Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2023 r., II Ca 1283/23

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2023 r., II Ca 1283/23

Tekst

1 Sygn. akt II Ca 1283/23

Uzasadnienie

2 Pismem z dnia 12 lutego 2023 r. Naczelnik Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S. zawnioskował o wpis w dziale IV Kw nr (...) poprzez zmianę podstawy wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 8 120 501,55 zł, zabezpieczającej zaległości z tytułu podatku od towarów i usług VAT oraz odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne, ustanowionej za kwiecień 2014 r., przez wykreślenie jako podstawy dotychczasowego tytułu wykonawczego i wpisanie w jego miejsce tytułu wykonawczego o nr: (...) z dnia 05.12.2022 r. W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, że(...) Administracyjnej w K. decyzją z dnia 26.10.2022 r., nr: (...) utrzymał w mocy decyzję (...) Urzędu Celno-Skarbowego w K. z dnia 24.09.2020 r. nr (...) określającą zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług m.in. za kwiecień 2014 r.

3 W dniu 4 maja 2023 r. referendarz sądowy dokonał wpisu zgodne z wnioskiem.

4 Skargę na orzeczenie referendarza wniósł uczestnik (...) S.A., wnosząc o wykreślenie zaskarżonego wpisu i oddalenie wniosku (...)Pierwszego Urzędu Skarbowego w S..

5 Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2023 r. Sąd Rejonowy w Kamieniu Pomorskim (sygn. akt (...), (...)) utrzymał w mocy wpis referendarza sądowego z dnia 04.05.2023 r. sygn. Dz. KW(...) w dziale IV KW (...) polegający na wykreśleniu podstawy prawnej wpisu hipoteki przymusowej w wysokości 8 120 501,55 zł w postaci tytułu wykonawczego z dnia 13.12.2021 r. nr: (...) i wpisaniu podstawy prawnej w postaci tytułu wykonawczego z dnia 05.12.2022 r. nr:(...)

6 Sąd rejonowy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, powołując się na treść art. 628 ( 2) k.p.c., że sąd wieczystoksięgowy nie jest uprawniony do badania prawidłowości wydanej decyzji administracyjnej poprzedzającej wydanie tytułu wykonawczego ani administracyjnego tytułu wykonawczego pod kątem merytorycznym. Skoro podstawą wpisu był aktualny administracyjny tytuł wykonawczy z dnia 5 grudnia 2022 r. nr (...) (poprzez zastąpienie poprzedniego z dnia 13 grudnia 2021 r. nr (...), to słusznie w ocenie sądu stanowił on odrębną podstawę wpisu, stosownie do art. 109 ust. 1 u.k.w.h. Sąd wieczystoksięgowy uznał, że samo postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji administracyjnej będącej podstawą tytułu wykonawczego nie może stanowić przeszkody do wpisu hipoteki przymusowej, zaznaczając, że ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest sposobem egzekucji roszczenia a jego zabezpieczeniem. Na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. sąd orzekł o kosztach postępowania.

7 Apelację od powyższego orzeczenia wniosła uczestniczka, zaskarżając powyższe orzeczenie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

8 1) naruszenie art. 68 ( 3) ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 248 § 1 k.c., poprzez niedopuszczalne zastosowanie tych przepisów w odniesieniu do hipoteki przymusowej i w konsekwencji utrzymanie w mocy dokonanej orzeczeniem referendarz zmiany treści hipoteki przymusowej wpisanej w dziale IV księgi wieczystej o numerze KW: (...) do kwoty 8.120.501,55 zł poprzez ujawnienie tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2022 r. nr: (...) w miejsce tytułu wykonawczego z dnia 13 grudnia 2021 r. nr: (...), podczas gdy ze względu na charakter hipoteki przymusowej powyższe przepisy nie mogą mieć zastosowania, skutkujące bezpodstawnym utrzymaniem w mocy wpisu uwzględniającego wniosek Naczelnika Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S., podczas gdy wniosek ten należało oddalić;

