Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2013 r., II C 1693/10

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2013 r., II C 1693/10

Tekst

1 Sygn. akt II C 1693/10

Uzasadnienie

2 W pozwie z dnia 20 grudnia 2010 r. Miejski Rzecznik Konsumentów w W. Reprezentant Grupy wniósł o ustalenie, że pozwany (...) Bank Spółka Akcyjna z siedzibą w W. Oddział Bankowości Detalicznej z siedzibą w Ł. ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą wobec konsumentów określonych w postanowieniu o ustaleniu składu grupy, wynikającą z nienależytego wykonywania umów zawartych z konsumentami, polegającego na pobieraniu w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 28 lutego 2010 r. od każdego z konsumentów wyższych kwot tytułem oprocentowania kredytu, niż pobierałby, gdyby wykonywał swoje zobowiązanie w sposób należyty, co doprowadziło do powstania szkody u każdego z konsumentów. W pozwie zawarto wniosek o zasądzenie na rzecz członków grupy kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według zestawienia, złożonego po wydaniu przez Sąd postanowienia co do składu grupy.

3 Powód wskazał, że w latach 2005-2006 pozwany zawarł z członkami grupy umowy o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych, waloryzowane kursem franka szwajcarskiego (CHF). Wszystkie umowy zawarto w oparciu o analogiczny wzorzec umowny, w tym co do ustalania wysokości zmiennego oprocentowania kredytu. Kwestionowane postanowienie znalazło się w § 10 ust. 2 lub § 11 ust. 2 zawartych umów i brzmiało: „Zmiana wysokości oprocentowania kredytu może nastąpić w przypadku zmiany stopy referencyjnej określonej dla danej waluty oraz zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w Unii Europejskiej), którego waluta jest podstawą waloryzacji.” Na przełomie 2008 i 2009 r. pozwany, pomimo spełnienia się przesłanek faktycznych, nakazujących redukcję oprocentowania (były to przesłanki analogiczne do tych, jakie we wcześniejszym okresie, do końca 2008 r. stanowiły podstawę regularnego podnoszenia oprocentowania kredytów) nie obniżył oprocentowania kredytów. Stanowiło to w świetle art. 471 k.c. naruszenie obowiązków obligacyjnych, które doprowadziło do powstania szkód w majątkach członków grupy, polegających na pobraniu przez pozwanego zawyżonych miesięcznych rat kredytów. Powód wyróżnił dwie sytuacje, w których możliwe jest ustalenie odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego:

4 1. wariant bazujący na stwierdzeniu, że obowiązkiem pozwanego było obniżać poziom oprocentowania, gdy obniżeniu ulegała wartość wskaźnika LIBOR 3M (CHF) o co najmniej 0.30 punktu procentowego (art. 65 i art. 385 § 2 k.c.),

5 2. wariant bazujący na stwierdzeniu, że powołana klauzula uniemożliwia jednoznaczne ustalenie obowiązków pozwanego wynikających z umowy, w konsekwencji czego należy dokonać kontroli postanowienia umownego na gruncie art. 385¹ § 1 k.c. oraz uznać na podstawie art. 385¹ § 2 k.c., że postanowienie to nie wiąże członków grupy. Oprocentowanie kredytu będzie zatem oprocentowaniem stałym, gdyż w pozostałym zakresie strony pozostaną związane umowami.

6 Powód opierając się na dotychczasowym sposobie wykonywania umów i korespondencji z bankiem zaprezentował interpretację spornej klauzuli, zgodnie z którą oprocentowanie w dniu zawarcia umowy składało się z dwóch składników: stałej marży należnej pozwanemu oraz aktualnego- na dzień zawarcia każdej umowy- poziomu składnika LIBOR 3M CHF. Każdorazowo zmiana oprocentowania miała być determinowana aktualnym poziomem składnika LIBOR 3M CHF. Wskaźnik LIBOR (London Interbank Offered Rate) to stopa procentowa depozytów oferowanych na rynku międzybankowym w Londynie, która jest ustalana codziennie. Zatem wysokość oprocentowania winna być determinowana poziomem LIBOR 3M CHF (podążać w górę, jak i w dół za jego aktualnym poziomem), o ile dochodzi do zmiany tego wskaźnika, co najmniej o 0.30 punktu procentowego.

7 W okresie od 1 września 2008 r. do 28 lutego 2010 r. wskaźnik LIBOR 3M CHF uległ obniżeniu o 2,49%, co zgodnie z umową - w okresie objętym pozwem - determinowało po stronie pozwanego konieczność analogicznego obniżenia oprocentowania udzielonych kredytów. W tym samym okresie, tj. od 1 września 2008 r. do 28 lutego 2010 r. pozwany obniżył oprocentowanie kredytów jedynie 0,40%. Pozwany pobierał zatem oprocentowanie zawyżone o 2,09%.

8 Powód wyróżnił dwie grupy umów zawartych przez pozwanego z członkami grupy: umowy tzw. „starego portfela” i umowy tzw. „nowego portfela” (dalej jako: „umowy starego/nowego portfela”. Umowy starego portfela to umowy bazujące na wzorcu umowy kredytu hipotecznego o zmiennej wysokości oprocentowania waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego, który został wycofany od dnia 1 września 2006 r. Przyczyną wycofania wzorca były zastrzeżenia Generalnego Inspektora Nadzoru Bankowego co do sposobu uregulowania przesłanek zmiany oprocentowania. Po dniu 1 września 2006 r. pozwany zawierał umowy nowego portfela, tj. umowy z wykorzystaniem wzorca odzwierciedlającego wprost przedstawiony mechanizm zmiany oprocentowania. Po 1 września 2006 r. pozwany proponował aneksowanie umów starego portfela poprzez przyznanie, że oprocentowanie składało się w istocie z dwóch składników: stałej marży +/- LIBOR 3M CHF. Większość klientów nie przyjęła propozycji podpisania aneksów, która narzucała znacznie większą wysokość stałej w całym okresie kredytu marży należnej bankowi.

9 Według powoda, nawet gdyby przyjąć, że wskaźnikiem determinującym wysokość udzielonych przez pozwanego kredytów winna być stopa referencyjna określana przez Narodowy Bank Szwajcarii, pozostaje aktualne twierdzenie powoda o nienależytym wykonaniu umowy. Pozwany nie dokonał bowiem redukcji oprocentowania uwzględniającego wielkość stóp procentowych, dokonanej w okresie objętym pozwem przez Narodowy Bank Szwajcarii. Z kolei wskaźnik w postaci „parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego” jest nieprecyzyjny, nie pozwala stwierdzić, o jakie parametry chodzi, co uniemożliwia ich weryfikację. Jedynym parametrem, na który powoływał się pozwany w toku wykonywania umów, a który był objęty konsensusem pomiędzy pozwanym a klientami, był wskaźnik LIBOR 3M CHF. Niejednoznaczne postanowienie umowne powinno być interpretowane na korzyść konsumenta, skutkiem czego należy odrzucić inne możliwości wykładni tego postanowienia.

10 Natomiast w przypadku uznania spornej klauzuli za abuzywną, zdaniem powoda, okaże się, że umowy nie przewidują mechanizmu zmiany oprocentowania. W takim razie, zdaniem powoda, w okresie objętym pozwem bank pobrał oprocentowanie zawyżone w stosunku do daty zawarcia umowy średnio o 1,1% od klientów (...) i o 1,45%- od klientów (...). Pobranie zawyżonych rat również doprowadziło do powstania szkody po stronie kredytobiorców. (pozew- k. 2-35)

11 W piśmie procesowym z dnia 17 stycznia 2011 r. powód uzupełniając twierdzenia zawarte w pozwie, wskazał, że w okresie od września 2008 r. do marca 2010 r. pozwany obniżył oprocentowanie kredytów członków grupy o 0, 4 % w odniesieniu do wszystkich swych klientów, a nie tylko klientów (...), jak wskazane było w pozwie. (pismo- k. 207-212)

12 W odpowiedzi na pozew z dnia 21 lutego 2011 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 3.006.000 zł. Merytorycznie podniósł, że przedstawiona przez powoda wykładnia umów kredytowych jest nieprawidłowa i niepełna. Rzekomy obowiązek obligacyjny, który opisuje powód został wywniedziony na skutek błędnej interpretacji umów. W rzeczywistości stosunek obligacyjny, powstały na skutek zawarcia umów kredytowych, miał inną treść niż zaprezentowana przez powoda, a umowy te były wykonywane w sposób właściwy. Zdaniem pozwanego, nieuzasadniona i niezgodna z regulacją kodeksu cywilnego, dotyczącą niedozwolonych postanowień umownych jest również alternatywna podstawa powództwa, tj. twierdzenie, że kwestionowana klauzula w świetle art. 385¹ k.c. nie wiąże konsumentów, a umowy będą w istocie umowami o oprocentowaniu stałym. Pozwany w pozostałym zakresie nie wdał się w spór wskazując, iż szczegółowe uzasadnienie wniosku o oddalenie powództwa zaprezentuje na dalszym etapie postępowania. (odpowiedź na pozew- k. 239-263)

13 W piśmie procesowym z dnia 30 marca 2011 r. pozwany wskazał dodatkowo, że okolicznością modyfikującą sytuację poszczególnych członków grupy jest fakt, iż od 1 września 2006 r. 165 osób wchodzących w skład grupy miało możliwość zawarcia umowy kredytowej w oparciu o wzorzec umowy starego portfela, który jest przedmiotem tego postępowania lub też o wzorzec nowego portfela, ustalający zmianę oprocentowania jedynie w oparciu o zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M CHF przy uwzględnieniu stałej marży. Pozwany podniósł, że wobec potrzeby udowodnienia sposobu rozumienia spornej klauzuli przez każdego z członków grupy, konieczne będzie przesłuchanie wszystkich członków grupy. (pismo- k. 510-530)

14 W piśmie procesowym z dnia 18 kwietnia 2011 r. powód podniósł, że z punktu widzenia zasadności powództwa irrelewantny jest sposób rozumienia spornej klauzuli umownej przez poszczególnych konsumentów. Umowy kredytowe zostały bowiem zawarte na bazie wzorca, tj. zapisu, na kształt i brzmienie którego żaden z członków grupy nie miał wpływu. W relacji konsument-przedsiębiorca zastosowanie obok art. 65 k.c. znajduje art. 385 § 2 k.c. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego powód wskazał, że w przypadku umów zawieranych z wykorzystaniem wzorców umownych nie jest w praktyce możliwe badanie zgodnego zamiaru stron. Możliwe jest natomiast ustalenie treści informacji przekazywanych przez bank konsumentom, czy sposobu wykonywania umów. Zdaniem powoda, wyłączona jest możliwość wykładni oświadczeń woli, prowadząca do nierównego traktowania członków grupy, pomimo zawarcia identycznych umów. Pozwany nie pytał członków grupy o sposób, w jaki rozumieją sporne zapisy umowy, nie wykonywał ich również stosownie do subiektywnego wyobrażenia konsumentów o treści zawartych umów. Pozwany wykonywał je w całości w oparciu o przyjęty przez siebie- identyczny dla wszystkich klientów umów starego portfela- sposób rozumienia przedmiotowego uregulowania umownego. (pismo- k. 552-564)

15 W uzasadnieniu postanowienia Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 września 2011 r., wydanego w sprawie I ACz 836/11 na skutek zażalenia pozwanego, wskazano, że jeżeli przyjąć, iż podstawę faktyczną pozwu stanowi jednakowy sposób interpretacji klauzuli umownej to nie ma potrzeby badania, jak każdy z członków grupy rozumiał jej treść. Określony, jednakowy sposób rozumienia tej klauzuli został przedstawiony w pozwie i stanowił podstawę wywiedzenia żądania ustalenia odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej, wynikającej z nienależytego wykonania umów kredytowych. (postanowienie z uzasadnieniem- k. 671-675)

16 W piśmie procesowym z dnia 7 marca 2012 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w maksymalnej wysokości, w odniesieniu do każdego członka grupy. Pozwany wskazał, że nieudowodnione jest twierdzenie powoda w zakresie uzyskania konsensusu między członkami grupy a pozwanym co do sposobu rozumienia spornej klauzuli. Powód w sposób nieuprawniony stosuje kombinowaną metodę wykładni, nie dokonując analizy woli stron i celu umowy w chwili jej zawarcia. Z treści kwestionowanego postanowienia umowy nie wynika, że oprocentowanie miało być kształtowane jedynie przez LIBOR 3M CHF i stałą marżę. Pozwany zaprzeczył twierdzeniu, że jego pracownicy składali zapewnienia członkom grupy co do takiego sposobu rozumienia spornej klauzuli. Członkowie grupy mieli natomiast możliwość zawarcia aneksów do umów starego portfela, zmieniających sposób ustalania wysokości oprocentowania i uzależniających go wyłącznie od wskaźnika LIBOR 3M CHF i stałej marży.

17 Ponadto, w ocenie pozwanego, pojęcia stopy referencyjnej i parametrów finansowych użyte w treści postanowienia są zdefiniowane w naukach ekonomicznych, mają charakter ostry i zamknięty. Zdaniem pozwanego, rozsądnie działający konsument miał możliwość wyliczenia wysokości oprocentowania po wystąpieniu zmiany któregoś z parametrów.

18 Z kolei nieuprawnione było obliczenie wysokości oprocentowania jedynie przy uwzględnieniu zmian LIBOR 3M CHF, który przestał być adekwatnym miernikiem wartości pieniądza. Bank bowiem pozyskiwał finansowanie we franku szwajcarskim na rynku międzybankowym i był narażony na ryzyko walutowe. W przypadku niekorzystnego dla banku ukształtowania się kursu CHF/PLN uzyskałby od spłacających kredyt mniej środków przeliczonych z franków szwajcarskich niż pierwotnie wypłacił w ramach kredytów udzielanych na wiele lat. Aby zneutralizować to ryzyko bank musiał uzyskać niezbędną walutę w formie pożyczek na rynku międzybankowym lub za pomocą innych instrumentów finansowych. W latach 2008-2010 w związku z kryzysem na rynkach finansowych nastąpił drastyczny wzrost kosztów nabycia instrumentów finansowych, zabezpieczających ryzyko walutowe pozwanego, w tym uzyskania finansowania na rynku międzybankowym, co było związane z odejściem przez instytucje finansowe od stopy referencyjnej LIBOR. Instytucje finansowe zaczęły stosować inne parametry rynku pieniężnego i kapitałowego w celu ustalenia rynkowej wartości pieniądza i innych instrumentów finansowych. Większe koszty uzyskania finansowania spowodowały, że bank dążąc do zachowania rentowności nie był w stanie obniżyć oprocentowania kredytów starego portfela pomimo obniżenia stopy LIBOR, do czego zresztą nie był zobowiązany w świetle treści kwestionowanej klauzuli. Zdaniem pozwanego, nie dopuścił się on nadużycia swojej pozycji i przewagi rynkowej i nie wykorzystał spornej klauzuli w celu osiągnięcia dodatkowych nieuzasadnionych zysków. Niezależnie od tego pozwany podniósł, że w okresie objętym pozwem dokonywał obniżenia oprocentowania dokładnie o taką wartość, o jaką spadał LIBOR 3M CHF. (pismo- k. 860-870)

19 W piśmie procesowym z dnia 11 kwietnia 2012 r. powód odniósł się do twierdzeń i zarzutów pozwanego, wskazując m.in., że dokonanie zmiany spornej klauzuli wynikało z interwencji organów nadzoru bankowego, a nie przygotowania nowej oferty dla klientów pozwanego. Ponadto, klienci zaciągając kredyty nie przyjęli na siebie ryzyka zapewnienia rentowności banku, a kalkulacja ryzyk biznesowych była rolą banku. Powód podniósł, że w okresie kryzysu na rynkach finansowych 2008-2010 wystąpił trend odwrotny niż ten, na ryzyko którego powołał się pozwany. W latach 2008-2010 wystąpiła korzystna dla banku tendencja, polegająca na tym, że złotówka skokowo osłabiła się wobec franka szwajcarskiego. Gwałtowny spadek LIBOR nastąpił pomiędzy wrześniem i październikiem 2008 r., stąd w okresie objętym pozwem musiało to niewątpliwie skutkować obniżeniem oprocentowania. (pismo- k. 879-894)

20 W piśmie procesowym z dnia 9 stycznia 2013 r. powód powołał się na wpisanie do rejestru niedozwolonych postanowień umownych klauzuli o treści zbliżonej do kwestionowanego postanowienia umowy (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie XVII AmC 285/11). Powód wskazał, że aktualnie zastosowanie w sprawie powinny znaleźć przepisy art. 385¹ § 1 i 2 k.c., wobec czego kwestionowane postanowienie umowne nie jest wiążące dla członków grupy. Wszystkie umowy, objęte powództwem zawierają identyczny zapis pochodzący ze stosowanego wzorca umownego, co świadczy o tym, że nie podlegał on negocjacjom. Sporne postanowienie, podobnie jak klauzula uznana za abuzywną w sprawie XVII AmC 285/11 ma charakter blankietowy. Jednocześnie kontrola postanowienia umownego w tej sprawie ma charakter konkretny, skutkiem czego strony są związane umowami w pozostałym zakresie. W wyniku zastosowania sankcji z art. 385¹ § 2 k.c. oprocentowanie kredytów nabiera charakteru oprocentowania stałego i wynosi tyle, ile wynika z postanowień poszczególnych umów. Nienależyte wykonywanie obowiązków umownych skutkowało nieprawidłowym określeniem wysokości oprocentowania kredytu oraz uszczupleniem majątku każdego z członków grupy o wartość zawyżenia. (pismo- k. 1099-1105)

21 W piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2013 r. pozwany wskazał, że jego ocenie, w odniesieniu do wykładni spornego postanowienia umowy nie ma zastosowania art. 65 k.c., zachodzi natomiast potrzeba analizy spornej klauzuli w odniesieniu do każdego członka grupy bez uproszczeń i uogólnień. Dopiero przy przyjęciu, że strony nie osiągnęły konsensusu aktualne jest przejście do drugiej fazy wykładni kombinowanej, uwzględniającej treść postanowienia umowy. Tymczasem pozwany nie interpretował klauzuli tak, jak członkowie grupy, a mianowicie w ten sposób, że zmiana wysokości oprocentowania zależy wyłącznie od wskaźnika LIBOR 3M CHF przy zastosowaniu stałej marży.

22 Jedną z okoliczności modyfikującą sytuację części członków grupy jest fakt, że 258 osób, wchodzących w skład grupy, które zawarły umowy po 1 września 2006 r. miało możliwość dokonania wyboru sposobu oprocentowania umowy w oparciu o wzorzec umowy starego lub nowego portfela. W umowach nowego portfela klauzula oprocentowania brzmi: „ Wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu wydania decyzji kredytowej ustalona została jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 2007-11-29 powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę (...) w wysokości 1,10%”. Brzmienie obu klauzul oprocentowania jest różne, a więc nieuprawnione jest twierdzenie, że ich treść była rozumiana tak samo zarówno co do umów starego, jak i nowego portfela. Klienci wybierali świadomie wzorzec umowy starego portfela, ponieważ pozwalał on uzyskać niższe oprocentowanie kredytu. Średnie oprocentowanie umów starego portfela wynosiło 2,84%, a nowego portfela- 3,1208%.

23 Ponadto, grupa 45 konsumentów indywidualnie negocjowała z bankiem wysokość oprocentowania oraz prowizji. Pozwany wskazał, że przedmiotem negocjacji był m.in. mechanizm zmian wysokości oprocentowania. Z kolei grupa 412 członków grupy zawarła umowy za pośrednictwem agencji doradczych, m.in. E. i O., wybierając spośród wielu ofertę przedstawioną przez pozwanego. Pośrednicy informowali członków grupy o sposobie dokonywania zmian oprocentowania, nie można więc twierdzić, że rozumieli oni klauzulę inaczej, niż zostało to wyrażone w jej treści. Klienci wybrali ofertę pozwanego, pomimo że należała ona do nielicznych ofert, przewidujących oprocentowanie „ustalane decyzją zarządu”, a nie tylko w oparciu o LIBOR i stałą marżę.

24 Pozwany powołując się na opinię prywatną wskazał, że sformułowania użyte w treści spornej klauzuli są jednoznaczne, ponieważ są zdefiniowane na gruncie nauk ekonomicznych, a wobec tego są w pełni weryfikowalne i publicznie dostępne. Nawet jednak uznanie ich za niejednoznaczne nie upoważnia do utożsamienia na podstawie art. 385 § 2 k.c. pojęć stopy referencyjnej, LIBOR 3M CHF, parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego oraz marży. Nie jest również zasadne zaliczanie klauzuli do klauzul abuzywnych w rozumieniu art. 385¹ k.c.

25 W dalszej kolejności pozwany powołał się na konieczność pozyskania środków, aby sfinansować akcję kredytową. Źródłami finansowania są depozyty gospodarstw domowych i przedsiębiorstw, finansowanie przez spółki-matki, kapitały z rezerw i kredyty zaciągane na rynku międzybankowym. Pozyskanie pieniądza na rynku wiąże się dla banku z koniecznością zapłacenia marży, podobnie jak uzyskanie kredytu przez konsumenta wiąże się z zapłatą marży. Ponieważ akcję kredytową prowadzono w walucie obcej (frank szwajcarski), konieczne było pozyskanie tej waluty na rynku finansowym (tzw. hedging naturalny), a następnie przewalutowanie środków na złote polskie. Jednakże koszt pozyskania pieniądza zależy nie tylko od stopy LIBOR 3M CHF, ale też kosztów operacji na instrumentach pochodnych (FX Swap lub Cross Currency Basis Swap- wycena swapów) lub kosztów kredytów. Dla pozwanego wyłącznym źródłem finansowania był akcjonariusz większościowy C., który co 2-3 lata udzielał pozwanemu pożyczek we franku szwajcarskim, oprocentowanych według zmiennej stawki procentowej, ustalonej jako LIBOR CHF oraz marża wyliczona w oparciu o inne jeszcze czynniki. W okresie objętym pozwem pozwany zawarł z C. dwie umowy pożyczki na kwotę 1 miliard CHF każda, oprocentowane według stopy LIBOR 3M CHF i marży naliczanej w skali rocznej, a przy tym dwukrotnie wyższej niż marże w latach 2005-2007.

