowe przeliczane jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest Kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA, opisanej szczegółowo w §17. (§1 ust. 1 umowy)

33 Każdorazowo wypłacona kwota złotych polskich zostanie przeliczona na walutę, do której indeksowany jest kredyt, wg kursu kupna waluty kredytu podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez bank (§ 7 ust. 2 zdanie 3 umowy).

34 Rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorcę będzie następować według kursu sprzedaży waluty, do której jest indeksowany Kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. obowiązującego w dniu wpływu środków do banku (§ 10 ust. 6 zd. 1 umowy).

35 1. Do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji.

36 2. Kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna.

37 3. Kurs sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży.

38 4. Do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże kupna sprzedaży (...) Banku S.A.

39 5. Obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielonych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku określone są przez Bank po godz. 15.00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane są w siedzibie Banku oraz publikowane na stronie internetowej (...) Banku S.A(...) (§ 17 ust. 1-5 umowy)

40 /dowód: umowa kredytu k.29 -34 verte /

41 W toku wykonywania Umowy Kredytu strony zawierały aneksy, które miały charakter wyłącznie techniczny i porządkowy i dotyczyły w szczególności kwestii związanych z obsługą kredytu,

42 /dowód: umowa kredytu k.29 -34 verte oraz aneksy . 35-37/

43 Zawarcie umowy kredytu zostało poprzedzone złożeniem przez powodów w dniu 7 kwietnia 2008 roku wniosku o udzielenie kredytu. We wniosku powodowie wskazali, że wnioskuje o udzielenie kredytu w kwocie 60.000 zł z czego 30. 000 zł na remont oraz 30.000 zł na cel dowolny. Powodowie wnioskowali o kredyt udzielony w PLN indeksowany kursem (...).

44 /dowód: wniosek kredytowy k.78-79/

45 Wraz z wnioskiem kredytowym powodowie w dniu 7 kwietnia 2008 roku podpisali oświadczenie o treści: „Oświadczam niniejszym, że przedstawiono mi ofertę kredytu hipotecznego (...) Banku w złotych polskich oraz że wybrałem kredyt w walucie obcej, będąc uprzednio poinformowany o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej

46 Ponadto oświadczam, że zostałem poinformowany przez (...) Bank o ryzyku stopy procentowej w przypadku kredytów o zmiennej stopie procentowej.”

47 /dowód: oświadczenie – k. 80/

48 Powodowie potrzebowali środków finansowych na potrzeby własne – remont mieszkania. W tym celu powodowie udali się do pozwanego banku, który od razu i jako jedyny zaproponował powodom kredyt w walucie (...). Przedstawiciel banku rekomendował powodom kredyt w (...) jako najbardziej dla nich korzystny i opłacalny , a jednocześnie bezpieczny , a walutę (...) jako stabilną. Po wstępnych ustaleniach umowa została powodom przedstawiona w formie gotowego wzorca, bez możliwości negocjowania jej treści. Powodowie nie mieli możliwości zapoznania się z treścią umowy przed jej zawarciem. Możliwość zapoznania się z dokumentacja oraz samo podpisanie umowy odbyło się w na jednym spotkaniu, bez możliwości ich wcześniejszego przeanalizowania. Powodom nie wyjaśniono mechanizmu indeksacji, ani sposobu ustalania kursów. Powodowie podkreślili, że: pracownik banku nie wyjaśnił im, w jaki sposób bank ustala kursy kupna i sprzedaży (...), nie przedstawiono im żadnych kryteriów ustalania kursów, nie poinformowano ich, że kursy są ustalane jednostronnie przez bank i mogą zmieniać się wielokrotnie w ciągu dnia, nie mieli świadomości, że bank ma pełną swobodę w kształtowaniu wysokości rat poprzez ustalanie kursów, ani nie przedstawiono im symulacji ryzyka kursowego w przypadku zmiany kursu (...), nie przedstawiono im informacji o możliwym wzroście salda kredytu, nie wyjaśniono im, że saldo kredytu może rosnąć mimo regularnych spłat, przedstawione oświadczenia o ryzyku były lakoniczne i nie odzwierciedlały rzeczywistego ryzyka. Powodowie nie zostali poinformowani ich o historycznej zmienności kursu (...),

49 / dowód: zeznania powodów na rozprawie z dnia 13 lutego 2026 k. 139-140, powoda : k.139 verte , powódki k.139 verte-140/

50 W dacie zawierania umowy żadna ze stron nie prowadziła działalności gospodarczej. Zarówno powód jak i powódka byli zatrudnieni na podstawie umowy o pracę : powód był pracownikiem ceramiki G. , a powódka w (...) Z. A. w O. .

51 /dowód: zeznania powodów na rozprawie z dnia 13 lutego 2026 k. 139-140, powoda : k.139 verte , powódki k.139 verte-140, wniosek kredytowy k.78-79/

52 Powodowie od daty zawarcia w 2008 roku umowy dokonują regularnych spłat kredytu i dopiero ok 2024 roku zaczęli dostrzegać w funkcjonowaniu liczne nieprawidłowości, które przekładały się na wysokość dokonywanych poprzez powodów spłat rat kredytu.

53 /dowód: zeznania powodów na rozprawie z dnia 13 lutego 2026 k. 139-140, powoda : k.139 verte , powódki k.139 verte-140/

54 Kwota kredytu w wysokości 60.000 zł została postawiona do dyspozycji powodów jednorazowo, zgodnie z treścią umowy z dnia 6 maja 2008 r.

55 /dowód: historia transakcji k.39 verte-41 oraz k. 49-50 verte, wniosek o wypłatę k. 88/

56 Wypłacony powodom w dniu 12 maja 2008 roku kredyt w kwocie 60.000 zł został w całości wykorzystany na cele własne tj. wskazany w umowie cel- remont mieszkania.

57 Wypłata kredytu miała miejsce w walucie PLN i w tej samej walucie powodowie dokonywali jego spłaty. Powodowie pozostają w ustroju wspólności małżeńskiej , cały czas zamieszkują w kredytowanej nieruchomości, mieszkanie nie było nigdy wynajmowane, ani wykorzystywane do celów działalności gospodarczej.

58 / dowód: zeznania powodów na rozprawie z dnia 13 lutego 2026 k. 139-140, powoda : k.139 verte , powódki k.139 verte-140, umowa kredytu k.29 -34 verte, historia transakcji k. 39 vete-41 oraz k.49-50 verte /

59 W okresie od zawarcia umowy 6 maja 2008 roku do 12 marca 2025 roku r. powodowie dokonali na rzecz pozwanego banku spłat na łączna kwotę 147.263.zł, na którą to kwotę składają się suma dokonanych przez powodów spłat za okres d 6 maja 2008 roku 12 listopada 2024 137.490,02 zł, suma dokonanych przez powodów ma rzecz banku przelewów w kwocie 4.365,43 zł, kwota 5.408,25 zł tytułem skapitalizowanych odsetek.