9 2) naruszenie przepisu art. 111 ( 2) ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez jego nieuprawnione zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy dokonanej orzeczeniem referendarz zmiany treści hipoteki przymusowej wpisanej w dziale IV księgi wieczystej o numerze KW: (...) do kwoty 8.120.501,55 zł poprzez ujawnienie tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2022 r. nr: (...) w miejsce tytułu wykonawczego z dnia 13 grudnia 2021 r. nr: (...), podczas gdy na podstawie tego przepisu nie jest dopuszczalne dokonania zmiany treści hipoteki przymusowej wpisanej na podstawie tytułu wykonawczego w oparciu o przepis art. 109 ustawy, skutkujące bezpodstawnym utrzymaniem w mocy wpisu uwzględniającego wniosek Naczelnika Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S., podczas gdy wniosek ten należało oddalić;

10 3) naruszenie art. 626 ( 8) § 2 k.p.c. poprzez niezbadanie czy należności wskazane w tytule wykonawczym z dnia 5 grudnia 2022 r. nr: (...)podstawę prawną w decyzji z dnia 26 października 2022 r. o numerze (...), wskazanej w treści tytułu wykonawczego jako podstawa prawna obowiązku, skutkujące utrzymaniem w mocy wpisu hipoteki przymusowej do kwoty 8.120.501,55zł, a tym samym do kwoty znacznie przekraczającej wysokość rzekomej wierzytelności wnioskodawcy (zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2014 r.) wynikającej z decyzji administracyjnej i zabezpieczenie wpisem wierzytelności wnioskodawcy, które nie wynikają z decyzji, będącej podstawą sporządzenia tytułu wykonawczego;

11 4) nierozpoznanie istoty sprawy poprzez zaniechanie rozpoznania przywołanych w skardze na orzeczenie referendarza okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, takich jak stosunek sumy hipoteki do kwoty wierzytelności wskazanej w decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego oraz skuteczność tytułu wykonawczego z punktu widzenia jego zgodności z decyzją stanowiącą podstawę jego wystawienia, skutkujące utrzymaniem w mocy wadliwego wpisu;

12 5) naruszenie art. 626⁸ § 2 k.p.c. w zw. z art. 626⁹ k.p.c., poprzez uznanie, że poza kognicją sądu wieczystoksięgowego pozostaje badanie takich okoliczności wskazanych w treści skargi na orzeczenie referendarza, jak stosunek sumy hipoteki do kwoty wierzytelności wskazanej w decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego oraz skuteczność tytułu wykonawczego z punktu widzenia jego zgodności z decyzją stanowiącą podstawę jego wystawienia, podczas gdy w myśl przepisów art. 626⁸ § 2 k.p.c. i art. 626² § 3 k.p.c. w zw. z art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 109 i 110¹ ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zadaniem sądu wieczystoksięgowego jest weryfikacja dokumentów stanowiących podstawę wniosku o wpis ograniczonego prawa rzeczowego, tego czy tytuł wykonawczy powtarza za decyzją treść podlegającego egzekucji obowiązku i czy w tym kontekście kwota hipoteki, o której wpisanie wnioskuje wierzyciel nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 110¹ ustawy o księgach wieczystych i hipotece, skutkujące utrzymaniem w mocy wadliwego wpisu;

13 6) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w tym brak wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i dokonanie ustaleń niemających oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, skutkujące uznaniem, że treść tytułu wykonawczego nie stanowiła przeszkody do wpisu, a tym samym przyjęcie, że należności wskazane w tytule wykonawczym z dnia 5 grudnia 2022 r. nr: (...) mają podstawę prawną w decyzji z dnia 26 października 2022 r. o numerze (...), wskazanej w treści tytułu wykonawczego jako podstawa prawna obowiązku, skutkujące dokonaniem wpisu hipoteki przymusowej do kwoty 8.120.501,55 zł, a tym samym do kwoty znacznie przekraczającej wysokość wierzytelności wynikającej z decyzji administracyjnej i zabezpieczenie wpisem hipoteki wierzytelności wnioskodawcy, które nie wynikają z decyzji, będącej podstawą sporządzenia tytułu wykonawczego;

14 7) naruszenie art. 626⁸ § 2 k.p.c. i art. 626² § 3 k.p.c. w zw. z art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez zaniechanie zbadania tytułu wykonawczego przedłożonego przez wierzyciela przy wniosku o wpis hipoteki przymusowej i niezweryfikowanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, skutkujące błędnym uznaniem, że wniosek o wpis hipoteki przymusowej celem zabezpieczenia wierzytelności Skarbu Państwa wynikających ze zobowiązania w podatku od towarów i usług za kwiecień 2014 r. do kwoty 8.120.501,55zł, należało utrzymać w mocy;