26 Zdaniem pozwanego, sam LIBOR jest nieadekwatnym miernikiem wartości pieniądza, a w latach 2008-2010 i kryzysu gospodarczego wystąpiło jego wyraźne niedoszacowanie. Mogło być to spowodowane manipulacjami stopą LIBOR przez banki. Jednakże obok stopy LIBOR istnieje szereg innych czynników, które mają wpływ na oprocentowanie kredytów, w tym co do kredytów walutowych- spread walutowy. Niewielkie obniżki wysokości oprocentowania w okresie objętym pozwem były spowodowane stałym wzrostem średniej marży, którą bank był obowiązany płacić instytucjom, udzielającym mu finansowania. Pozwany, dążąc do zachowania rentowności, płynności finansowej i zabezpieczenia interesów klientów nie był w stanie obniżyć oprocentowania kredytów starego portfela, pomimo obniżenia stopy LIBOR 3M CHF, co znajdowało również uzasadnienie w treści spornej klauzuli, dotyczącej oprocentowania, zawartej w umowach z członkami grupy. Sporne postanowienie umowne nie było więc sprzeczne z dobrymi obyczajami, ani nie naruszało rażąco interesów konsumentów.

27 Pozwany wskazał, iż nawet gdyby przyjąć, że klauzula budzi wątpliwości interpretacyjne, to celem pozwanego nie było wprowadzanie konsumentów w błąd. Pozwany zgłosił również zarzut z art. 411 pkt 1 k.c. podnosząc, że członkowie grupy wiedzieli, iż spełniają świadczenia na rzecz banku na podstawie klauzuli abuzywnej i dlatego powinni byli zastrzec zwrot świadczenia nienależnego. (pismo - k. 12131-12199)

28 W piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2013 r. powód podniósł, że grupa 45 konsumentów, którą wskazał pozwany, nie miała możliwości negocjowania spornego zapisu umowy, określającego warunki zmiany wysokości oprocentowania. Stanowisko pozwanego o jednoznaczności spornej klauzuli jest natomiast nietrafne o tyle, że klauzula nie precyzuje, w jaki sposób i w jakim zakresie oprocentowanie winno ulec zmianie, stosownie do zmiany poszczególnych parametrów finansowych, nie precyzuje okresu, w jakim zmiana oprocentowania winna nastąpić wobec zmiany wartości parametru finansowego, ani nawet, czy oprocentowanie powinno, czy też jedynie może ulec zmianie. Pomijając sposób wykładni spornego postanowienia przedstawiony w pozwie, okazuje się, że jest ono tak ogólnikowe, iż nie można przypisać mu jakiegokolwiek precyzyjnego znaczenia bez spotkania się z zarzutem jednostronnej zmiany jego treści. Powód wskazał, że wielość i różna waga parametrów, jakie w ocenie pozwanego mają wpływ na wysokość oprocentowania, uniemożliwia weryfikację zmiany oprocentowania, jako wypadkowej zmian tych parametrów. Jednostronność decyzji pozwanego w tym zakresie uzasadnia również stwierdzenie, że sporna klauzula jest sprzeczna z dobrymi obyczajami.

29 Powód podniósł, że koszty finansowania akcji kredytowej nie są parametrami finansowymi rynku pieniężnego i kapitałowego, na które wskazywał pozwany. Pozwany nie uzależnił w treści umowy zmiany oprocentowania od kosztów finansowania, w tym kosztów pożyczania kapitału od spółki-matki. Powód wskazał, że nawet pozwany przedstawiając analizę zmiany parametrów finansowych oparł się tylko na dwóch z nich, tj. LIBOR i stawkach CDS, pomijając inne parametry. Zestawienie wziętych pod uwagę czynników prowadziło zresztą do wniosku, że ich wypadkowa („efekt netto”) była większa, niż rzeczywiste zmiany oprocentowania, wprowadzone przez pozwanego. Zmiany oprocentowania były ponadto dokonywane w różnym zakresie i w różnych terminach co do klientów (...) i (...). Powód podniósł, że brak możliwości weryfikacji zmiany oprocentowania kredytów wynika także stąd, iż konsumenci musieliby dysponować wiedzą o warunkach umów, jakie pozwany zawierał ze spółką-matką w celu pozyskania waluty. W rzeczywistości oprocentowanie było określane jednostronnie decyzją zarządu banku i nie było wypadkową zmiany nieokreślonych bliżej parametrów finansowych.

30 Z uwagi na fakt samodzielnego obliczania i pobierania rat przez pozwanego, konsumenci nie byli obowiązani zastrzegać prawa zwrotu świadczeń, gdyż w ten sposób dochodziło do powstania po ich stronie szkody, a nie świadczenia nienależnego. (pismo- k. 12657-12681)

31 Na poprzedzającym wyrokowanie terminie rozprawy w dniu 19 czerwca 2013 r. oraz w załączniku do protokołu powód sprecyzował wniosek o zasądzenie kosztów procesu w ten sposób, że wniósł o zasądzenie tych kosztów bezpośrednio na rzecz członków grupy według złożonego zestawienia, alternatywnie zaś zasądzenie kosztów na rzecz reprezentanta grupy również zgodnie ze złożonym zestawieniem. Pozwany wniósł o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych i oddalenie wniosku powoda o zasądzenie kosztów na rzecz każdego z członków grupy, podnosząc, że wynagrodzenie pełnomocnika powoda powinno zostać pokryte z kwoty zasądzonej na rzecz członków grupy. W zakresie zasady rozliczenia kosztów procesu pozwany odwołał się do sposobu ich rozliczenia w świetle rozstrzygnięcia o kaucji aktorycznej. (protokół elektroniczny: 00:26:55-00:29:35, 00:41:21-00:51:27, 01:04:00-01:08:50; protokół skrócony- k. 12744-12745; załącznik do protokołu- k. 12725-12742)

32 Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

33 Pozwany (...) Bank Spółka Akcyjna w W. Oddział Bankowości Detalicznej w Ł., posługujący się dalszymi oznaczeniami indywidualizującymi w postaci znaków towarowych (...) i (...), w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2003-2006 zawierał z konsumentami umowy o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych, waloryzowany kursem franka szwajcarskiego (CHF) i udzielany w tej walucie. Umowy przewidywały udzielenie kredytu za zapłatą prowizji i z rocznym oprocentowaniem, określanym na dzień zawarcia umowy, klauzulę zmiany oprocentowania, zamieszczoną w § 10 ust. 2 umowy (zarówno w przypadku części umów zawieranych z (...), jak i części umów z (...)), § 11 ust. 2 (w przypadku części umów zawieranych z (...) oraz części umów zawieranych z (...)). Postanowienie umowne, przewidujące zmianę oprocentowania, zawarte w powołanych jednostkach redakcyjnych każdej z umów posiadało następujące brzmienie:

34 „Zmiana wysokości oprocentowania Kredytu może nastąpić w przypadku zmiany stopy referencyjnej, określonej dla danej waluty oraz zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w Unii Europejskiej), którego waluta jest podstawą waloryzacji”.

35 W świetle treści umów, zmiana wysokości oprocentowania dokonana zgodnie z określonymi w nich zasadami nie stanowiła zmiany umowy (§ 10 ust. 5 lub § 11 ust. 5 umów). O każdej zmianie oprocentowania bank miał zawiadamiać kredytobiorcę i poręczycieli na piśmie. Informacja na temat obowiązującego oprocentowania kredytu miała być podawana również do wiadomości w każdym przypadku na stronach internetowych banku. Niekiedy przewidziano także przekazanie informacji na terenie placówek banku. Informację o wysokości rat kapitałowo-odsetkowych po zmianie oprocentowania kredytobiorca mógł uzyskać za pośrednictwem (...) ((...)) oraz sieci Internet. Bank miał sporządzić i wysłać harmonogram spłat określający nową wysokość rat spłaty kredytu (§ 10 ust. 3 lub § 11 ust. 3 umów).

36 Na podstawie podpisanych umów kredytobiorcy zlecali i upoważniali bank do pobierania środków pieniężnych na spłatę kapitału oraz odsetek z tytułu udzielonego kredytu z rachunku (...)) na podstawie nieodwoływalnego przez czas trwania umowy zlecenia przelewu. Kredytobiorcy obowiązani byli do zapewnienia na rachunkach i w terminach zawartych w harmonogramie spłat, środków odpowiadających wysokości wymagalnej raty kapitału i odsetek (§ 6 i §13B lub § 6 i § 12B umów z (...), § 6 i § 12 lub 13 umów z (...)). Umowy zawierały także oświadczenia kredytobiorców o dobrowolnym poddaniu się egzekucji do wysokości określonych kwot obejmujących, kwotę długu z odsetkami, kosztami sądowymi oraz wszelkimi innymi kosztami i wydatkami, niezbędnymi do celowego dochodzenia praw banku. Bank był również uprawniony do wystąpienia o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, najpóźniej w terminie trzech lat od rozwiązania umowy. (bezsporne; zarządzenie prezesa zarządu (...) Banku- k. 274-279).

37 Umowy o kredyt hipoteczny waloryzowany kursem CHF, zawierające powyższe postanowienia i w tym zakresie nie podlegające aneksowaniu w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 28 lutego 2010 r. zawarły z pozwanym następujące osoby fizyczne będące członkami grupy:

38 1. A. Ż. (1) (obecnie A. A. (1)) – umowa zawarta (...) w dniu 6 lipca 2006 r. (umowa- k. 5421-5424),

39 2. J. A. – umowa z (...)z 26 września 2005 r. (umowa- k. 7223-7227),

40 3. M. A. (1)

41 4. A. A. (2) – umowa z (...) z 12 listopada 2004 r. (umowa- k. 2530-2534),

42 5. B. A. (1),

43 6. M. A. (2),

44 7. M. A. (3) – umowa z (...) z 8 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 2535-2539),

45 8. A. A. (3),

46 9. B. A. (2) – umowa z (...) z 2 grudnia 2004 r. (umowa- k. 388-396, k. 2540-2544),

47 10. M. S. (1),

48 11. K. B. (1) – umowa z (...) z 25 października 2004 r. (umowa- k. 2545-2550),

49 12. M. B. (1) – umowa (...) z 28 czerwca 2006 r. (umowa- k. 2551-2555),

50 13. K. B. (2),

51 14. J. B. (1) – umowa z (...) z 30 maja 2006 r. (umowa- k. 2557-2562),

52 15. V. B.,

53 16. R. B. (1) – umowa z (...) z 8 lipca 2005 r. (umowa- k. 8528-8539),

54 17. M. B. (2),

55 18. P. B. (1) – umowa z (...) z 27 października 2006 r. (umowa- k. 2563-2568 w zw. z k. 2568v-2569),

56 19. J. B. (2),

57 20. E. B. (1) – umowa z (...) z 24 lipca 2006 r. (umowa- k. 2570-2574),

58 21. M. B. (3),

59 22. B. B. (1) – umowa z (...) z 27 stycznia 2006 r. (umowa- k. 2575-2578),

60 23. S. B. (1),

61 24. B. B. (2) – umowa z (...) z 28 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 2579-2583),

62 25. S. B.,

63 26. M. B. (4) – umowa z (...) z 1 marca 2005 r. (umowa- k. 8558-8567),

64 27. M. B. (5),

65 28. A. B. (1) – umowa z (...) z 27 marca 2006 r. (umowa- k. 2584-2588 w zw. z k. 2588v-2589),

66 29. B. B. (3) – umowa z (...) z 1 grudnia 2006 r. (umowa- k. 8584-8592),

67 30. A. J. (1) – umowa z(...)z 16 maja 2006 r. (umowa- k. 8609-8617),

68 31. M. B. (6) – umowy z (...) z 30 kwietnia 2004 r. (umowy o kredyt i pożyczkę hipoteczną- k. 398-406, 2590-2594/2599-2603, 2595-2598/2604-2611),

69 32. R. B. (2),

70 33. I. B. (1) – umowa z (...) z 26 lipca 2006 r. (umowa- k. 2612-2616),

71 34. R. B. (3),

72 35. R. B. (4) – umowa z (...) z 10 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 8626-8635),

73 36. D. B. (1),

74 37. B. B. (4) – umowa z (...) z 28 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 2617-2621),

75 38. S. B. (2) – umowa z (...) z 27 marca 2006 r. (umowa- k. 2622-2626),

76 39. H. B. (1) – umowa z (...) z 15 maja 2006 r. (umowa- k. 8654-8673),

77 40. M. B. (7) – umowa z (...) z 7 czerwca 2006 r. (umowa- k. 8690-8698),

78 41. G. B. (1) – umowa z(...)z 19 lipca 2006 r. (umowa- k. 2627-2632),

79 42. A. B. (2),

80 43. A. B. (3) – umowa z (...) z 14 lipca 2006 r. (umowa- k. 2633-2637),

81 44. J. B. (3),

82 45. P. B. (2) – umowa z (...) z 8 marca 2006 r. (umowa- k. 7683-7688),

83 46. R. B. (5),

84 47. K. B. (3) – umowa z (...) z 19 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 8676-8687),

85 48. A. B. (4),

86 49. L. B. (1) – umowa z(...)z 22 czerwca 2006 r. (umowa- k. 2638-2643 w zw. z k. 2643v-2644),

87 50. T. B. (1),

88 51. B. B. (5) – umowy z (...) z 25 kwietnia 2006 r. i 14 października 2006 r. (umowy- k. 2645-2649, 2649v-2654),

89 52. D. B. (2) (obecnie D. D. (1)) – umowa z (...) z 4 lipca 2006 r. (umowa- k. 2655-2659),

90 53. G. B. (2),

91 54. H. B. (2),

92 55. W. B. – umowa z (...)z 6 lipca 2006 r. (umowa- k. 2660-2664),

93 56. K. B. (4),

94 57. D. B. (3) – umowa z (...) z 28 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 2665-2668),

95 58. M. B. (8),

96 59. J. B. (4) – umowa z (...) z 12 pazdziernika 2006 r. (umowa- k. 8717-8727),

97 60. M. B. (9),

98 61. A. B. (5) – umowa z (...)z 12 maja 2006 r. (umowa- k. 2669-2674),

99 62. S. B. (3) – umowa z (...) z 7 września 2006 r. (umowa- k. 2675-2883,

100 63. P. B. (3) – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 2684-2689),

101 64. K. B. (5),

102 65. D. B. (4) – umowa z (...) z 12 stycznia 2006 r. (umowa- k. 7959-7963),

103 66. I. B. (2) – umowa z (...) z 21 marca 2006 r. (umowa- k. 8735-8743),

104 67. M. B. (10) – umowa z (...) z 29 marca 2006 r. (umowa- k. 2690-2694),

105 68. M. B. (11),

106 69. M. B. (12) – umowa z (...)z 8 czerwca 2006 r. (umowa- k. 7964-7968),

107 70. B. B. (6) – umowa z (...) z 12 maja 2006 r. (umowa- k. 2695-2699),

108 71. R. B. (6),

109 72. S. B. (4) – umowa z (...) z 13 października 2005 r. (umowa- k. 2700-2709),

110 73. A. B. (6) – umowa z (...) z 6 października 2005 r. (umowa- k. 2710-2716),

111 74. D. B. (5),

112 75. B. K. (1) – umowa z(...)z 12 maja 2006 r. (umowa- k. 2717-2721),

113 76. K. B. (6),

114 77. Z. B.,

115 78. B. B. (7) – umowa z (...) z 1 lutego 2006 r. (umowa- k. 2722-2726/2729-2733 w zw. z k. 2727-2728),

116 79. R. B. (7),

117 80. I. B. (3) – umowa z (...) z 31 maja 2006 r. (umowa- k. 2734-2743),

118 81. M. B. (13),

119 82. M. U. (1) (obecnie M. B. (14)) – umowz z (...) z 13 marca 2006 r. (umowa- k. 2744-2748),

120 83. M. B. (15) – umowa z (...) z 25 lipca 2006 r. (umowa- k. 2749-2753),

121 84. O. B.,

122 85. A. B. (7) – umowa z (...) z 21 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 2754-2758),

123 86. J. B.,

124 87. M. B. (16) – umowa z (...) z 24 lutego 2006 r. (umowa- k. 2759-2763),

125 88. J. B. (5),

126 89. M. B. (17) – umowa z (...) z 27 września 2006 r. (umowa- k. 7969-7974),

127 90. S. B. (5),

128 91. J. B. (6),

129 92. P. B. (4) – umowa z (...) z 22 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8802-8812),

130 93. M. B. (18) – umowa z (...) z 10 sierpnia 2005 r. (umowa- k. 2764-2769,

131 94. K. B. (7),

132 95. S. B. (6) – umowa z (...)z 28 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 2770-2773),

133 96. P. B. (5),

134 97. L. B. (2) – umowy z (...) z 9 maja i 14 sierpnia 2006 r. (umowy- k. 7689-7694, 7695-7699),

135 98. R. B. (8) – umowa z(...)z 14 września 2006 r. (umowa- k. 2774-2778 w zw. z k. 2779-2780),

136 99. A. B. (8),

137 100. D. B. (6),

138 101. M. B. (19) (obecnie M. F. (1)) – umowa z (...) z 23 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8752-8758),

139 102. P. B. (6),

140 103. A. B. (9) – umowa z (...)z 23 września 2004 r. (umowa- k. 2781-2786 w zw. z k. 2786v-2787),

141 104. T. B. (2) – umowa z (...) z 8 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8765-8771),

142 105. A. B. (10) – umowa z(...)z 22 września 2006 r. (umowa- k. 8776-8781),

143 106. P. C. (1) – umowa z (...) z 30 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8820-8836),

144 107. K. C. (1) – umowa z (...) z 25 maja 2006 r. (umowa- k. 2788-2793),

145 108. A. C. (1) – umowa z (...) z 17 listopada 2004 r. (umowa- k. 7700-7714),

146 109. G. C. (1),

147 110. A. C. (2) – umowa z (...) z 30 października 2006 r. (umowa- k. 2794-2797),

148 111. C. C. – umowa z (...) z 27 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 2798-2802),

149 112. L. C.,

150 113. A. C. (3),

151 114. G. C. (2) – umowa z (...) z 21 listopada 2006 r. (umowa- k. 2803-2807),

152 115. A. C. (4),

153 116. S. C. (1) – umowa z (...)z 5 lipca 2006 r. (umowa- k. 8163-8168),

154 117. T. C. (1) – umowa z (...) z 17 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 7228-7232),

155 118. K. C. (2) – umowa z (...) z 11 sierpnia 2005 r. (umowa- k. 8840-8844),

156 119. R. C.,

157 120. A. C. (5) – umowa z (...) z 25 listopada 2005 r. (umowa- k. 2808-2813),

158 121. T. C. (2) – umowa z (...) z 14 września 2006 r. (umowa- k. 2814-2821),

159 122. A. J. (2) (obecnie A. J. (2)),

160 123. M. C. (1) – umowa z (...) z 29 maja 2006 r. (umowa- k. 2822-2826),

161 124. A. C. (6),

162 125. A. C. (7) – umowa z (...)z 21 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8864-8879),

163 126. S. C. (2),

164 127. B. C. (1) – umowa z (...)z 4 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8848-8852),

165 128. M. C. (2),

166 129. A. C. (8) – umowa z (...) z 26 maja 2006 r. (umowa- k. 2827-2831),

167 130. S. C. (3),

168 131. P. C. (2) – umowa z (...) z 21 września 2006 r. (umowa- k. 8897-8909),

169 132. D. C. – umowa z (...) z 27 marca 2006 r. (umowa- k. 2832-2836),

170 133. E. C.,

171 134. A. C. (9) – umowa z (...) z 23 marca 2005 r. (umowa- k. 2837-2843),

172 135. M. C. (3) – umowa z (...) z 25 maja 2006 r. (umowa- k. 7233-7238),

173 136. S. C. (4),

174 137. A. C. (10) – umowa z (...) z 24 marca 2006 r. (umowa- k. 2844-2850),

175 138. K. C. (3),

176 139. A. C. (11) – umowa z (...) z 10 lutego 2005 r. (umowa- k. 2851-2857),

177 140. A. C. (12),

178 141. K. K. (1) (obecnie K. C. (4)) – umowa z (...) z 19 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 8918-8926),

179 142. P. C. (3),

180 143. M. C. (4) – umowa z (...) z 29 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 2858-2862),

181 144. B. C. (2),

182 145. K. C. (5) – umowa z (...) z 13 października 2006 r. (umowa- k. 2863-2867),

183 146. P. Ć.,

184 147. J. Ć. – umowa z (...) z 27 lipca 2006 r. (umowa- k. 2868-2872),

185 148. L. D. – umowa z (...) z 20 października 2006 r. (umowa- k. 2873-2877),

186 149. M. D. (1),

187 150. S. D. (1) – umowa z (...) z 27 września 2006 r. (umowa- k. 2878-2882),

188 151. M. D. (2),

189 152. J. G. (1) – umowa z (...) z 24 lipca 2006 r. (umowa- k. 2886-2890 w zw. z k. 2891),

190 153. M. D. (3),

191 154. A. D. (1) – umowa z(...)z 4 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 7239-7243),

192 155. M. D. (4),

193 156. A. D. (2) – umowa z (...) z 13 czerwca 2006 r. (umowa- k. 2892-2896),

194 157. A. D. (3),

195 158. A. G. (1) – umowa z (...) z 11 marca 2005 r. (umowa- k. 2897-2901 w zw. z k. 2902-2908),

196 159. K. D. (1),

197 160. M. D. (5) – umowa z (...) z 22 marca 2006 r. (umowa- k. 2909-2914),

198 161. E. D. (1),

199 162. D. D. (2) – umowa z (...) z 16 września 2004 r. (umowa- k. 2915-2921),

200 163. A. D. (4),

201 164. M. D. (6) – umowa z (...) z 18 lipca 2006 r. (umowa- k. 2922-2927),

202 165. M. D. (7),

203 166. A. D. (5) – umowa z (...) z 27 października 2006 r. (umowa- k. 8937-8941),

204 167. K. D. (2),

205 168. E. D. (2) – umowa z (...) z 24 lipca 2006 r. (umowa- k. 2928-2930),

206 169. M. D. (8),

207 170. I. D. – umowa z (...) z 8 maja 2006 r. (umowa- k. 8947-8955),

208 171. M. D. (9) – umowa z (...) z 26 stycznia 2006 r. (umowa- k. 2931-2934),

209 172. M. D. (10),

210 173. M. D. (11) – umowa z (...) z 17 lipca 2006 r. (umowa- k. 8960-8966),

211 174. M. D. (12),

212 175. M. D. (13) – umowa z (...) z 20 grudnia 2004 r. (umowa- k. 8976-8981),

213 176. M. D. (14) – umowa z (...) z 25 lipca 2006 r. (umowa- k. 7715-7719),

214 177. M. D. (15) – umowa z (...) z 19 maja 2006 r. (umowa- k. 2935-2941),

215 178. M. D. (16) – umowa z (...) z 20 września 2005 r. (umowa- k. 2942-2945),

216 179. P. D. – umowa z (...) z 12 października 2006 r. (umowa- k. 2946-2951 w zw. z k. 2951v-2952),

217 180. R. D. (1),

218 181. K. D. (3) – umowa z (...) z 4 marca 2005 r. (umowa- k. 2953-2959 w zw. z k. 2960-2961),