60 /dowód: historia transakcji k.39 verte-41 oraz k. 49-50 verte, dowody przelewów k.153-157 /

61 W dniu 27 października 2009 r. doszło do połączenia (...) S.A. w J. i Banku (...) S.A. w N. poprzez przeniesienie całego majątku (...) S.A. na Bank (...) S.A.

62 /okoliczność znana z urzędu/

63 W dniu 10 stycznia 2025 r. powodowie złożyli reklamację, w której domagali się zwrotu kwoty 137.490,02 zł tytułem nienależnie uiszczonych na rzecz banku świadczeń spełnionych –w okresie od 12 czerwca 2008 r. do 12 listopada 2024 r., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Powodowie w reklamacji zakwestionowali postanowienia umowy dotyczące mechanizmu indeksacji, w szczególności te zawarte w:§ 1 ust. 1,§ 7 ust. 2,§ 10 ust. 6, § 17, zakreślając pozwanemu 30 dniowy termin począwszy od daty doręczenia reklamacji.

64 / dowód: reklamacja powodów z dnia 10 stycznia 2025 k. 42-43/

65 W odpowiedzi na reklamację z dnia 28 stycznia 2025 roku pozwany nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia.

66 / dowód : odpowiedź na reklamację k. 44-47 verte/

67 W okresie od 12 listopada 2024 roku do 12 marca 2025 roku powodowie dokonywali dalszych spłat rat kredytu i w tym okresie wpłacili na rzecz banku należności w kwocie 4.365,43 zł .

68 /dowód: dowody przelewu za okres od 12 listopada 2024 roku do 22 marca 2025 k. 153-157/

69 W toku postępowania, w dniu 12 czerwca 2025 r., powodowie złożyli oświadczenie o potrąceniu, obejmujące zarówno wierzytelności dochodzone w niniejszym procesie, jak i wierzytelności nieobjęte powództwem, w kolejności ich umorzenia tj: w pierwszej kolejności wierzytelności nieobjęte powództwem, tj. należność główną: tj. 4.365,43 zł z tytułu świadczeń nienależnie spełnionych w okresie od 12.11.2024 r. do 12.03.2025 r., wymagalną od 10.06.2025 r. następnie wierzytelności objęte powództwem, w tym: skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w kwocie 5.408,25 zł za okres od 29.01.2025 r. do 07.06.2025 r. od należności głównej 137.490,02 zł oraz należność główną dochodzoną w niniejszym procesie: tj. 137.490,02 zł tytułem świadczeń nienależnie spełnionych w okresie od 12.06.2008 r. do 12.11.2024 r., w kolejności ich umorzenia według chronologii spełnienia świadczeń, z wierzytelnością przysługującą bankowi względem powodów o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej wypłaconemu kapitałowi kredytu, tj. 60.000,00 zł.

70 / dowód: oświadczenie o potrąceniu k. 103, pismo z dnia 27 lutego 2026 roku k. 142-146, odpowiedź powodów na wezwanie wraz z dowodem doręczeni k. 147-148 i k. 151 i 152, dowody przelewów k. 153-157/

71 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych dowodów.

72 Sąd za wiarygodne co do zasady uznał zeznania powodów bowiem korespondowały ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym tj. historią transakcji, dowodami przelewów, były logiczne i konsekwentne oraz nie zawierały sprzeczności.

73 Sąd pominął dowód z zeznań świadka N. U., gdyż pomimo prawidłowego wezwania – doręczonego w trybie awiza – świadek nie stawiła się na wyznaczony termin rozprawy, nie usprawiedliwiła swojej nieobecności, ani nie wniosła o wyznaczenie nowego terminu przesłuchania. Wobec braku możliwości przeprowadzenia tego dowodu z przyczyn leżących po stronie świadka, Sąd uznał, że zachodzą podstawy do jego pominięcia na podstawie art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. Niezależnie od powyższego w ocenie Sądu , dowód ten nie miał istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem okoliczności, których miał dotyczyć, zostały dostatecznie wyjaśnione innymi przeprowadzonymi dowodami. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w przeważającej mierze dokumentowy w sposób czytelny i jednoznaczny pozwolił Sądowi na odtworzenie stanu faktycznego, który leżał u podłoża stosunku zobowiązaniowego istniejącego miedzy stronami i to osobowe źródło dowodowe nie wniosłoby żadnych nowych faktów, które wpłynęłyby na przesądzenie o zasadzie czy wysokości żądania, przeciwnie, jego przeprowadzenie mogłoby wpłynąć negatywnie na dynamikę oraz ekonomię niniejszego postępowania.

74 Sąd, mimo braku formalnego postanowienia, na podstawie powołanego powyżej przepisu pominął też wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości i rachunkowości, uznając że okoliczności, na które dowód miałby zostać przeprowadzony, a mianowicie prawidłowość rozliczania wpłat dokonanych przez powoda, czy też ocena kursu stosowanego przez pozwanego jako zgodnego ze zwyczajem rynkowym, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Dla oceny postanowień umownych wystarczająca była ocena prawna treści umowy dokonywana na chwilę jej zawarcia, a nie w okresie wykonywania umowy.

75 Sąd pominął także dowód z dokumentu w postaci listy pytań i odpowiedzi do Z. I. (2) – pracownika Banku, który nie brał udziału przy zawieraniu kwestionowanej umowy, natomiast okoliczności, na które dowód został zgłoszony, tj. sposób ustalania kursów kupna i sprzedaży, dysponowanie przez bank walutą (...) do udzielania kredytów, nie mają znaczenia dla oceny ważności zawartej pomiędzy stronami umowy. ( k. 97-99 verte)

76 Jednocześnie Sąd uznał, że treść oświadczenia podpisanego przez powodów, które dotyczyło tego, że przed podjęciem decyzji o kredycie w walucie obcej zostali oni poinformowani o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej, trudno uznać za pełną informację na temat ryzyka kursowego, zwłaszcza że nie sposób z tego oświadczenia wywieść jaka była faktycznie treść pouczenia.

77 Sąd zważył, co następuje:

78 Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej mierze co do roszczenia głównego o zapłatę i ustalenie.

79 I Powództwo o ustalenie:

80 Określone przez stronę powodową żądanie ustalenia nieważności umowy znajduje swą podstawę prawną w treści art. 189 kpc, zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

81 1. interes prawny

82 Zdaniem Sądu, stronie powodowej przysługuje interes prawny w dochodzeniu ustalenia nieważności umowy. Rozstrzygnięcie pozwoli powodom uniknąć ewentualnych sporów w przyszłości w zakresie wysokości świadczenia pieniężnego należnego pozwanemu bankowi. Umowa kredytu została zawarta na okres kilkudziesięciu lat i obecnie strony nadal są nią związane. Bez rozstrzygnięcia na przyszłość o zasadach rozliczenia kredytu, nie istnieje możliwość definitywnego zakończenia sporu. Rozstrzygnięcie roszczenia o ustalenie nieważności umowy zniesie stan niepewności strony powodowej w zakresie wysokości rat i sposobu ich rozliczania. Sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie wyczerpuje interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Zakresem res iudicata objęta jest sentencja wyroku, zaś przesłankowe ustalenie nieważności umowy i zasądzenie na tej podstawie kwot nienależnie wypłaconego świadczenia, nie będzie zawierało ww. rozstrzygnięcia w sentencji. Wskazać należy również na treść art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13, wymagającego zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami.

