Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 grudnia 2024 r., I ACa 1209/24

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 grudnia 2024 r., I ACa 1209/24

Tekst

1 Sygnatura akt I ACa 1209/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 30 grudnia 2024 roku

3 Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny

4 Sędzia: Leon Miroszewski

5 po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2024 roku w Szczecinie

6 na posiedzeniu niejawnym

7 sprawy z powództwa (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W.

8 przeciwko A. Z.

9 o zapłatę

10 na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 20 marca 2024 roku, sygnatura akt I ACa 1676/23

11 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

12 1. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 35.129,80 (trzydzieści pięć tysięcy sto dwadzieścia dziewięć 80/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie 1 lipca 2023 roku;

13 2. oddala powództwo w pozostałej części;

14 3. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3746,25 (trzy tysiące siedemset czterdzieści sześć 25/100) złotych tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia pełnomocnikowi pozwanej;

15 II. oddala apelację w pozostałej części;

16 III. wzajemnie znosi pomiędzy stronami koszty procesu w postępowaniu

17 apelacyjnym.

18 Leon Miroszewski

19 Sygnatura akt I ACa 1209/24

Uzasadnienie

20 Wyrokiem z dnia 20 marca 2024 roku, sygnatura akt I C 1676/23, Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił powództwo (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko A. Z. o zapłatę kwoty 94.498,30 złotych.

21 Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 6 listopada 2018 roku (...) Bank spółka akcyjna w W. zawarła z pozwaną umowę konsolidacyjnego kredytu gotówkowego, mocą której udzieliła na okres 120 miesięcy kredytu w kwocie 95925,73 złotych na sfinansowanie potrzeb konsumpcyjnych kredytobiorcy oraz na spłatę kredytów, prowizji bankowej i składki ubezpieczeniowej z tytułu ubezpieczenia. Całkowita kwota kredytu wynosiła 77805,36 złotych i nie obejmowała kredytowanych kosztów kredytu (§1 ust. 1 i 2). Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która w dniu podpisania umowy wynosiła 9,19 % w stosunku rocznym (§2 ust. 1). Całkowita kwota do zapłaty ustalona w dniu zawarcia umowy wynosiła 147004,07 złotych (§2 ust. 2). Rzeczywista roczna stopa oprocentowania na dzień zawarcia umowy wynosiła 15,3 %. Wskazano założenia przyjęte do obliczenia RRSO (§2 ust. 3).

22 W §3 ustalono zasady spłaty kredytu wskazując, że raty kredytu są równe, płatne miesięcznie, a wysokość raty wynosi 1225,03 zł. Jednocześnie wskazano, że umowa nie przewiduje gwarancji spłaty całkowitej kwoty kredytu wypłaconego na jej podstawie (§3 ust. 3). Środki miały być pobierane z rachunku kredytu. Strony nie ustaliły prawnego zabezpieczenia kredytu. W §5 wskazano warunki zmiany oprocentowania. Oprocentowanie miało ulec zmianie w przypadku zmiany stopy procentowej rynku międzybankowego WIBOR 3M o co najmniej 0,25 pp. Każdorazowa zmiana oprocentowania kredytu nie mogła powodować wzrostu oprocentowania ponad obowiązujące odsetki maksymalne określone w art. 359 §1¹k.c. W §7 określono oprocentowanie zadłużenia przeterminowanego w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie określonych w art. 481 §2¹k.c.

23 Zgodnie z umową bank miał prawo rozwiązać umowę z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia między innymi w wypadku opóźnienia kredytobiorcy z zapłatą pełnej raty za co najmniej jeden okres płatności, pod warunkiem wezwania kredytobiorcy do zapłaty zaległości w terminie nie krótszym niż 14 dni i braku spłaty w tym terminie (§9). W §18 umowy pozwana oświadczyła, że jest świadoma ryzyka związanego z zaciąganym kredytem oraz potwierdza, że przed zawarciem umowy otrzymała wzór umowy, oświadczenia o odstąpieniu od umowy oraz formularz informacyjny. Pozwana otrzymała symulację kosztów obsługi kredytu w przypadku zmiany poziomu stopy procentowej.

24 Sąd Okręgowy ustalił również, że w dniu 13 grudnia 2021 roku strony zawarły ugodę do umowy kredytu z dnia 6 listopada 2018 roku, w której potwierdziły, iż umowa kredytu została prawidłowo i skutecznie wypowiedziana przez bank, a zadłużenie z tytułu umowy wynosi 82865,28 złotych. Strony zgodziły się na doliczenie do kapitału skapitalizowanych odsetek umownych w kwocie 2049,01 złotych. Ugoda zawarta została na okres 120 miesięcy. Bank mógł wypowiedzieć ugodę m.in. w przypadku opóźnienia dłużnika z zapłatą pełnej raty za co najmniej jeden okres płatności, który pomimo wezwania nie spłaci zaległości w terminie 14 dni roboczych od dnia wezwania (§6 ust. 2).

25 W związku z nieregulowaniem zaległości (...) Bank spółka akcyjna w W. złożyła pozwanej - pismem z dnia 29 lipca 2022 roku - oświadczenie o wypowiedzeniu ugody do umowy numer (...), z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. Pismem z tej samej daty zawiadomiła pozwaną o powstaniu zaległości i wskazała, że niespłacenie zaległości w terminie 30 dni może rodzić skutek przewidziany w art. 14 lub art. 15 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych w związku z art. 105 ust. 4b i 4c lub w art. 105a ust. 1 w związku z art. 105a ust. 3 ustawy Prawo bankowe. Pozwana odebrała przesyłkę w dniu 5 sierpnia 2022 roku.

26 Pismem z dnia 26 września 2022 roku (...) Bank Spółka Akcyjna w W. skierowała do pozwanej ostateczne wezwanie do zapłaty w związku z wypowiedzeniem ugody. W dniu 16 marca 2023 roku wystawiła wyciąg z ksiąg banku, w którym wskazała, że zadłużenie pozwanej wynikające z umowy kredytu wynosi 94498,30 złotych, w tym:

27 -

28 należność główna z tytułu niespłaconego kapitału kredytu w kwocie 81002,59 złotych,

29 -

30 umowne odsetki kapitałowe naliczone według stopy procentowej w wysokości 14,51 % za okres od dnia 2 maja 2022 roku do dnia 22 września 2022 roku w kwocie 3894,97 złotych,

31 -

32 odsetki za opóźnienie naliczone według stopy procentowej w wysokości 24,50% od dnia 2 maja 2022 roku do dnia 15 marca 2023 roku w kwocie 9600,74 złotych.