219 182. M. D. (17),

220 183. K. D. (4) – umowa z (...) z 21 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8994-9005),

221 184. J. D. (1) – umowa z (...) z 10 lipca 2006 r. (umowa- k. 2962-2967),

222 185. S. D. (2) – umowa z (...) z 25 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 2968-2973),

223 186. T. D. (1),

224 187. D. D. (3) – umowa z (...) z 13 czerwca 2006 r. (umowa- k. 9014-9024),

225 188. D. D. (4),

226 189. M. D. (18) – umowa z (...) z 15 grudnia 2005 r. (umowa- k. 2975-2980),

227 190. M. D. (19),

228 191. M. D. (20) – umowa z (...) z 9 czerwca 2006 r. (umowa- k. 2981-2986),

229 192. T. D. (2),

230 193. J. D. (2) – umowa z (...) z 12 października 2006 r. (umowa- k. 9037-9047),

231 194. R. D. (2),

232 195. J. D. (3) – umowa z (...) z 23 grudnia 2005 r. (umowa- k. 9066-9073),

233 196. M. F. (2) – umowa z (...) z 13 lipca 2006 r. (umowa- k. 2987-2991),

234 197. E. F.,

235 198. K. F. (1) – umowa z (...) z 12 czerwca 2006 r. (umowa- k. 9083-9091),

236 199. K. F. (2) – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 9096-9100),

237 200. B. F. (1),

238 201. K. F. (3) – umowy z (...) z 29 marca i 28 września 2005 r. (umowa- k. 9113-9121, 9122-9135),

239 202. A. F.,

240 203. L. F. – umowa z (...) z 13 stycznia 2006 r. (umowa- k. 9141-9148),

241 204. S. K. (1) (obecnie S. F.) – umowa z (...) z 31 lipca 2006 r. (umowa- k. 2992-2997),

242 205. K. F. (4) – umowa z (...) z 28 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 2998-3002),

243 206. M. F. (3),

244 207. M. F. (4) – umowy z (...) z 21 lipca 2003 r. i 21 lipca 2006 r. (umowy- k. 9156-9168, 9169-9177),

245 208. P. F. – umowa z (...) z 14 września 2006 r. (umowa- k. 9214-9224),

246 209. M. F. (5) – umowa z (...) z 8 października 2003 r. (umowa- k. 3003-3008),

247 210. R. F. (1) – umowa z (...) z 18 października 2006 r. (umowa- k. 9191-9207),

248 211. R. F. (2),

249 212. D. F. – umowa z (...) z 7 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3009-3013),

250 213. B. F. (2),

251 214. Z. K. (1) (obecnie Z. F.) – umowa z (...) z 20 października 2006 r. (umowa- k. 9233-9244 w zw. z k. 9232),

252 215. R. F. (3) – umowa z (...) z 19 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3014-3018),

253 216. T. G. (1),

254 217. D. G. (1) – umowa z (...) z 19 października 2005 r. (umowa- k. 3019-3023),

255 218. M. G. (1),

256 219. B. G. (1) – umowa z (...) z 25 września 2006 r. (umowa- k. 3024-3029),

257 220. A. G. (2) – umowa z (...) z 8 listopada 2006 r. (umowa- k. 3030-3036),

258 221. W. G. (1),

259 222. E. P. (1) – umowa z (...) z 2 lutego 2006 r. (umowa- k. 9251-9265),

260 223. M. G. (2),

261 224. M. M. (1) – umowa z (...) z 6 czerwca 2006 r. (umowa- k. 9271-9285),

262 225. J. G. (2) – umowa z (...) z 19 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 9289-9296),

263 226. A. G. (3),

264 227. P. G. (1) – umowa z (...) z 10 listopada 2006 r. (umowa- k. 3037-3044),

265 228. M. G. (3),

266 229. A. G. (4) – umowa z (...) z 29 czerwca 2006 r. (umowa- k. 9304-9313),

267 230. K. G. (1) – umowa z (...) z 9 listopada 2006 r. (umowa- k. 8178-8182),

268 231. A. K. (1) (obecnie A. G. (5)),

269 232. M. G. (4) – umowa z (...) z 10 lipca 2006 r. (umowa- k. 3045-3049),

270 233. Ł. G. (1),

271 234. M. G. (5) – umowa z (...) z 8 grudnia 2005 r. (umowa- k. 3050-3055),

272 235. W. G. (2) – umowa z (...) z 30 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 9327-9331),

273 236. S. G. (1),

274 237. W. G. (3) – umowa z (...) z 28 lipca 2006 r. (umowa- k. 3057-3066),

275 238. Ł. G. (2) – umowa z (...) z 30 grudnia 2005 r. (umowa- k. 7975-7989),

276 239. C. G.,

277 240. S. G. (2) – umowa z (...) z 3 marca 2006 r. (umowa- k. 3067-3070),

278 241. T. G. (2),

279 242. B. G. (2) – umowa z (...) z 14 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3071-3075),

280 243. G. G. (1) – umowa z (...) z 22 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3076-3087),

281 244. G. G. (2),

282 245. B. G. (3) – umowa z (...) z 9 maja 2006 r. (umowa- k. 3088-3093),

283 246. M. G. (6),

284 247. A. G. (6) – umowa z (...) z 7 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 7244-7248),

285 248. B. G. (4),

286 249. M. G. (7) – umowa z (...) z 22 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3097-3103),

287 250. B. G. (5) – umowa z (...) z 14 lipca 2006 r. (umowa- k. 8186-8190),

288 251. J. G. (3),

289 252. I. G. (1) – umowa z (...) z 2 października 2006 r. (umowa- k. 3105-3109),

290 253. A. G. (7),

291 254. W. G. (4) – umowa z (...) z 22 grudnia 2004 r. (umowa- k. 3110-3116),

292 255. A. G. (8) – umowa z (...) z 25 lipca 2006 r. (umowa- k. 3117-3122),

293 256. T. G. (3) – umowa z (...) z 30 sierpnia 2004 r. (umowa- k. 7249-7255),

294 257. E. G. (1),

295 258. G. G. (3) – umowa z (...) z 26 maja 2006 r. (umowa- k. 9348-9360),

296 259. M. G. (8),

297 260. D. G. (2) – umowa z (...) z 25 lipca 2006 r. (umowa- k. 3123-3128),

298 261. M. G. (9) – umowa z (...) z 15 lutego 2006 r. (umowa- k. 3129-3133),

299 262. I. S. (1) (obecnie I. G. (2)) – umowa z (...) z 22 października 2004 r. (umowa- k. 9364-9372),

300 263. P. G. (2),

301 264. A. G. (9) – umowa z (...) z 31 marca 2006 r. (umowa- k. 3134-3139),

302 265. A. G. (10) – umowa z (...) z 20 marca 2006 r. (umowa- k. 9377-9391),

303 266. R. G. (1),

304 267. M. G. (10) – umowa z (...) z 23 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3140-3144),

305 268. A. G. (11) – umowa z (...) z 30 maja 2006 r. (umowa- k. 7990-7993),

306 269. M. G. (11) – umowa z (...) z 18 maja 2006 r. (umowa- k. 7994-7997),

307 270. D. G. (3),

308 271. A. P. (1) (obecnie A. G. (12)) – umowa z (...) z 13 czerwca 2006 r. (umowa- k. 9408-9415),

309 272. A. G. (13) – umowa z (...) z 23 maja 2006 r. (umowa- k. 3145-3149),

310 273. D. G. (4) – umowa z (...) z 27 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 9418-9436),

311 274. P. G. (3),

312 275. M. G. (12) – umowa z (...) z 28 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3150-3154),

313 276. M. G. (13) – umowa z (...) z 31 stycznia 2006 r. (umowa- k. 3166-3169),

314 277. W. G. (5) – umowa z (...) z 15 listopada 2005 r. (umowa- k. 7256-7260),

315 278. W. G. (6),

316 279. A. G. (14) – umowa z (...) z 27 stycznia 2006 r. (umowa- k. 3155-3165),

317 280. A. G. (12) (obecnie A. O. (1)) – umowa z (...) z 10 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 9449-9457),

318 281. M. G. (14),

319 282. K. G. (2) (obecnie K. L. (1)) – umowa z (...) z 11 maja 2006 r. (umowa- k. 9476-9489),

320 283. J. G. (4) – umowa z (...) z 12 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3170-3174),

321 284. M. G. (15) – umowa z (...) z 5 stycznia 2006 r. (umowa- k. 3175-3180),

322 285. R. G. (2),

323 286. K. G. (3) – umowa z (...) z 8 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3181-3185),

324 287. E. G. (2),

325 288. P. G. (4) – umowa z (...) z 18 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8209-8217),

326 289. E. G. (3),

327 290. M. G. (16) – umowa z (...) z 20 lipca 2006 r. (umowa- k. 3186-3189),

328 291. R. G. (1),

329 292. D. D. (5) – umowa z (...) z 10 lipca 2006 r. (umowa- k. 3190-3196),

330 293. A. G. (15),

331 294. A. G. (16) – umowa z (...) z 13 września 2005 r. (umowa- k. 3197-3201),

332 295. D. G. (5) – umowa z (...) z 22 maja 2006 r. (umowa- k. 3202-3207),

333 296. S. G. (3),

334 297. D. G. (6) – umowa z (...) z 28 lipca 2006 r. (umowa- k. 9495-9503),

335 298. M. G. (17),

336 299. I. G. (3) – umowa z (...) z 30 grudnia 2005 r. (umowa- k. 3209-3213),

337 300. K. G. (4),

338 301. D. G. (7) – umowa z (...) z 8 maja 2006 r. (umowa- k. 9510-9514)

339 302. J. G. (5) – umowa z (...) z 15 listopada 2007 r. (umowa- k. 3214-3219),

340 303. M. G. (18) – umowa z (...) z 16 lutego 2006 r. (umowa- k. 3220-3227),

341 304. K. G. (5) – umowa z (...) z 2 października 2006 r. (umowa- k. 7720-7724),

342 305. W. G. (7),

343 306. M. G. (19) – umowa z (...) z 23 maja 2006 r. (umowa- k. 7998-8004),

344 307. R. G. (3),

345 308. K. G. (6) – umowa z (...) z 7 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3228-3232/3233-3242),

346 309. K. G. (7) – umowa z (...) z 21 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3243-3247),

347 310. K. G. (8),

348 311. S. G. (4) – umowa z (...) z 31 lipca 2006 r. (umowa- k. 9530-9538),

349 312. P. G. (5) – umowa z (...) z 6 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 8194-8198),

350 313. I. H. – umowa z (...) z 25 września 2006 r. (umowa- k. 7261-7268),

351 314. E. H.,

352 315. W. H. (1) – umowa z (...) z 13 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3248-3252),

353 316. J. H.,

354 317. K. H. – umowa z (...) z 14 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3254-3259),

355 318. T. H.,

356 319. W. H. (2) – umowa z (...) z 28 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3260-3264),

357 320. M. H. (1) – umowa z (...) z 7 lipca 2006 r. (umowa- k. 9554-9559),

358 321. A. H. – umowa z (...) z 22 września 2006 r. (umowa- k. 3260-3270),

359 322. P. H. – umowa z (...) z 29 maja 2006 r. (umowa- k. 3271-3277),

360 323. Ł. H.,

361 324. M. H. (2) – umowa z (...) z 13 października 2006 r. (umowa- k. 3283-3287),

362 325. A. P. (2) (obecnie A. I. (1)),

363 326. A. I. (2) – umowa z (...) z 14 listopada 2006 r. (umowa- k. 7269-7275),

364 327. J. J. (1) – umowa z (...) z 28 listopada 2006 r. (umowa- k. 9576-9593)

365 328. A. J. (3),

366 329. R. J. (1) – umowa z (...) z 5 lipca 2005 r. (umowa- k. 3288-3293),

367 330. M. J. (1) (obecnie M. K. (1)) – umowa z (...) z 19 września 2006 r. (umowa- k. 3294-3298),

368 331. G. J. (1),

369 332. M. J. (2) – umowa z (...) z 8 marca 2006 r. (umowa- k. 9600-9604),

370 333. M. J. (3) – umowa z (...) z 29 marca 2006 r. (umowa- k. 3299-3303),

371 334. T. J. (1) (dawniej L. J.),

372 335. A. J. (4) – umowa z (...) z 20 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 9616-9620 w zw. z k. 9615),

373 336. R. J. (2) – umowa z (...) z 26 września 2006 r. (umowa- k. 3304-3307),

374 337. A. J. (5),

375 338. D. J. (1) – umowa z (...) z 13 października 2004 r. (umowa- k. 3308-3314),

376 339. R. J. (3) – umowa z (...) z 23 maja 2005 r. (umowa- k. 3315-3319),

377 340. J. J. (2),

378 341. M. A. (4) – umowa z (...) z 11 września 2006 r. (umowa- k. 7727-7733),

379 342. A. J. (6),

380 343. W. K. (1) – umowa z (...) z 2 maja 2006 r. (umowa- k. 7305-7309),

381 344. A. J. (7),

382 345. A. S. (1) (obecnie A. J. (8)) – umowa z (...) z 13 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 9641-9646),

383 346. P. J. (1),

384 347. E. J. (1) – umowa z (...) z 6 października 2006 r. (umowa- k. 9653-9661),

385 348. J. J. (3) – umowa z (...) z 4 lipca 2006 r. (umowa- k. 9665-9672),

386 349. A. J. (9) – umowa z (...) z 1 lipca 2005 r. (umowa- k. 3320-3324),

387 350. M. J. (4) – umowa z (...) z 20 lutego 2006 r. (umowa- k. 9678-9683),

388 351. A. J. (10),

389 352. G. J. (2),

390 353. K. J. – umowa z (...) z 15 listopada 2006 r. (umowa- k. 8225-8229),

391 354. M. J. (5) – umowa z (...) z 18 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3325-3329),

392 355. D. J. (2),

393 356. U. J. – umowa z (...) z 1 października 2004 r. (umowa- k. 7276-7280, 7281-7285),

394 357. M. J. (6),

395 358. P. J. (2) – umowa z (...) z 31 marca 2006 r. (umowa- k. 3330-3333),

396 359. A. J. (11),

397 360. T. J. (2) – umowa z (...) z 14 września 2006 r. (umowa- k. 9689-9696),

398 361. K. S. (1),

399 362. E. J. (2) – umowa z (...) z 25 stycznia 2006 r. (umowa- k. 3334-3340),

400 363. R. J. (4),

401 364. P. J. (3) – umowa z (...) z 5 lipca 2006 r. (umowa- k. 8005-8009),

402 365. P. J. (4),

403 366. B. J. – umowa z (...) z 22 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8236-8242),

404 367. P. K. (1),

405 368. B. K. (2) – umowy z (...) z 14 czerwca, 10 i 14 sierpnia oraz 27 października 2006 r. (umowy- k. 9716-9724, 9725-9732, 9733-9741, 9742-9750)

406 369. R. K. (1) – umowa z (...) z 22 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3341-3346),

407 370. J. K. (1),

408 371. M. K. (2) – umowa z (...) z 10 marca 2006 r. (umowa- k. 9811-9819),

409 372. I. K. (1),

410 373. B. K. (3) – umowa z (...) z 19 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3347-3351),

411 374. S. K. (2),

412 375. P. K. (2) – umowa z (...) z 6 marca 2006 r. (umowa- k. 9836-9840),

413 376. K. K. (2),

414 377. A. K. (2) – umowa z (...) z 10 marca 2006 r. (umowa- k. 3352-3357),

415 378. P. K. (3),

416 379. B. K. (4) (obecnie B. K. (5)) – umowa z (...) z 8 września 2006 r. (umowa- k. 7286-7291),

417 380. J. K. (2) – umowa z (...) z 6 lutego 2006 r. (umowa- k. 3358-3363),

418 381. E. K. (1),

419 382. A. M. (1) – umowa z (...) z 25 lipca 2006 r. (umowa- k. 9846-9851),

420 383. W. K. (2),

421 384. Z. K. (2) – umowa z (...) z 31 maja 2006 r. (umowa- k. 8248-8255),

422 385. W. K. (3),

423 386. M. K. (3)- umowa z (...) z 26 października 2006 r. (umowa- k. 3364-3368),

424 387. J. K. (3),

425 388. M. K. (4) – umowa z (...) z 20 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3369-3373),

426 389. A. K. (3),

427 390. A. K. (4) – umowa z (...) z 21 marca 2005 r. (umowa- k. 3374-3378),

428 391. M. K. (5) – umowa (...) z 29 września 2006 r. (umowa- k. 3379-3383),

429 392. M. K. (6),

430 393. E. K. (2) – umowa z (...) z 31 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8261-8272),

431 394. K. K. (3),

432 395. M. K. (7) – umowa z (...) z 2 marca 2006 r. (umowa- k. 3383-3391),

433 396. W. K. (3) – umowa z (...) z 7 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3392-3396),

434 397. J. K. (4),

435 398. G. K. – umowa z (...) z 4 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 9857-9872),

436 399. T. K. (1) – umowa z (...) z 30 czerwca 2006 r. (umowa- k. 7292-7296),

437 400. K. K. (4),

438 401. M. K. (8) – umowa z (...) z 21 lipca 2006 r. (umowa- k. 3397-3403),

439 402. A. K. (5) – umowa z (...) z 31 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3404-3408),

440 403. K. K. (5) – umowa z (...) z 6 września 2006 r. (umowa- k. 3411-3415),

441 404. A. K. (6) – umowa z (...) z 25 lipca 2006 r. (umowa- k. 9876-9880),

442 405. M. K. (9) – umowa z (...) z 24 maja 2006 r. (umowa- k. 3416-3419),

443 406. P. K. (4),

444 407. A. R. (1) (obecnie A. K. (7)) – umowa z (...) z 23 grudnia 2005 r. (umowa- k. 9888-9897),

445 408. S. K. (3) – umowa z (...) z 4 września 2006 r. (umowa- k. 3420-3424),

446 409. J. K. (5),

447 410. A. S. (2) (obecnie A. K. (8)) – umowa z (...) z 9 września 2004 r. (umowa- k. 3425-3430),

448 411. T. K. (2),

449 412. B. K. (6) – umowa z (...) z 3 grudnia 2004 r. (umowa- k. 10153-10158),

450 413. A. K. (9),

451 414. B. K. (7) – umowa z (...) z 14 grudnia 2006 r. (umowa- k. 9901-9907),

452 415. D. K. (1),

453 416. K. K. (6) – umowa z (...) z 15 września 2006 r. (umowa- k. 3431-3439),

454 417. Ł. K. (1),

455 418. S. K. (4) – umowa z (...) z 21 listopada 2005 r. (umowa- k. 7299-7304),

456 419. M. K. (10),

457 420. K. K. (7) – umowa z (...) z 28 września 2006 r. (umowa- k. 3440-3444),

458 421. R. K. (2) – umowa z (...) z 10 lipca 2006 r. (umowa- k. 3445-3449),

459 422. M. K. (11) – umowa z (...) z 8 maja 2006 r. (umowa- k. 8278-8282),

460 423. L. K.,

461 424. J. K. (6) – umowa z (...) z 25 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3456-3454),

462 425. B. K. (8),

463 426. M. K. (12) – umowa z (...) z 13 lutego 2006 r. (umowa- k. 7310-7314),

464 427. A. K. (10),

465 428. T. K. (3) – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 7317-7321),

466 429. B. K. (9) – umowa z (...) z 21 grudnia 2005 r. (umowa- k. 9824-9831),

467 430. B. K. (10),

468 431. A. K. (11) – umowa z (...) z 21 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 9919-9922),

469 432. J. K. (7),

470 433. A. K. (12) – umowa z (...) z 1 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3455-3462),

471 434. T. K. (4),

472 435. E. K. (3) – umowa z (...) z 19 stycznia 2005 r. (umowa- k. 3463-3466),

473 436. K. K. (8) – umowa z (...) z 11 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 9950-9964),

474 437. A. K. (13),

475 438. M. K. (13) – umowa z (...) z 27 czerwca 2005 r. (umowa- k. 9971-9980),

476 439. T. K. (5) – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3467-3470),

477 440. M. K. (14) – umowa z (...) z 7 września 2005 r. (umowa- k. 3471-3477),

478 441. T. K. (6) – umowa z (...) z 18 lipca 2006 r. (umowa- k. 3478-3482),

479 442. T. K. (7),

480 443. J. K. (8) – umowa z (...) z 7 lipca 2006 r. (umowa- k. 7734-7738),

481 444. A. K. (14),

482 445. M. K. (15) – umowa z (...) z 8 maja 2006 r. (umowa- k. 3483-3487),

483 446. R. K. (3),

484 447. D. K. (2) – umowa z (...) z 9 maja 2006 r. (umowa- k. 9986-9998),

485 448. R. K. (4) – umowa z (...) z 16 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3488-3494),

486 449. T. K. (8),

487 450. K. K. (9) – umowa z (...) z 11 lipca 2006 r. (umowa- k. 10005-10009),

488 451. M. K. (16),

489 452. P. K. (5) – umowa z (...) z 14 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 10028-10035),

490 453. R. K. (4),

491 454. S. K. (5) – umowa z (...) z 28 grudnia 2004 r. (umowa- k. 3497-3501),

492 455. M. S. (2) (obecnie M. K. (17)),

493 456. W. K. (4) – umowa z (...) z 15 września 2006 r. (umowa- k. 3502-3507),

494 457. P. K. (6),

495 458. E. K. (4) – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3508-3513),

496 459. M. K. (18),

497 460. D. K. (3) – umowa z (...) z 26 maja 2004 r. (umowa- k. 3518-3523),

498 461. J. K. (9),

499 462. M. K. (19) – umowa z (...) z 23 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 10045-10051),

500 463. M. K. (20),

501 464. S. K. (6) – umowa z (...) z 20 lipca 2006 r. (umowa- k. 10068-10067),

502 465. M. K. (21),

503 466. M. K. (22) – umowa z (...) z 21 lipca 2006 r. (umowa- k. 10170-10177),

504 467. M. K. (23) – umowa z (...) z 6 lipca 2006 r. (umowa- k. 3524-3528),

505 468. A. K. (15),

506 469. T. K. (9) – umowa z (...) z 17 października 2006 r. (umowa- k. 3529-3535),

507 470. R. K. (5) – umowa z (...) z 28 marca 2006 r. (umowa- k. 3536-3540),

508 471. J. K. (10),

509 472. E. K. (5) (obecnie E. K. (6)),

510 473. B. K. (11),

511 474. Z. K. (3) – umowa z (...) z 3 października 2006 r. (umowa- k. 3541-3546),