83 2. klauzule niedozwolone

84 Powodowie oraz poprzednik prawny pozwanego zawarli umowę kredytu indeksowanego do waluty (...). Umowa obejmowała kwotę w PLN, która została przeliczona na (...), a następnie ponownie na PLN. Kredyt objęty kwestionowaną umową jest kredytem złotowym, którego saldo wyrażane jest w walucie obcej, do której kredyt został indeksowany. Zastosowany w umowie mechanizm indeksacji nie zmienia kwoty i waluty kredytu, wyrażonej w PLN, a stanowi on jedynie klauzulę przeliczeniową, mocą której strony ustaliły, że zobowiązanie wyrażone w walucie polskiej w dniu uruchomienia kredytu, miało zostać przeliczone na walutę (...). Kredytobiorca zobowiązany był do dokonania spłaty kredytu, przy czym wysokość rat, uiszczanych w PLN, obliczona miała być według kursu (...).

85 Oceniając ważność czynności prawnej nie można przypisywać dominującego znaczenia ani okolicznościom poprzedzającym zawarcie umowy, ani sposobowi jej wykonania. O ważności umowy orzeka się oceniając jej treść i cel z daty zawarcia umowy, a nie sposób jej faktycznego wykonania.

86 W zakresie ochrony praw konsumenta przed naruszeniami słuszności kontraktowej istnieją przepisy szczególne (w tym art. 385¹ – 385³ kc) wprowadzające instrument wzmożonej względem zasad ogólnych kontroli treści postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę pod kątem poszanowania interesów konsumentów, a także szczególną sankcję mającą niwelować niekorzystne skutki zastosowania klauzul abuzywnych. Przepisy dotyczące nieuczciwych postanowień umownych stanowią implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE.L 1993 Nr 95, str. 29) należy zatem odwołać się do znacznego dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

87 Przy stwierdzeniu abuzywności niektórych postanowień umownych umowa nadal może wiązać strony w pozostałym zakresie albo – o ile po stwierdzeniu abuzywności tych postanowień nie da się wykonać – umowa może być również uznana za nieważną.

88 2.1 status konsumenta, indywidualne uzgodnienie, główne świadczenie

89 Umowa kredytu wiąże się z działalnością gospodarczą pozwanego, natomiast w niniejszej sprawie strona powodowa działała jako konsument. Zgodnie bowiem z treścią art. 22¹ kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

90 Powodowie zaciągnęli kredyt na potrzeby mieszkaniowe, tj. na pokrycie części kosztów remontu nieruchomości mieszkalnej położonej w O.. (...) w kwocie 30.000 zł oraz na cele konsumpcyjne kredytobiorców w kwocie 30.000 zł ( § 1 ust 2 oraz § 3 ust. 1 umowy). Powodowie nadal mieszkają w nieruchomości.

91 Powód nigdy nie prowadził działalności gospodarczej.

92 Zgodnie z art. 385¹§ 3 kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Powyższe zawiera wzruszalne domniemanie prawne nieuzgodnienia indywidualnego postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ponadto ciężar dowodu, że klauzule ryzyka walutowego i klauzule przeliczeniowe zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku (art. 385¹ § 4 kc). Zgodnie zaś art. 3 ust. 2 dyrektywy 93/13 warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej, a fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.

93 Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że umowa została zawarta w oparciu o standardowy wzorzec umowy kredytu indeksowanego stworzony przez pozwanego. Brak indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umownych dotyczących indeksacji wynika z samego charakteru zawartej umowy – opartych o treść stosowanego przez bank wzorca umownego. Stronie powodowej zaoferowano produkt typowy, przygotowany w całości przez bank i adresowany do klientów zainteresowanych umową kredytu hipotecznego z wykorzystaniem waluty (...). Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości oprocentowania, marży czy prowizji. Nie stanowi też indywidualnego uzgodnienia dokonanie wyboru przez konsumenta jednego z kilku rodzajów umów przedstawionych przez przedsiębiorcę, w tym umowy kredytu złotowego, bez mechanizmu indeksacji. Możliwość wyboru kredytu złotowego nie jest dowodem na to, że konsument wybierający kredyt indeksowany mógł indywidualnie negocjować postanowienia wzorca kredytu indeksowanego. Nie świadczy o indywidualnym uzgodnieniu to, że przedsiębiorca stworzył kilka wzorców umów, jeżeli konsument może jedynie dokonać wyboru pomiędzy takimi wzorcami, a nie doprowadzić w drodze negocjacji do modyfikacji postanowień danego wzorca. Niedozwolony charakter badanych klauzul usuwa wyłącznie indywidualne uzgodnienie tych klauzuli, nie zaś wybór przez konsumenta wzorca z kilku oferowanych przez pozwanego. Późniejszy wniosek o zmianę warunków umowy nie stanowi negocjacji.

94 W niniejszej sprawie kwestionowane były postanowienia zawarte w § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zd.3, § 10 ust. 6 zd. 1 oraz w § 17 ust. 1 -5 umowy.

95 Postanowienia dotyczące indeksacji kredytu – zarówno dotyczące sposobu przeliczenia kwoty kredytu na franki przy wypłacie kredytu, jak też zadłużenia wyrażonego we frankach na złotówki podczas spłaty poszczególnych rat – określają świadczenia główne stron w rozumieniu art. 385¹ § 1 kc. Dotyczą bowiem one bezpośrednio sposobu określenia kwoty wykorzystanego i spłacanego kredytu, a zatem elementów należących zgodnie z treścią art. 69 ustawy prawo bankowe do essentialia negotii umowy kredytu.

96 2.2 niejednoznaczność klauzul przeliczeniowych

97 Następnie należało dokonać oceny, czy kwestionowane klauzule zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 385¹ § 1 zd. 2 kc), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG). Wyrażenie ich prostym i zrozumiałym językiem nie sprowadza się jednak do formalnego pouczenia o możliwości wzrostu kursu waluty, lecz wymaga przekazania niezbędnych informacji w sposób, który umożliwia konsumentowi oszacowanie – potencjalnie istotnych – konsekwencji ekonomicznych klauzuli indeksacyjnej dla jego zobowiązań finansowych.

98 Treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej, stosowanego w celu obliczenia rat kredytu, w taki sposób by miał on możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (zob. m.in. wyrok TSUE z 18 listopada 2021 r., C - 212/20).