33 Na mocy decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia 28 września 2022 roku o sygnaturze (...) rozpoczęto w stosunku do (...) Bank spółki akcyjnej w W. przymusowe postępowanie restrukturyzacyjne w formie instytucji pomostowej. Z dniem 3 października 2022 roku przeniesiono do instytucji pomostowej Bank (...) spółki akcyjnej przedsiębiorstwo (...) Bank spółka akcyjna, obejmujące ogół praw majątkowych wierzyciela pierwotnego według stanu na koniec dnia wszczęcia przymusowej restrukturyzacji. Z dniem 13 października 2022 roku dokonano wpisu w rejestrze prowadzonym dla banku o zmianie firmy z Bank (...) spółka akcyjna na (...) spółka akcyjna.

34 Pismem z dnia 27 czerwca 2023 roku pozwana złożyła oświadczenie w trybie art. 84 k.c. o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, wskazując, że błąd dotyczy uznania zadłużenia w kwocie 82865,28 złotych oraz wszystkich skutków wywodzonych z ugody. Podniosła, że w momencie składania oświadczenia była przekonana o rzetelności danych księgowych przedstawionych w ugodzie, co okazało się nieprawdą. Zarzuciła bankowi, że naliczał odsetki kapitałowe od kosztów kredytu, po czym je kapitalizował i znów obciążał odsetkami. Błąd ten – zdaniem pozwanej – miał charakter istotny, gdyż wiedząc o nieprawidłowościach pozwana nie złożyłaby oświadczenia o uznaniu długu. Dopiero po konsultacji z prawnikiem w czerwcu 2023 roku pozwana dowiedziała się o błędzie.

35 Pismem z dnia 27 czerwca 2023 roku pozwana złożyła oświadczenie o sankcji kredytu darmowego w trybie art. 45 ust.1 ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 roku, wskazując, że umowa kredytu z dnia 6 listopada 2018 roku naruszyła zapisy wskazanych przepisów ustawy. Jednocześnie, pismem z dnia 27 czerwca 2023 roku, pozwana złożyła powodowi reklamację produktu bankowego.

36 Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny na podstawie dowodów z dokumentów, których prawdziwość nie budziła wątpliwości, a które w istocie nie zostały zakwestionowane przez pozwaną.

37 Sąd I instancji uznał powództwo za nieuzasadnione. Na początek stwierdził, że podstawę prawną roszczeń powoda stanowiła zawarta z pozwaną umowa kredytu i ugoda, a także znajdujące do niej zastosowanie przepisy zawarte w art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe (Dz.U. Nr 140, poz. 939 ze zm.). Następnie wskazał, że pozwana występowała w niniejszej sprawie w pozycji konsumenta w rozumieniu art. 22¹ k.c., a sama umowa nosiła cechy kredytu konsumenckiego, o którym mowa w art. 78a prawa bankowego. Powód powinien zatem wykazać, że zawarł z pozwaną umowę o treści, na jaką się powołuje, oddał pozwanej do dyspozycji na czas oznaczony w umowie środki pieniężne z przeznaczeniem na ustalony cel oraz dokonał czynności koniecznych do postawienia świadczenia w stan wymagalności. O ile dwie pierwsze kwestie nie były między stronami sporne, to dokonanie przez powoda wypowiedzenia łączącej strony umowy kredytu konsumenckiego było kwestionowane przez pozwaną. W tym kontekście Sąd Okręgowy zaznaczył, że w załączonej do pozwu ugodzie z dnia 13 grudnia 2021 roku strony zgodnie przyznały, iż umowa kredytu została prawidłowo i skutecznie wypowiedziana przez bank (§1 ust. 2). Sąd ten nie podzielił stanowiska pozwanej, zgodnie z którym powyższe postanowienie ugody nie mogło stanowić dowodu, zaś pozwana nie miała możliwości jego weryfikacji.

38 Sąd Okręgowy uznał za niezasadne zarzuty pozwanej oparte na regulacjach ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim. Po uprzednim przytoczeniu przepisów art. 13, art. 14 ust. 1, art. 25 art. 30 powyższej ustawy Sąd ten zważył, że pozwana otrzymała informacje wymagane art. 13 ustawy, co wynika z formularza złożonego przez powoda. Odnosząc się do zarzutów pozwanej w zakresie niedozwolonych postanowień związanych z kosztami kredytu Sąd Okręgowy przywołał treść art. 33a oraz art. 36a ust. 1-3 wspomnianej ustawy, stwierdzając, że pozwana nie wykazała, aby postanowienia umowy nie spełniały wymagań przewidzianych w tych przepisach. Jednocześnie pozwana nie udowodniła, że powód naliczał odsetki kwoty obejmującej prowizję za udzielenie kredytu. Za bezzasadny Sąd Okręgowy uznał także zarzut abuzywności stawki WIBOR. Przytoczone przez pozwaną fragmenty artykułów prasowych, zawierające opinie publicystów na temat stawki WIBOR, nie mogły stanowić podstawy do stwierdzenia jej bezprawności. W konsekwencji Sąd ten przyjął, że brak było podstaw do uznania, że jakiekolwiek postanowienia umowy spełniały przesłanki do uznania ich za niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ §1 k.c.

39 Sąd Okręgowy nie dostrzegł podstaw do zastosowania sankcji kredytu darmowego. W tym zakresie wyjaśnił, że część argumentów pozwanej dotyczących przedmiotowej kwestii pokrywała się z twierdzeniami odnośnie abuzywności spornych postanowień umownych. Pozwana nie wykazała, że określone w umowie sposoby wyliczenia RSSO, czy odstąpienia od umowy, były niezgodne z przepisami prawa. Natomiast zastrzeżenie w umowie określonej formy, wymaganej dla wypowiedzenia umowy pozostaje zgodne z art. 77 § 2 k.c.