512 475. M. K. (24),

513 476. M. L. (1) – umowa z (...) z 24 marca 2006 r. (umowa- k. 3547-3551),

514 477. Ł. K. (2) – umowa z (...) z 7 września 2006 r. (umowa- k. 3552-3556),

515 478. M. K. (25),

516 479. M. P. (1) (obecnie M. K. (26)) – umowa z (...) z 6 maja 2006 r. (umowa- k. 3557-3561),

517 480. A. K. (16),

518 481. M. K. (27) – umowa z (...) z 7 lipca 2006 r. (umowa- k. 7739-7742),

519 482. T. K. (10) – umowa z (...) z 26 października 2005 r. (umowa- k. 3562-3572),

520 483. W. K. (5) (PESEL (...)),

521 484. K. K. (10) – umowa z (...) z 2 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3573-3577),

522 485. R. K. (6) – umowa z (...) z 16 października 2006 r. (umowa- k. 3578-3583),

523 486. W. K. (5) (PESEL (...)),

524 487. A. K. (17) – umowa z (...) z 8 listopada 2006 r. (umowa- k. 8019-8022),

525 488. A. K. (18) – umowa z (...) z 26 lipca 2004 r. (umowa- k. 3584-3588),

526 489. M. K. (28) – umowa z (...) z 13 września 2006 r. (umowa- k. 3596-3599),

527 490. M. K. (29),

528 491. E. K. (7) – umowa z (...) z 25 października 2006 r. (umowa- k. 3600-3604),

529 492. A. J. (12) (obecnie A. K. (19)),

530 493. W. K. (6) – umowa z (...) z 29 maja 2006 r. (umowa- k. 3605-3610),

531 494. P. K. (7) – umowa z (...) z 31 maja 2006 r. (umowa- k. 10084-10088),

532 495. P. K. (8) – umowa z (...) z 13 października 2006 r. (umowa- k. 3611-3615),

533 496. K. K. (11),

534 497. T. K. (11) – umowa z (...) z 7 listopada 2006 r. (umowa- k. 3616-3622),

535 498. A. K. (20),

536 499. M. K. (30) – umowa z (...) z 7 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3623-3627),

537 500. R. K.,

538 501. P. K. (9) – umowa z (...) z 19 października 2006 r. (umowa- k. 7744-7749),

539 502. J. K. (11),

540 503. K. K. (13) – umowa z (...) z 29 marca 2006 r. (umowa- k. 10094-10102),

541 504. M. K. (31) – umowa z (...) z 29 września 2006 r. (umowa- k. 3628-3632),

542 505. R. K. (7) (obecnie R. N.) – umowa z (...) z 23 maja 2005 r. (umowa- k. 3633-3637),

543 506. K. K. (14),

544 507. K. K. (15) – umowa z (...) z 10 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3640-3644),

545 508. P. K. (10),

546 509. I. B. (4) (obecnie I. K. (2)) – umowa z (...) z 7 grudnia 2006 r. (umowa- k. 3645-3651),

547 510. Z. K. (4) – umowy z (...) z 12 sierpnia 2005 r. i 17 maja 2006 r. (umowy- k. 10108-10119, 10120-10130),

548 511. M. K. (32),

549 512. P. K. (11) – umowa z (...) z 2 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3652-3657),

550 513. J. K. (12),

551 514. K. K. (16),

552 515. W. S. (1) – umowa z (...) z 12 lipca 2006 r. (umowa- k. 8010-8018),

553 516. M. K. (33) (PESEL (...)) – umowa z (...) z 2 marca 2004 r. (umowa- k. 3658-3661),

554 517. M. K. (33) (PESEL (...)),

555 518. A. O. (2) – umowa z (...) z 28 lutego 2006 r. (umowa- k. 3662-3666),

556 519. M. K. (34),

557 520. M. K. (35) (obecnie M. K. (36)) – umowa z (...) z 2 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 7750-7764)

558 521. A. B. (11) (obecnie A. K. (21)),

559 522. P. K. (12) – umowa z (...) z 7 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3667-3672),

560 523. M. Ś. (1) (obecnie M. K. (37)),

561 524. P. K. (13) – umowa z (...) z 13 kwietnia 2005 r. (umowa- k. 3673-3678),

562 525. P. K. (14) – umowa z (...) z 21 września 2006 r. (umowa- k. 7765-7771),

563 526. P. K. (15) – umowa z (...) z 26 maja 2006 r. (umowa- k. 10135-10143),

564 527. E. B. (2) (obecnie E. K. (8)),

565 528. M. K. (38) – umowa z (...) z 6 stycznia 2006 r. (umowa- k. 3679-3685),

566 529. I. K. (3),

567 530. M. K. (39) – umowa z (...) z 20 września 2006 r. (umowa- k. 8295-8302),

568 531. A. K. (22) – umowa z (...) z 11 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3686-3690),

569 532. R. K. (8),

570 533. J. K. (13) – umowa z (...) z 27 stycznia 2006 r. (umowa- k. 3691-3696),

571 534. B. K. (12) – umowa z (...) z 29 maja 2006 r. (umowa- k. 10181-10189),

572 535. A. K. (23),

573 536. D. K. (4) – umowa z (...) z 15 marca 2006 r. (umowa- k. 3698-3704),

574 537. W. K. (7) – umowa z (...) z 16 stycznia 2006 r. (umowa- k. 3705-3710),

575 538. A. K. (24),

576 539. M. K. (40) – umowa z (...) z 26 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3711-3716),

577 540. W. L. (1) – umowa z (...) z 8 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 992, 7322-7326),

578 541. S. L. (1),

579 542. K. M. (1) (obecnie K. L. (2)) – umowa z (...) z 29 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3717-3723),

580 543. M. L. (2),

581 544. A. L. (1) – umowa z (...) z 24 listopada 2005 r. (umowa- k. 3724-3729),

582 545. M. L. (3) – umowa z (...) z 21 lutego 2006 r. (umowa- k. 7327-7332),

583 546. W. L. (2),

584 547. K. L. (3) – umowa z (...) z 30 grudnia 2005 r. (umowa- k. 3730-3735),

585 548. A. L. (2),

586 549. D. L. (1) – umowy z (...) z 19 maja 2006 r. (umowa- k. 3736-3741, 3745-3750),

587 550. M. L. (4) – umowa z (...) z 4 listopada 2005 r. (umowa- k. 7772-7776),

588 551. K. L. (4),

589 552. A. L. (3) – umowa z (...) z 29 grudnia 2004r. (umowa- k. 3751-3758),

590 553. T. L. (1),

591 554. A. L. (4) – umowa z (...) z 26 października 2006 r. (umowa- k. 3759-3763),

592 555. T. L. (2),

593 556. D. L. (2) – umowa z (...) z 27 października 2006 r. (umowa- k. 3770-3774),

594 557. A. L. (5),

595 558. E. L. – umowa z (...) z 4 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3764-3769),

596 559. R. L. (1),

597 560. G. L. – umowa z (...) z 9 października 2006 r. (umowa- k. 7333-7342),

598 561. I. B. (5) (obecnie I. L.),

599 562. R. L. (2) – umowa z (...) z 17 lipca 2006 r. (umowa- k. 3780-3791),

600 563. P. L. (1) – umowa z (...) z 29 lipca 2003 r. (umowa- k. 3775-3779),

601 564. S. L. (2) – umowa z (...) z 19 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3792-3795),

602 565. K. L. (5),

603 566. I. L. – umowa z (...) z 4 października 2006 r. (umowa- k. 10208-10220),

604 567. M. L. (5) – umowa z (...) z 6 grudnia 2006 r. (umowa- k. 3796-3800),

605 568. J. L. – umowa z (...) z 3 stycznia 2005 r. (umowa- k. 3801-3806),

606 569. A. L. (6) – umowa z (...) z 8 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3807-3810),

607 570. P. L. (2),

608 571. K. L. (6) – umowa z (...) z 30 czerwca 2005 r. (umowa- k. 3811-3815),

609 572. J. K. (14) – umowa z (...) z 26 lipca 2006 r. (umowa- k. 10226-10234),

610 573. P. L. (3),

611 574. D. L. (3) – umowa z (...) z 18 października 2006 r. (umowa- k. 3816-3820),

612 575. A. L. (7),

613 576. A. L. (8) – umowa z (...) z 14 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3821-3827),

614 577. A. L. (9) – umowa z (...) z 22 września 2005 r. (umowa- k. 3831-3837),

615 578. S. Ł. (1),

616 579. M. Ł. (1) – umowa z (...) z 25 listopada 2004 r. (umowa- k. 3838-3843),

617 580. S. Ł. (2),

618 581. D. Ł. – umowa z (...) z 22 czerwca 2006 r. (umowa- k. 10253-10261 w zw. z k. 10266-10269),

619 582. A. S. (1) (obecnie A. Ł. (1)),

620 583. M. Ł. (2) – umowa z (...) z 17 marca 2006 r. (umowa- k. 10287-10296),

621 584. G. Ł. – umowa z (...) z 19 grudnia 2005 r. (umowa- k. 3846-3851),

622 585. I. Ł.,

623 586. R. Ł. – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 10302-10310),

624 587. M. Ł. (3) – umowa z (...) z 2 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3852-3856),

625 588. A. Ł. (2),

626 589. M. O. (1) (obecnie M. Ł. (4)) – umowa z (...) z 7 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3857-3861),

627 590. M. M. (2) – umowa z (...) z 7 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3862-3866),

628 591. M. M. (3),

629 592. M. M. (4)- umowa z (...) z 24 maja 2006 r. (umowa- k. 3874-3879),

630 593. E. M. (1),

631 594. K. B. (2) – umowa z (...) z 10 października 2006 r. (umowa- k. 10329-10343),

632 595. D. M. (1),

633 596. M. M. (5) – umowa z (...) z 5 października 2006 r. (umowa- k. 10381-10395),

634 597. M. M. (6) (PESEL (...)),

635 598. A. M. (2) – umowa z (...) z 20 października 2006 r. (umowa- k. 3880-3880),

636 599. M. M. (6) (PESEL (...)),

637 600. Ł. M. (1) – umowa z (...) z 3 marca 2006 r. (umowa- k. 10414-10422),

638 601. Z. M. (1) – umowa z (...) z 22 maja 2006 r. (umowa- k. 3887-3891),

639 602. T. M. (1),

640 603. K. M. (2) – umowa z (...) z 25 sierpnia 2003 r. (umowa- k. 3892-3895),

641 604. B. M. (1),

642 605. R. M. (1) – umowa z (...) z 6 października 2006 r. (umowa- k. 10429-10435),

643 606. I. M. (1) – umowa z (...) z 2 stycznia 2006 r. (umowa- k. 3897-3905),

644 607. P. M. (1),

645 608. M. M. (7) – umowa z (...) z 9 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3906-3912),

646 609. G. M. (1),

647 610. B. M. (2) – umowa z (...) z 31 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3913-3918),

648 611. J. M. (1),

649 612. J. M. (2) – umowa z (...) z 24 maja 2006 r. (umowa- k. 7343-7347),

650 613. R. M. (2),

651 614. A. M. (3) – umowa z (...) z 6 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3919-3925),

652 615. R. M. (3),

653 616. M. W. (1) (obecnie M. M. (8)) – umowa z (...) z 25 listopada 2003 r. i 27 listopada 2006 r. (umowy- k. 3926-3931, 3932-3936)

654 617. R. M. (4) – umowa z (...) z 1 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 10439-10443),

655 618. Z. M. (2),

656 619. I. M. (2) – umowa z (...) z 27 czerwca 2006 r. (umowa- k. 3937-3943),

657 620. W. M. (1) – umowa z (...) z 27 czerwca 2006 r. (umowa- k. 10447-10459),

658 621. K. M. (3),

659 622. M. M. (9) – umowa z (...) z 12 września 2005 r. (umowa- k. 3941-3950),

660 623. R. M. (5),

661 624. J. M. (3) – umowa z (...) z 18 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 10467-10474),

662 625. P. M. (2),

663 626. M. M. (10) – umowa z (...) z 27 września 2006 r. (umowa- k. 3951-3956),

664 627. M. M. (11) – umowa z (...) z 9 sierpnia 2005 r. (umowa- k. 3957-3961),

665 628. E. M. (2),

666 629. M. M. (12) – umowa z (...) z 13 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 3962-3966),

667 630. G. M. (2),

668 631. K. M. (4) – umowa z (...) z 5 czerwca 2006 r. (umowa- k. 8412-8419),

669 632. D. M. (2) – umowy z (...) z 15 lutego i 22 kwietnia 2005 r. (umowa- k. 8023-8028, 8029-8034, 8035-8039),

670 633. D. M. (2) i J. B. (7) (obecnie J. M. (4)) – umowa z (...) z 14 lipca 2006 r. (umowa- k. 8040-8044),

671 634. I. M. (3) – umowa z (...) z 29 grudnia 2003 r. (umowa- k. 3967-3971),

672 635. G. M. (3),

673 636. K. M. (5) – umowa z (...) z 3 lipca 2006 r. (umowa- k. 3972-3980),

674 637. L. M. (1),

675 638. L. M. (2),

676 639. Ł. M. (2) – umowa z (...) z 2 października 2006 r. (umowa- k. 3981-3985),

677 640. K. M. (6),

678 641. K. M. (7) – umowy z (...) z 20 kwietnia 2006 r. (umowy- k. 3986-3990, 3990v-3994),

679 642. T. M. (2) – umowa z (...) z 29 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 3995-3998),

680 643. J. M. (5) – umowa z (...) z 29 września 2006 r. (umowa- k. 10481-10489 w zw. z k. 10490-10491),

681 644. M. M. (13),

682 645. A. M. (4) – umowa z (...) z 17 lipca 2006 r. (umowa- k. 3990-4007, 4008-4012),

683 646. A. M. (5),

684 647. A. M. (6) – umowa z (...) z 2 stycznia 2006 r. (umowa- k. 4013-4019),

685 648. M. M. (14) – umowa z (...) z 9 marca 2006 r. (umowa- k. 4021-4025),

686 649. A. M. (7),

687 650. A. M. (8) – umowa z (...) z 11 sierpnia 2005 r. (umowa- k. 4026-4030),

688 651. A. M. (9),

689 652. E. M. (3) – umowa z (...) z 5 września 2006 r. (umowa- k. 4033-4038),

690 653. P. M. (3),

691 654. R. I. – umowa z (...) z 11 maja 2006 r. (umowa- k. 10520-10526)

692 655. E. M. (4),

693 656. A. M. (7) – umowa z (...) z 10 stycznia 2005 r. (umowa- k. 10530-10534),

694 657. D. M. (3),

695 658. W. M. (2) – umowa z (...) z 26 maja 2006 r. (umowa- k. 4041-4045),

696 659. G. M. (4) – umowa z (...) z 26 czerwca 2006 r. (umowa- k. 10553-10558),

697 660. M. M. (15),

698 661. A. M. (10) – umowa z (...) z 21 września 2006 r. (umowa- k. 4046-4057),

699 662. A. Z. (1) (A. M. (11)),

700 663. M. M. (16) – umowa z (...) z 5 lipca 2006 r. (umowa- k. 10578-10586),

701 664. M. M. (17) – umowa z (...) z 22 marca 2006 r. (umowa- k. 4053-4057),

702 665. J. M. (6),

703 666. J. M. (7) – umowa z (...) z 20 lutego 2006 r. (umowa- k. 4058-4065),

704 667. A. R. (2) (obecnie A. M. (12)) – umowa z (...) z 25 lipca 2006 r. (umowa- k. 11215-11223 w zw. z k. 992),

705 668. M. M. (18) – umowa z (...) z 9 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 10597-10610),

706 669. A. M. (13) – umowa z (...) z 12 maja 2006 r. (umowa- k. 4070-4074, 4075-4084),

707 670. W. M. (3),

708 671. A. M. (14) – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4066-4069),

709 672. K. M. (8),

710 673. A. J. (13) (obecnie A. M. (15)) – umowa z (...) z 12 lipca 2006 r. (umowa- k. 10615-10626),

711 674. M. M. (19) – umowa z (...) z 27 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 7777-7784),

712 675. J. M. (8),

713 676. M. M. (20) – umowa z (...) z 26 września 2006 r. (umowa- k. 4085-4089),

714 677. P. M. (4),

715 678. E. M. (5) – umowa z (...) z 6 października 2006 r. (umowa- k. 4090-4094),

716 679. S. M. (1) – umowa z (...) z 12 września 2005 r. (umowa- k. 10630-10639),

717 680. S. M. (2),

718 681. M. K. (41) (obecnie M. M. (21)) – umowa z (...) z 5 maja 2006 r. (umowa- k. 4095-4100),

719 682. J. M. (9) – umowa z (...) z 15 września 2005 r. (umowa- k. 4101-4107),

720 683. A. M. (16),

721 684. E. M. (6) – umowa z (...) z 10 pazdziernika 2006 r. (umowa- k. 10647-10657),

722 685. A. M. (17),

723 686. S. M. (3) – umowa z (...) z 30 marca 2006 r. (umowa- k. 4108-4113),

724 687. B. M. (3) – umowa z (...) z 11 lipca 2005 r. (umowa- k. 4115-4120),

725 688. B. M. (4)

726 689. J. M. (10) – umowa z (...) z 21 czerwca 2006 r. (umowa- k. 7785-7789),

727 690. D. Ż. (1) (obecnie D. M. (4)) – umowa z (...) z 11 lipca 2006 r. (umowa- k. 10662-10666),

728 691. S. M. (4) – umowa z (...) z 28 lipca 2006 r. (umowa- k. 4121-4124),

729 692. M. M. (22),

730 693. J. M. (11) – umowa z (...) z 5 maja 2006 r. (umowa- k. 4125-4129),

731 694. P. M. (5),

732 695. S. M. (5) – umowa z (...) z 26 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4130-4134),

733 696. M. M. (23),

734 697. M. M. (24) – umowa z (...) z 27 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 10672-10681),

735 698. M. N. (1),

736 699. B. N. – umowa z (...) z 13 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4135-4139),

737 700. P. N. (1) – umowa z (...) z 13 marca 2006 r. (umowa- k. 7348-7351),

738 701. A. N. (1) – umowa z (...) z 14 lipca 2006 r. (umowa- k. 10685-10696),

739 702. A. N. (2),

740 703. J. M. (12) – umowa z (...) z 15 lutego 2006 r. (umowa- k. 10708-10719),

741 704. P. N. (2),

742 705. P. S. – umowa z (...) z 5 października 2006 r. (umowa- k. 4140-4144),

743 706. E. N. (1),

744 707. P. N. (3) – umowa z (...) z 22 września 2006 r. (umowa- k. 4145-4150),

745 708. J. N. (1),

746 709. M. N. (2) – umowa z (...) z 12 lipca 2006 r. (umowa- k. 7352-7356),

747 710. E. N. (2) – umowa z (...) z 15 marca 2005 r. (umowa- k. 8312-8316),

748 711. M. N. (3),

749 712. S. N. – umowa z (...) z 1 września 2006 r. (umowa- k. 4151-4161),

750 713. W. N.,

751 714. E. N. (3) – umowa z (...) z 29 marca 2006 r. (umowa- k. 8332-8339)

752 715. M. N. (4),

753 716. P. N. (4) (PESEL (...)) – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 10738-10751),

754 717. P. N. (4) (PESEL (...)),

755 718. M. O. (2) – umowa z (...) z 19 października 2006 r. (umowa- k. 10757-10770),

756 719. Z. N.,

757 720. A. N. (3) – umowa z (...) z 3 lipca 2006 r. (umowa- k. 4162-4166, 4167-4176),

758 721. P. N. (5),

759 722. M. N. (5) – umowa z (...) z 23 sierpnia 2005 r. (umowa- k. 4177-4181),

760 723. J. N. (2),

761 724. M. O. (3) (obecnie M. N. (6)) – umowa z (...) z 15 czerwca 2005 r. (umowa- k. 4182-4187),

762 725. M. N. (7),

763 726. Z. N. – umowa z (...) z 23 sierpnia 2005 r. (umowa- k. 10776-10780),

764 727. K. N.,

765 728. A. N. (4) – umowa z (...) z 28 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4188-4196),

766 729. S. S. (1),

767 730. D. S. (1) – umowa z (...) z 25 maja 2006 r. (umowa- k. 4752-4756),

768 731. J. O. (1),

769 732. Ł. O. – umowy z (...) z 5 i 31 października 2005 r. (umowy- k. 7357-7361, 7363v-7367),

770 733. P. O. (1),

771 734. M. O. (4) – umowa z (...) z 2 marca 2006 r. (umowa- k. 4197-4200),

772 735. W. O. (1),

773 736. E. M. (7) (obecnie E. O. (1)) – umowa z (...) z 1 marca 2006 r. (umowa- k. 4201-4205),

774 737. K. M. (9) (obecnie K. O.),

775 738. M. O. (5) – umowa z (...) z 21 marca 2006 r. (umowa- k. 4209-4213),

776 739. U. O.,

777 740. T. O. (1) – umowa z (...) z 21 listopada 2005 r. (umowa- k. 4226-4230),

778 741. J. O. (2) – umowa z (...) z 25 lipca 2006 r. (umowa- k. 4214-4217),

779 742. M. M. (25) (obecnie M. O. (6)),

780 743. J. O. (3) – umowa z (...) z 26 września 2005 r. (umowa- k. 4220-4225),

781 744. E. O. (2),

782 745. P. O. (2) – umowa z (...) z 27 marca 2006 r. (umowa- k. 4232-4237),

783 746. A. O. (3),

784 747. G. O. – umowa z (...) z 6 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 10800-10807),

785 748. R. O.,

786 749. Z. O. – umowa z (...) z 8 czerwca 2006 r. (umowa- k. 10812-10824),

787 750. M. O. (7) – umowa z (...) z 4 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4239-4243),

788 751. W. O. (2) – umowa z (...) z 29 czerwca 2005 r. (umowa- k. 4244-4250),

789 752. D. O.,

790 753. A. O. (4) – umowa z (...) z 31 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8045-8049),

791 754. M. O. (8),

792 755. M. O. (9) – umowa z (...) z 30 listopada 2004 r. (umowa- k. 4253-4258),

793 756. T. O. (2) – umowa z (...) z 31 maja 2005 r. (umowa- k. 4259-4263),

794 757. J. O. (4) – umowa z (...) z 27 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4264-4269),

795 758. M. O. (10) – umowa z (...) z 6 października 2005 r. (umowa- k. 10839-10843),