99 Odnosząc się do klauzul przeliczeniowych wskazać należy, iż na ich podstawie nie było możliwe precyzyjne określenie salda kredytu oraz kwoty spłaty bez odniesienia do tabeli kursów, tworzonej jednostronnie przez bank. W umowie nie zostały określone w jednoznaczny i weryfikowalny sposób kryteria, w oparciu o które bank ustalał kursy walut. Indeksacja kredytu odbywa się w oparciu o tabele kursowe sporządzane przez bank, będące jego wewnętrznym dokumentem. Ponadto w umowie nie wskazano żadnych kryteriów co do górnej granicy kursów ustalanych jednostronnie przez bank.

100 Powyższe klauzule nie odwołują się do ustalanego w sposób obiektywny kursu (...), lecz pozwalają w rzeczywistości bankowi kształtować ten kurs w sposób dowolny. Chociaż przy wyznaczaniu przez bank kursów kupna i sprzedaży waluty w Tabeli Kursów – według zapisów § 17 umowy kredytu – wykorzystywane są średnie kursy NBP, to jednak odejmowana jest od nich marża kupna (w przypadku kursu kupna) lub dodawana jest marża sprzedaży (w przypadku kursu sprzedaży), a wysokość marży kupna i marży sprzedaży lub zasady ich wyznaczania nie zostały w umowie kredytu w żaden sposób określone. Na mocy powyższych postanowień umownych bank może zatem jednostronnie i arbitralnie, a przy tym w sposób wiążący, modyfikować wskaźnik, według którego obliczana jest wysokość kapitału kredytu (salda kredytu) oraz świadczeń kredytobiorcy (rat kredytowych i innych należności banku). Indeksacja kredytu udzielonego na podstawie umowy o kredyt hipoteczny odbywa się w oparciu o tabele kursowe sporządzane przez bank, będące jego wewnętrznym dokumentem i to uprawnienie banku do określania wysokości kursu (...) na gruncie zawartej umowy nie doznaje – z przyczyn wyżej opisanych – żadnych formalnie określonych ograniczeń. Umowa nie precyzuje bowiem sposobu ustalania marży kupna i marży sprzedaży, o które korygowane są kursy średnie NBP w celu wyznaczenia kursów kupna i sprzedaży waluty (...) w Tabeli Kursów poprzednika prawnego. W szczególności regulacje umowne nie przewidują wymogu, aby wysokość marży była ograniczona kwotowo lub procentowo w relacji do kursu waluty (...) publikowanego przez Narodowy Bank Polski. Bez znaczenia pozostaje fakt, że marża ta ustalana była na podstawie średniej arytmetycznej marż pięciu innych banków. Z kolei odwołanie się banku do marż kupna/sprzedaży stosowanych przez banki nie jest obiektywne. Sąd wziął pod uwagę, że pozwany (a wcześniej jego poprzednik), podobnie jak wszystkie wymienione w regulaminie banki są podmiotami sektora bankowego działającymi na wolnym rynku i oferującymi produkty bankowe o tym samym charakterze. Jako takie zmierzają więc do osiągnięcia dodatnich wyników finansowych przez co ich interesy należy uznać za zbieżne. Konsekwencją tego jest to, że banki wymienione w zarządzeniu kształtują swą politykę finansową w sposób pozwalający generować zyski, w tym również zyski w zakresie sprzedaży walut. Żaden z nich nie działa w oderwaniu od realiów panujących na rynku usług finansowych, zaś ich działania wzajemnie na siebie wpływają.

101 Podobny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie I ACa 253/22 czy też w sprawie I (...).

102 Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie I ACa 253/22 podzielił też stanowisko wyrażone w uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie V ACa 573/21 oraz Sądu Apelacyjnego w Łodzi w sprawie I ACa 179.21, iż klauzuli indeksacyjnej dotyczącej marży Banku (§ 17 umowy) nie można zakwalifikować jako zobowiązania umownego odrębnego od innych postanowień umownych.

103 Wykładni § 17 umowy należy dokonywać z uwzględnieniem ust. 1, zgodnie z którym do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych. Z postanowienia tego, a także z postanowień § 1 ust. 1 oraz § 7 ust. 2 i § 10 ust. 6 umowy jasno wynika, że do rozliczenia transakcji wypłaty stosowany był kurs kupna (...), zaś do rozliczenia spłaty - kurs sprzedaży (...). Kursy kupna i sprzedaży byty określone jako średni kurs złotego do danych walut ogłoszony w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna/plus marża sprzedaży. Jak trafnie wskazuje się w ww. orzeczeniach, nawet zatem gdyby przyjąć, że klauzulą dotyczącą marży Banku należy obejmować nie tylko wyrażenie „marża kupna", „marża sprzedaży", ale także fragment postanowienia dotyczący korygowania kursu średniego NBP o powyższą marżą tj. odpowiednio jej odjęcie lub dodanie, to nie można pomijać, że cały § 17 umowy dotyczy sposobu ustalania kursu waluty (...) w Tabeli kursów kupna/sprzedaży stosowanej przez poprzednika prawnego pozwanego Banku w celu określenia wysokości wypłaconego kredytu oraz wysokości rat kredytu. Tym samym analizowane postanowienie umowy nie kreowało odrębnego zobowiązania, a służyło jedynie sprecyzowaniu zobowiązania w zakresie określenia wysokości świadczenia głównego stron tj. wysokości wypłaconego kredytu oraz wysokości spłacanych rat. W § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zd. 3 i § 10 ust. 6 przewidziano bowiem jedno świadczenie (wypłacany kredyt oraz raty kredytu) w wysokości wynikającej z tabeli kursowej banku, bez wyodrębnienia świadczenia spełnianego według średniego kursu NBP i świadczenia stanowiącego marżę banku. Nie sposób zatem uznać, że postanowienie § 17 dotyczące marży Banku stanowi warunek odrębny od innych postanowień umowy. Ponadto wyrażony w powołanych wyżej postanowieniach umowy mechanizm indeksacyjny jest ze sobą wewnętrznie powiązany w taki sposób, że wyeliminowanie elementu dotyczącego marży spowodowałby zmianę- istoty treści klauzuli indeksacyjnej. Wyeliminowanie elementu dotyczącego marży spowodowałoby bowiem, że kurs kupna i sprzedaży waluty (...) rozumiany byłby wyłącznie jako „średni kurs złotego do danej waluty ogłoszony w tabeli kursów NBP". Taki zabieg nie tylko wypaczyłby sens pozostałych postanowień umowy odsyłających wszak do różnych kursów wymiany, ale w istocie stanowiłby także niedopuszczalną redukcję utrzymującą skuteczność abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej, przez podzielenie jej na część wadliwą i dopuszczalną. Ponadto należy zgodzić się z prezentowanym w wymienionych wyżej orzeczeniach poglądem, że próba wyeliminowania z § 17 umowy jedynie elementu warunku dotyczącego marży nie spełni odstraszającego celu dyrektywy nr 93 / 13, ani nie przywróci równowagi kontraktowej. Zastosowanie takiego kursu nie konwaliduje podstawowej dysfunkcjonalności umowy kredytu indeksowanego do (...) bowiem nie usunie mechanizmu prowadzącego do obciążenia powodów nieograniczonym ryzykiem walutowym, rozumianym jako możliwość spadku wartości waluty polskiej w stosunku do waluty przeliczeniowej (...) w toku obowiązywania umowy. Wyeliminowanie z klauzuli waloryzacyjnej samego mechanizmu ustalania kursu waluty, przy braku przepisów dyspozytywnych, które mogłyby wypełnić powstałą w ten sposób lukę, czyni całe postanowienia § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zd.3 i § 10 ust. 6 regulacją, której wprost nie sposób zastosować. Bez unormowania kursu miarodajnego dla poszczególnych przeliczeń, przeliczenia te nie mogą być dokonane, a postanowienia dotyczące waloryzacji - wywrzeć skutku. Łączność między postanowieniami określanymi jako klauzula indeksacji (ryzyka walutowego) i klauzula spreadu walutowego sprawia, że wskutek uznania drugiej z nich za abuzywną nie można ustalić parametrów kursów wymiany a w efekcie wykonać klauzuli indeksacji. Postanowienia te składają się na mechanizm indeksacji i mogą funkcjonować tylko łącznie (por. powołane wyżej wyroki SN: z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z 3 lutego 2022 r., II CSKP 975/22). W tym stanie rzeczy w pełni uprawnione pozostaje stanowisko o bezskuteczności klauzul indeksacyjnych w całości, a nie tylko tego ich fragmentu, który zawiera odesłanie do Tabel kursowych Banku.