40 Zdaniem tego Sądu powód nie naruszył art. 70 prawa bankowego, zaś zarzuty podniesione przez pozwaną w tym zakresie stanowiły gołosłowne twierdzenia strony, oparte wyłącznie o fakt, że przestała ona uiszczać kolejne raty kredytu. Na moment zawierania umowy pozwana posiadała zdolność kredytową i była w stanie uiszczać raty, co zresztą przez kilka lat czyniła.

41 Za niezasadne Sąd Okręgowy uznał zarzuty pozwanej w zakresie braku umocowania osób podpisujących dokumenty w imieniu banku. Powód przedstawił pełnomocnictwa dla osób podpisujących wypowiedzenie, wezwanie do zapłaty oraz wyciąg z ksiąg banku. Co do samej umowy wskazał, że nawet przyjmując, iż osoba która podpisała umowę w imieniu banku nie miała należytego umocowania, jednoznacznie doszło do potwierdzenia czynności poprzez uruchomienie kredytu, czynności windykacyjne czy złożenie pozwu. W ocenie Sądu pierwszej instancji umowa była ważna w świetle art. 103 k.c., zaś pozwana – przed złożeniem odpowiedzi na pozew – nie kwestionowała umocowania osoby podpisującej umowę za powoda.

42 Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że powód nie dokonał skutecznego wypowiedzenia łączącej strony ugody, w związku z czym dochodzone roszczenie nie jest wymagalne, a także nie zostało wykazane co do wysokości. Pismem z dnia 29 lipca 2022 roku (...) Bank Spółka Akcyjna w W. złożył pozwanej oświadczenie o wypowiedzeniu ugody do umowy numer (...) z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. Pismem z tego dnia bank zawiadomił pozwaną o powstaniu zaległości i wskazał, że niespłacenie zaległości w terminie 30 dni może rodzić skutek przewidziany w art. 14 lub art. 15 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych w związku z art. 105 ust. 4b i 4c prawa bankowego lub w art. 105a ust. 1 w związku z art. 105a ust. 3 prawa bankowego. Powód nie wykazał jednak, aby skutecznie wezwał pozwaną do zapłaty wyznaczając jej 14-dniowy termin zgodnie z postanowieniami ugody (§6 ust. 2) i art. 75c prawa bankowego. Z uwagi na brak skutecznego wypowiedzenia ugody Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie banku nie jest wymagalne.

43 Sąd ten podzielił stanowisko pozwanej dotyczące niewykazania przez powoda wysokości dochodzonego roszczenia. Wyjaśnił, że powód ograniczył się do przedstawienia wyciągu z ksiąg banku oraz historii rachunku. O ile przepis art. 95 ust. 1a prawa bankowego stanowi, że wyciąg z ksiąg banku ma moc prawną dokumentów urzędowych w odniesieniu do praw i obowiązków wynikających z czynności bankowych oraz ustanowionych na rzecz banku zabezpieczeń, to skutek ten nie obowiązuje w postępowaniu cywilnym. Jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c. wyciąg z ksiąg banku jest wyłącznie dowodem, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w jego treści i podlega ocenie na równi z pozostałymi dowodami. Powód, pomimo konkretnych zarzutów pozwanej, nie przedstawił innych dowodów, które pozwalałyby na dokonanie weryfikacji wysokości zadłużenia. W rezultacie powództwo oddalono w całości.

44 Powód wniósł apelację od wskazanego wyżej wyroku zaskarżając go w całości. Wyrokowi temu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

45 1. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. za art. 6 k.c. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i w konsekwencji błędne ustalenie, że powód nie udowodnił swego roszczenia co do wysokości, w sytuacji gdy powód przedłożył wyciąg z ksiąg bankowych z którego niezbicie wynika zasadność i wysokość roszczenia;

46 2. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i w konsekwencji błędne ustalenie, że powód nie dokonał skutecznego wypowiedzenia łączącej strony umowy.

47 Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanej zwrotu kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania. Jednocześnie powód wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, tj. wezwania do zapłaty z dnia 31 maja 2022 r., dokonanego w trybie art. 75c prawa bankowego wraz z potwierdzeniem nadania oraz szczegółowego rozliczenia kredytu na fakty wskazane w części wstępnej apelacji.

48 Pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

49 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

50 Uwzględniając treść przepisu art. 387 § 2¹ pkt 1 k.p.c., należy wskazać, że Sąd Apelacyjny, dokonując własnej oceny przedstawionego pod osąd materiału procesowego stwierdził, że Sąd Okręgowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, a poczynione ustalenia faktyczne (zawarte w wyodrębnionej redakcyjnie części uzasadnienia zaskarżonego wyroku) nie są wadliwe i znajdują odzwierciedlenie w treści przedstawionych w sprawie dowodów. Sąd odwoławczy ustalenia Sądu Okręgowego czyni częścią uzasadnienia własnego wyroku, nie znajdując potrzeby ponownego ich szczegółowego przytaczania (por. np. orzeczenia SN z 13.12.1935 r., C III 680/34; z 14.02.1938 r., C II 21172/37 i z 10.11.1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999/4/83). W przypadku, gdy sąd odwoławczy orzeka, jak w niniejszej sprawie, na podstawie materiału zgromadzonego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, nie musi powtarzać dokonanych już wcześniej ustaleń i ich motywów. Wystarczy stwierdzenie, że przyjmuje je za własne. W judykaturze wskazuje się również, że obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.) oznacza związanie sądu odwoławczego zarzutami prawa procesowego (tak SN m.in. w uchwale z 31.01.2008 r., III CZP 49/07), za wyjątkiem oczywiście tego rodzaju naruszeń, które skutkują nieważnością postępowania. Sąd Apelacyjny nie dostrzegł ich wystąpienia w niniejszej sprawie.

51 Przechodząc do analizy poszczególnych zarzutów apelacji należy wskazać, że pierwszoplanowego omówienia wymagają zarzuty dotyczących naruszenia prawa procesowego. Prawidłowość zastosowania lub wykładni przepisów prawa materialnego może być właściwie oceniona jedynie na kanwie niewadliwie ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Skuteczne zgłoszenie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wtedy, gdy ustalony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń (por. wyrok SN z 26.03.1997 r., II CKN 60/97). Powyższe rodzi konieczność rozpoznania w pierwszym rzędzie zmierzających do zakwestionowania stanu faktycznego zarzutów naruszenia prawa procesowego (por. wyrok SN z 7.03.1997 r., II CKN 18/97).