796 759. M. O. (11),

797 760. A. O. (5) – umowa z (...) z 6 lipca 2006 r. (umowa- k. 12117-12121),

798 761. M. O. (12),

799 762. A. O. (6) – umowa z (...) z 20 września 2006 r. (umowa- k. 4270-4273),

800 763. J. P. (1) – umowa z (...) z 18 kwietnia 2003 r. (umowa- k. 4274-4278),

801 764. A. P. (3),

802 765. M. P. (2) – umowa z (...) z 6 marca 2006 r. (umowa- k. 10855-10865),

803 766. P. P. (1) – umowa z (...) z 6 września 2006 r. (umowa- k. 4279-4285),

804 767. M. P. (3),

805 768. D. P. (1) – umowa z (...) z 22 czerwca 2006 r. (umowa- k. 10874-10877),

806 769. K. P. (1),

807 770. M. P. (4) – umowa z (...) z 24 marca 2006 r. (umowa- k. 4280-4290),

808 771. D. P. (2) – umowa z (...) z 23 maja 2006 r. (umowa- k. 4291-4295),

809 772. P. P. (2) – umowa z (...) z 24 października 2006 r. (umowa- k. 4296-4300),

810 773. P. P. (3),

811 774. M. P. (5) – umowa z (...) z 27 października 2004 r. (umowa- k. 4301-4313),

812 775. A. P. (4),

813 776. M. P. (6) – umowa z (...) z 28 lipca 2006 r. (umowa- k. 10884-10898),

814 777. J. P. (2) – umowa z (...) z 14 marca 2006 r. (umowa- k. 10905-10913),

815 778. D. P. (3) – umowa z (...) z 22 listopada 2006 r. (umowa- k. 4314-4321),

816 779. J. P. (3) – umowa z (...) z 10 lipca 2006 r. (umowa- k. 10918-10932),

817 780. A. P. (5),

818 781. S. P. (1) – umowa z (...) z 6 września 2006 r. (umowa- k. 4322-4326),

819 782. P. P. (4),

820 783. M. L. (6) (obecnie M. P. (7)) – umowa z (...) z 19 maja 2006 r. (umowa- k. 4327-4331),

821 784. K. P. (2) – umowa z (...) z 21 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 10936-100952),

822 785. A. P. (6),

823 786. M. P. (8) – umowa z (...) z 22 marca 2006 r. (umowa- k. 4332-4340, 4341-4343),

824 787. W. P. (1),

825 788. D. P. (4) – umowa z (...) z 6 września 2006 r. (umowa- k. 8369-8372),

826 789. A. P. (7),

827 790. P. C. (4) (obecnie P. P. (5)) – umowa z (...) z 18 maja 2006 r. (umowa- k. 4344-4348),

828 791. M. P. (9),

829 792. E. P. (2) – umowa z (...) z 1 lipca 2005 r. (umowa- k. 4349-4353),

830 793. W. P. (2),

831 794. M. M. (26) – umowa z (...) z 24 października 2006 r. (umowa- k. 10970-10981),

832 795. A. P. (8),

833 796. D. P. (5) – umowa z (...) z 16 lipca 2006 r. (umowa- k. 4354-4358),

834 797. T. P. (1) – umowa z (...) z 19 stycznia 2005 r. (umowa- k. 10989-10992),

835 798. D. P. (6) – umowa z (...) z 21 lipca 2006 r. (umowa- k. 10996-11000),

836 799. M. P. (10),

837 800. M. P. (11) – umowa z (...) z 3 marca 2006 r. (umowa- k. 4359-4362),

838 801. E. P. (3),

839 802. Z. P. – umowa z (...) z 20 września 2006 r. (umowa- k. 11006-11010),

840 803. W. P. (3) – umowa z (...) z 17 listopada 2006 r. (umowa- k. 7368-7372),

841 804. M. P. (12),

842 805. M. P. (13) – umowa z (...) z 16 marca 2006 r. (umowa- k. 4363-4368),

843 806. W. P. (4),

844 807. E. P. (4) – umowa z (...) z 13 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4369-4373),

845 808. W. P. (5) – umowa z (...) z 12 grudnia 2005 r. (umowa- k. 4378-4384),

846 809. T. P. (2) – umowa z (...) z 31 lipca 2006 r. (umowa- k. 7790-7798),

847 810. D. P. (7) – umowa z (...) z 5 pazdziernika 2006 r. (umowa- k. 11021-11031),

848 811. K. W. (1) (obecnie K. P. (3)) – umowa z (...) z 19 lipca 2005 r. (umowa- k. 5105-5109 w zw. z k. 992),

849 812. M. P. (14),

850 813. I. R. – umowa z (...) z 28 listopada 2006 r. (umowa- k. 4385-4389),

851 814. K. P. (4),

852 815. T. P. (3) – umowa z (...) z 25 pazdziernika 2006 r. (umowa- k. 11039-11047),

853 816. M. P. (15),

854 817. J. P. (4) – umowa z (...) z 28 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4390-4395),

855 818. K. P. (5),

856 819. J. P. (5) – umowa z (...) z 11 czerwca 2003 r. (umowa- k. 4396-4401),

857 820. M. S. (3),

858 821. W. S. (2) – umowa z (...) z 14 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4747-4751),

859 822. K. P. (6) – umowa z (...) z 28 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4402-4406),

860 823. A. P. (9) (obecnie A. K. (25)) – umowa z (...) z 2 czerwca 2005 r. (umowa- k. 4407-4411),

861 824. B. P.,

862 825. T. P. (4) – umowa z (...) z 26 lipca 2006 r. (umowa- k. 4412-4416),

863 826. M. P. (16),

864 827. E. P. (5),

865 828. S. P. (2),

866 829. A. K. (26),

867 830. K. K. (17) (obecnie K. P. (7)) – umowa z (...) z 24 maja 2006 r. (umowa- k. 8351-8355),

868 831. A. P. (10),

869 832. R. P. (1) – umowa z (...) z 20 kwietnia 2006r. (umowa- k. 11051-11060),

870 833. D. P. (8) – umowa z (...) z 16 lutego 2006 r. (umowa- k. 11071-11083),

871 834. D. P. (9),

872 835. A. P. (11) – umowa z (...) z 25 kwietnia 2005 r. (umowa- k. 4417-4422),

873 836. A. P. (12),

874 837. M. P. (17) – umowa z (...) z 12 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4423-4427),

875 838. J. P. (6),

876 839. K. P. (8) – umowa z (...) z 31 października 2006 r. (umowa- k. 11087-11092),

877 840. J. P. (7),

878 841. A. M. (17) (obecnie A. P. (13)) – umowa z (...) z 10 kwietnia 2006 r (umowa- k. 11098-11104),

879 842. J. P. (8),

880 843. T. P. (5) – umowa z (...) z 10 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4429-4436),

881 844. G. P. – umowa z (...) z 14 listopada 2006 r. (umowa- k. 4437-4443),

882 845. D. P. (10),

883 846. S. P. (3) – umowa z (...) z 27 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4444-4449),

884 847. K. P. (9),

885 848. M. P. (18) – umowa z (...) z 2 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4450-4454),

886 849. T. P. (6) – umowa z (...) z 11 września 2006 r. (umowa- k. 4455-4460),

887 850. L. P.,

888 851. J. P. (9) – umowa z (...) z 15 września 2006 r. (umowa- k. 11116-11121),

889 852. E. P. (6),

890 853. J. P. (10) – umowa z (...) z 25 maja 2006 r. (umowa- k. 4461-4464),

891 854. K. P. (10),

892 855. R. P. (2) – umowa z (...) z 3 sierpnia 2005 r. (umowa- k. 7373-7377),

893 856. I. P.,

894 857. W. P. (6) – umowa z (...) z 18 września 2006 r. (umowa- k. 11108-11112),

895 858. J. P. (11),

896 859. M. P. (19) – umowa z (...) z 23 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4465-4469),

897 860. R. P. (3),

898 861. E. P. (7) – umowa z (...) z 10 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 8378-8383),

899 862. R. P. (4) – umowa z (...) z 5 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4470-4474),

900 863. R. P. (5),

901 864. M. P. (20) – umowa z (...) z 21 marca 2006 r. (umowa- k. 8389-9397),

902 865. E. P. (8),

903 866. M. P. (21) – umowa z (...) z 15 marca 2006 r. (umowa- k. 4475-4479),

904 867. M. P. (22) – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4483-4487),

905 868. M. R. (1),

906 869. S. R. (1) – umowa z (...) z 29 czerwca 2006 r. (umowa- k. 7378-7383),

907 870. P. R. (1),

908 871. A. R. (3) – umowa z (...) z 19 maja 2006 r. (umowa- k. 4488-4492),

909 872. A. R. (4),

910 873. M. R. (2) – umowa z (...) z 7 marca 2006 r. (umowa- k. 4494-4498),

911 874. Z. R.,

912 875. M. S. (4) (obecnie M. R. (3)) – umowa z (...) z 16 marca 2006 r. (umowa- k. 4499-4504),

913 876. K. R. (1),

914 877. M. R. (4) – umowa z (...) z 13 lipca 2005 r. (umowa- k. 8051-8057),

915 878. A. R. (5),

916 879. M. R. (5) – umowa z (...) z 18 maja 2006 r. (umowa- k. 4506-4510),

917 880. S. R. (2),

918 881. R. R. (1) – umowa z (...) z 24 października 2005 r. (umowa- k. 4511-4515),

919 882. T. R. (1),

920 883. J. R. (1) – umowa z (...) z 8 marca 2006 r. (umowa- k. 7384-7388),

921 884. A. R. (6),

922 885. L. R. – umowa z (...) z 21 marca 2006 r. (umowa- k. 4516-4520) ,

923 886. W. R. – umowa z (...) z 10 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4521-4526),

924 887. R. R. (2),

925 888. T. R. (2) – umowa z (...) z 10 marca 2006 r. (umowa- k. 4527-4531),

926 889. A. R. (7),

927 890. D. R. (1) – umowy z (...) z 20 września 2006 r. (umowy- k. 11125-11128, 11129-11133, 11134-11138),

928 891. A. Z. (2) (obecnie A. R. (8)) – umowa z (...) z 28 lipca 2006 r. (umowa- k. 11184-11194),

929 892. K. R. (2) – umowa z (...) z 18 maja 2006 r. (umowa- k. 4532-4537),

930 893. M. R. (6),

931 894. P. R. (2) – umowa z (...) z 4 października 2006 r. (umowa- k. 4538-4543),

932 895. M. R. (7) – umowa z (...) z 22 grudnia 2004 r. (umowa- k. 4544-4547),

933 896. M. R. (6) – umowa z (...) z 31 maja 2006 r. (umowa- k. 4548-4552),

934 897. J. R. (2) – umowa z (...) z 26 maja 2006 r. (umowa- k. 11229-11233),

935 898. K. S. (2),

936 899. P. S. (1) – umowa z (...) z 3 lipca 2006 r. (umowa- k. 4553-4560),

937 900. Z. S.,

938 901. K. S. (3) – umowa z (...) z 17 października 2006 r. (umowa- k. 4561-4566),

939 902. M. S. (5),

940 903. M. S. (6) – umowa z (...) z 4 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4567-4570),

941 904. M. S. (7),

942 905. M. S. (8) – umowa z (...) z 19 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4571-4575),

943 906. M. S. (9),

944 907. T. S. (1) – umowa z (...) z 10 grudnia 2003 r. (umowa- k. 4570-4580),

945 908. W. S. (3),

946 909. D. S. (2) – umowa z (...) z 3 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 6598-6601),

947 910. M. S. (10) – umowa z (...) z 7 września 2006 r. (umowa- k. 8401-8405),

948 911. B. S. (1),

949 912. M. S. (11) – umowa z (...) z 27 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4588-4591)

950 913. J. S. (1),

951 914. T. S. (2) – umowa z (...) z 5 października 2006 r. (umowa- k. 4593-4597),

952 915. M. S. (12),

953 916. A. S. (3) – umowa z (...) z 26 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4598-4602),

954 917. J. S. (2),

955 918. M. S. (13) – umowa z (...) z 22 września 2006 r. (umowa- k. 4603-4611),

956 919. B. S. (2),

957 920. E. S. (1) (obecnie E. S. (2)) – umowa z (...) z 8 czerwca 2005 r. (umowa- k. 4618-4622),

958 921. B. S. (3) – umowa z (...) z 16 marca 2006 r. (umowa- k. 4612-4617),

959 922. K. S. (4),

960 923. R. S. (1) – umowa z (...) z 29 września 2006 r. (umowa- k. 7389-7393),

961 924. M. S. (14),

962 925. P. S. (2) (obecnie P. S. (3)) – umowa z (...) z 29 września 2006 r. (umowa- k. 11245-11253),

963 926. K. S. (5) – umowa z (...) z 12 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4623-4628),

964 927. R. S. (2) – umowa z (...) z 24 października 2006 r. (umowa- k. 7394-7400),

965 928. B. S. (4) – umowa z (...) z 20 czerwca 2006 r. (umowa- k. 11257-11260),

966 929. M. S. (15),

967 930. M. S. (16) – umowa z (...) z 17 marca 2006 r. (umowa- k. 4631-4638),

968 931. J. S. (3),

969 932. K. S. (6) – umowa z (...) z 19 października 2006 r. (umowa- k. 11277-11285),

970 933. M. S. (17) – umowa z (...) z 15 lutego 2006 r. (umowa- k. 4639-4641),

971 934. G. S. (1) – umowa z (...) z 5 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4645-4649),

972 935. S. S. (2) – umowa z (...) z 13 października 2006 r. (umowa- k. 11289-11297),

973 936. P. S. (4),

974 937. A. Ś. (1) (obecnie A. S. (4)) – umowa z (...) z 20 marca 2006 r. (umowa- k. 11307-11317),

975 938. S. S. (3) – umowa z (...) z 29 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4650-4655),

976 939. M. S. (18),

977 940. A. N. (5) – umowa z (...) z 9 października 2006 r. (umowa- k. 4656-4666, 4667-4676),

978 941. K. S. (7),

979 942. A. O. (7) – umowa z (...) z 14 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4681-4691, 4692-4698),

980 943. M. S. (19),

981 944. M. S. (20) – umowa z (...) z 18 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4677-4680),

982 945. T. S. (3),

983 946. K. S. (8) – umowa z (...) z 19 kwietnia 2005 r. (umowa- k. 4698-4702),

984 947. P. S. (5),

985 948. J. S. (4) – umowy z (...) z 21 lipca 2006 r. (umowy- k. 4703-4710, 4711-4715),

986 949. B. S. (5),

987 950. B. S. (6),

988 951. K. S. (9) – umowa z (...) z 19 lipca 2006 r. (umowa- k. 4724-4728),

989 952. P. S. (5) – umowa z (...) z 28 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4716-4723),

990 953. A. S. (5),

991 954. I. S. (2) – umowa z (...) z 24 marca 2004 r. (umowa- k. 11338-11342),

992 955. D. D. (6) (obecnie D. S. (3)),

993 956. M. S. (21) – umowa z (...) z 29 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4729-4734),

994 957. J. S. (5) – umowa z (...) z 7 lutego 2006 r. (umowa- k. 4735-4741),

995 958. A. S. (6) – umowa z (...) z 6 września 2006 r. (umowa- k. 11347-11354),

996 959. J. S. (6),

997 960. G. S. (2) – umowa z (...) z 26 września 2006 r. (umowa- k. 4742-4746),

998 961. T. S. (4) – umowa z (...) z 22 stycznia 2003 r. (umowa- k. 7401-7405),

999 962. J. S. (7),

1000 963. M. S. (22) – umowa z (...) z 28 marca 2006 r. (umowa- k. 4757-4761),

1001 964. A. S. (7),

1002 965. P. S. (6) – umowa z (...) z 18 stycznia 2005 r. (umowa- k. 7406-7409),

1003 966. T. S. (5) – umowa z (...) z 18 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 11365-11370),

1004 967. S. S. (4),

1005 968. K. S. (10) – umowa z (...) z 8 września 2006 r. (umowa- k. 4762-4766),

1006 969. P. S. (7) – umowa z (...) z 23 maja 2005 r. (umowa- k. 4767-4771),

1007 970. M. S. (23),

1008 971. M. S. (24) – umowa z (...) z 15 kwietnia 2005 r. (umowa- k. 4772-4779, 4780-4787),

1009 972. P. S. (8) – umowa z (...) z 26 lipca 2006 r. (umowa- k. 4788-4792),

1010 973. D. S. (4),

1011 974. I. S. (3) – umowa z (...) z 15 grudnia 2004 r. (umowa- k. 4793-4798),

1012 975. A. S. (8) – umowa z (...) z 21 lutego 2006 r. (umowa- k. 11388-11396),

1013 976. M. L. (7),

1014 977. B. L. – umowa z (...) z 29 marca 2006 r. (umowa- k. 4790-4803),

1015 978. M. S. (25),

1016 979. M. S. (26) – umowa z (...) z 5 września 2006 r. (umowa- k. 4804-4807),

1017 980. R. S. (3),

1018 981. M. S. (27) – umowa z (...) z 7 marca 2005 r. (umowa- k. 7799-7804),

1019 982. M. S. (28),

1020 983. M. S. (29) – umowa z (...) z 25 maja 2004 r. (umowa- k. 4815-4821),

1021 984. M. S. (30) – umowa z (...) z 7 września 2006 r. (umowa- k. 4808-4814),

1022 985. D. S. (5),

1023 986. M. M. (27) – umowa z (...) z 8 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 11402-11406),

1024 987. P. S. (9) – umowa z (...) z 12 maja 2006 r. (umowa- k. 4822-4826),

1025 988. A. S. (9) – umowa z (...) z 20 marca 2006 r. (umowa- k. 4827-4831),

1026 989. M. S. (31),

1027 990. L. S. (1) – umowa z (...) z 5 października 2006 r. (umowa- k. 4832-4836),

1028 991. A. S. (10),

1029 992. P. S. (10) – umowa z (...) z 29 marca 2006 r. (umowa- k. 4837-4842),

1030 993. A. S. (11) – umowa z (...) z 5 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8058-8062),

1031 994. S. S. (5),

1032 995. M. S. (32) – umowa z (...) z 14 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4845-4849),

1033 996. U. S.,

1034 997. F. S. – umowa z (...) z 18 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 11417-11422),

1035 998. M. S. (33),

1036 999. M. S. (34) – umowa z (...) z 29 lipca 2006 r. (umowa- k. 11441-11449),

1037 1000. J. S. (8) – umowa z (...) z 12 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 11452-11461),

1038 1001.

1039 (...). M. S. (35) – umowa z (...) z 8 lipca 2004 r. (umowa- k. 4850-4854),

1040 (...). M. S. (35) i K. D. (5) (obecnie K. S. (11)) – umowa z (...) z 14 września 2006 r. (umowa- k. 4855-4858),

1041 1003.

1042 (...). M. S. (36) – umowa z (...) z 14 marca 2006 r. (umowa- k. 4859-4864),

1043 1004.

1044 (...). G. S. (3) – umowa z (...) z 25 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4865-4871,

1045 1005.

1046 (...). L. S. (2),

1047 (...). A. S. (12) – umowa z (...) z 6 czerwca 2006 r. (umowa- k. 8423-8427),

1048 1007.

1049 (...). T. S. (6),

1050 (...). J. S. (9) – umowa z (...) z 5 maja 2006 r. (umowa- k. 4873-4878),

1051 1009.

1052 (...). E. S. (3),

1053 1010. A. S. (13) – umowa z (...) z 9 maja 2006 r. (umowa- k. 4879-4884),

1054 1011.

1055 (...). S. S. (6),

1056 (...). E. S. (4) – umowa z (...) z 29 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 11473-11477),

1057 1013.

1058 (...). G. S. (4) – umowa z (...) z 9 listopada 2006 r. (umowa- k. 7410-7415),

1059 1014.

1060 (...). A. S. (14),

1061 (...). W. S. (4) – umowa z (...) z 8 sierpnia 2005 r. (umowa- k. 4885-4889),

1062 1016.

1063 (...). M. S. (37),

1064 (...). M. S. (38) (obecnie M. S. (39)) – umowa z (...) z 8 maja 2006 r. (umowa- k. 8434-8438) ,

1065 1018.

1066 (...). L. S. (3),

1067 (...). B. S. (7) – umowa z (...) z 17 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4890-4902),

1068 1020. J. S. (10),

1069 (...). B. Ł. – umowa z (...) z 6 lipca 2006 r. (umowa- k. 7416-7420),

1070 1022.

1071 (...). R. S. (4),

1072 (...). D. P. (11) – umowa z (...) z 9 pazdziernika 2006 r. (umowa- k. 4903-4908)

1073 1024.

1074 (...). B. S. (8),

1075 (...). A. S. (15) – umowa z (...) z 27 października 2006 r. (umowa- k. 4909-4914),

1076 1026.

1077 (...). M. S. (40),

1078 (...). K. S. (12) – umowa z (...) z 31 maja 2006 r. (umowa- k. 4915-4918),

1079 1028.

1080 (...). A. S. (16) (obecnie A. S. (17)) – umowa z (...) z 12 lipca 2006 r. (umowa- k. 4919-4923),

1081 1029.

1082 (...). E. Z. (1) (obecnie E. S. (5)),

1083 1030. P. S. (11) – umowa z (...) z 24 marca 2006 r. (umowa- k. 4925-4929),

1084 1031.

1085 (...). Ł. S.,

1086 (...). E. S. (6) – umowa z (...) z 21 czerwca 2005 r. (umowa- k. 4932-4936),

1087 1033.

1088 (...). P. S. (12),

1089 (...). J. S. (11) – umowa z (...) z 11 września 2006 r. (umowa- k. 4939-4946),

1090 1035.

1091 (...). D. S. (6),

1092 (...). D. R. (2) (obecnie D. S. (7)) – umowa z (...) z 25 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 11484-11488 w zw. z k. 11489-11494),

1093 1037.

1094 (...). A. S. (18),

1095 (...). K. S. (13) – umowa z (...) z 24 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4948-4952),

1096 1039.

1097 (...). G. S. (5) – umowa z (...) z 27 stycznia 2006 r. (umowa- k. 4953-4957),

1098 1040. E. S. (7) – umowa z (...) z 25 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4963-4967),

1099 1041.

1100 (...). M. S. (41),

1101 (...). M. S. (42) – umowa z (...) z 3 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 4958-4962),

1102 1043.

1103 (...). K. S. (14) – umowa z (...) z 18 listopada 2004 r. (umowa- k. 4968-4976),

1104 1044.

1105 (...). D. S. (8),

1106 (...). B. S. (9) – umowa z (...) z 25 października 2006 r. (umowa- k. 4977-4983),

1107 1046.

1108 (...). E. S. (8),

1109 (...). J. S. (12),

1110 1048.

1111 (...). W. S. (5),

1112 (...). E. S. (9) – umowa z (...) z 7 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 4984-4988),

1113 1050. R. S. (5),

1114 (...). K. S. (15) – umowa z (...) z 9 lutego 2006 r. (umowa- k. 4989-4994),

1115 1052.

1116 (...). D. S. (9),

1117 (...). M. J. (7) (obecnie M. S. (43)) – umowa z (...) z 30 czerwca 2006 r. (umowa- k. 4995-5000),

1118 1054.

