Art. 16

Pokaż w całym akcie

Art. 16 Kodeksu postępowania karnego
Art. 16.
§ 1. Jeżeli organ prowadzący postępowanie jest obowiązany pouczyć uczestników postępowania o ciążących obowiązkach i o przysługujących im uprawnieniach, brak takiego pouczenia lub mylne pouczenie nie może wywoływać ujemnych skutków procesowych dla uczestnika postępowania lub innej osoby, której to dotyczy.
§ 2. Organ prowadzący postępowanie powinien ponadto w miarę potrzeby udzielać uczestnikom postępowania informacji o ciążących obowiązkach i o przysługujących im uprawnieniach także w wypadkach, gdy ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie stanowi. W razie braku takiego pouczenia, gdy w świetle okoliczności sprawy było ono nieodzowne, albo mylnego pouczenia, stosuje się odpowiednio § 1.
§ 3. Jeżeli uczestnikiem postępowania jest osoba, która nie ukończyła 18 lat, lub osoba nieporadna, w szczególności ze względu na wiek lub stan zdrowia, sposób pouczenia powinien być dostosowany do jej wieku, stanu zdrowia i stanu rozwoju umysłowego.

art. 16 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490, 421, 638, 760, 882 i 901)

art. 16 k.p.k.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała z 1 października 2013 r., I KZP 6/13

   …ustawy. Po pierwsze, pytający Sąd trafnie zauważył rozbieżności pojawiające się w wypowiedziach komentatorów co do zakresu podmiotowego art. 16 § 1 k.p.k. W większości przychylają się oni do szerokiego rozumienia użytego w art. 16 § 1 k.p.k. pojęcia „uczestnika”, tj. obejmującego także…

2. Sąd Najwyższy, postanowienie z 10 stycznia 2013 r., III KK 123/12

   …prawnej także wymagał krytycznej oceny. Pomijając już fakt, że in concreto żadną miarą nie wchodzi w grę bezwzględna 4 postać tej zasady (art. 16 § 1 k.p.k.), należało zauważyć, że jej względna postać (art. 16 § 2 k.p.k.) polega na udzielaniu uczestnikom procesu informacji jedynie „o ciążących…

3. Sąd Najwyższy, postanowienie z 4 września 2015 r., IV KK 197/15

   …zakończeniu sprawy. Sąd odwoławczy podzielił też pogląd Sądu I instancji, iż nie zachodziła konieczność pouczenia wnioskodawczyni w oparciu art. 16 § 2 k.p.k., słusznie podkreślając wysoki poziom intelektualny wnioskodawczyni, jak też, że wypływająca z tego przepisu powinność pouczania strony…

4. Sąd Najwyższy, wyrok z 10 stycznia 2014 r., III KK 251/13

   …i to, że należy oskarżonego pouczyć tak o tym obowiązku, jak i sposobach jego realizacji. Do takich działań wprost Sąd zobowiązuje przepis art. 16 § 2 k.p.k., i to z konsekwencjami procesowymi określonymi w art. 16 § 1 k.p.k. Obowiązki organów procesowych – w tym zakresie – precyzuje również § 284…

5. Sąd Najwyższy, postanowienie z 18 sierpnia 2009 r., WSP 4/09

   …karne w sposób uchybiający 11 obowiązującym przepisom, nie może ponosić negatywnych tego konsekwencji. Podobnie, jak w sytuacjach opisanych w art. 16 k.p.k., uchybienie obowiązkowi lub potrzebie pouczenia uczestnika postępowania przez organ prowadzący postępowanie nie może wywoływać ujemnych…

6. Sąd Najwyższy, postanowienie z 6 kwietnia 2001 r., III KKN 13/01

   …bez obrońcy), tego rodzaju sytuacje wymagają stosownej inicjatywy ze strony sądu apelacyjnego, opartej na obowiązku wynikającym z treści art. 16 § 2 k.p.k. Przepis ten stanowi, iż prowadzący postępowanie organ winien w miarę potrzeby udzielać jego uczestnikom informacji o ciążących obowiązkach i…

7. Sąd Najwyższy, wyrok z 15 maja 2001 r., V KKN 517/00

   …jest usprawiedliwione wówczas, gdy oskarżony nie składa takiego wniosku po prawidłowym zawiadomieniu go o przysługującym mu uprawnieniu (art. 16 § 2 k.p.k.). Zajmując takie stanowisko Sąd Najwyższy w niniejszym składzie wyraża swój brak akceptacji dla głównego wątku argumentacyjnego uzasadnienia…

8. Sąd Najwyższy, wyrok z 5 października 2000 r., II KKN 306/00

   …Co więcej, o wydaniu tego postanowienia oskarżony w ogóle nie wiedział, ponieważ Sąd – wbrew obowiązkom wynikającym z art. 100 § 2 k.p.k. i art. 16 § 2 k.p.k. – nie doręczył mu odpisu tego orzeczenia wraz z pouczeniem o sposobie zaskarżenia i o uprawnieniu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu…

9. Sąd Najwyższy, wyrok z 21 marca 2013 r., II KK 348/12

   …do przyjęcia, że do naruszenia prawa do obrony formalnej doszło w związku z obrazą przepisów art. 16 § 1 i 2 k.p.k. Reguła wyrażona w art. 16 § 1 k.p.k. nie mogła zostać naruszona, ponieważ żaden przepis procesowy nie nakłada na sąd obowiązku pouczania oskarżonego o konieczności przedłożenia…

10. Sąd Najwyższy, wyrok z 3 października 2019 r., III KK 49/19

    …przez prokuratora wniosku w trybie art. 335 k.p.k., a przez oskarżonego wniosku w trybie art. 338a k.p.k. (k. 190). Tymczasem, zgodnie z art. 16 § 1 k.p.k., jeżeli organ prowadzący postępowanie jest obowiązany pouczyć uczestników postępowania o ciążących obowiązkach i o przysługujących im…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 16 (321)

Historia zmian

Bez zmian od 12 czerwca 2026 r.