Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., II CSKP 475/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2026 r., II CSKP 475/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 22 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk

4 na posiedzeniu niejawnym 22 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Bankowi w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 30 sierpnia 2023 r., V Ca 951/22, w sprawie z powództwa F.S. i I.S. przeciwko Bankowi w W. o zapłatę,

I. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 21 maja 2026 r., I CSK 1173/24, w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

II. zasądza od Banku w W. na rzecz F.S. i I.S. po 1350 zł (po tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 26 stycznia 2022 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie oddalił żądanie główne (pkt 1 lit a) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 1 lit b), a w ramach żądania ewentualnego ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny z 28 czerwca 2008 r., zawarta 3 lipca 2008 r., łącząca F.S. i I.S. z Bankiem w W. jest nieważna (pkt 2 lit a); zasądził od pozwanego na rzecz powodów 52 861,09 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 16 lutego 2019 r. do dnia zapłaty (pkt 2 lit b); oddalił dalej idące żądanie odsetkowe (pkt 2 lit c) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 2 lit d i e).

8 Wyrokiem z 30 sierpnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił obie apelacje (pkt 1) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 2).

9 Pozwany wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części oddalającej apelację pozwanego (tj. w części co do pkt 1) i orzekającej o kosztach postępowania (pkt 2).

10 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów tj. art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 385¹ § 1 i 2 k.c., art. 385² k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr. bank, art. 189 k.p.c. Ponadto skarżący wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, które ujął w formie następujących pytań:

11 - czy w przypadku uznania zawartych w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne, prawidłowe jest przyjęcie nieważności całej umowy;

12 - czy w przypadku uznania klauzul odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne i w konsekwencji przyjęcie upadku umowy, prawidłowe jest odwołanie się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;

13 - czy uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich. Skarżący powołał się także na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej z uwagi na fakt, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał podniesionego przez pozwanego na etapie postępowania apelacyjnego zarzutu zatrzymania świadczenia.

14 W odpowiedzi powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie na ich rzecz od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm przepisanych.

15 Postanowieniem z 21 maja 2026 r., I CSK 1173/24, Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania.

16 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

17 Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.

18 Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r. poz. 985; dalej: ustawa frankowa) Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, gdy w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

19 Po wydaniu postanowienia z 21 maja 2026 r. zagadnienia podniesione przez pozwanego były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego, a istniejące przez pewien czas rozbieżności w interpretacji i stosowaniu przepisów wymienionych przez pozwanego w skardze kasacyjnej zostały już rozstrzygnięte.

20 W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że określenie wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów oznaczania kursu waluty jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i obciąża kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron umowy kredytu (zob. np. wyroki SN: z 26 maja 2022 r., II CSKP 650/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 48; z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22, OSNC 2023, nr 5, poz. 50, i z 5 lutego 2025 r., II CSKP 1973/22). Takie postanowienia umowne, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy są niedozwolone i nie wiążą konsumenta w świetle art. 385¹ k.c. (zob. np. wyroki SN: z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22; z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 902/22, i z 20 września 2024 r., II CSKP 1094/23).

21 Jak wyjaśniono w uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów (pkt 1), a ponadto w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie (pkt 2). Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

22 W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi również wątpliwości możliwość uznania, że kredytobiorcom przysługuje interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Podkreśla się, że interes prawny w żądaniu ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego powinien być postrzegany elastycznie. Powyższy interes należy oceniać, uwzględniając cele, którym służy sądowa ochrona prawna oraz przedmiotowe granice prawomocności materialnej wyroku, wynikające z art. 365 w zw. z art. 366 k.p.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22). Należy wskazać, że umowa kredytu hipotecznego zostaje zawarta na wiele lat, znaczna część płatności jeszcze nie jest wymagalna w czasie bieżącego sporu. Ponadto, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. wynikający z wyroku stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Stąd też, nawet w przypadku zasądzenia na rzecz strony powodowej dochodzonej przez nią kwoty, bez umieszczenia w sentencji stosownej wzmianki odnośnie do ustalenia nieważności umowy, wiązać ją dalej będzie sporna umowa kredytu. Samo rozstrzygnięcie w kwestii żądania zapłaty nie wiąże w kwestii oceny nieważności umowy w kolejnych sprawach między stronami, zatem nie usuwa niepewności prawnej w związku z zawarciem wadliwej umowy. W konsekwencji, wyrok odnoszący się jedynie do roszczenia dotyczącego zapłaty nie kończy w definitywny sposób powstałego między stronami sporu. Nie budzi wątpliwości, że kredytobiorca może mieć interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nawet jeśli przysługuje roszczenie o zapłatę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 616/22).

23 Przechodząc do oceny twierdzenia skarżącego o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.), należy przypomnieć, że zachodzi ona wówczas, gdy z treści skargi bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań wynika, że wadliwości przytoczone w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, uzasadniają uwzględnienie skargi.

24 Bliższa analiza wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w przyjętym wyżej rozumieniu. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Najwyższy, w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c. (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2025 r., III CZP 37/24).

25 Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że najistotniejsze dla rozstrzyganej sprawy problemy prawne zostały już wszechstronnie rozstrzygnięte w ugruntowanym orzecznictwie sądów krajowych i unijnych. W związku z tym przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia prawne i wątpliwości interpretacyjne nie mają waloru nowości i nie mogą przyczynić się do rozwoju prawa.

26 Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 398⁹ § 1 k.p.c.).

27 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 1¹ i 3 w zw. z art. 391 § 1 i art. 398²¹ k.p.c. oraz w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

28 A.G.