52 W tym zakresie powód sformułował zarzut naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c., polegającego na dokonaniu przez Sąd Okręgowy oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, skutkującego błędnym przyjęciem, że powód nie udowodnił swojego roszczenia co do wysokości oraz nie dokonał skutecznego wypowiedzenia umowy. Odnosząc się do tak sformułowanych inkryminacji należy wskazać, że nie dotyczą one w istocie kwestii ustaleń faktycznych, lecz ich oceny prawnej. Powód nie kwestionuje tutaj dokonanych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, wyodrębnionych redakcyjnie w pierwszej części uzasadnienia, choćby poprzez wskazanie błędów w ocenie materiału procesowego stanowiącego kanwę tych ustaleń, a poprzestaje na kwestionowaniu uprawnienia tego Sądu do wyprowadzenia – w uwarunkowaniach przedmiotowej sprawy – wniosków opisanych w zarzutach apelacji. Tego rodzaju sposób argumentacji powinien być kwalifikowany na płaszczyźnie procesowej jako zarzut obrazy prawa materialnego. Wbrew błędnemu przekonaniu skarżącego to, czy powód udowodnił żądanie co do wysokości oraz skutecznie wypowiedział umowę, nie dotyczy wadliwych ustaleń faktycznych, będących konsekwencją oceny dowodów dokonanej z przekroczeniem art. 233 § 1 k.p.c., lecz obejmuje zagadnienia sui generis materialnoprawne. Dlatego też zarzuty apelacji w tej części pozostają irrelewantne dla ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, w konsekwencji czego pozostaje w pełni podzielić i przyjąć za własne ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy.

53 Dokonując oceny prawnej żądania pozwu w kontekście opisanej wyżej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia należy stwierdzić, że do umowy kredytu gotówkowego nr (...) z 6 listopada 2018 roku znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 246 z późn. zm.), dalej u.k.k., albowiem została ona zawarta pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, a kwota kredytu nie przekroczyła 255000 złotych (art. 3 ust. 1 u.k.k.) Ponadto w sprawie nie zaistniała żadna z przyczyn wyłączających zastosowanie ustawy, a wskazanych w art. 4 ust. 1 i 2 u.k.k. Należy jednak odmienne, niż uczynił to Sąd Okręgowy, ocenić kwestię skuteczności złożonego przez pozwaną oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego w rozumieniu art. 45 ust. 1 u.k.k., a także skuteczności dokonanego przez powoda wypowiedzenia umowy kredytu.

54 Odnosząc się w pierwszej kolejności do problematyki zakreślonych ustawowo ram dla procedury wypowiedzenia umowy kredytu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 75 ustawy prawa bankowego w przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu albo w przypadku utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej bank może obniżyć kwotę przyznanego kredytu albo wypowiedzieć umowę kredytu, o ile ustawa z dnia 15 maja 2015 roku Prawo restrukturyzacyjne nie stanowi inaczej (ust. 1). Termin wypowiedzenia, o którym mowa w ust. 1, o ile strony nie określą w umowie dłuższego terminu, wynosi 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy – 7 dni (ust. 2). Zgodnie z art. 75c prawa bankowego w przypadku popadnięcia kredytobiorcy w opóźnienie ze spłatą zobowiązania kredytodawca winien wezwać go do dokonania spłaty w terminie nie krótszym niż 14 dni roboczych informując przy tym o możliwości złożenia, w terminie 14 dni roboczych wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Należy zatem przyjąć, że wypowiedzenie umowy o kredyt, będące uprawnieniem kształtującym banku, prowadzącym do zakończenia nawiązanego stosunku prawnego, bez dochowania wymaganych warunków może prowadzić do uznania tej czynności za bezskuteczną (por. SN w wyroku z 8.09.2016 r., II CSK 750/15). Przywołane powyżej przepisy prawa bankowego dotyczą jednak postępowania w przypadku wypowiadania umowy kredytu/pożyczki. Tymczasem w niniejszej sprawie strona powodowa powołuje się na skuteczne wypowiedzenie umowy ugody (zawartej celem uregulowania warunków spłaty zadłużenia z umowy kredytu gotówkowego). Warto zauważyć, że wypowiedzenie umowy kredytu nastąpiło wcześniej i jego prawidłowości nie sposób kwestionować.

55 Z niezakwestionowanego stanu faktycznego wynika, że w dniu 13 grudnia 2021 roku strony zawarły umowę ugody regulującą warunki spłaty zadłużenia pozwanej wobec Banku z tytułu umowy kredytu z nr (...) z 6 listopada 2018 roku według salda, którego wysokość określono w § 1 ust. 2 ugody. W postanowieniu tym ugody strony potwierdziły też, że umowa kredytu została prawidłowo i skutecznie wypowiedziana przez Bank. Spłata zadłużenia z odsetkami miała nastąpić w 120 miesięcznych ratach (§5 ust. 1). W § 6 umowy ugody uregulowano zasady jej wypowiedzenia przez Bank, wskazując 30 dniowy okres wypowiedzenia. Wskazano również, że rozwiązanie ugody w trybie wypowiedzenia skutkuje wymagalnością całego niespłaconego zadłużenia. Tym samym w sytuacji, gdy pierwotna umowa kredytu została skutecznie wypowiedziana (zgodnie z umową i przepisami prawa bankowego obowiązującymi na datę wypowiedzenia), natomiast ugoda miała jedynie zapewnić spłatę wymagalnego zadłużenia pozwanej, przepisy art. 75 i 75c prawa bankowego nie znajdowały zastosowania do wypowiedzenia ugody. Ustawodawca nie przewidział szczególnych wymogów dla wypowiedzenia umowy ugody pozasądowej, limitując jedynie w art. 918 k.c. dopuszczalność uchylenia się od jej skutków prawnych. W szczególności nie powiązał zasad wypowiedzenia umowy ugody z wymogami przewidzianymi dla wypowiedzenia zobowiązania pierwotnie zawartego w ramach łączącego strony stosunku prawnego. Stąd też należy przyjąć, że ustalenie przesłanek i procedury wypowiedzenia umowy ugody pozostają w zakresie swobody zawierania umów w rozumieniu art. 353¹ k.c.