15 8) naruszenie art. 626⁸ § 2 w zw. z art. 626² § 3 k.p.c. poprzez niezbadanie przy dokonywaniu wpisu hipoteki przymusowej, dokumentów stanowiących podstawę wniosku o wpis i zaniechanie zweryfikowania czy kwoty wskazane w treści tytułu wykonawczego odpowiadają kwotom wskazanym w decyzji, stanowiącej podstawę wystawienia owego tytułu, co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem skutkowało niemającym podstawy prawnej utrzymaniem w mocy wpisu hipoteki;

16 9) naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz w zw. z art. 110¹ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i nieustalenie przez sąd wieczystoksięgowy okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie, a mianowicie, czy suma wpisanej hipoteki przymusowej nie przekracza łącznie wartości wskazanej w art. 110¹ ustawy o księgach wieczystych i hipotece, skutkujące utrzymaniem w mocy wpisu hipoteki przymusowej podczas gdy wniosek ten należało oddalić;

17 10) naruszenie art. 110¹ ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez niezastosowanie tego bezwzględnie obowiązującego przepisu prawa i dokonanie wpisu hipoteki w kwocie przekraczającej 150% zabezpieczonej potencjalnej (której istnienie kwestionuje skarżąca) wierzytelności wnioskodawcy względem (...) S.A. w podatku od towarów i usług za kwiecień 2014 r., w sytuacji, w której wskazana we wniosku wierzyciela kwota hipoteki przymusowej przekracza wysokość sumy hipoteki określonej w art. 110¹ ustawy o księgach wieczystych i hipotece, która mogłaby zabezpieczać wierzytelność w postaci podatku od towarów i usług kwiecień 2014 r., skutkujące utrzymaniem w mocy wpisu hipoteki podczas gdy wniosek o jej wpis należało oddalić;

18 11) naruszenie art. 626 ( 8) § 2 k.p.c. w zw. z art. 626 ( 9) k.p.c., poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej pomimo istnienia ku temu przeszkód, w postaci wstrzymania wykonalności decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2022 r. nr: (...), to jest decyzji(...) Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 października 2022 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2013 r. do grudnia 2014 r. na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. w sprawie o sygn. I SO/G1 5/22 wydanego w dniu 10 stycznia 2023 r., a więc przed datą złożenia wniosku przez Naczelnika Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S. z dnia 12 lutego 2023 r. (chwila wpływu wniosku: 2023-02-12 13:43:00) o zmianę treści hipoteki poprzez wykreśleniu hipoteki przymusowej na sumę 8.120.501,55 zł na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 grudnia 2021 r. nr: (...) i wpis hipoteki na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 5 grudnia 2022 r. nr: (...) skutkującego nieuprawnionym utrzymaniem w mocy wpisu hipoteki przez Sąd;

19 12) naruszenie art. 626 ( 8) § 2 k.p.c. w zw. z art. 626 ( 9) k.p.c., poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej pomimo tego, że postępowanie egzekucyjne toczące się na podstawie tytułu wykonawczego z dnia nr: (...) zostało postanowieniem z dnia 12 grudnia 2022 r. zawieszone, a co za tym idzie, w dacie złożenia wniosku przez Naczelnika Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S. o wpis hipoteki przymusowej w dniu 12 lutego 2023 r. (chwila wpływu wniosku: 2023-02-12 13:43:00) postępowanie egzekucyjne było zawieszone i nie można było w oparciu o ten tytuł dokonywać nowych czynności, w tym posługiwać się nim w celu dokonania wpisu hipoteki przymusowej, skutkującego nieuprawnionym utrzymaniem w mocy wpisu hipoteki przez sąd;