1119 (...). J. S. (13) – umowa z (...) z 31 marca 2006 r. (umowa- k. 5001-5007),

1120 1055.

1121 (...). A. S. (19),

1122 (...). K. S. (16) – umowa z (...) z 24 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 5008-5012),

1123 1057.

1124 (...). A. S. (20) – umowa z (...) z 10 października 2005 r. (umowa- k. 11499-11509),

1125 1058.

1126 (...). B. S. (10),

1127 (...). J. S. (14) – umowa z (...) z 5 października 2006 r. (umowa- k. 11531-11535 w zw. z k. 11536-11540),

1128 1060. W. S. (6),

1129 (...). M. S. (44) – umowa z (...) z 10 września 2004 r. (umowa- k. 5013-5017, 5018-5022),

1130 1062.

1131 (...). A. T. (1) (obecnie A. S. (21)),

1132 (...). P. S. (13) – umowa z (...) z 25 lipca 2006 r. (umowa- k. 5023-5027, 5028-5032),

1133 1064.

1134 (...). P. Ś. (1),

1135 (...). J. S. (15) – umowa z (...) z 11 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 7421-7425),

1136 1066.

1137 (...). A. Ś. (2),

1138 (...). A. Ś. (3) – umowa z (...) z 25 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 5033-5037),

1139 1068.

1140 (...). M. Ś. (2) – umowa z (...) z 7 lipca 2006 r. (umowa- k. 11560-11564),

1141 1069.

1142 (...). E. Ś. – umowa z (...) z 15 października 2004 r. (umowa- k. 11583-11594),

1143 1070. Ł. Ś.,

1144 (...). P. Ś. (2) – umowa z (...) z 29 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 5040-5044),

1145 1072.

1146 (...). R. T. – umowa z (...) z 19 lipca 2006 r. (umowa- k. 11599-11603 w zw. z k. 11598),

1147 1073.

1148 (...). I. T.,

1149 (...). A. T. (2) – umowa z (...) z 9 listopada 2004 r. (umowa- k. 5045-5050),

1150 1075.

1151 (...). J. T. (1),

1152 (...). M. T.- umowa z (...) z 6 stycznia 2006 r. (umowa- k. 11610-11618),

1153 1077.

1154 (...). T. T. – umowa z (...) z 8 września 2006 r. (umowa- k. 5051-5056),

1155 1078.

1156 (...). J. T. (2) – umowa z (...) z 12 czerwca 2006 r. (umowa z 8443-8452),

1157 1079.

1158 (...). A. T. (3),

1159 1080. J. T. (3) – umowa z (...) z 13 lutego 2006 r. (umowa- k. 5057-5061),

1160 1081.

1161 (...). D. T. – umowa z (...) z 13 grudnia 2006 r. (umowa- k. 11631-11638),

1162 1082.

1163 (...). P. T. (1) – umowa z (...) z 19 lipca 2006 r. (umowa- k. 11642-11646),

1164 1083.

1165 (...). G. T.,

1166 (...). A. T. (4) – umowa z (...) z 31 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 11656-11661),

1167 1085.

1168 (...). J. T. (4) – umowa z (...) z 10 września 2006 r. (umowa- k. 1068-1072, 5062-5064),

1169 1086.

1170 (...). P. T. (2) – umowa z (...) z 15 marca 2006 r. (umowa- k. 5065-5069),

1171 1087.

1172 (...). A. U. (1),

1173 (...). M. U. (2) – umowa z (...) z 7 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 5077-5081, 5082-5084),

1174 1089.

1175 (...). A. U. (1),

1176 1090. M. U. (3) – umowa z (...) z 11 września 2006 r. (umowa- k. 5070-5075),

1177 1091.

1178 (...). A. U. (2),

1179 (...). T. U. – umowa z (...) z 13 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5085-5090),

1180 1093.

1181 (...). B. W. (1),

1182 (...). I. W. (1) – umowa z (...) z 24 listopada 2006 r. (umowa- k. 8464-8469),

1183 1095.

1184 (...). T. W. (1) – umowa z (...) z 20 marca 2006 r. (umowa- k. 11666-11670),

1185 1096.

1186 (...). W. W. (1) – umowa z (...) z 19 czerwca 2006 r. (umowa- k. 5091-5095),

1187 1097.

1188 (...). R. W. (1) – umowa z (...) z 21 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5096-5101, 5102-5104),

1189 1098.

1190 (...). K. W. (2)- umowa z (...) z 3 października 2006 r. (umowa- k. 11678-11692),

1191 1099.

1192 (...). K. W. (1),

1193 1100. B. W. (2) – umowa z (...) z 25 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5110-5116),

1194 1101.

1195 (...). M. W. (2),

1196 (...). J. W. (1) – umowa z (...) z 15 lipca 2005 r. (umowa- k. 5117-5121),

1197 1103.

1198 (...). A. W. (1),

1199 (...). I. W. (2) – umowa z (...) z 19 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5122-5126),

1200 1105.

1201 (...). A. W. (2) – umowa z (...) z 6 marca 2006 r. (umowa- k. 5127-5130),

1202 1106.

1203 (...). M. W. (3) – umowa (...) z 29 maja 2006 r. (umowa- k. 5131-5135),

1204 1107.

1205 (...). I. W. (3),

1206 (...). J. W. (2) – umowa z (...) z 30 marca 2006 r. (umowa- k. 7805-7814),

1207 1109.

1208 (...). H. W.,

1209 1110. J. W. (3) – umowa z (...) z 6 czerwca 2006 r. (umowa- k. 5136-5140),

1210 1111.

1211 (...). M. W. (4),

1212 (...). K. W. (3) – umowa z (...) z 15 marca 2006 r. (umowa- k. 5141-5145),

1213 1113.

1214 (...). M. W. (5),

1215 (...). J. J. (4) – umowa z (...) z 25 października 2006 r. (umowa- k. 5146-5150),

1216 1115.

1217 (...). D. W. (1) – umowy z (...) z 27 lipca 2006 r. (umowy- k. 11690-11700, 11701-11705),

1218 1116.

1219 (...). D. W. (2),

1220 (...). M. W. (6),

1221 (...). M. W. (7) – umowa z (...) z 3 października 2006 r. (umowa- k. 11717-11722),

1222 1119.

1223 (...). T. W. (2) – umowa z (...) z 17 marca 2006 r. (umowa- k. 11727-11734),

1224 1120. A. W. (3) – umowa z (...) z 29 czerwca 2006 r. (umowa- k. 5151-5155),

1225 1121.

1226 (...). A. W. (4),

1227 (...). K. W. (4) – umowy z (...) z 20 czerwca 2006 r. i 22 września 2006 r. (umowy- k. 5163-5167, 5168-5171),

1228 1123.

1229 (...). D. W. (3),

1230 (...). S. W. (1) – umowa z (...) z 5 czerwca 2006 r. (umowa- k. 8475-8479),

1231 1125.

1232 (...). P. W. (1),

1233 (...). D. W. (4),

1234 (...). J. W. (4) – umowa z (...) z 14 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 5158-5162),

1235 1128.

1236 (...). K. K. (18) (obecnie K. W. (5)),

1237 (...). K. W. (6) – umowa z (...) z 3 lipca 2006 r. (umowa- k. 5172-5176),

1238 1130. A. W. (5),

1239 (...). L. W. – umowa z (...) z 28 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5180-5184),

1240 1132.

1241 (...). R. W. (2) – umowa z (...) z 2 marca 2006 r. (umowa- k. 11739-11742),

1242 1133.

1243 (...). M. W. (8) – umowa z (...) z 11 sierpnia 2006 r. (umowa- 11749-11762),

1244 1134.

1245 (...). M. W. (9),

1246 (...). K. W. (7) – umowa z (...) z 30 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 5187-5191),

1247 1136.

1248 (...). M. W.,

1249 (...). A. W. (6) – umowa z (...) z 3 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 7426-7430),

1250 1138.

1251 (...). M. W. (11),

1252 (...). M. W. (12) – umowa z (...) z 12 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5195-5198),

1253 1140. D. W. (5),

1254 (...). Z. W. (1)– umowa z (...) z 18 października 2006 r. (umowa- k. 11777-11785),

1255 1142.

1256 (...). M. W. (13) – umowa z (...) z 25 września 2006 r. (umowa- k. 11791-11795),

1257 1143.

1258 (...). D. M. (5) – umowa z (...) z 20 października 2006 r. (umowa- k. 11798-11801),

1259 1144.

1260 (...). B. W. (3),

1261 (...). A. W. (7) – umowa z (...) z 10 października 2006 r. (umowa- k. 5199-5202),

1262 1146.

1263 (...). S. W. (2) – umowa z (...) z 8 czerwca 2006 r. (umowa- k. 7815-7819),

1264 1147.

1265 (...). R. S. (6) (obecnie R. W. (3)) – umowa z (...) z 22 maja 2006 r. (umowa- k. 5203-5208),

1266 1148.

1267 (...). I. W. (4),

1268 (...). B. W. (4) – umowa z (...) z 16 września 2005 r. (umowa- k. 11809-11822),

1269 1150. P. W. (2) – umowa z (...) z 7 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 11826-11830),

1270 1151.

1271 (...). D. W. (6),

1272 (...). I. W. (5) – umowa z (...) z 20 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5209-5213),

1273 1153.

1274 (...). P. W. (3),

1275 (...). T. W. (3) – umowa z (...) z 3 lipca 2006 r. (umowa- k. 5214-5218, 5220-5223),

1276 1155.

1277 (...). P. W. (4) – umowa z (...) z 11 maja 2006 r. (umowa- k. 5224-5229),

1278 1156.

1279 (...). M. W. (14),

1280 (...). E. W. (1) – umowa z (...) z 21 lutego 2006 r. (umowa- k. 5230-5234),

1281 1158.

1282 (...). A. W. (8),

1283 (...). G. W. – umowa z (...) z 13 lipca 2006 r. (umowa- k. 11839-11849),

1284 1160. P. W. (5),

1285 (...). M. W. (15) – umowa z (...) z 8 lutego 2005 r. (umowa- k. 5235-5247),

1286 1162.

1287 (...). A. W. (9),

1288 (...). D. W. (7) – umowa z (...) z 6 czerwca 2006 r. (umowa- k. 5248-5251),

1289 1164.

1290 (...). P. W. (6),

1291 (...). E. M. (8) (obecnie E. W. (2)) – umowa z (...) z 16 lutego 2006 r. (umowa- k. 7824-7828),

1292 1166.

1293 (...). M. W. (16),

1294 (...). B. W. (5) – umowa z (...) z 11 maja 2006 r. (umowa- k. 5252-5256),

1295 1168.

1296 (...). K. W. (8),

1297 (...). B. W. (6) (PESEL (...)) – umowa z (...) z 8 września 2006 r. (umowa- k. 5265- 5268),

1298 1170. K. B. (8) (obecnie K. W. (8)),

1299 (...). B. W. (6) (PESEL (...))– umowa z (...) z 12 czerwca 2006 r. (umowa- k. 5257-5264),

1300 1172.

1301 (...). D. W. (8) – umowa z (...) z 14 lipca 2006 r. (umowa- k. 5269-5274),

1302 1173.

1303 (...). D. W. (9),

1304 (...). M. P. (23) – umowa z (...) z 10 października 2006 r. (umowa- k. 11869-11877),

1305 1175.

1306 (...). W. W. (2),

1307 (...). M. W. (17) – umowa z (...) z 28 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8489-8494),

1308 1177.

1309 (...). M. W. (18),

1310 (...). A. Ż. (2) (obecnie A. W. (10)) – umowa z (...) z 27 października 2006 r. (umowa- k. 11884-11891),

1311 1179.

1312 (...). M. W. (19),

1313 1180. M. W. (20) – umowa z (...) z 22 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 11910-11918),

1314 1181.

1315 (...). P. W. (7),

1316 (...). M. W. (21) – umowa z (...) z 28 października 2004 r. (umowa- k. 5275-5280),

1317 1183.

1318 (...). M. W. (22) (obecnie M. W. (23)),

1319 (...). A. W. (11) – umowa z (...) z 6 września 2006 r. (umowa- k. 5281-5285),

1320 1185.

1321 (...). A. W. (12) – umowa z (...) z 2 marca 2006 r. (umowa- k. 11922-11930),

1322 1186.

1323 (...). E. Z. (2),

1324 (...). B. Z. – umowa z (...) z 10 października 2006 r. (umowa- k. 5392-5398),

1325 1188.

1326 (...). M. W. (24) – umowa z (...) z 28 czerwca 2006 r. (umowa- k. 5288-5292),

1327 1189.

1328 (...). O. W.,

1329 1190. M. W. (25) – umowa z (...) z 16 marca 2006 r. (umowa- k. 5295-5299),

1330 1191.

1331 (...). J. W. (5) (obecnie J. W. (6)),

1332 (...). M. W. (26) – umowa z (...) z 2 listopada 2004 r. (umowa- k. 5300-5303),

1333 1193.

1334 (...). E. Z. (3),

1335 (...). P. Z. (1) – umowa z (...) z 18 marca 2005 r. (umowa- k. 12044-12053),

1336 1195.

1337 (...). K. Z. (1),

1338 (...). Z. Z. – umowa z (...) z 26 października 2006 r. (umowa- k. 5304-5307),

1339 1197.

1340 (...). M. Z. (1),

1341 (...). E. Z. (4) – umowa z (...) z 31 lipca 2006 r. (umowa- k. 11962-11966),

1342 1199.

1343 (...). L. Z. (1) (PESEL (...)),

1344 1200. A. Z. (3) – umowa z (...) z 18 września 2006 r. (umowa- k. 5312-5315)

1345 1201.

1346 (...). L. Z. (1) (PESEL (...)) – umowa z (...) z 4 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 11950-11954),

1347 1202.

1348 (...). D. Z. (1)

1349 (...). A. Z. (4) – umowa z (...) z 21 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5316-5321),

1350 1204.

1351 (...). L. Z. (2),

1352 (...). M. K. (42) – umowa z (...) z 22 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 5323-5328)

1353 1206.

1354 (...). L. Z. (3),

1355 (...). P. Z. (2) – umowa z (...) z 27 września 2006 r. (umowa- k. 5329-5336),

1356 1208.

1357 (...). A. Z. (5),

1358 (...). A. Z. (6) – umowa z (...) z 10 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5337-5342),

1359 1210. P. Z. (3),

1360 (...). D. Z. (2) – umowa z (...) z 17 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 5343-5349),

1361 1212.

1362 (...). D. K. (5) (obecine D. Z. (3)),

1363 (...). M. Z. (2) – umowa z (...) z 31 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 8063-8067),

1364 1214.

1365 (...). I. Z.,

1366 (...). K. Z. (2) – umowa z (...) z 2 grudnia 2005 r. (umowa- k. 5350-5355),

1367 1216.

1368 (...). S. Z.,

1369 (...). M. Z. (3) – umowa z (...) z 18 stycznia 2005 r. (umowa- k. 11985-11993),

1370 1218.

1371 (...). E. Z. (5),

1372 (...). P. Z. (4) – umowa z (...) z 19 czerwca 2006 r. (umowa- k. 12015-12024),

1373 1220. N. Z.,

1374 (...). T. Z. (1) – umowa z (...) z 4 września 2006 r. (umowa- k. 12030-12037),

1375 1222.

1376 (...). R. Z. (1),

1377 (...). M. P. (24) (obecnie M. Z. (4)) – umowa z (...) z 21 marca 2006 r. (umowa- k. 8501-8506),

1378 1224.

1379 (...). Ł. Z. – umowa z (...) z 22 maja 2006 r. (umowa- k. 5308-5311),

1380 1225.

1381 (...). M. Z. (5),

1382 (...). P. Z. (5) – umowa z (...) z 8 listopada 2004 r. (umowa- k. 5356-5360),

1383 1227.

1384 (...). K. Z. (3) – umowa z (...) z 20 października 2005 r. (umowa- k. 5361-5366),

1385 1228.

1386 (...). K. Z. (4) – umowa z (...) z 11 października 2006 r. (umowa- k. 5367-5373),

1387 1229.

1388 (...). A. Z. (7) – umowa z (...) z 10 września 2004 r. (umowa- k. 5374-5381),

1389 1230. K. Z. (5) – umowa z (...) z 30 marca 2006 r. (umowa- k. 5382-5386),

1390 1231.

1391 (...). P. Z. (6),

1392 (...). R. Z. (2) – umowa z (...) z 11 kwietnia 2006 r. (umowa- k. 5387-5391),

1393 1233.

1394 (...). C. Z.,

1395 (...). A. Z. (8) – umowa z (...) z 30 maja 2006 r. (umowa- k. 5399-5404),

1396 1235.

1397 (...). T. Z. (2) – umowa z (...) z 8 grudnia 2004 r. (umowa- k. 12069-12077),

1398 1236.

1399 (...). A. Z. (9) – umowa z (...) z 16 marca 2006 r. (umowa- k. 5411-5415),

1400 1237.

1401 (...). P. Z. (7) – umowa z (...) z 13 października 2006 r. (umowa- k. 5405-5410),

1402 1238.

1403 (...). J. Ż. (1) – umowa z (...) z 11 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 12094-12109),

1404 1239.

1405 (...). R. Ż.,

1406 1240. M. Ż. (1) – umowa z (...) z 13 września 2006 r. (umowa- k. 5416-5420),

1407 1241.

1408 (...). A. Ż. (3) – umowa z (...) z 3 października 2006 r. (umowa- k. 8510-8515),

1409 1242.

1410 (...). D. Ż. (2),

1411 (...). C. Ż. – umowy z (...) z 5 lipca i 17 sierpnia 2006r. (umowy- k. 7431-7435, 7436-7439),

1412 1244.

1413 (...). A. Ż. (4),

1414 (...). M. Ż. (2) – umowa z (...) z 21 sierpnia 2006 r. (umowa- k. 5425-5430),

1415 1246.

1416 (...). W. Ż.,

1417 (...). J. Ż. (2) – umowa z (...) z 17 czerwca 2005 r. (umowa- k. 7829-7833).

1418 W trakcie realizacji umów pozwany samodzielnie pobierał raty kredytu, obejmujące spłatę kapitału i odsetek ze specjalnie utworzonych w tym celu rachunków, na podstawie nieodwołalnego upoważnienia, udzielonego przez klientów w treści w/w umów kredytowych. Ostateczne decyzje w sprawie zmiany oprocentowania kredytów należały do zarządu banku. (bezsporne; potwierdzenia dokonania operacji, wyciągi bankowe- k. 4581-4587, 5431-6597, 6602-7115, 7440-7600, 7835-7909, 8069-8157, 8169-8175, 8183, 8191, 8199-8206, 8218, 8230-8231, 8243, 8256, 8272-8275, 8283-8290, 8303-8309, 8317-8329, 8340, 8356-8364, 8373, 8384, 8398, 8406-8407, 8420, 8428-8429, 8439-8440, 8453-8459, 8470, 8480-8486, 8495-8496, 8507, 8516-8523, 8540-8553, 8568-8581, 8593-8606, 8618-8621, 8638-8651, 8671, 8688, 8699-8712, 8728-8732, 8744-8745, 8761-8763, 8772-8774, 8782-8795, 8813-8826, 8837, 8845, 8853-8859, 8880-8892, 8913, 8927-8934, 8942, 8967-8973, 8982-8989, 9006-9009, 9025-9032, 9048-9061, 9074-9078, 9092-9094, 9101-9108, 9137-9141, 9149, 9178-9179, 9208-9211, 9225-9227, 9245-9246, 9266, 9286, 9297-9299, 9317-9324, 9332-9345, 9361, 9373-9374, 9392-9405, 9416, 9437, 9446, 9458-9471, 9490, 9504-9505, 9515-9525, 9539-9552, 9560-9573, 9594-9595, 9605-9612, 9623-9638, 9647-9648, 9662, 9673-9676, 9684, 9697-9699, 9751-9806, 9820-9821, 9832-9833, 9841, 9852, 9873, 9881-9883, 9898, 9908-9914, 9923-9947, 9965-9966, 9981, 9999-10000, 10010-10023, 10036-10042, 10051-10060, 10068-10081, 10089-10091, 10103, 10131-10132, 10144-10150, 10159-10165, 10178, 10190, 10223, 10235, 10270-10284, 10297, 10311-10324, 10344-10357, 10397-10410, 10423-10424, 10436, 10444, 10463, 10478, 10493-10517, 10527, 10537-10550, 10559-10573, 10587-10594, 10611, 10627-10628, 10643, 10658, 10667, 10682, 10697-10703, 10721-10733, 10752, 10771, 10781, 10797, 10807, 10825-10836, 10844-10850, 10866-10869, 10878-10879, 10899-10902, 10914-10915, 10933-10934, 10953-10967, 10986, 10993, 11001, 11011-11018, 11032-11034, 11048, 11067-11068, 11084, 11093, 11105, 1113, 11122, 11139-11181, 11195-11212, 11224-11226, 11234-11240, 11254, 11261-11274, 11286, 11298-11302, 11320-11333, 11343-11344, 11355-11362, 11372-11385, 11397, 11411-11412, 11423-11436, 11450, 11468, 11479, 11495-11496, 11515-11528, 11543-11557, 11567-11580, 11595, 11604-11605, 11619-11620, 11639, 11647-11653, 11662-11664, 11675, 11693, 11706-11720, 11724, 11735-11736, 11743-11746, 11763-11774, 11786-11788, 11796, 11802-11804, 11823-11824, 11831-11834, 11851-11864, 11878-11879, 11892-11905, 11919, 11931-11947, 11957-11958, 11967-11980, 11994-12010, 12025, 12038-12039, 12054-12067, 12078-12091, 12110-12112, 12123-12130)

1419 W piśmie Generalnego Inspektora Nadzoru Bankowego NBP z dnia 30 listopada 2005 r., skierowanym do prezesów zarządów banków zwrócono uwagę m.in. na nieprawidłowości związane, ze stosowaniem art. 69 ust. 1 pkt 5 i art. 76 ustawy Prawo bankowe w zakresie określania w umowie kredytowej warunków zmiany stopy procentowej kredytu. Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego, powołując się na dorobek orzecznictwa, zwrócił uwagę, że postanowienia dotyczące zmiany oprocentowania kredytu dla zachowania swojej skuteczności powinny określać konkretne okoliczności i przesłanki zmiany. Samo zastrzeżenie w umowie zmiennej stopy oprocentowania nie stanowi niedozwolonej klauzuli umownej w rozumieniu art. 385¹ k.c., jednak sposób określania przez banki zmiany stopy procentowej może podlegać ocenie z punktu widzenia naruszenia interesów konsumenta. Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego wezwał prezesów banków do zapewnienia, aby w umowach kredytowych określano precyzyjnie, jednoznacznie i w sposób zrozumiały dla konsumenta warunki zmiany oprocentowania. (pismo- k. 96-98)

1420 W dniu 1 września 2006 r. pozwany wydał pismo okólne nr (...) w sprawie wprowadzenia zmian do oferty produktowej (...) w zakresie mPlanów hipotecznych, obowiązujące od tej daty. Zmiany dotyczyły sposobu wyznaczania oprocentowania kredytów/pożyczek mPlan hipoteczny. Oprocentowanie kredytów i pożyczek mPlan hipoteczny miało być wyznaczane według zasady: stawka bazowa+marża (...) stała w całym okresie kredytowania. W latach kolejnych pozwany przedstawiał również inne propozycje i pakiety rozwiązań w zakresie zmiany oprocentowania kredytów, w tym zakładające przewalutowanie kredytów na walutę polską (PLN) lub EURO. Członkowie grupy, którzy zawierali umowy kredytowe po dniu 1 września 2006 r. mieli możliwość ich zawarcia w oparciu o inny wzorzec tzw. nowego portfela, który przewidywał stałą marżę banku i regulował zmianę oprocentowania jedynie w oparciu o zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M CHF.