56 Z materiału dowodowego sprawy wynika, że powód, w związku z nieregulowaniem przez pozwaną należności, pismem z dnia 29 lipca 2022 roku, złożył pozwanej oświadczenie o wypowiedzeniu ugody z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. Jednocześnie, pismem z tej samej daty, zawiadomił pozwaną o powstaniu zaległości i wskazał, że niespłacenie zaległości w terminie 30 dni może rodzić skutek przewidziany w art. 14 lub art. 15 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych w związku z art. 105 ust. 4b i 4c lub w art. 105a ust. 1 w związku z art. 105a ust. 3 prawa bankowego. Pozwana odebrała przesyłkę w dniu 5 sierpnia 2022 roku. Dokonane przez Bank wypowiedzenie ugody zostało poprzedzone skierowaniem do pozwanej w dniu 31 maja 2022 roku wezwania do zapłaty, w którym wyznaczono dodatkowy dwutygodniowy termin do zapłaty należności (k. 178). Zarówno wezwanie do zapłaty, jak i oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ugody, zostały nadane przesyłką poleconą na adres pozwanej, podany w umowie kredytu jako adres do korespondencji. Wbrew zatem stanowisku Sądu Okręgowego brak jest podstaw do podważenia skuteczności dokonanego przez powoda wypowiedzenia umowy ugody. Dodatkowo należy zaznaczyć. że nawet gdyby przyjąć kontrfaktycznie, iż procedura wypowiedzenia umowy ugody była nieskuteczna lub obarczona wadami prawnymi, to oświadczenie o wypowiedzeniu umowy zostało złożone przez powoda najpóźniej w pozwie, który spełniał wymogi zachowania formy pisemnej. Zgodnie z jednolitym stanowiskiem judykatury (np. wyroki SN z 14.12.2012 r., I CSK 228/12; z 8.05.2000 r., V CKN 38/00), czynność procesowa, w tym pozew, może zawierać oświadczenia materialnoprawne, w tym również dorozumiane oświadczenie o wypowiedzeniu umowy.

57 Przechodząc do analizy skuteczności oświadczenia pozwanej o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego wymaga wyjasnienia, że zgodnie z treścią art. 45 ust. 1 u.k.k. w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Wyliczenie uchybień kredytodawcy, mogących skutkować zastosowaniem sankcji kredytu darmowego, ma charakter enumeratywny. Okoliczności naruszenia przez kredytodawcę norm zawartych w art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c ustawy o kredycie konsumenckim brane są pod uwagę przez sąd z urzędu. Jednocześnie należy zaznaczyć, że wszystkie postaci braku wywiązania się z powyższych wymagań: zarówno brak jego spełnienia, jak i spełnienie niewłaściwe, pociągają za sobą sankcję kredytu darmowego z mocy prawa (wyrok SA w Poznaniu z 27.04.2023 r., I ACa 368/22). W przeciwnym razie ochrona praw konsumenta, polegająca na nałożeniu na kredytodawcę sankcji za niewykonanie obowiązków informacyjnych, byłaby iluzoryczna. W skrajnych przypadkach kredytodawca mógłby wskazywać w umowie informacje zupełnie niezwiązane z treścią zawieranego stosunku i nie ponosiłby w związku z tym jakichkolwiek konsekwencji. Taka interpretacja przepisów u.k.k. jest sprzeczna z podstawowymi założeniami ustawy.

58 Wymaga zaznaczenia, że celem sankcji kredytu darmowego jest pozbawienie kredytodawcy prawa do pobierania odsetek i innych opłat określonych w umowie z tytułu udzielonego kredytu, za naruszenie obowiązków informacyjnych, określonych w ustawie o kredycie konsumenckim. Oznacza to uprawnienie konsumenta do spłaty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. Na skutek skorzystania przez konsumenta z sankcji kredytu darmowego świadczenie spełnione przez konsumenta staje się świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał świadczenie nienależne kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

59 Pozwana upatruje podstaw skorzystania z sankcji kredytu darmowego między innymi w naruszeniu przez powoda art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. poprzez wadliwe wyliczenie RRSO, brak podania wszystkich założeń do wyliczenia RRSO, a także nieprawidłowe wyliczenie całkowitej kwoty do zapłaty. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. umowa o kredyt konsumencki określa rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia. Przez całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta należy rozumieć sumę całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu (art. 5 pkt 8 u.k.k.). Zgodnie z art. 5 pkt 7 u.k.k. całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Całkowity koszt kredytu obejmuje wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. Z kolei rzeczywista roczna stopa oprocentowania stanowi całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym (art. 5 pkt 12 u.k.k.).