20 13) naruszenie prawa procesowego art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 243 ( 2) zd. pierwsze k.p.c. oraz art. 13 § 2 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w sprawie, skutkujący nieuwzględnieniem podczas rozstrzygania sprawy dowodu ze znajdującego się w aktach dokumentu w postaci wyciągu z decyzji z dnia 26 października 2022 r. nr (...). wskazanej w tytule wykonawczym z dnia 5 grudnia 2022 r. nr (...) jako podstawa prawna obowiązku, obejmującego treść jej rozstrzygnięcia (sentencję), mające istotny wpływ na wynik sprawy albowiem z dokumentu tego wynika, że utrzymany w mocy wpis hipoteki przymusowej do kwoty 8.120.501,55 zł, przekracza kwotę wierzytelności wynikającej z przedmiotowej decyzji administracyjnej, co skutkowało udzieleniem wnioskodawcy zabezpieczenia wierzytelności, które nie wynikają z decyzji, będącej podstawą sporządzenia tytułu wykonawczego, wpisem hipoteki przymusowej;

21 14) naruszenie prawa procesowego art. 227 k.p.c. oraz 243 ( 2) zd. drugie k.p.c., w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez pominięcie i niewydanie postanowienia o pominięciu dowodu z dokumentu z dokumentu w postaci znajdującego się w aktach dokumentu w postaci wyciągu z decyzji z dnia 26 października 2022 r. nr(...). wskazanej w tytule wykonawczym z dnia 5 grudnia 2022 r. nr (...), jako podstawa prawna obowiązku, obejmującego treść jej rozstrzygnięcia (sentencję), mające istotny wpływ na wynik sprawy albowiem z dokumentu tego wynika, że utrzymany w mocy wpis hipoteki przymusowej do kwoty 8.120.501,55 zł, przekracza kwotę wierzytelności wynikającej z przedmiotowej decyzji administracyjnej, co skutkowało udzieleniem wnioskodawcy zabezpieczenia wierzytelności, które nie wynikają z decyzji, będącej podstawą sporządzenia tytułu wykonawczego, wpisem hipoteki przymusowej, co skutkowało uniemożliwieniem stronie ustosunkowania się do rozstrzygnięcia Sądu w tym przedmiocie,

22 15) zaniechanie ustalenia przez sąd, czy zobowiązanie określone w decyzji (...) Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 października 2022 r. nr (...), stanowiącej wskazaną w treści tytułu wykonawczego nr (...), jest przedawnione w dniu dokonywania wpisu hipoteki, a zatem, czy decyzja ta stwierdza istniejącą wierzytelność i może stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej, skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że zobowiązanie to nie jest przedawnione w dniu dokonywania wpisu hipoteki, a zatem, że decyzja wskazana w tytule wykonawczym stwierdza istniejącą wierzytelność i może stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej, podczas gdy przedmiotowa decyzja nie może stanowić podstawy wpisu w księdze wieczystej albowiem dotyczy ona zobowiązania podatkowego które w dniu dokonywania wpisu się przedawniło, a więc takiego które wygasło;

23 16) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., nieuprawnione uznanie i przyjęcie, że zobowiązanie określone w decyzji (...) Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 października 2022 r. nr (...), stanowiącej wskazaną w treści tytułu wykonawczego nr (...), nie jest przedawnione w dniu dokonywania wpisu hipoteki, a zatem, że decyzja wskazana w tytule stwierdza wierzytelność istniejącą i może stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej, podczas gdy w oparciu o przedmiotową decyzję nie można było dokonać wpisu w księdze wieczystej albowiem w dacie dokonywania owego wpisu zobowiązanie podatkowe, którego decyzja dotyczyła się przedawniło, a więc wygasło;

24 17) naruszenie art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w zw. z art. 65 ust. 1 i art. 68 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez jego nieuprawnione zastosowanie i uznanie, że zobowiązanie określone w decyzji (...) Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 października 2022 r. nr (...), stanowiącej wskazaną w treści tytułu wykonawczego nr (...) podstawę obowiązku (...) S.A., nie jest przedawnione, a zatem, że decyzja ta stwierdza istniejącą wierzytelność i może stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej, podczas gdy przedmiotowy tytuł wykonawczy wydany na podstawie wskazanej decyzji nie może stanowić podstawy wpisu w księdze wieczystej albowiem dotyczy on zobowiązania podatkowego które się w dniu dokonywania wpisu hipoteki przedawniło (wygasło), co skutkowało utrzymaniem w mocy dokonanego w dniu 4 maja 2023 r. wpisu hipoteki zabezpieczającej wierzytelność nieistniejącą;