1421 Postanowienie umowne, regulujące zmianę wysokości oprocentowania kredytu w przykładowej umowie nowego portfela, zawartej z (...) zamieszczone było w § 10 ust. 2-3, zgodnie z którym wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu wydania decyzji kredytowej ustalona została jako stawka bazowa LIBOR 3M CHF z określonej daty i była powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę (...) w wysokości 1,10%. Pozwany miał co miesiąc dokonywać porównania aktualnie obowiązującej stawki bazowej ze stawką bazową, ogłaszaną przedostatniego dnia roboczego (z wyłączeniem sobót) poprzedniego miesiąca i dokonać zmiany wysokości oprocentowania w przypadku, gdy stawka bazowa zmieni się o co najmniej 0,10 punktu procentowego w porównaniu do obowiązującej stawki bazowej. (bezsporne; pismo- k. 534-535 w zw. z k. 515 i k. 12146; zestawienie propozycji zmian- k. 108; wydruk ze strony internetowej- k. 91-94; kserokopia przykładowej umowy- k. 102-106)

1422 Możliwość zawarcia umowy kredytowej w oparciu o wzorzec umowy starego portfela lub wzorzec nowego portfela, ustalający zmianę oprocentowania jedynie w oparciu o zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M CHF przy uwzględnieniu stałej marży miało 256 członków grupy, którzy podpisali umowy po dniu 1 września 2006 r.:

1423 1. P. B. (1),

1424 2. M. B. (2),

1425 3. B. B. (3),

1426 4. T. B. (1),

1427 5. B. B. (5),

1428 6. M. B. (8),

1429 7. J. B. (4),

1430 8. S. B. (3),

1431 9. J. B. (5),

1432 10. M. B. (17),

1433 11. R. B. (8),

1434 12. A. B. (10),

1435 13. G. C. (1),

1436 14. A. C. (2),

1437 15. A. C. (3),

1438 16. G. C. (2),

1439 17. L. C.,

1440 18. T. C. (2),

1441 19. S. C. (3),

1442 20. P. C. (2),

1443 21. K. C. (5),

1444 22. B. C. (2),

1445 23. L. D.,

1446 24. M. D. (1),

1447 25. S. D. (1),

1448 26. M. D. (7),

1449 27. A. D. (5),

1450 28. P. D.,

1451 29. T. D. (2),

1452 30. J. D. (2),

1453 31. P. F.,

1454 32. R. F. (1),

1455 33. B. F. (2),

1456 34. Z. F. (K.),

1457 35. B. G. (1),

1458 36. M. G. (1),

1459 37. A. G. (2),

1460 38. P. G. (1),

1461 39. A. G. (3),

1462 40. K. G. (1),

1463 41. I. G. (1),

1464 42. J. G. (3),

1465 43. K. G. (5),

1466 44. I. H.,

1467 45. A. H.,

1468 46. M. H. (2),

1469 47. Ł. H.,

1470 48. A. I. (1),

1471 49. A. I. (2),

1472 50. J. J. (1),

1473 51. M. K. (1),

1474 52. R. J. (2),

1475 53. J. J. (2),

1476 54. M. A. (4),

1477 55. E. J. (1),

1478 56. P. J. (1),

1479 57. A. J. (10),

1480 58. K. J.,

1481 59. G. J. (2),

1482 60. T. J. (2),

1483 61. A. J. (11),

1484 62. B. K. (2),

1485 63. P. K. (1),

1486 64. P. K. (3),

1487 65. B. K. (5),

1488 66. W. K. (3),

1489 67. M. K. (3),

1490 68. M. K. (5),

1491 69. K. K. (5),

1492 70. S. K. (3),

1493 71. A. K. (9),

1494 72. B. K. (7),

1495 73. D. K. (1),

1496 74. K. K. (6),

1497 75. K. K. (7),

1498 76. M. K. (10),

1499 77. W. K. (4),

1500 78. M. K. (17),

1501 79. T. K. (9),

1502 80. A. K. (15),

1503 81. B. K. (11),

1504 82. Z. K. (3),

1505 83. E. K. (9),

1506 84. J. K. (10),

1507 85. Ł. K. (2),

1508 86. W. K. (5),

1509 87. A. K. (17),

1510 88. R. K. (6),

1511 89. M. K. (28),

1512 90. E. K. (7),

1513 91. M. K. (29),

1514 92. P. K. (8),

1515 93. K. K. (11),

1516 94. P. K. (16),

1517 95. R. K.,

1518 96. P. K. (9),

1519 97. M. K. (31),

1520 98. P. K. (10),

1521 99. I. K. (2),

1522 100. P. K. (14),

1523 101. I. K. (3),

1524 102. M. K. (39),

1525 103. A. L. (4),

1526 104. T. L. (1),

1527 105. D. L. (2),

1528 106. T. L. (2),

1529 107. K. L. (5),

1530 108. I. L.,

1531 109. G. L.,

1532 110. R. L. (1),

1533 111. M. L. (5),

1534 112. D. L. (3),

1535 113. P. L. (3),

1536 114. E. M. (1),

1537 115. K. B. (2),

1538 116. D. M. (1),

1539 117. M. M. (5),

1540 118. A. M. (2),

1541 119. M. M. (6),

1542 120. B. M. (1),

1543 121. R. M. (1),

1544 122. P. M. (2),

1545 123. M. M. (10),

1546 124. L. M. (1),

1547 125. L. M. (2),

1548 126. Ł. M. (2),

1549 127. J. M. (5),

1550 128. A. M. (9),

1551 129. E. M. (3),

1552 130. M. M. (15),

1553 131. A. M. (10),

1554 132. J. M. (8),

1555 133. M. M. (20),

1556 134. P. M. (4),

1557 135. E. M. (5),

1558 136. A. M. (16),

1559 137. E. M. (6),

1560 138. P. N. (2),

1561 139. P. S.,

1562 140. P. N. (3),

1563 141. E. N. (1),

1564 142. M. N. (3),

1565 143. S. N.,

1566 144. P. N. (4),

1567 145. M. O. (2),

1568 146. M. O. (12),

1569 147. A. O. (6),

1570 148. P. P. (1),

1571 149. P. P. (2),

1572 150. D. P. (3),

1573 151. A. P. (5),

1574 152. S. P. (1),

1575 153. W. P. (1),

1576 154. D. P. (4),

1577 155. W. P. (2),

1578 156. M. M. (26),

1579 157. E. P. (3),

1580 158. Z. P.,

1581 159. W. P. (3),

1582 160. D. P. (7),

1583 161. M. P. (14),

1584 162. I. R.,

1585 163. K. P. (4),

1586 164. T. P. (3),

1587 165. J. P. (6),

1588 166. K. P. (8),

1589 167. G. P.,

1590 168. T. P. (6),

1591 169. L. P.,

1592 170. J. P. (9),

1593 171. I. P.,

1594 172. W. P. (6),

1595 173. A. R. (7),

1596 174. D. R. (1),

1597 175. M. R. (6),

1598 176. P. R. (2),

1599 177. Z. S.,

1600 178. K. S. (3),

1601 179. M. S. (10),

1602 180. J. S. (1),

1603 181. T. S. (2),

1604 182. J. S. (2),

1605 183. M. S. (13),

1606 184. K. S. (4),

1607 185. R. S. (1),

1608 186. M. S. (14),

1609 187. P. S. (3) (S.),

1610 188. R. S. (2),

1611 189. J. S. (3),

1612 190. K. S. (6),

1613 191. S. S. (2),

1614 192. M. S. (18),

1615 193. A. S. (22),

1616 194. A. S. (6),

1617 195. J. S. (6),

1618 196. G. S. (2),

1619 197. K. S. (10),

1620 198. S. S. (4),

1621 199. M. S. (25),

1622 200. M. S. (26),

1623 201. M. S. (30),

1624 202. A. S. (10),

1625 203. P. S. (10),

1626 204. G. S. (4),

1627 205. R. S. (4),

1628 206. D. P. (11),

1629 207. A. S. (15),

1630 208. B. S. (8),

1631 209. P. S. (12),

1632 210. J. S. (11),

1633 211. B. S. (9),

1634 212. D. S. (8),

1635 213. B. S. (10),

1636 214. J. S. (14),

1637 215. T. T.,

1638 216. D. T.,

1639 217. J. T. (4),

1640 218. A. U. (1),

1641 219. M. U. (3),

1642 220. B. W. (1),

1643 221. I. W. (1),

1644 222. K. W. (2),

1645 223. M. W. (5),

1646 224. J. J. (4),

1647 225. D. W. (2),

1648 226. M. W. (6),

1649 227. M. W. (7),

1650 228. A. W. (4),

1651 229. K. W. (4),

1652 230. A. Z. (3),

1653 231. D. W. (5),

1654 232. Z. W. (2),

1655 233. M. W. (13),

1656 234. D. M. (5),

1657 235. B. W. (3),

1658 236. A. W. (7),

1659 237. K. W. (8),

1660 238. B. W. (6),

1661 239. D. W. (9),

1662 240. M. P. (23),

1663 241. M. W. (18),

1664 242. A. W. (10) (Ż.),

1665 243. K. Z. (1),

1666 244. Z. Z.,

1667 245. L. Z. (1),

1668 246. P. Z. (2),

1669 247. L. Z. (3),

1670 248. N. Z.,

1671 249. T. Z. (1),

1672 250. K. Z. (4),

1673 251. B. Z.,

1674 252. E. Z. (2),

1675 253. P. Z. (7),

1676 254. M. Ż. (1),

1677 255. R. Ż.,

1678 256. A. Ż. (3).

1679 (bezsporne; powołane wyżej kopie umów kredytowych i zestawienie- k. 12203-12208 – z pominięciem D. i K. M. (10), którzy wystąpili z grupy- k. 1010)

1680 Procedury wewnętrzne pozwanego przewidywały możliwość przyznawania kredytobiorcom preferencyjnych stóp procentowych i prowizji przygotowawczych. Ustalenie preferencyjnych warunków kredytowania w ramach tych procedur w żadnym przypadku nie dotyczyło natomiast klauzuli umownej, określającej sposób zmiany oprocentowania kredytów. Wnioski o przyznanie preferencyjnych stóp procentowych lub prowizji przygotowawczych były kierowane przez pracowników pozwanego do centrali banku i dotyczyły 66 członków grupy:

1681 1. M. A. (2) i M. A. (5) (wniosek- k. 12211).

1682 2. K. B. (2) i J. B. (1) (wniosek- k. 12214),

1683 3. D. B. (1) (wniosek- k. 12217),

1684 4. P. B. (3) (wniosek- k. 12220),

1685 5. R. B. (8) (wniosek- k. 12223),

1686 6. T. B. (2) i A. B. (12) (wniosek- k. 12226),

1687 7. G. C. (1) i A. C. (2) (wniosek- k. 12229),

1688 8. T. C. (2) (wniosek- k. 12232),

1689 9. A. C. (7) i A. C. (6) (wniosek- k. 12235),

1690 10. A. D. (5) i M. D. (7) (wniosek- k. 12238),

1691 11. E. F. i K. F. (1) (wniosek- k. 12241),

1692 12. W. G. (2) (wniosek- k. 12244),

1693 13. T. G. (2) (wniosek- k. 12247),

1694 14. M. G. (6) (wniosek- k. 12250),

1695 15. I. G. (1) i J. G. (3) (wniosek- k. 12253),

1696 16. I. H. (wniosek- k. 12256,

1697 17. R. J. (2) (wniosek- k. 12259),

1698 18. T. K. (5) (wniosek- k. 12262,

1699 19. A. K. (20) i M. K. (30) (wniosek- k. 12265),

1700 20. P. K. (15) (wniosek- k. 12268),

1701 21. S. L. (1) (wniosek- k. 12271),

1702 22. P. M. (5) i S. M. (5) (wniosek- k. 12274),

1703 23. P. N. (2) i P. S. (wniosek- k. 12277),

1704 24. M. N. (3) i S. N. (wniosek- k. 12280),

1705 25. M. O. (7) (wniosek- k. 12283),

1706 26. D. O. i A. O. (4) (wniosek- k. 12286),

1707 27. P. P. (2) (wniosek- k. 12289),

1708 28. T. P. (2) (wniosek- k. 12292),

1709 29. L. P. i J. P. (9) (wniosek- k. 12295),

1710 30. J. P. (10) (wniosek- k. 12298),

1711 31. D. R. (1) i A. R. (7) (wniosek- k. 12301),

1712 32. M. S. (10) (wniosek- k. 12304),

1713 33. J. S. (3) i K. S. (6) (wniosek- k. 12307),

1714 34. D. S. (5) (wniosek- k. 12310),

1715 35. M. S. (2) i W. K. (4) (wniosek- k. 12313),

1716 36. A. Ś. (3) i A. Ś. (2) (wniosek- k. 12316),

1717 37. R. Ł. i I. Ł. (wniosek- k. 12319),

1718 38. M. Ł. (3) (wniosek- k. 12322),

1719 39. P. W. (2) (wniosek- k. 12325),

1720 40. K. W. (8) i B. W. (6) (wniosek- k. 12328),

1721 41. L. Z. (1) (wniosek- k. 12331),

1722 42. A. Z. (3) i L. Z. (1) (wniosek- k. 12334),

1723 43. A. Z. (2) (wniosek- k. 12337),

1724 44. A. Ż. (4) i M. Ż. (2) (wniosek- k. 12339).

1725 Postanowienia umów starego portfela, zawartych ze wszystkimi członkami grupy w zakresie klauzuli, dotyczącej sposobu zmiany oprocentowania - w okresie objętym pozwem - pozostały niezmienione.

1726 Pozwany w latach 2006-2007 dokonywał podwyższenia oprocentowania, powołując się na wzrost stopy LIBOR 3M CHF, o czym informował członków grupy w przesyłanych do nich pismach.

1727 W okresie od września 2008 r. do marca 2010 r. stopa LIBOR 3M CHF spadła średnio o 2,49%. Dane w tym zakresie pozwany publikował na stronach internetowych (...) i (...). W tym czasie oprocentowanie kredytów członków grupy zostało obniżone jedynie o 0,4%. Pozwany informował jednocześnie, że zmiany te nie dotyczą kredytów nowego portfela, gdzie oprocentowanie było oparte wyłącznie na stawce bazowej LIBOR 3M i doliczonej stałej marży. (bezsporne; wydruki ze stron internetowych- k. 116-123, 129-130, 131, 132, 133, 134, 135, 7602, 7604; kserokopie pism- k. 125-127; przykładowe elektroniczne zestawienie operacji- k. 137-141, 143-145)

1728 Kontrowersje, związane z realizacją umów kredytowych starego portfela były przedmiotem licznych skarg do Komisji Nadzoru Finansowego, a także reklamacji i próśb klientów, składanych do samego pozwanego o wyjaśnienie motywów jego postępowania. Członkowie grupy w reklamacjach i na forach internetowych wskazywali m.in. na publikowane przez pozwanego dane, dotyczące obniżenia wskaźnika LIBOR 3M CHF sygnalizując, że nie nastąpiła odpowiednia korekta w dół w zakresie oprocentowania kredytu, co miało miejsce w odniesieniu do umów tzw. nowego portfela.

1729 W korespondencji, prowadzonej z członkami grupy w latach 2009-2010 pozwany wyjaśniał, że oprocentowanie kredytów hipotecznych starego portfela zależne jest od czynników takich, jak: stopa referencyjna LIBOR 3M, parametry rynku pieniężnego i kapitałowego kraju, którego waluta jest podstawą waloryzacji, koszt pozyskania kapitału, wartość waluty, prognozy inflacyjne, dostępność środków na rynku międzybankowym. Pozwany wyjaśniał, że podstawowym parametrem rynku pieniężnego i kapitałowego jest cena waluty, do której kredyt jest indeksowany, tj. franka szwajcarskiego na rynku międzybankowym, a której pozyskanie odbywa się poprzez średnioterminowe pożyczki, zaciągane na kilkuletnie okresy. Pozwany wskazywał również, iż decyzje o ewentualnej korekcie wysokości oprocentowania zostaną podjęte po ustabilizowaniu się sytuacji na rynkach finansowych. Pozwany proponował niektórym członkom grupy aneksowanie umów i zmianę zasad zmiany oprocentowania w ten sposób, aby była oparta na wyższej, ale stałej marży i stawce LIBOR 3M CHF.

1730 W odpowiedzi na dalsze pisma członków grupy pozwany wskazywał, że katalog czynników, wpływających na zmianę oprocentowania nie jest zamknięty, a dokładne dane liczbowe dotyczące ich wpływu na zmianę oprocentowania kredytu są objęte tajemnicą przedsiębiorstwa. (pisma- k. 80-81, 82-83, 84-85, 100, 110, 111, 112, 113, 114, 147-149, 150-152, 153-155, 156, 165-166, 167-168, 169-171, 172-174, 176, 177-178, 180-181, 182, 183, 184; wydruki artykułów prasowych- k. 159-160, 161-163, 490-491)

1731 Finansowanie akcji kredytowej we franku szwajcarskim, prowadzonej przez pozwanego – m.in. z uwagi na niedostateczny wolumen depozytów klientów w tej walucie – wymagało zaciągania krótkoterminowych pożyczek na rynku międzybankowym, określającym marże dla banku udzielającego pożyczki. Bankiem, który udzielał pozwanemu pożyczek w związku z finansowaniem akcji kredytowej we franku szwajcarskim był jego główny akcjonariusz (bank-matka), tj. niemiecki bank (...). W związku z kryzysem na rynkach finansowych w latach 2008-2009 i jego implikacjami (m.in. w postaci zwiększenia ryzyka inwestycyjnego dla Polski) umowy pożyczek przewidywały większe marże w zamian za finansowanie w walucie szwajcarskiej.

1732 W dniach 4 listopada i 5 grudnia 2008 r. pozwany zawarł z C. dwie umowy pożyczki, opiewające na kwoty po 1.000.000.000 CHF każda, wypłacane w transzach po 500.000.000 CHF. Umowy przewidywały trzymiesięczne okresy odsetkowe oraz stopy procentowe, określone jako suma stopy referencyjnej LIBOR 3M CHF i marży naliczanej w skali roku w wysokości: 1,80% w przypadku pierwszej umowy oraz 1,93% - w przypadku drugiej umowy. Terminy spłat pożyczki wynosiły po 3 lata, liczone od dat wypłaty poszczególnych transz. (bezsporne; umowy pożyczki z tłumaczeniem przysięgłym- k. 12507-1220, 12531-12545)

1733 Dodatkowym źródłem finansowania akcji kredytowej była emisja obligacji o wartości 90.000.000 CHF na podstawie umowy emisji obligacji z dnia 11 czerwca 2008 r., zawartej z C. jako inwestorem i nabywcą obligacji. Nominał obligacji wynosił 10.000.000 CHF. Oprocentowanie wykupu obligacji było określane przez emitenta, jako agenta kalkulacyjnego, na podstawie szczegółowych postanowień umowy i obejmowało stopę referencyjną LIBOR 3M CHF oraz marżę w wysokości 4%. (bezsporne; umowa- k. 12589-12637)

1734 W 2009 r. pozwany zawarł z C. kolejne umowy pożyczek z trzyletnim terminem spłaty: umowę z dnia 23 kwietnia 2009 r. opiewającą na kwotę 30.000.000 CHF przy stałej marży w wysokości 1,94% i LIBOR 3M CHF oraz umowę z dnia 15 czerwca 2009 r.- na kwotę 100.000.000 CHF z oprocentowaniem w postaci stałej marży wynoszącej 1,84% i LIBOR 3M CHF. (umowy pożyczki z tłumaczeniem przysięgłym- k. 12556-12570, 12573-12586)

1735 Po ustabilizowaniu się sytuacji na rynkach finansowych pozwany nadal pozyskiwał finansowanie na podstawie umów pożyczek, zawieranych z C., które przewidywały niższe oprocentowanie. Przykładowo w umowie pożyczki z dnia 16 listopada 2009 r. na kwotę 280.000.000 CHF z czteroletnim terminem spłaty oprocentowanie obejmowało LIBOR 3M CHF oraz marżę w wysokości 1,05%. (umowa z tłumaczeniem przysięgłym- k. 12640-12653)

1736 Ponadto umowa pożyczki z dnia 4 listopada 2008 r. została prolongowana aneksem nr (...) z dnia 1 lutego 2010 r., na podstawie którego dokonano zmiany wysokości marży, płaconej od pierwszej transzy kredytu, obniżając ją do 1,41% w skali roku oraz zmieniając termin jej płatności do 4 listopada 2016 r. Warunki oprocentowania i termin płatności drugiej transzy nie zostały zmienione.