104 W ocenie Sądu nie sposób, uznać, aby § 17 umowy czy jakiekolwiek inne jej postanowienie pozwalały kredytobiorcy na zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić stosowany przez powodowy bank kurs wymiany. Odwołanie się do O. kursowych banku, określających sposób wyznaczenia kursu waluty przy zastosowaniu bliżej nie sprecyzowanej co do wysokości marży banku (spread walutowy) powodowało, że na podstawie zapisów umowy strona powodowa nie była w stanie w sposób racjonalnie uzasadniony określić wysokości własnego zobowiązania, a tym samym ocenić skutków ekonomicznych wynikających z zawartej umowy kredytowej, a także ryzyka związanego z podpisaniem umowy.

105 Umowa nie zawiera także definicji marży kupna i marży sprzedaży, co sprawia, że kryteria ustalania kursów wymiany, mimo że odwołujące się do czynnika obiektywnego tj. średniego kursu NBP, nadal pozostają nieprecyzyjne i niejasne. Także obowiązująca w tym zakresie w Banku Uchwała Zarządu nr (...) z 26 marca 2003 r.(k. 144) wątpliwości tych nie wyjaśniała. Zresztą uchwała była skierowana do pracowników pozwanego, natomiast nie stanowiła załącznika do umowy stron.

106 Tym samym klauzule przeliczeniowe nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, pozostając w sprzeczności z wymogiem prostoty i jasności zapisów umownych, które winny spełniać kryteria umożliwiające kredytobiorcy zrozumienie w pełni zapisów umowy i oszacować konsekwencje finansowe zawartej umowy. Ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób bank ustala kurs (...) dla celu wykonania umowy kredytowej.

107 2.3. kształtowanie praw i obowiązków oraz interes konsumenta

108 Zgodnie z art. 385¹ § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Artykuł 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13 stanowi natomiast, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Przepisy dotyczące klauzul abuzywnych stanowią implementację Dyrektywy 93/13, dokonując ich wykładni uwzględnić zatem należy, dorobek orzeczniczy (...). Nie ma wątpliwości, że ścisła interpretacja przesłanki określonej w prawie polskim byłaby niezgodna z dyrektywą, dlatego konieczne jest uwzględnienie w rozszerzającej wykładni pojęcia „rażące naruszenie interesów konsumenta”, tak by objęło ono sytuację „znaczącej nierównowagi praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta”.

109 Kształtowanie treści stosunku obligacyjnego wbrew dobrym obyczajom wyraża się w tworzeniu przez bank takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Z kolei kształtowanie przez te postanowienia praw i obowiązków konsumenta w sposób rażąco naruszający jego interesy, ujmuje się jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).

110 Sąd dokonał oceny kwestionowanych postanowień umownych według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Tym samym dla oceny tej nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, kwestia możliwości zawarcia przez strony aneksu do umowy kredytu, w tym aneksu upoważniającego kredytobiorcę do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej, wieloletnie wykonywanie umowy przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, późniejsze zmiany regulaminu pozwanego banku, a także późniejsze zmiany stanu prawnego, w tym wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało również znaczenia, że wybór kredytu w walucie obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR (...)) charakterystycznego dla kredytów udzielanych w walucie (...) lub powiązanych z tą walutą.

111 Z umową kredytu wiązało się ryzyko kursowe polegające na tym, że znaczna zmiana kursu walut mogła prowadzić do istotnej zmiany wysokości zobowiązania jednej ze stron, a skala tego ryzyka była nieograniczona. W tej sytuacji bank będący profesjonalistą winien udzielić stosowanych informacji i pouczeń konsumentom, którzy byli stroną słabszą i gorzej zorientowaną w funkcjonowaniu rynku finansowego. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. W konsekwencji w informacji dla kredytobiorców należało wskazywać zarówno samą obiektywnie wysoką zmienność kursu, jak też realną możliwość zwiększenia kursu o kilkadziesiąt czy kilkaset procent w stosunku do momentu zawarcia umowy. Dostrzec także należy, iż w chwili zawierania umów frankowych zmienność kursu danej waluty obcej nie była powszechnie znana w polskim społeczeństwie. Dlatego też obowiązkiem banku oferującego kredyt indeksowany do waluty obcej było określanie nie tylko bieżących parametrów finansowych, ale i możliwego, niekorzystnego rozwoju sytuacji na globalnym rynku walut. Niepełna informacja o ryzyku kursowym, wynikająca np. z przyjęcia zaniżonego maksymalnego wzrostu kursu, z pominięciem informacji wynikających z historii zmiany kursu danej waluty, w oczywisty sposób wpływała na decyzję zawarcia umowy przez kredytobiorcę. Nawet rozważny klient banku nie jest, co do zasady, profesjonalistą, nie posiada on dostatecznej wiedzy dla samodzielnej oceny ryzyka kursowego i musi opierać się na informacjach banku. Dlatego też, ma i zawsze miał prawo do rzetelnej informacji, która nie będzie wprowadzać go w błąd (por. wyrok SA w Warszawie z 10.02.2015 r. V ACa 567/14). Ryzyko kursowe towarzyszyło umowie kredytu zawartej na tak długi okres i w całości obciążało kredytobiorcę, co uzasadniało przedstawienie zagrożeń będących wynikiem zdarzeń nadzwyczajnych mogących spowodować 100 - 200% wzrost kursu waluty.