25 18) naruszenie art. 5 k.c. w zw. z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w rozumieniu uwzględniającym wykładnię tego przepisu dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny, poprzez niezastosowanie art. 5 k.c. i zaniechanie oddalenia wniosku o wpis hipoteki przymusowej, podczas gdy został on przez wnioskodawcę złożony ze świadomością, że wpis hipoteki nie zostanie dokonany przez sąd przed upływem terminu przedawnienia, a więc został wyłącznie po to, aby mimo przedawnienia zobowiązania podatkowego, móc wykorzystać domniemania wynikające z ustawy o księgach wieczystych i hipotece, to jest domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, podczas gdy wystąpienie z takim wnioskiem przez wierzyciela w okolicznościach sprawy stanowi nadużycie prawa.

26 Mając na względzie tak postawione zarzuty, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez oddalenie wniosku Naczelnika Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S. .

27 W zakresie postępowania dowodowego uczestniczka wniosła o przeprowadzenie dowodu z poświadczonego odpisu sentencji wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2023 r. w sprawie (I SA/G1 1697/22), doręczonego skarżącej w dniu 10 lipca 2023 r., na okoliczność, że tytuł wykonawczy nr (...) nie może stanowić podstawy do działania przez Naczelnika Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S., albowiem wyrokiem z dnia 20 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi (...) S.A na stanowiącą podstawę wystawienia tegoż tytułu decyzję (...) Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 października 2022 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2013 r. do grudnia 2014 r. 1) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika (...) Urzędu Celno-Skarbowego w K. z dnia 24 września 2020 r., nr [...]; 2) umorzył postępowanie podatkowe oraz 3) zasądził od (...) Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 125.017 zł tytułem zwrot kosztów postępowania, a co za tym idzie decyzja stanowiąca podstawę wydania tytułu wykonawczego w oparciu o który sąd dokonał wpisu hipoteki nie wywołuje skutków prawnych, zaś tytuł wydany w oparciu o nią nie może stanowić podstawy wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej.

28 Jednocześnie z najdalej posuniętej ostrożności, w związku z zarzutem sformułowanym w punkcie 13. i 14. osnowy apelacji, skarżąca zgłosiła ponownie wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z decyzji (...) Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 października 2022 r. nr (...), stanowiącej wskazaną w treści tytułu wykonawczego nr (...), podstawę prawną obowiązku (rubryka D pkt 4 tytułu wykonawczego) na okoliczność treści rozstrzygnięcia zawartego w jej sentencji, co do okoliczności wysokości określonego w przedmiotowej decyzji zobowiązania podatkowego (...) S.A. w podatku od towarów i usług za styczeń 2014 r. oraz na okoliczność że wniosek wierzyciela o wpis hipoteki przymusowej do kwoty 8.120.501,55 zł celem zabezpieczenia wierzytelności z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2014 r. zmierza do uzyskania przez wierzyciela wpisu hipoteki na kwotę przewyższającą sumę wynikającą z art. 110 ( 1) ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a nadto, że wierzyciel składając wniosek zmierza do uzyskania stanu nadzabezpieczenia swoich wierzytelności; na wypadek, gdyby sąd uznał za zasadne przedstawienie urzędowo poświadczonego przedmiotowego dokumentu, skarżąca wniosła o zobowiązanie tegoż organu do złożenia przedmiotowej decyzji lub wyciągu z niej obejmującego treść jej rozstrzygnięcia.

29 W uzasadnieniu apelacji uczestniczka rozwinęła tak postawione zarzuty.

30 W odpowiedzi na apelację wnioskodawca domagał się oddalenia apelacji w całości.

31 Sąd okręgowy zważył, co następuje:

32 Apelacja uczestniczki zasługiwała na uwzględnienie.

33 Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne poczynione przez sąd rejonowy, czyniąc je integralną częścią niniejszego uzasadnienia, a w konsekwencji również podstawą swojego rozstrzygnięcia. Nie mogła się jednak ostać ocena prawna poczynionych przez sąd rejonowy ustaleń. Nie było bowiem w realiach przedmiotowej sprawy podstaw, by uwzględnić wniosek Naczelnika Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S. o wykreślenie podstawy prawnej wpisu hipoteki przymusowej w wysokości 8 120 501,55 zł w postaci tytułu wykonawczego z dnia 13.12.2021 r. nr: (...)i wpisanie podstawy prawnej w postaci tytułu wykonawczego z dnia 05.12.2022 r. nr: (...)

