Art. 40

Pokaż w całym akcie

Art. 40 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Art. 40.
1. Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.
2. Na terenach niezabudowanych, jeżeli nie stanowi to zagrożenia dla ludzi lub mienia, drzewa stanowiące pomniki przyrody podlegają ochronie aż do ich samoistnego, całkowitego rozpadu.
3. Minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia, kryteria uznawania tworów przyrody żywej i nieożywionej za pomniki przyrody, kierując się potrzebą ochrony drzew i krzewów ze względu na ich wielkość, wiek, pokrój i znaczenie historyczne, a odnośnie tworów przyrody nieożywionej – ze względu na ich znaczenie naukowe, estetyczne i krajobrazowe.

art. 40 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2026 r. poz. 1315)

Orzecznictwo

1. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 13 czerwca 2017 r., II OSK 2945/15
2. Naczelny Sąd Administracyjny, postanowienie z 11 października 2016 r., II OSK 2233/16

   …do zapewnienia warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych dla ochrony przyrody (art. 4 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody). Przepis art. 40 ust. 1 omawianej ustawy określa jakiego rodzaju obiekty są pomnikami przyrody a art. 44 ust. 1 tej ustawy stanowi, że pomniki przyrody ustanawia…

3. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 21 października 2022 r., III OSK 5620/21
4. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 9 grudnia 2020 r., II OSK 2004/18

   …administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Podkreślono, że wykładnia gramatyczna art. 40 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2016 r. poz. 2134, z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie u.o.p., który stanowił materialnoprawną do podjęcia…

5. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 15 marca 2017 r., II OSK 121/17

   …u.s.g. oraz art. 40 ust. 1 i art. 44 u.o.p.. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku uznał, że z przepisów prawa materialnego o ochronie przyrody (art. 40 ust. 1 w zw. z art. 44 ust. 1 u.o.p.) wynika kompetencja do podjęcia przez Radę Gminy uchwały w trybie art. 18 ust. 1 i 2 pkt 15 u.s.g. nie tylko…

6. Sąd Najwyższy, postanowienie z 11 lutego 2015 r., I CSK 81/14

   …doszło bowiem do przekształceń podmiotowych po stronie pozwanej. Powyższe czyni także niezasadnymi zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 40 § 1 w zw. z art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody oraz art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii…

7. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrok z 26 października 2016 r., II SA/Rz 1092/16

   …o ustanowieniu pomnika przyrody. Pomniki przyrody są znanymi ustawie formami ochrony przyrody, zaś ich ustanowienie (pozytywne zastosowanie art. 40 ust. 1 w zw. z art. 44 ust. 1 u.o.p.) następuje poprzez podjęcie przez radę gminy uchwały zawierającej normy powszechnie obowiązujące – prawo…

8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrok z 8 września 2022 r., II SA/Łd 238/22

   …rośnie dąb szypułkowy, który potencjalnie nadaje się do objęcia go ochroną w formie pomnika przyrody, na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1098 ze zm.). Jak wynika z pisma Urzędu Miasta Łodzi Departamentu Ekologii i Klimatu…

9. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrok z 22 stycznia 2025 r., II SA/Wr 455/24

   …inne cechy geologiczne. Odwołując się zaś w niniejszej sprawie do znajdujących zastosowanie w drodze analogii uregulowań zawartych w art. 40 ust. 2, dotyczących wprawdzie drzew, pozostawieniu spornego masywu skalnego, a tym bardziej uznaniu go za podlegający ochronie pomnik przyrody…

10. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrok z 16 lutego 2023 r., IV SA/Wa 2326/22

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 40 (13)

Historia zmian

Bez zmian od 14 kwietnia 2026 r.