Art. 45

Brzmienie zmienione z dniem 31 lipca 2026 r.

Pokaż w całym akcie

Art. 45 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
Art. 45.
1. W stosunku do pomnika przyrody, stanowiska dokumentacyjnego, użytku ekologicznego lub zespołu przyrodniczo-krajobrazowego mogą być wprowadzone następujące zakazy:
1) niszczenia, uszkadzania lub przekształcania obiektu lub obszaru;
2) wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających rzeźbę terenu, z wyjątkiem prac związanych z zabezpieczeniem przeciwsztormowym lub przeciwpowodziowym albo budową, odbudową, utrzymywaniem, remontem lub naprawą urządzeń wodnych;
3) uszkadzania i zanieczyszczania gleby;
4) dokonywania zmian stosunków wodnych, jeżeli zmiany te nie służą ochronie przyrody albo racjonalnej gospodarce rolnej, leśnej, wodnej lub rybackiej;
5) likwidowania, zasypywania i przekształcania naturalnych zbiorników wodnych, starorzeczy oraz obszarów wodno-błotnych;
6) wylewania gnojowicy, z wyjątkiem nawożenia użytkowanych gruntów rolnych;
7) zmiany sposobu użytkowania ziemi;
8) wydobywania do celów gospodarczych skał, w tym torfu, oraz skamieniałości, w tym kopalnych szczątków roślin i zwierząt, a także minerałów i bursztynu;
9) umyślnego zabijania dziko występujących zwierząt, niszczenia nor, legowisk zwierzęcych oraz tarlisk i złożonej ikry, z wyjątkiem amatorskiego połowu ryb oraz wykonywania czynności związanych z racjonalną gospodarką rolną, leśną, rybacką i łowiecką;
10) zbioru, niszczenia, uszkadzania roślin i grzybów na obszarach użytków ekologicznych, utworzonych w celu ochrony stanowisk, siedlisk lub ostoi roślin i grzybów chronionych;
11) umieszczania tablic reklamowych.
2. Zakazy, o których mowa w ust. 1, nie dotyczą:
1) prac wykonywanych na potrzeby ochrony przyrody po uzgodnieniu z organem ustanawiającym daną formę ochrony przyrody;
2) realizacji inwestycji celu publicznego w przypadku braku rozwiązań alternatywnych, po uzgodnieniu z organem ustanawiającym daną formę ochrony przyrody;
3) zadań z zakresu obronności kraju w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa państwa;
4) likwidowania nagłych zagrożeń bezpieczeństwa powszechnego i prowadzenia akcji ratowniczych.
3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do inwestycji strategicznych określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 103a ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

art. 45 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2026 r. poz. 1315)

Orzecznictwo

1. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 27 listopada 2008 r., II OSK 1470/07

   …naruszenia prawa. Trafnie więc Sąd I instancji swoją kontrolą objął również postępowanie prowadzone na podstawie art. 45 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody i zakończone postanowieniem Wojewody Łódzkiego z 4 stycznia 2006 r., ponieważ pozostawało ono w granicach sprawy.…

2. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 13 kwietnia 2010 r., II OSK 169/09

   …wyliczenie nakazów w stosunku do pomnika przyrody, stanowisko dokumentacyjnego użytku ekologicznego lub zespołu przyrodniczo-krajobrazowego. Art. 45 ust. 1 stanowi "mogą być wprowadzone następujące zakazy", co ma tę konsekwencję prawną, że wyliczone rodzaje zakazów tworzą wyliczenie zamknięte.…

3. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 17 grudnia 2015 r., II OSK 993/14

   …ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Dolina Sokołówki". Uchwała ta wprowadza zakazy, o których mowa w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 ze zm.) w stosunku do zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, między innymi zakaz…

4. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 12 maja 2011 r., II OSK 815/10

   …2007 r. w sprawie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Rzeka Babant i Jezioro Białe" (Dz.Urz.Woj. Warm.-Maz. Nr 122, poz. 1700) w związku z art. 45 ust. 1 pkt 1 i 7 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880 ze zm.). Stosownie do ww. przepisów rozporządzenia…

5. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 31 maja 2016 r., II OSK 2308/14
6. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 21 listopada 2014 r., II OSK 1087/13

   …z art. 126 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 53 ust. 4 pkt 8 w zw. z art. 60 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 45 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Po rozpatrzeniu zażalenia Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...],…

7. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 20 sierpnia 2019 r., II OSK 2411/18

   …b) traktowanie zakazów wprowadzonych w stosunku do chronionego obszaru rozporządzeniem Wojewody, a opartych na art. 45 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2015 poz. 1651 ze zm.), w sposób rozszerzający, odnosząc ochronę obszaru i wynikające z niej zakazy do…

8. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 24 listopada 2017 r., II OSK 545/16

   …ustalenia dotyczące jego czynnej ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, obszaru lub jego części, wybrane spośród zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1. W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie stwierdził, że Sąd I instancji nieprawidłowo dokonał oceny, że w przedmiotowej sprawie mógł mieć…

9. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 13 czerwca 2017 r., II OSK 2945/15

   …ustalenia dotyczące jego czynnej ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, obszaru lub jego części, wybrane spośród zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1. (ust. 2). Natomiast zakazy jakie mogą być wprowadzone m.in. w stosunku do pomnika przyrody określa art. 45 ust. 1 u.o.p. W związku z…

10. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z 19 listopada 2015 r., II OSK 671/14

    …ustanowienia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego "Dolina Sokołówki". Uchwała ta wprowadza zakazy, o których mowa w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2009 r., Nr 151, poz. 1220 ze zm.) w stosunku do zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, między innymi zakaz…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 45 (79)

Historia zmian

Zmiany od 14 kwietnia 2026 r.

1. 31 lipca 2026 r.: zmiana brzmienia tekst z tego dnia