34 Wskazania wymaga, że zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. (mającego w niniejszej sprawie zastosowanie stosownie do art. 13 § 2 k.p.c.) sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Z brzmienia cytowanego przepisu, przy uwzględnieniu treści art. 328 § 2 k.p.c., wynikają nałożone na sąd orzekający obowiązek: wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, skonkretyzowania okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności, wskazania jednoznacznego kryterium oraz argumentacji pozwalającej – zarówno skarżącemu, jak i sądowi wyższej instancji – na weryfikację dokonanej oceny w przedmiocie uznania dowodu za wiarygodny, bądź jego zdyskwalifikowanie, przytoczenia w uzasadnieniu wyroku dowodów, na których sąd się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Jeśli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko wtedy, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo – skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może zostać skutecznie podważona ( vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 roku, sygn. akt II CKN 817/00).

35 Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że zawnioskowane przez skarżącą dowody z sentencji wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w G. z dnia 20 czerwca 2023 r. w sprawie I SA/G1 1697/22 (odnoszącego się do decyzji będącej podstawą wpisu, ale nieistniejącej w dacie złożenia wniosku o wpis) oraz wyciągu decyzji (...)Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 października 2022 r. nr(...), stanowiącej wskazaną w treści tytułu wykonawczego nr (...) podstawę prawną obowiązku (bez znaczenia dla rozstrzygnięcia była kwota wierzytelności wynikającej z przedmiotowej decyzji administracyjnej), nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś uczestniczka poza wyrażeniem co do tego odmiennego zapatrywania we wniesionej apelacji i zgłoszenia w niej wniosków (jeśli chodzi o ten drugi dokument ponownie) nie wykazała potrzeby przeprowadzenia tych dowodów. Stąd też nie można uznać za mające wpływ na zaskarżone rozstrzygnięcie pominięcie przez sąd rejonowy dowodu z wyciągu decyzji z dnia 26 października 2022 r., wobec nieprzydatności tego dowodu w niniejszej sprawie, co prowadziło pominięcia tego wniosku złożonego również w postępowaniu apelacyjnym, jak i tego (z przyczyn analogicznych) o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wyroku WSA w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2023 r.

36 Przyznać należy jednak rację skarżącej w tym zakresie, że prawidłowa ocena, to jest z uwzględnieniem reguł z art. 233 § 1 k.p.c., materiału dowodowego sprawy nie mogła skutkować uznaniem, że treść tytułu wykonawczego nie stanowiła przeszkody do wpisu, a tym samym przyjęcie, iż należności wskazane w tytule wykonawczym z dnia 5 grudnia 2022 r. nr: (...) mają podstawę prawną w decyzji z dnia 26 października 2022 r. o numerze (...), wskazanej w treści tytułu wykonawczego jako podstawa prawna obowiązku, skutkujące dokonaniem wpisu hipoteki przymusowej do kwoty 8 120 501,55 zł.

37 Wskazać należy, że jeśli chodzi o postępowanie wieczystoksięgowe, stosownie do art. 626⁸ k.p.c., wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje dokonanie wpisu z urzędu (§ 1) . Ro zpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej (§ 2).