112 Przy zawieraniu ocenianej umowy powodowie uzyskali informację o stabilności kursu, natomiast zabrakło rzetelnego pouczenia o realnych skutkach znacznego zmiany kursu waluty obcej, w szczególności o tym, że skala ryzyka kursowego jest nieograniczona, a kredytobiorca w praktyce nie ma żadnej możliwości zabezpieczenia się przed tym ryzykiem. Powyższe zaniechania informacyjne są szczególnie istotne, jeśli wziąć pod uwagę indywidualną sytuację strony powodowej, w tym jej wykształcenie i doświadczenie oraz fakt, że nie posiadała ona dochodów ani oszczędności w (...). W konsekwencji należało uznać, że strona powodowa nie została w sposób rzetelny poinformowana o zasadach funkcjonowania kredytu i ryzyku kursowym.

113 W kwestionowanej umowie występuje zróżnicowanie pomiędzy kursem kupna i sprzedaży stosowanym dla określenia wysokości kapitału kredytu oraz wysokości rat spłaty. Strony umowy kredytu nie umawiały się na prowadzenie przez bank działalności kantorowej – dokonywania wymiany walut, a postanowiły jedynie wprowadzić do umowy mechanizm o charakterze indeksacyjnym, pozwalający na zastosowanie stóp procentowych przewidzianych dla waluty obcej. Równocześnie nie może budzić wątpliwości, że konstrukcja, w której w chwili wypłaty kredytu wysokość wyrażonego w złotych polskich zobowiązania konsumenta jest, w wyniku zastosowania dla jej ustalenia kursu sprzedaży, wyższa niż wysokość udzielonego mu kredytu, stanowi naruszenie interesów konsumenta. Bank wykorzystał swoją przewagę kontraktową dla wprowadzenia do umowy rozwiązań korzystnych wyłącznie dla kredytodawcy, w nieuzasadniony sposób zwiększających wysokość świadczeń, do których zobowiązany jest kredytobiorca. Z treści kwestionowanych klauzul nie wynikało, w jaki sposób bank ustalał będzie kursy waluty (...), z uwagi na powiązanie tego kursu z marżą banku. Jednocześnie kredytobiorca był zmuszony zastosować się do tego kursu, gdyż nie miał możliwości spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. Ponadto w oparciu o kwestionowane postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu tj. różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej, pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym. W umowie przy tym brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty oraz jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają.

114 Jednocześnie mechanizmy, które mają służyć uzasadnieniu stosowania takiej konstrukcji pozostają bez znaczenia w niniejszej sprawie, skoro oceny zgodności postanowienia umownego z dobrymi obyczajami dokonuje się w oparciu o treść umowy i okoliczności jej zawarcia, nie zaś w oparciu o przyjęty przez przedsiębiorcę sposób wykonywania umowy, w tym finansowania przez niego działalności swojego przedsiębiorstwa, w zakresie pozwalającym na wykonanie umowy. Nie ma również znaczenia, czy bank rzeczywiście korzystał z możliwości, jakie wynikają dla niego z określonego brzmienia postanowień umownych. Istotne jest jedynie, że nie było żadnych przeszkód, aby z takich uprawnień, mogących naruszać interesy konsumenta, mógł skorzystać. Postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę – tym bardziej, że jest to okoliczność, która w toku wykonywania umowy może się zmieniać. To samo postanowienie nie może być abuzywne bądź tracić taki charakter jedynie w wyniku przyjęcia przez jedną ze stron umowy określonego sposobu jej wykonania, korzystania bądź niekorzystania z wynikających z niej uprawnień. Postanowienie jest niedozwolone, jeśli daje kontrahentowi konsumenta możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało znaczenia, że wybór kredytu powiązanego z kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR (...)).

115 Tym samym klauzule przeliczeniowe zawarte w § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zd. 3, § 10 ust. 6 zd. 1 oraz w § 17 umowy należało uznać za postanowienia kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszający jego interesy (art. 385¹ § 1 kc).

116 3. nieważność umowy

117 Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385¹ § 1 kc jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385¹ § 2 kc zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. m.in uchwałę Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, a także wyroki Sądu Najwyższego: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).

118 Wyeliminowanie z klauzuli waloryzacyjnej samego mechanizmu ustalania kursu waluty, przy braku przepisów dyspozytywnych, które mogłyby wypełnić powstałą w ten sposób lukę, czyni całe postanowienia § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zd. 3, § 10 ust. 6 zd. 1 umowy regulacją, której wprost nie sposób zastosować. Bez unormowania kursu miarodajnego dla poszczególnych przeliczeń, przeliczenia te nie mogą być dokonane, a postanowienia dotyczące waloryzacji - wywrzeć skutku. Łączność między postanowieniami określanymi jako klauzula indeksacji (ryzyka walutowego) i klauzula spreadu walutowego sprawia, że wskutek uznania drugiej z nich za abuzywną nie można ustalić parametrów kursów wymiany a w efekcie wykonać klauzuli indeksacji. Postanowienia te składają się na mechanizm indeksacji i mogą funkcjonować tylko łącznie. W tym stanie rzeczy w pełni uprawnione pozostaje stanowisko o bezskuteczności klauzul indeksacyjnych w całości, a nie tylko tego ich fragmentu, który zawiera odesłanie do Tabel kursowych Banku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie sygn. V ACa 573/21 oraz wyroki Sądu Apelacyjnego w Łodzi w sprawie I ACa 179/21 i I ACa 253/22 wraz z orzeczeniami tam powołanymi).

119 W przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są związane pozostałą częścią umowy (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r., II CSK 632/17). Kluczowa jednak w tym zakresie jest wykładnia art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku (wyrok (...) z 21 grudnia 2016 r., C-154/15, C-307/15 i C-308/15). (...) wykluczył też, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach (wyrok (...) z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17). Oznacza to, że nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych.

120 Wyeliminowanie z umowy łączącej strony abuzywnych postanowień umownych nie pozwala na jej utrzymanie. W świetle wiążącej wykładni dokonanej przez (...) (wyrok z dnia 3 października 2019 r., C-260/18) uzupełnianie umowy przepisami dyspozytywnymi jest uzależnione od niemożności utrzymania umowy w mocy i zgody konsumenta na takie uzupełnienie. Powodowie takowej zgody nie wyrazili. Poza tym nie pozwala na to art. 56 kc odwołujący się do zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, a w prawie polskim brak jakiegokolwiek innego nadającego się do zastosowania przepisu. W szczególności przepisem takim nie jest art. 358 kc oraz art. 354 kc.

121 Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego/denominowanego kursem (...) jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR (por wyroki Sądu Najwyższego: z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22; z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22). Uznanie klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje więc nieważnością całej umowy kredytu, ponieważ skoro określają one sposób wykonania umowy kredytu, to bez nich nie jest wiadomo, jak ta umowa ma być wykonywana, a zatem umowa ta po wyłączeniu z niej klauzul przeliczeniowych nie może dalej obowiązywać w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.