60 Rozstrzygnięcie, czy całkowita kwota do zapłaty oraz rzeczywista roczna stopa oprocentowania zostały prawidłowo wskazane w umowie z 6 listopada 2018 roku, wymaga dokonania oceny, czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów kredytu. Stosownie do treści § 1 ust. 1-3 umowy Bank udzielił pozwanej na okres 120 miesięcy „Kredytu” w łącznej kwocie 95925,73 złotych, na którą składały się całkowita kwota kredytu w wysokości 77805,36 złotych (tzw. kapitał kredytu) oraz prowizja bankowa za udzielenie kredytu, płatna jednorazowo w kwocie 18120,37 złotych. Zgodnie z § 2 umowy tak rozumiany „Kredyt” jest oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która w dniu podpisania umowy wynosi 9,19% w stosunku rocznym (ust. 1). Jednocześnie zaznaczono, że całkowita kwota do zapłaty przez kredytobiorcę, ustalona w dniu zawarcia umowy, wynosi 147004,07 złotych (ust. 2). W ocenie Sądu Apelacyjnego naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów kredytu, na które w niniejszej sprawie składała się prowizja w kwocie 18120,37 złotych, jest niedopuszczalne. O ile zakaz taki nie wynika wprost z u.k.k., o tyle na sądzie ciąży obowiązek dokonania wykładni przepisów ustawy zgodnej z celem tej ustawy oraz z celem dyrektywy 2008/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG, którą przepisy u.k.k. transponują do polskiego porządku prawnego. Jak wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 21 kwietnia 2016 roku, w sprawie C-377/14 R. i R., jako że pojęcie całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta zostało zdefiniowane w art. 3 lit. h dyrektywy 2008/48/WE jako suma całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta, toteż całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta są pojęciami odrębnymi, a w związku z tym całkowita kwota kredytu nie może obejmować żadnych kwot należących do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta. Przepis art. 3 lit. I i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE, a także pkt I załącznika I do rzeczonej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że całkowita kwota kredytu i kwota wypłat określają całość kwot udostępnionych konsumentowi, co wyklucza kwoty powiązane przez kredytodawcę z pokryciem kosztów związanych przez kredytodawcę z udzieleniem odnośnego kredytu, które to kwoty nie są w rzeczywistości wypłacane konsumentowi. Skoro zaś stopa oprocentowania kredytu (według art. 5 pkt 10 u.k.k.) to stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie, stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym, nie sposób przyjąć, że wypłaconą kwotę kredytu stanowią kredytowane koszty kredytu w postaci prowizji, która nigdy konsumentowi nie została faktycznie udostępniona, a której wysokość została doliczona do salda zadłużenia. Przedstawione wyżej stanowisko znajduje potwierdzenie również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uzasadnienie wyroku z 30.01.2019 roku, I NSK 9/18).

61 Należy zwrócić również uwagę na aspekt systemowy wykładni art. 5 pkt 10 u.k.k. Zgodnie z art. 49 u.k.k. w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą. Z powyższego przepisu wynika, że koszty kredytu ze swej istoty związane są z całym okresem kredytowania i podlegają zwrotowi proporcjonalnie do skrócenia okresu kredytowania. Bank nie ponosi kosztu prowizji za cały okres kredytowania w chwili zawarcia umowy kredyt. Są to koszty związane z całym okresem kredytowania. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby prowizja była rozłożona na raty i obciążała kredytobiorcę proporcjonalnie do czasu trwania umowy. Nie ma przepisu, który zakazywałby pobrania prowizji w chwili zawarcia umowy, niemniej obciążenie konsumenta obowiązkiem zapłaty kosztów kredytu za cały okres kredytowania w chwili zawarcia umowy i naliczanie odsetek od tych kosztów, podczas gdy faktycznie powstają one proporcjonalnie do okresu trwania umowy, stanowi nadużycie przewagi kontraktowej przez bank.

62 Przedstawioną wykładnię systemową wzmacnia również treść art. 54 ust. 1 i 2 u.k.k. z którego wynika, że konsument zwraca kwotę udostępnionego kredytu wraz z odsetkami, a także brzmienie art. 69 ust. 1 prawa bankowego, stanowiącego, że przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Przywołany przepis wyraźnie odróżnia obowiązek zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami od obowiązku zwrotu prowizji – bez wskazania, że od tej kwoty należą się odsetki. Skoro zaś zgodnie z art. 359 § 1 k.c. odsetki od sumy pieniężnej są formą wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału, to kredytodawca nie jest uprawniony do naliczania odsetek także od kwoty prowizji, która wraz z odsetkami stanowi koszt kredytu ponoszony przez konsumenta. Konsekwencją nieprawidłowo naliczonych odsetek jest błędne określenie kwoty całkowitej do zapłaty, określonej na dzień zawarcia umowy na sumę 147004,07 złotych, a także niewłaściwe wyliczenie RRSO, którego wysokość jest uzależniona od całkowitej kwoty do zapłaty, stosowanie do definicji zawartej w art. 5 pkt 12 u.k.k. Z tej tylko przyczyny oświadczenie o sankcji kredytu darmowego okazało się skuteczne.

63 W tym kontekście należy również przypomnieć, że dyrektywa 2008/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG, transponowana do polskiego porządku prawnego przepisami ustawy o kredycie konsumenckim, została przyjęta w celu zapewnienia wszystkim konsumentom w Unii Europejskiej wysokiego i równoważnego poziomu ochrony ich interesów oraz ułatwienia powstawania dobrze funkcjonującego wewnętrznego rynku kredytów konsumenckich. Z motywu 19 tej dyrektywy wynika, że zmierza ona w szczególności do zagwarantowania, by przed zawarciem umowy o kredyt konsument otrzymał odpowiednie informacje, dotyczące w szczególności RRSO w całej Unii, tak, aby miał on możliwość porównania tych stóp oprocentowania (wyrok TSUE z 19.12.2019 r., (...), C‑290/19, EU:C:2019:1130, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo). W wyroku tym Trybunał podkreślił, że dla konsumenta RRSO ma zasadnicze znaczenie jako całkowity koszt kredytu, przedstawiony w postaci stopy obliczanej za pomocą jednolitej formuły matematycznej. W rzeczywistości RRSO pozwala konsumentowi ocenić z ekonomicznego punktu widzenia zakres zobowiązania, z jakim wiąże się zawarcie umowy o kredyt. Wskazanie w umowie RRSO, które nie odzwierciedla wiernie wszystkich kosztów wymienionych w art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48 pozbawia konsumenta możliwości określenia zakresu jego zobowiązania w taki sam sposób, jak brak wskazania tej stopy (por. podobnie TSUE w wyroku z 21.03.2024 r., (...), C‑714/22, EU:C:2024:263, pkt 55).