38 Przywołania w tym miejscu wymaga stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010 nr 6, poz. 84, której nadano moc zasady prawnej, stosownie do którego sąd rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej związany jest stanem rzeczy istniejącym w chwili złożenia wniosku i kolejnością jego wpływu. Decydujące znaczenie dla określenia roli sądu wieczystoksięgowego przyznał Sąd Najwyższy właśnie art. 626⁸ k.p.c., a kluczowe znaczenie § 2. Wskazał na zakres regulacji § 3 i 4 w odniesieniu do księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym oraz na objęte § 5 konsekwencje niezgodności danych w tych księgach. Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 626⁸k.p.c. zawiera pełną regulację przebiegu postępowania wieczystoksięgowego, zarówno w odniesieniu do postępowania dowodowego, jak i podstaw orzekania, które w procesie zostały określone w art. 316 § 1 k.p.c. Z art. 626⁸§ 2 k.p.c. wynika, że sąd prowadzący księgi wieczyste ocenia jako materiał dowodowy jedynie dokumenty dołączone do wniosku i tylko one mogą stanowić podstawę wpisu; nie dysponuje i nie może dysponować innym materiałem dowodowym. Sąd ten nie jest powołany do prowadzenia dowodów i rozstrzygania sporów, nie jest także uprawniony do badania przedawnienia należności. Nie ma zatem podstaw do odpowiedniego stosowania art. 316 § 1 k.p.c., ponieważ unormowania właściwe, szczególne i odpowiadające charakterowi postępowania wieczystoksięgowego zawarte są w art. 626⁸k.p.c. Ugruntowane zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, podzielane w rozpoznawanej sprawie, zapatrywanie, że art. 626⁸§ 2 k.p.c. określa kognicję nie tylko sądu prowadzącego księgi wieczyste, lecz także sądu drugiej instancji przy rozpoznawaniu apelacji od wpisu; sąd drugiej instancji rozstrzyga jedynie, czy wpis lub odmowa wpisu przez sąd pierwszej instancji jest zgodny z prawem w kontekście wniosku, treści i formy dokumentów stanowiących podstawę wpisu oraz treści księgi wieczystej ( por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2011 r., III_CKN_354/00, OSNC 2001 nr 12, poz. 183; z dnia 5 października 2005 r., II CK 781/04; z dnia 9 lipca 2009 r., III CSK 348/08; 16 listopada 2011 r., II CSK 538/10; z dnia 12 stycznia 2012 r., IV CSK 250/11; z dnia 25 stycznia 2012 r., V CSK 33/11; z dnia 17 stycznia 2013 r., III CSK 81/12).

39 Dokumenty stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej określone są w art. 31 – 34 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 r., poz. 2204 t.j.; dalej u.k.w.h.) i przepisach szczególnych.

40 Regulacja art. 109 ust. 1 u.k.w.h. stanowi, że wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa).

41 Podzielić należy zarzuty apelacji, że nie miały zastosowania w okolicznościach rozpatrywanej sprawy przepisy art. art. 68³ u.k.w.h. oraz art. 111² u.k.w.h., co w konsekwencji prowadziło do braku podstawy prawnej dokonania wpisu.

42 W myśl art. 68³ u.k.w.h. można zastąpić zabezpieczoną wierzytelność inną wierzytelnością tego samego wierzyciela. Do zmiany zabezpieczonej wierzytelności stosuje się przepisy o zmianie treści hipoteki. Zgoda osób, którym przysługują prawa z pierwszeństwem równym lub niższym, nie jest potrzebna. W przedmiotowej sprawie podstawę wpisu stanowiła jednak hipoteka przymusowa, do którego przepis powyższy nie miał zastosowania.

43 Nie miał też zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 111²u.k.w.h., który z kolei odnosi się do hipoteki przymusowej, ale jedynie tej uzyskanej na podstawie art. 110 pkt 1 u.k.w.h., to jest w oparciu o postanowienie sądu o udzielenie zabezpieczenia, por. T. Czech [w:] Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom II. Hipoteka, Warszawa 2022, art. 111². Na takiej podstawie (stosownie do art. 111² ust. 1 u.k.w.h.) wierzyciel mógłby domagać się zmiany treści hipoteki lub podstawy wpisu na podstawie tytułu wykonawczego określonego w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, stwierdzającego zabezpieczoną wierzytelność.

44 W okolicznościach przedmiotowej sprawy dokonany został przez referendarza Sądu Rejonowego w Kamieniu Pomorskim w dniu 4 maja 2023 r. wpis w dziale IV KW nr (...) - zgodnie z wnioskiem Naczelnika Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S. - w postaci zmiany podstawy wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 8.120.501,55 zł, zabezpieczającej zaległości z tytułu podatku od towarów i usług VAT oraz odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne ustanowionej za kwiecień 2014 r. poprzez wykreślenie jako podstawy dotychczasowego tytułu wykonawczego i wpisanie w jego w miejsce tytułu wykonawczego nr: (...) z dnia 5 grudnia 2022 r. – który to wpis został utrzymany w mocy zaskarżonym postanowieniem. Wskazany tytuł wykonawczy będący podstawą wpisu (k. 304 – 304 akt sprawy) stanowi tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji należności pieniężnych. Takowy tytuł wykonawczy mógł, co do zasady stanowić podstawę wpisu hipoteki na podstawie art. 109 ust. 1 u.k.w.h., natomiast nie może stanowić podstawy do zmiany podstawy wpisu już istniejącej hipoteki.