122 Skutki unieważnienia umowy dla konsumenta należy ocenić w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a z drugiej strony do celów tej oceny decydująca jest wola konsumenta wyrażona w tym względzie. Ochrona konsumenta może być pełna i zapewniona tylko, gdy zostaną uwzględnione jego rzeczywiste i bieżące interesy, a nie interesy i okoliczności mające miejsce w chwili zawarcia umowy. Art. 6 ust. 1 dyrektywy zdaniem (...) stoi na przeszkodzie unieważnienia umowy, jeżeli takie unieważnienie wywołałoby niekorzystne skutki dla konsumenta, gdyby konsument nie wyraził zgody na takie utrzymanie umowy. Decydujące znaczenie ma więc wola konsumenta, który może uznać, że zastąpienie abuzywnego postanowienia umowy nie jest dla niego korzystne i wybrać skutek, jakim jest upadek umowy, może także zgodzić się na uzupełnienie luk w umowie, aby uniknąć upadku umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11.12.2019 r., V CSK 382/18).

123 Powód, mając świadomość konsekwencji prawno-ekonomicznych ustalenia nieważności umowy kredytu, zgodził się na nie, wnosząc o unieważnienie przedmiotowej umowy. Unieważnienie umowy nie spowoduje negatywnych skutków dla konsumenta, ponieważ ten spłacił już kwotę stanowiącą wartość udzielonego mu przez bank kapitału.

124 Treść art. 385¹ § 1 kc oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie wskazuje wprost na sankcję nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, dlatego jeżeli niedozwolone postanowienia umowne określają świadczenia główne umowy, sankcja nieważności całej umowy będzie mieć podstawę w art. 58 § 1 kc.

125 W konsekwencji Sąd uznał, na podstawie art. 385¹ § 1 kc i art. 58 § 1 kc, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu zawartej w dniu 28 grudnia 2006 roku z powodu nieważności umowy.

126 II Powództwo o zapłatę

127 Dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405 – 410 kc regulujące zasady rozliczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia.

128 Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne. Przepis art. 410 § 2 kc stanowi zaś, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

129 Dla aktualizacji roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia wystarczające jest wykazanie samego przesunięcia majątkowego pomiędzy zubożonym a wzbogaconym będącego następstwem spełnienia nienależnego świadczenia, gdyż ze swej istoty spełnienie tego świadczenia spełnia przesłankę zubożenia, zaś jego otrzymanie - kryteria wzbogacenia. Bez znaczenia w sprawie pozostawało więc to, czy pozwany faktycznie rozporządził środkami finansowymi otrzymanymi w ramach spłat rat kredytu, choćby na pokrycie własnych zobowiązań i nie zachodzi w tym wypadku potrzeba ustalenia, czy wzbogaciło ono odbiorcę. Samo bowiem spełnienie świadczenie nienależnego jest źródłem roszczenia restytucyjnego.

130 Brak zastrzeżenia przez kredytobiorców zwrotu spełnianego świadczenia (rat kredytu) nie niweczył skuteczności roszczenia, gdyż jak wynika z art. 411 pkt 1 kc spełnienie świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej rodzi obowiązek zwrotu, nawet jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie jest do tego zobowiązany. W niniejszej sprawie podstawą prawną świadczenia była nieważna czynność prawna, która nie stała się ważna mimo spełnienia świadczenia, a w takim wypadku wiedza spełniającego świadczenie, że nie był do świadczenia zobowiązany, nie zwalnia odbiorcy świadczenia do jego zwrotu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2018 r., I CSK 575/17).

131 W niniejszej sprawie nie znajduje również zastosowania wyłączenie z art. 411 pkt 2 kc (zasady współżycia społecznego), albowiem skutki stosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych nie mogą podlegać ochronie prawnej. Świadczenie spełnione przez stronę powodową w następstwie nieważnej umowy kredytowej nie może być kwalifikowane jako czyniące zadość zasadom współżycia społecznego, skoro to właśnie zastosowanie przez bank wzorca umownego zawierającego klauzule abuzywne należało oceniać w kontekście naruszenia dobrych obyczajów.

132 W orzecznictwie sądowym dominuje teoria dwóch kondykcji, w myśl której, każdej ze stron nieważnej umowy przysługuje własne roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia, niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie sama jest dłużnikiem drugiej strony z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanego świadczenia (por. uchwała składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Biul.SN 2024/4/10, uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, Nr 6, poz. 40, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2021 r., III CZP 41/20, wyroki Sądu Najwyższego: z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; z 3 marca 2022 r., II CSKP 502/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 708/22; z 20 maja 2022 r., II (...) 943/22; z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22; z 27 kwietnia 2023 r., II (...)/22; z 16 maja 2023 r., II (...)/22; z 23 maja 2023 r., II (...) 973/22; z 25 maja 2023 r., II (...) 989/22; z 15 września 2023 r., II CSKP 1356/22, i z 29 września 2023 r., II CSKP 562/22).

133 Nie zmienia tego stanowiska wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-396/24, w myśl którego art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Powyższy wyrok (...) nie oznacza bezwzględnego obowiązku rozliczania stron nieważnej umowy w oparciu o teorię salda, lecz nakazuje jedynie zmodyfikować teorię dwóch kondykcji w tych szczególnych sytuacjach, w których bank pozywa (bezczynnego) konsumenta o zwrot kapitału kredytu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2025 r., I ACa 1544/23, LEX nr 3891340, Ł. Węgrzynowski, Czy (...) przywrócił teorię salda? Omówienie wyroku TS z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, LEX). W pozostałych wypadach – jak sprawie niniejszej – stosowanie teorii dwóch kondykcji nie narusza celu ochronnego Dyrektywy 93/13, a wręcz przeciwnie, jest korzystne dla konsumenta.

134 W toku niniejszego postępowania powodowie dochodzili zapłaty jedynie kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy przekazanymi pozwanemu kwotami rat kapitałowo-odsetkowych, a kwotą udzielonego powodowi przez poprzednika prawnego pozwanego kapitału kredytu. Powodowie bowiem w toku postępowania dokonali potrącenia wierzytelności należących do stron i dochodził pozostałej po potrąceniu różnicy. W toku postępowania powodowie podkreślili, że potrącenie obejmuje wszystkie ich wierzytelności, zarówno dochodzone w procesie, jak i poza nim i wskazali, że ich roszczenie obejmuje : wierzytelności nieobjęte pozwem – 4 365,43 zł (kwota ta była objęta wezwaniem do zapłaty skierowanym przez powodów do pozwanego w piśmie z dnia 30.05.2025 r – k. 152), odsetki ustawowe skapitalizowane – 5 408,25 zł, wierzytelność główna dochodzona pozwem – 137 490,02 zł orz wierzytelność pozwanego (kapitał) – 60 000 zł.