64 W aspekcie niniejszej sprawy wymaga uwzględnienia wykładnia przepisu art. 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy 2008/48, dokonana przez TSUE na kanwie sprawy C-677/23 (wyrok z 23.01.2025 r. A. B. I F. B. przeciwko (...)). W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że art. 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że założenia przyjęte do obliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) muszą być wyraźnie wskazane w umowie o kredyt i nie wystarczy w tym względzie, aby konsument mógł je sam zidentyfikować, analizując warunki tej umowy. Trybunał podkreślił, że w umowie o kredyt podaje się w sposób jasny i zwięzły RRSO oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta, obliczone w chwili zawarcia umowy o kredyt, przy czym należy również podać wszystkie założenia przyjęte do obliczenia tej stopy. Jednocześnie zauważono, że w przypadku umów o kredyt zawierających klauzule zezwalające na zmiany stopy oprocentowania kredytu i, w stosownych przypadkach, zmiany opłat zawartych w RRSO, lecz niemożliwych do określenia w chwili dokonywania obliczeń, RRSO wylicza się w oparciu o założenie, że stopa oprocentowania kredytu i inne opłaty pozostaną niezmienione w stosunku do początkowego poziomu i że będą miały zastosowanie do końca okresu obowiązywania umowy o kredyt (art. 19 ust. 4 i 5 dyrektywy 2008/48). W razie potrzeby można zastosować dodatkowe założenia określone w załączniku I do tej dyrektywy. Obowiązek wskazania założeń przyjętych do obliczenia RRSO za pomocą reprezentatywnego przykładu jest zaś przewidziany w art. 5 ust. 1 lit. g) i art. 6 ust. 1 lit. f) dyrektywy 2008/48, jako wymóg dotyczący informacji udzielanych przed zawarciem umowy. W ocenie Trybunału wskazanie - na etapie poprzedzającym zawarcie umowy - różnych założeń użytych do obliczenia RRSO pozwala wprowadzić w życie cel wymieniony w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2008/48, dotyczący informacji potrzebnych do porównania różnych ofert, aby umożliwić konsumentowi podjęcie decyzji w kwestii zawarcia umowy o kredyt przy pełnej znajomości faktów, przy czym porównanie to należałoby przeprowadzić z uwzględnieniem RRSO na podstawie różnych okresów ofert będących do dyspozycji tego konsumenta (zob. podobnie wyrok TSUE z 16.07.2020 r., (...), C-686/19, EU:C:2020:582, pkt 48). Wzmianka ta powinna umożliwić konsumentowi sprawdzenie, czy RRSO zostało prawidłowo obliczone przez przedsiębiorcę. Mając zaś na uwadze, że brak zawarcia tych elementów w umowie o kredyt może pozbawić konsumenta możliwości dokonania oceny ciążącego na nim zobowiązania Trybunał uznał, że ustanowiona w prawie krajowym sankcja pozbawienia kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów powinna zostać uznana za proporcjonalną w rozumieniu art. 23 dyrektywy 2008/48 (zob. podobnie wyrok TSUE z 9.11.2016 r., (...), C-42/15, EU:C:2016:842, pkt 71).

65 Transponując powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy przyjąć, że wskazana w umowie rzeczywista roczna stopa oprocentowania nie została określona w sposób zgodny z przepisami i celem dyrektywy 2008/48 oraz stanowiącą jej implementację do porządku polskiego ustawą z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. W § 2 ust. 3 umowy zawarto postanowienie zgodnie z którym rzeczywista roczna stopa oprocentowania (dalej: „RRSO”) na dzień zawarcia umowy wynosi 15.3%. Jednocześnie wyszczególniono założenia przyjęte do obliczenia RRSO, tj.: a) umowa będzie obowiązywać przez czas, na jaki została zawarta, a bank i kredytobiorca będą wypełniać zobowiązania wynikające z umowy w terminach w niej określonych; b) datą początkową będzie data wypłaty kredytu; c) odstępy czasu między datami używanymi w obliczeniach wyrażone są w ułamkach roku; d) wynik obliczeń podaje się z dokładnością do jednego miejsca po przecinku, przy czym jeżeli cyfra na drugim miejscu po przecinku jest mniejsza niż 5, cyfrę tę pomija się, gdy zaś jest większa albo równa 5, cyfrę na pierwszym miejscu po przecinku zwiększa się o 1; e) koszty wymienione w § 1 ust. 3 lit. a)-b) płatne są w dniu wypłaty kredytu. Tak sformułowane założenia pozostają niejasne i niemożliwe do zweryfikowania przez przeciętnego konsumenta, umożliwiając podjęcie decyzji w kwestii zawarcia umowy o kredyt przy pełnej znajomości faktów. Ponadto, jak akcentowano we wcześniej części rozważań, zawarte w umowie wyliczenie RRSO jest nieprawidłowe z uwagi na błędnie określoną kwotę całkowitą do zapłaty, uwzględniającą oprocentowanie kredytu obejmującego zarówno kapitał, jak i prowizję Banku.

66 Niezależnie od powyższego należy wskazać, że powód naruszył art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., który stanowi, że umowa o kredyt konsumencki, z zastrzeżeniem art. 31-33, powinna określać informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach, w tym opłatach za prowadzenie jednego lub kilku rachunków, na których są zapisywane zarówno transakcje płatności, jak i wypłaty, łącznie z opłatami za korzystanie ze środków płatniczych zarówno dla transakcji płatności, jak i dla wypłat, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie. W świetle powyższego przepisu nie budzi wątpliwości uprawnienie Banku do obciążania konsumenta opłatami dodatkowymi. Sposób ustalania wysokości tych opłat oraz mechanizm zmiany wysokości tych opłat powinien być jednak jednoznaczny i zrozumiały, aby konsument mógł oszacować wysokość kosztów, którymi może zostać obciążony, a więc ocenić wysokość ciążącego na nim zobowiązania.

67 W § 6 ust. 1 umowy kredytu postanowiono, że Bank, zgodnie z „Tabelą opłat i prowizji (...) Banku S.A. dla Klientów Indywidualnych”, pobiera opłaty i prowizje za wykonanie czynności wynikających z umowy albo związanych z jej obsługą lub zmianą. W paragrafie tym zawarto również tabelę ilustrującą rodzaje czynności oraz wysokość opłat pobieranych przez Bank za ich wykonanie (k. 33). Jednocześnie w ust. 2 wskazano, że „Zmiana wysokości opłat i/lub prowizji albo zasad ich stosowania i naliczania, wprowadzenie opłat i/lub prowizji za czynności dotychczas nieujęte w tabeli albo rezygnacja z opłat i/lub prowizji za czynności dotychczas ujęte w tabeli, są możliwe z ważnych przyczyn, za które uznaje się:

68 a) zmianę powszechnie obowiązujących przepisów,

69 b) wydanie rekomendacji przez organ nadzoru nad działalnością Banku, urzędowej lub sądowej interpretacji powszechnie obowiązujących przepisów albo wydanie wyroku sądowego lub decyzji administracyjnej przez uprawniony organ,

70 c) zmianę cen energii elektrycznej, taryf pocztowych, telekomunikacyjnych lub rozliczeń międzybankowych; o ile istnieje związek przyczynowo-skutkowy między okolicznością wskazaną w lit. a)-c) a zmianą kosztów wykonywania czynności przez Bank,

71 d) zmianę cen towarów i usług konsumpcyjnych o nie mniej niż 0,5%, ustalaną na podstawie kwartalnego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych (pot. inflacji) publikowanego przez GUS; zmiana dokonywana jest nie częściej niż raz na kwartał kalendarzowy, ze skutkiem od pierwszego dnia drugiego miesiąca kolejnego kwartału kalendarzowego, pod warunkiem publikacji przez GUS za poprzedni kwartał kalendarzowy wskaźnika z którego wynika opisana powyżej zmiana.

72 Jeżeli wystąpienie okoliczności, o których mowa w lit. a)-c) spowoduje wzrost kosztów wykonywania czynności przez Bank, zmiana będzie polegała na wzroście wysokości opłat i/lub prowizji albo na wprowadzeniu opłat i/lub prowizji za czynności dotychczas nie ujęte w Tabeli. Jeżeli natomiast wystąpienie okoliczności, o których mowa w lit. a)-c) spowoduje spadek kosztów wykonywania czynności przez Bank, zmiana będzie polegała na zmniejszeniu wysokości opłat i/lub prowizji albo na rezygnacji z opłat i/lub prowizji za niektóre czynności dotychczas ujęte w Tabeli. W każdym przypadku zmiana będzie odpowiadała pod względem wartości zmianie kosztów wykonywania czynności przez Bank. W przypadku zmiany wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych, o której mowa w lit. d), zmiana nastąpi w tym samym kierunku (odpowiednio wzrost lub wprowadzenie opłaty i/lub prowizji albo spadek lub rezygnacja z opłaty i/lub prowizji) w którym nastąpiła zmiana wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych i o wartość odpowiadającą wysokości zmiany wskaźnika”.

73 Należy zauważyć, że o ile § 6 ust. 2 umowy wskazuje sytuacje, w których może dojść do zmiany opłat i prowizji, to nie reguluje sposobu ich ustalania, ograniczając się do podania, że „zmiana będzie odpowiadała pod względem wartości zmianie kosztów wykonywania czynności przez Bank”. Jedynie w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 2 lit. d) umowy, w którym zastrzeżono, że zmiana nastąpi o wartość odpowiadającą wysokości zmiany wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych publikowanego przez GUS, możliwe jest samodzielne wyliczenie przez konsumenta wysokości ewentualnej zmiany opłat i prowizji. W pozostałych sytuacjach opisanych w ust. 2 lit. a)-c) bank jest w istocie uprawniony do arbitralnego ich podniesienia. W tym kontekście wymaga zaznaczenia, że konsument powinien móc zweryfikować wysokość nowych opłat, a brak wskazania mechanizmu sposobu ich ustalania, pozbawia go takiej możliwości. W konsekwencji pozwana, zawierając umowę o kredyt gotówkowy z powodem, nie została zaznajomiona w sposób należyty ze swoimi prawami i obowiązkami względem Banku. Powyższej oceny nie zmienia uprawnienie konsumenta do wypowiedzenia umowy przewidziane w § 6 ust. 3 umowy. Wypowiedzenie umowy pociąga za sobą konsekwencje w postaci obowiązku zwrotu całego kapitału, wobec czego konsument – co do zasady – nie korzysta z przysługującego mu prawa. W tej sytuacji uprawnienie do sprzeciwienia się arbitralnym zmianom wysokości stawek opłat i prowizji ma charakter iluzoryczny.

74 W konsekwencji należy przyjąć, że złożone przez pozwaną oświadczenie prawnokształtujące o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego okazało się skuteczne w świetle art. 45 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 7 i 10 u.k.k. Pozwana winna zatem zwrócić powodowi kapitał kredytu, bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy zgodnie z umową, po pomniejszeniu go o sumę wpłat uiszczonych przez pozwaną w wykonaniu umowy. Z dokumentu w postaci szczegółowego rozliczenia kredytu wynika, że w okresie od 6 listopada 2018 roku do 13 maja 2024 roku pozwana uiściła na rzecz Banku kwotę 42.675,56 zł, podczas gdy udostępniony jej kapitał wynosi 77.805,36 zł. Tym samym powódka winna zwrócić powodowi różnicę w tychże kwotach stanowiącą 35.129,80 zł. W pozostałej części powództwo oddalono jako niezasadne.

75 O odsetkach orzeczono stosownie do treści art. 481 § 1 k.c. przy przyjęciu, że pozwana pozostaje w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia po upływie 30 dni od daty doręczenia odpisu pozwu, co nastąpiło 31 maja 2023 roku (EPO - k. 93), tj. od 1 lipca 2023 roku.

76 Mając na uwadze powyższe racje należało zmienić zaskarżony wyrok w sposób wskazany wyżej, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Zmiana orzeczenia co do istoty sprawy musiała spowodować zmianę orzeczenia o kosztach pomiędzy stronami. W tym zakresie należało stosunkowo rozdzielić koszty procesu na podstawie art. 100 k.p.c., przyjmując, że powód wygrał sprawę w 37 %, a tym samym wygrana pozwanej wyniosła 63 %. Pozwana nie wykazała poniesienia jakichkolwiek kosztów w postępowaniu przez Sądem I instancji, zaś poniesione przez powoda koszty obejmowały wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą w wysokości 5400 złotych – ustalone zgodnie z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) oraz opłatę sądową od pozwu w kwocie 4725 złotych. O odsetkach od kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1¹ k.p.c. W pozostałej części należało oddalić apelację jako bezzasadną, na podstawie art. 385 k.p.c. W oparciu o dyspozycję art. 100 k.p.c. koszty postępowania apelacyjnego (obie strony wykazały poniesienie kosztów) zostały wzajemnie zniesione między stronami.

77 Leon Miroszewski