45 Już zatem z przyczyn powyższych apelacja okazała się zasadna, to jest doprowadziła do zmiany zaskarżonego postanowienia w postulowanym zakresie.

46 Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że podstawę poprzedniego wpisu hipoteki przymusowej w wysokości 8 120 501,55 zł celem zabezpieczenia zaległości z tytułu podatku VAT za kwiecień 2014 r., odsetek za zwłokę i kosztów egzekucyjnych, stanowił (k. 200 - 202 akt sprawy) tytuł wykonawczy nr (...) z dnia 13 grudnia 2021 r. wystawiony przez Naczelnika Pierwszego (...) Urzędu Skarbowego w S. (postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2022 r., sygn. akt II Ca 602/22). Podstawę tego tytułu stanowiła decyzja z dnia 17 listopada 2021 r.

47 Nowy tytuł wykonawczy, to jest nr (...) z dnia 5 grudnia 2022 r. będący podstawą wniosku w rozpatrywanej sprawie wydany został w oparciu o decyzję nr (...) z dnia 26 października 2022 r., określającą zobowiązania podatkowe w podatku od towaru i usług za okres od stycznia 2013 r. do grudnia 2014 r. (k. 329 akt sprawy). Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2023 r., sygn. akt I SO/GI 5/22 (k. 330 akt sprawy), wstrzymano wykonanie wskazanej wyżej decyzji. Choć powyższa okoliczność nie umknęła sądowi pierwszej instancji, to nie została uwzględniona przezeń przy ocenie rozpatrywanej sprawy, której istota tym samym nie została rozpoznana.

48 Mimo bowiem wyłączonego na gruncie sprawy wieczystoksięgowej stosowania art. 316 § 1 k.p.c., sąd odwoławczy powinien brać pod uwagę zmianę stanu sprawy określonego wskazanym wyżej postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2023 roku wstrzymującym wykonanie decyzji będącej podstawą wnioskowanego wpisu. Zgodnie z zakresem kognicji sądu drugiej instancji przedmiotem kontroli w granicach apelacji postanowienia sądu pierwszej instancji było badanie, czy wpis nie narusza prawa, przy uwzględnieniu treści i formy wniosku, treści księgi wieczystej oraz dołączonego do wniosku dokumentu w postaci administracyjnego tytułu wykonawczego. Ocena treści zaskarżonego postanowienia nie mogła być dokonana bez uwzględnienia postanowienia wstrzymującego wykonanie decyzji, na podstawie której wydano wskazany tytuł wykonawczy – skoro postanowienie miało na celu zapobieżenie powstaniu negatywnych następstw wydanej decyzji stanowiącej podstawę wpisu. Co znamienne, postanowienie to – uniemożliwiające dokonywanie w oparciu o decyzję z dnia 26 października 2022 r. stanowczego osądu – istniało już w dacie złożenia wniosku o wpis. Rozważania te prowadzą do wniosku, że w następstwie postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji wniosek o wpis w oparciu o tę decyzję nie powinien zostać uwzględniony.

49 Wobec istniejącej w rozpatrywanym przypadku przeszkody do wnioskowanego wpisu bez znaczenia pozostawała wynikająca z decyzji stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego będącego podstawą wniosku kwota wynikająca z tego dokumentu oraz czy suma hipoteki przewyższała więcej niż o połowę zabezpieczonej wierzytelności wraz z roszczeniami o świadczenia uboczne określonymi w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki na dzień złożenia wniosku o wpis hipoteki (art. 110¹ u.kw.h.).

50 Mając wszystko powyższe na względzie, sąd okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w uwzględnieniu apelacji zmienił zaskarżone postanowienie, oddalając wniosek o wpis, o czym orzekł jak w puncie 1. sentencji.

51 W przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w punkcie 2. postanowienia na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Brak podstaw do odstąpienia od wyrażonej w nim podstawowej regule orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego, że każdy ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie.

52 sędzia Violetta Osińska sędzia Tomasz Szaj sędzia Agnieszka Tarasiuk – Tkaczuk

53 (...)

54 1. (...)

55 2. (...)

56 3. (...)

57 (...)