135 Odnosząc się do zarzutów pozwanego dotyczących braku zasadności żądania skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie, Sąd nie podzielił stanowiska strony pozwanej, jakoby dokonane przez powodów potrącenie prowadziło do „retroaktywnego” unicestwienia odsetek i pozbawiało ich możliwości dochodzenia skapitalizowanej wierzytelności odsetkowej. Argumentacja pozwanego pozostaje w sprzeczności zarówno z treścią art. 498–499 k.c., jak i z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych. Sąd uznał, że żądanie skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie jest w pełni zasadne. Aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego, sądów apelacyjnych oraz (...) jednoznacznie potwierdza, że odsetki za opóźnienie stanowią samodzielną, niezależną wierzytelność pieniężną, która – po nadejściu terminu wymagalności – może zostać skapitalizowana i objęta oświadczeniem o potrąceniu. W wyroku z 7 lipca 2022 r., II CSKP 364/22, Sąd Najwyższy wskazał, że wierzytelność odsetkowa powstała wskutek opóźnienia banku w zwrocie świadczeń nienależnych nie wygasa retroaktywnie wskutek potrącenia, lecz pozostaje należna za cały okres opóźnienia do dnia złożenia oświadczenia o potrąceniu. To samo stanowisko SN potwierdził w wyroku z 13 stycznia 2022 r., II CSKP 975/22.

136 Sądy apelacyjne (m.in. SA Warszawa, VI ACa 107/23; SA Kraków, I ACa 103/22) podkreślają, że potrącenie nie niweczy wcześniejszego opóźnienia banku i nie pozbawia konsumenta prawa do odsetek narosłych przed jego dokonaniem.Stanowisko to jest zgodne z najnowszym orzecznictwem (...) (m.in. C‑520/21, C‑140/22), które wskazuje, że bank ponosi pełne konsekwencje stosowania nieuczciwych warunków umownych, a konsument ma prawo do pełnej kompensacji szkody, w tym do odsetek ustawowych za opóźnienie.

137 W konsekwencji Sąd stwierdził, że skapitalizowane odsetki powodów za okres od 29 stycznia 2025 r. do 7 czerwca 2025 r. stanowią należną i wymagalną wierzytelność, która mogła zostać skutecznie objęta potrąceniem, a zarzuty pozwanego dotyczące ich „retroaktywnego wygaśnięcia” są sprzeczne z utrwaloną linią orzeczniczą SN, SA i (...).

138 Sąd podkreśla, że powodowie skutecznie wykazali zarówno istnienie wierzytelności głównej, jak i wierzytelności odsetkowej, a pozwany nie przedstawił żadnych dowodów ani argumentów prawnych, które mogłyby podważyć zasadność żądania skapitalizowanych odsetek. W konsekwencji Sąd uznał roszczenie powodów w tym zakresie za zasadne i podlegające uwzględnieniu.

139 Reasumując, w okresie od zawarcia umowy 6 maja 2008 roku do 12 marca 2025 roku r. powodowie dokonali na rzecz pozwanego banku spłat na łączna kwotę 147.263.zł, na którą to kwotę składają się suma dokonanych przez powodów spłat za okres d 6 maja 2008 roku 12 listopada 2024 137.490,02 zł, suma dokonanych przez powodów ma rzecz banku przelewów w kwocie 4.365,43 zł oraz kwota 5.408,25 zł tytułem skapitalizowanych odsetek, co wynika z przedłożonych dokumentów banku, którego to do dokumentu strony nie podważały, a Sąd dał temu dowodowi wiarę co do rzetelności wykazanych w nim kwot spłat rat kapitałowo-odsetkowych poddanego ocenie Sądu stosunku zobowiązaniowego.

140 Z tych wszystkich względów złożone przez powodów oświadczenie o potrąceniu doprowadziło – zgodnie z art. 498–499 k.c. – do umorzenia wierzytelności w zakresie wskazanym przez powodów, w granicach, w jakich wierzytelności obu stron były wymagalne i mogły być przedmiotem potrącenia. Skoro łączna kwota uiszczonych przez powodów na rzecz pozwanego banku tytułem nienależnych świadczeń wpłat wynosi łącznie 147.263,70 zł wpłat kwoty (4.365,43 zł +5.408,25zł + 137.490,02zł) , to po jej potrąceniu z kwotą udzielonego przez pozwanego na rzecz powodów kapitału w wysokości należna powodom kwota wyniosła 87.263,72 zł.

141 Powództwo zostało oddalone w pozostałej części z uwagi na okoliczność, iż mimo złożenia w toku postępowania oświadczenia o potrąceniu przez powodów, powodowie w dalszym ciągu popierali swoje powództwo w całości.

142 O odsetkach od zasądzonej kwoty należności głównej Sąd orzekł zgodnie z art. 481 § 1 i 2 kc, uznając, przy uwzględnieniu treści art. 455 kc, że w przypadku świadczenia nienależnego obowiązany do jego zwrotu pozostaje w opóźnieniu dopiero, gdy nie spełni świadczenia po wezwaniu. Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego stanowi roszczenie bezterminowe, a zatem staje się wymagalne po wezwaniu do zapłaty.

143 Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 8 czerwca 2025 r., albowiem odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od dnia 29 stycznia 2025 roku do dnia 7 czerwca 2025 roku zostały skapitalizowane. Zatem dalsze odsetki od kwoty należnej powodom po uwzględnieniu potrącenia zostały zasądzone od dnia 8 czerwca 2025 roku.

144 III Koszty procesu

145 Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu był przepis art. 100 zd. 2 k.p.c. Sąd włożył na stronę pozwaną obowiązek zwrotu powodom wszystkich poniesionych przez powodów kosztów procesu. W tym zakresie wskazać należy na wyrok (...) z dnia 16.07.2020 r. (...) S.a C – 224/19 i C -259/19 pkt 93-99, gdzie Trybunał uznał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz zasadę skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom pozwalającym na obciążenie konsumenta częścią kosztów postępowania stosownie do wysokości kwot nienależnie zapłaconych, które zostały mu zwrócone w wyniku stwierdzenia nieważności warunku umownego ze względu na jego nieuczciwy charakter, jeśli takie uregulowania stanowią istotną przeszkodę mogącą zniechęcić konsumenta do korzystania z przyznanego przez dyrektywę 93/13 prawa do skutecznej kontroli sądowej potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków umownych. Orzecznictwo (...) zakazuje zatem obciążania konsumenta kosztami postępowania, w których potwierdzono abuzywność postanowień umownych udzielając tych samym konsumentom należnej mu ochrony prawnej.

146 Powodowie ponieśli koszty procesu w kwocie: opłata od pozwu – 1.000 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego - 5.400 zł (ustalone w oparciu o § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za radców prawnych (Dz.U. poz. 1804 ze zm.).

147 Sąd oddalił wniosek powodów o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej. W ocenie Sądu nie zachodziły przesłanki z art. 109 § 2 k.p.c. uzasadniające podwyższenie stawki, gdyż sprawa miała charakter typowy i powtarzalny dla sporów dotyczących kredytów indeksowanych do waluty obcej, a jej prowadzenie nie wymagało ponadprzeciętnego nakładu pracy pełnomocnika ani szczególnej, wykraczającej poza standardową praktykę, wiedzy specjalistycznej. W konsekwencji Sąd zasądził koszty według stawki minimalnej

148 Sędzia Mirosława Makowska

ZARZĄDZENIE

149 Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron.

150 Sędzia Mirosława Makowska