1737 Również umowa pożyczki z dnia 5 grudnia 2008 r. została zmieniona aneksem z dnia 1 marca 2010 r., na podstawie którego obniżono oprocentowanie pierwszej transzy do kwoty 1,445% w skali roku oraz przedłużono termin jej spłaty do dnia 5 grudnia 2017 r. Warunki oprocentowania i termin płatności drugiej transzy nie zostały zmienione. (aneksy- k. 12523-12528, 12548-12553)

1738 Na podstawie art. 217 § 2 k.p.c. w brzmieniu pierwotnym w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44), Sąd oddalił wnioski strony pozwanej o:

1739 - dopuszczenie dowodu opinii biegłego na okoliczność:

1740 a) mechanizmu i sposobu pozyskiwania przez polskie banki środków na sfinansowanie akcji kredytowych we franku szwajcarskim,

1741 b) sposobu zabezpieczania się przez polskie banki przed ryzykiem kursowym w odniesieniu do kredytów udzielonych we franku szwajcarskim,

1742 c) czynników wpływających na wysokość oprocentowania kredytów hipotecznych, udzielonych przez polskie banki w latach 2008-2010,

1743 d) istnienia i charakteru katalogu parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego,

1744 e) wpływu parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego na wysokość oprocentowania kredytów, udzielanych przez (...) Bank we franku szwajcarskim,

1745 f) rzeczywistych kosztów pozyskiwania przez (...) Bank finansowania na rynku międzybankowym,

1746 - dopuszczenie dowodu z zeznań świadka D. S. (10) na okoliczność:

1747 a) sposobu rozumienia przez (...) Bank zasad zmiany wysokości oprocentowania kredytów starego portfela,

1748 b) czynników branych pod uwagę przy zmianie wysokości oprocentowania,

1749 c) wysokości oprocentowania oferowanego klientom (...) Banku w ramach kredytu starego i nowego portfela w 2006 r.,

1750 d) nieadekwatności stawki LIBOR w zakresie pozyskiwania na rynku międzybankowym i wpływu stawki LIBOR na wysokość oprocentowania kredytów starego portfela,

1751 e) wpływu parametrów rynku pieniężnego i kapitałowego na wysokość oprocentowania kredytów udzielanych przez (...) Bank we franku szwajcarskim,

1752 f) rzeczywistych kosztów pozyskiwania przez (...) Bank finansowania na rynku międzybankowym,

1753 g) prowadzenia szkoleń dla pracowników (...) Banku w zakresie informacji, udzielanych klientom podczas zawierania umów o kredyt hipoteczny,

1754 - przesłuchanie informacyjne prezesa zarządu (...) Banku S.A. C. S. w charakterze strony na okoliczność:

1755 a) mechanizmu i sposobu pozyskiwania przez (...) Bank środków na sfinansowanie akcji kredytowych we franku szwajcarskim,

1756 b) kosztu pozyskiwania pieniądza na rynku międzybankowym,

1757 c) sposobu zabezpieczania się przez (...) Bank przed ryzykiem kursowym w odniesieniu do kredytów udzielonych we franku szwajcarskim,

1758 d) czynników, wpływających na wysokość oprocentowania kredytów hipotecznych udzielonych przez (...) Bank w latach 2008-2010,

1759 e) czynników, wpływających na wysokość oprocentowania kredytów hipotecznych, udzielonych przez (...) Bank w latach 2008-2010,

1760 f) zmian wysokości stawki LIBOR 3M CHF w latach 2005-2010,

1761 g) nieadekwatności stawki LIBOR w zakresie pozyskiwania finansowania na rynku międzybankowym,

1762 h) manipulowania wysokością stawki LIBOR przez wiodące instytucje finansowe.

1763 Powyższe okoliczności – z wyjątkiem istnienia i zamkniętego charakteru katalogu parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego – częściowo pokrywają się (zob. tabela przedstawiona na k. 12680), a przy tym nie są sporne pomiędzy stronami i w większości zostały przyznane przez powoda. Możliwość oceny postępowania pozwanego z punktu widzenia klauzuli zmiany oprocentowania jest możliwa w oparciu o przedstawione przez strony dokumenty i obszerną argumentację, bez konieczności wykazywania powyższych okoliczności, a zwłaszcza w drodze zasięgnięcia opinii biegłego. Natomiast kwestie związane z ekonomiczną racjonalnością działań pozwanego (w tym zwłaszcza w celu zachowania płynności i rentowności) stoją poza zakresem badania odpowiedzialności kontraktowej pozwanego, niezależnie od ostatecznie przyjętej podstawy prawnej spornego postanowienia umownego, tj. jako klauzuli abuzywnej, czyli najdalej idącej podstawy prawnej żądania (art. 385¹ § 1 k.c.), jak również na gruncie jego jednoznaczności w świetle art. 385 § 2 k.c. Dopuszczenie i przeprowadzenie zgłoszonych dowodów, jak również przesłuchanie informacyjne prezesa zarządu pozwanego banku prowadziłoby do zbędnego przewlekania postępowania i dalszego zwiększania się jego kosztów.

1764 Jeżeli chodzi o katalog parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego wskazać należy, iż spór ogniskuje się nie tylko wokół jego charakteru (tzn. jego otwartego, albo zamkniętego), ale – na co słusznie zwrócił uwagę powód – winien obejmować wykazanie wagi stopy referencyjnej i poszczególnych parametrów finansowych. Ta okoliczność nie została uwzględniona w tezie dowodowej dla biegłego, podczas gdy ma ona kluczowe znaczenie dla ewentualnej oceny prawidłowości zmiany oprocentowania, nawet przy założeniu, że katalog parametrów finansowych ma charakter zamknięty i wyczerpujący. Niezależnie jednak od tego należy zaznaczyć, iż opinia biegłego jest zbędna dla oceny spornej klauzuli umownej pod względem prawnym, w oparciu o kryteria ustawowe określone w art. 385 § 2 k.c. w zw. z art. 65 k.c., jak również na gruncie art. 385¹ – 385³ k.c.

1765 Odnośnie kwestii prowadzenia szkoleń dla pracowników (...) Banku w zakresie informacji, udzielanych klientom podczas zawierania umów o kredyt hipoteczny wskazać należy, iż – podobnie jak instrukcje służbowe dla pracowników banku – mają one charakter wewnętrzny i z tej przyczyny nie mogą stanowić dyrektywy interpretacyjnej, prowadzącej do uzupełnienia treści zawartej przez bank umowy kredytu (por. wyrok SN z dnia 7 maja 2004 r., I CK 686/03, Lex 148386). Nie jest wobec tego celowe prowadzenie postępowania dowodowego na tę okoliczność.

1766 Sąd pominął środki dowodowe w postaci:

1767 - Raportu Instytutu (...) kształtujące cenę pieniądza na rynku bankowym w Polsce – analiza i projekcja” (G. 2010),

1768 - prywatnej ekspertyzy, sporządzonej przez dr. J. J. (5), głównego ekonomisty (...) pt. „Koszty finansowania kredytów walutowych (w szczególności denominowanych w CHF) przez (...) Bank”,

1769 - artykułów prasowych i wydruków internetowych, zawierających publikacje na temat przyczyn i skutków kryzysu na światowych rynkach finansowych.

1770 Środki dowodowe miały służyć wykazaniu:

1771 a) mechanizmu i sposobu pozyskiwania przez polskie banki środków na sfinansowanie akcji kredytowych we franku szwajcarskim,

1772 b) sposobu zabezpieczenia się przez polskie banki przed ryzykiem walutowym w odniesieniu do kredytów udzielonych we franku szwajcarskim,

1773 c) czynników wpływających na wysokość oprocentowania kredytów hipotecznych, udzielonych przez polskie banki w latach 2008-2010,

1774 d) istnienia i charakteru katalogu parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego,

1775 e) wpływu parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego na wysokość oprocentowania kredytów, udzielanych przez (...) Bank we franku szwajcarskim,

1776 f) rzeczywistych kosztów pozyskiwania przez (...) Bank finansowania na rynku międzybankowym,

1777 g) manipulowania wysokością stopy LIBOR w latach 2007-2010 w Europie i USA.

1778 Podobnie jak ma to miejsce w przypadku oddalonych wniosków dowodowych, powyższe okoliczności – z wyjątkiem istnienia i zamkniętego charakteru katalogu parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego – nie są sporne pomiędzy stronami, jak również nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania pozwu, które obejmuje ustalenie, że pozwany ponosi w stosunku do wszystkich członków grupy odpowiedzialność odszkodowawczą. Zgodnie z twierdzeniem powoda odpowiedzialność pozwanego wiąże się przede wszystkim z posłużeniem się we wzorcu umowy niedozwolonym postanowieniem umownym, którego treść zaprezentowano powyżej. Ocena, czy kwestionowana klauzula zmiany oprocentowania stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., a zatem, czy jest ona zgodna z dobrymi obyczajami, jest dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę: jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy, pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie, będące przedmiotem oceny (art. 385² k.c.). Oznacza to, że okoliczności takie, jak sposób pozyskiwania pieniądza na finansowanie akcji kredytowej, sposób zabezpieczenia banków przed ryzykiem walutowym, czynniki wpływające na wysokość oprocentowania kredytów hipotecznych, udzielonych przez polskie banki w latach 2008-2010 (a więc po zawarciu umów przez członków grupy), koszty pozyskiwania waluty przez pozwanego, czy problem związany z manipulacją wskaźnikiem LIBOR na rynkach finansowych, nie mają w świetle przepisów prawa materialnego znaczenia dla oceny kwestionowanej klauzuli jako abuzywnej w stosunku do członków grupy. Przedmiotowe okoliczności dotyczą kwestii oceny racjonalności i prawidłowości postępowania pozwanego pod względem ekonomicznym, a nie oceny prawidłowości wykonywania umowy z punktu widzenia prawa cywilnego i ochrony interesów konsumenta.

1779 Nie ma sporu, co do tego, że finansowanie akcji kredytowej przez banki polskie w zasadzie zakłada pozyskanie na ten cel środków na rynku międzybankowym lub z operacji na instrumentach pochodnych, z czym wiążą się określone koszty, jak również, iż wysokość tych kosztów uzależniona jest od sytuacji gospodarczej na rynkach światowych i wzrostu ryzyka dla Polski, jako obszaru działalności operacyjnej banków. W związku z tym bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania dowodowego, zmierzającego do wykazania wskazanych okoliczności. Z kolei sposób finansowania akcji kredytowej w CHF przez (...) Bank został przez pozwanego opisany i wykazany za pomocą złożonych dokumentów umów pożyczek i emisji obligacji, zawartych z C., jak również twierdzeń nie kwestionowanych przez stronę przeciwną. Powód nie kwestionował bowiem faktu pozyskiwania pieniądza przez pozwanego m.in. w drodze umów pożyczek, narzucających obowiązek zapłaty na rzecz banku-matki marży i oprocentowanych z wykorzystaniem wskaźnika LIBOR 3M CHF.

1780 Odnosząc się do okoliczności w postaci katalogu parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego wskazać należy, iż decydujący dla rozstrzygnięcia nie jest tylko jego otwarty, bądź zamknięty charakter, ale również waga poszczególnych parametrów w zakresie ustalenia ostatecznej wysokości oprocentowania. Nawet zakładając, zgodnie z twierdzeniem pozwanego, że katalog parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego jest uważany za zamknięty w nauce ekonomii, to w świetle przedstawionej opinii prywatnej, traktowanej jako wsparcie stanowiska strony, możliwe jest oparcie tych parametrów na dalszych instrumentach specyficznych różniących się od instrumentów podstawowych (k. 12366). W praktyce oznacza to możliwość powołania się na kolejne parametry, będące pochodnymi parametrów podstawowych, bez jakiejkolwiek kontroli ze strony konsumenta. Zestawienie treści złożonej opinii prywatnej i opartego na niej stanowiska pozwanego nie pozwala bowiem stwierdzić, że katalog parametrów finansowych jest zamknięty, a ponadto nie jest możliwe określenie, choćby w przybliżeniu, jak powinny być dobierane parametry i w jakim stopniu każdy z nich powinien wpływać na wysokość oprocentowania. Dotyczy to również wykorzystanego przez pozwanego w przedstawionej analizie parametru ceny instrumentów CDS (Credit Default Swap – instrumentu pochodnego służącego do przenoszenia ryzyka kredytowego) i rozszerzenia spreadów na transakcjach swapowych, co do wagi, proporcji i kierunku uwzględnienia brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia. Należy zaznaczyć, że były to jedyne, wzięte przez pozwanego pod uwagę czynniki, spośród licznych opisanych w opinii prywatnej parametrów finansowych, co również rodzi poważne wątpliwości co do zasadności stanowiska pozwanego. Na marginesie wskazać również trzeba na niekonsekwencję zaprezentowanych wyjaśnień i tez opinii prywatnej, zgodnie z którymi stopa LIBOR z jednej strony stanowi stopę referencyjną, a z drugiej zalicza się do parametrów finansowych. Już z tych względów uzasadnione jest pominięcie opinii prywatnej, nawet jako dokumentu wspierającego stanowisko strony, ponieważ nie pozwala on, choćby w przybliżeniu, zweryfikować zasadności i racjonalności postępowania banku.

1781 Sąd pominął również:

1782 - listę 466 członków grupy, którzy zgodnie z twierdzeniem pozwanego zawarli umowy kredytowe, korzystając z pośrednictwa profesjonalnych agencji doradczych (np. E., (...), O., (...), G.),

1783 - ranking kredytów mieszkaniowych E. z marca 2006 r.

1784 – powołane celem wykazania okoliczności indywidualnego negocjowania z pozwanym warunków umów o kredyt hipoteczny.

1785 W ocenie Sądu wskazane środki dowodowe nie zmierzają do wykazania, że członkowie grupy indywidualnie negocjowali z pozwanym postanowienie umowy kredytowej, odnoszące się do sposobu zmiany oprocentowania. Korzystanie z doradztwa profesjonalnych podmiotów, czy posługiwanie się rankingami kredytów przy wyborze oferty uznawanej z takich, czy innych względów za najkorzystniejszą nie oznacza, że poszczególne postanowienia umowne były uzgodnione z pozwanym, ani że nie mogą zostać uznane za niedozwolone. Ostatecznie odpowiedzialność za sformułowanie wzorca umownego i poszczególnych postanowień umowy ponosi proferent, a nie podmiot pośredniczący w zawarciu umowy. Poza listą klientów, którzy zawierali umowy za pośrednictwem wyspecjalizowanych agencji, pozwany nie przedstawił innych dowodów, które wskazywałyby, że przedmiotem bliższej analizy i uzgodnień pomiędzy kredytobiorcą i pośrednikiem z jednej strony oraz pozwanym z drugiej strony były klauzule umowne, dotyczące zmiany oprocentowania. Pozwany wykazał jedynie, że co do 66 członków grupy były proponowane preferencyjne warunki w zakresie stóp procentowych i prowizji przygotowawczych, nie dotyczyło to natomiast w żadnym przypadku klauzuli umownej, określającej sposób zmiany oprocentowania kredytów.

1786 Sąd zważył, co następuje:

1787 Powództwo okazało się uzasadnione.

1788 Zgodnie z art. 2 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, w sprawach o roszczenia pieniężne powództwo może ograniczać się do żądania ustalenia odpowiedzialności pozwanego. W takim przypadku powód nie jest obowiązany wykazywać interesu prawnego w ustaleniu.

1789 Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (druk Sejmu VI kadencji nr 1829, s. 4), taka sytuacja może zaistnieć, jeżeli okoliczności, dotyczące poszczególnych członków grupy są na tyle zróżnicowane, że nie jest możliwe ujednolicenie wysokości roszczeń poszczególnych osób.

1790 W niniejszej sprawie znaczna liczba członków grupy, a także warunki zawartych umów co do wysokości sumy kredytu, okresu trwania umowy, stałego oprocentowania i prowizji były zróżnicowane, dlatego też nie było możliwe ujednolicenie (pełna standaryzacja) roszczeń o świadczenia indywidualne, czyli roszczeń o zapłatę. Natomiast z uwagi na jednakową podstawę faktyczną i prawną roszczeń uzasadnione było ograniczenie powództwa do żądania ustalenia odpowiedzialności kontraktowej pozwanego. Po wydaniu wyroku w niniejszej sprawie, mającego charakter prejudykatu i ustalającego odpowiedzialność pozwanego, poszczególni członkowie grupy będą mieli możliwość realizować w pełnym zakresie przysługujące im roszczenia w sprawach sądowych, bądź dążyć do zażegnania sporu z pozwanym w inny sposób, np. poprzez zawarcie ugody.

1791 Pomiędzy stronami procesu nie jest sporny fakt posługiwania się przez pozwanego wzorcem umowy kredytu, jak również fakt zawierania umów kredytowych z konsumentami w rozumieniu art. 22¹ k.c., co zostało również potwierdzone prawomocnym postanowieniem o ustaleniu ostatecznego składu grupy. Osią sporu jest charakter i sposób interpretacji klauzuli zmiany oprocentowania w umowach kredytowych, kwestia należytego wykonywania umowy w okresie objętym pozwem oraz jej powiązanie z odpowiedzialnością kontraktową pozwanego. Pozwala to wyróżnić trzy podstawowe grupy zagadnień, w odniesieniu do których należy będą prowadzone rozważania prawne:

1792 1. Abuzywność postanowienia umowy przewidującego sposób zmiany oprocentowania kredytu (art. 385¹ k.c.),

1793 2. Niejednoznaczność i sposób interpretowania postanowienia umowy (art. 385 k.c., art. 65 k.c.),

1794 3. Skutki posłużenia się zakwestionowanym postanowieniem umowy i jego bezskuteczności:

1795 a. w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego (art. 471 k.c.),

1796 b. w zakresie możliwości uznania świadczeń kredytobiorców za świadczenia nienależne i konieczności ich zwrotu (art. 410 w zw. 411 pkt 1 i art. 414 k.c.).

1797 1. Abuzywność postanowienia umowy przewidującego sposób zmiany oprocentowania kredytu (art. 385¹ k.c.).

1798 Zmiany art. 384-385² k.c. oraz wprowadzenie art. 385³ -385⁴ k.c. poprzez ustawowe uregulowanie instytucji niedozwolonych postanowień umownych na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.; t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1225) stanowiły implementację do polskiego porządku prawnego dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29). Regulacje przedmiotowej dyrektywy z mocy układu o stowarzyszeniu z dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38) były punktem odniesienia w zakresie zbliżania przepisów dotyczących ochrony konsumenta (art. 68-69 układu) również przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, co nastąpiło w dniu 1 maja 2004 r. (część umów z członkami grupy zawarto przed tą datą). Zgodnie z preambułą dyrektywy umowy konsumenckie powinny być sporządzane prostym i zrozumiałym językiem, a konsument powinien mieć faktycznie możliwość zapoznania się ze wszystkimi warunkami umowy, a wszelkie wątpliwości powinny być interpretowane na jego korzyść. Z kolei art. 3 ust. 1 i 2, art. 4 ust. 2 oraz załącznik określający przykładowe postanowienia umów, które mogą być uznane za nieuczciwe w rozumieniu dyrektywy, zostały w przeważającej części przeniesione do przepisów art. 385¹ -385⁴ k.c.

1799 Najdalej idącym zarzutem, zmierzającym do podważenia spornej klauzuli umownej i mającym uzasadniać odpowiedzialność kontraktową pozwanego jest zarzut abuzywności, a zatem twierdzenie, że stanowi ona niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.

1800 Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c., postanowienia umowy, zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień, określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W tym tylko przypadku zasada autonomii woli stron ustępuje przed zasadą transparentności, co można tłumaczyć tym, że istnieją wówczas wątpliwości co do tego, czy rzeczywiście w takim wypadku został osiągnięty konsens, skoro postanowienia o głównych świadczeniach stron są niejednoznaczne (M. Bednarek /w:/ System Prawa Prywatnego. Prawo zobowiązań – część ogólna, tom 5, pod red. E. Łętowskiej, Warszawa 2006, s. 655).

1801 Jak następnie stanowi art. 385¹ § 2 k.c., jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

1802 Postanowienia umowy nie są uzgodnione indywidualnie, jeżeli na ich treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy, przejętych z wzorca umowy, zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art. 385¹ § 3 i 4 k.c.).

1803 Zgodnie z art. 385² k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową, obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny.

1804 Zgodnie natomiast z art. 385³ pkt 9 k.c., w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy.

1805 Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należało poddać analizie brzmienie kwestionowanej klauzuli umownej, przewidującej możliwość zmiany oprocentowania kredytów hipotecznych, udzielonych wszystkim członkom grupy jako konsumentom w walucie obcej (frank szwajcarski): „Zmiana wysokości oprocentowania Kredytu może nastąpić w przypadku zmiany stopy referencyjnej określonej dla danej waluty oraz zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w Unii Europejskiej), którego waluta jest podstawą waloryzacji”.

1806 W ocenie Sądu postanowienie umowne stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. oraz nieuczciwy warunek umowy w rozumieniu dyrektywy. Wprawdzie oprocentowanie kredytu należy uznać za główne świadczenie po stronie konsumenta (por. wyrok SN z dnia 4 listopada 2011 r., I CSK 46/11, OSNC-ZD z 2013 r., z. A, poz. 4), jednakże nie można uznać, że zasady jego zmiany zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Świadczy o tym posłużenie się w treści wzorca zwrotami niedookreślonymi oraz zastrzeżeniem możliwości (a nie obowiązku) dokonania stosownej zmiany. W rezultacie to pozwany, jako proferent uzyskał na jego podstawie uprawnienie do dokonania wiążącej interpretacji umowy (art. 385³ pkt 9 k.c.) co do tego, czy dokonać zmiany, a także terminu, kierunku i zakresu zmiany bez możliwości jakiejkolwiek ich weryfikacji przez konsumenta.

1807 Przede wszystkim jednak kwestionowane postanowienie umowy nie zostało uzgodnione indywidualnie z konsumentami, przez co należy rozumieć rzeczywistą możliwość wpływu konsumenta na treść klauzuli i możliwość prowadzenia negocjacji (art. 385¹ § 1 w zw. z § 3 k.c.). Pozwany nie wykazał, że miało miejsce indywidualne uzgodnienie treści klauzuli zmiany oprocentowania z którymkolwiek z członków grupy. Nie świadczy o tym, ani fakt zawarcia przez część członków grupy umowy po dniu 1 września 2006 r., od kiedy istniała możliwość zawarcia umowy kredytowej według wzorca nowego portfela, ani też indywidualne wnioski pracowników pozwanego o przyznanie niektórym klientom preferencyjnych stóp procentowych i prowizji przygotowawczych, nie dotyczące w żadnym przypadku klauzuli umownej, określającej sposób zmiany oprocentowania kredytów. Należy podzielić pogląd wyrażony w doktrynie, zgodnie z którym indywidualne uzgodnienie postanowienia umowy nie następuje poprzez sam fakt istnienia możliwości wyboru różnych wariantów brzmienia klauzuli (zob. J. Haberko, Nieuczciwe klauzule umowne w umowach konsumenckich zawieranych przy użyciu wzorca, PS 11-12/2005, s. 102-103). Niewątpliwie bowiem to proferment, jako profesjonalista ponosi odpowiedzialność za posługiwanie się we wzorcu umownym klauzulami, które mogą zostać uznane za abuzywne i nie może przerzucać wynikającego stąd ryzyka w całości na konsumenta. Z tych samych względów pominięto okoliczność korzystania przez część członków grupy z usług agencji doradztwa finansowanego, przy czym pozwany nie wykazał, że w zakres tych usług wchodziła analiza klauzuli zmiany oprocentowania kredytu. Niezależnie jednak od tego to proferent, a nie podmiot zajmujący się doradztwem finansowym, ponosi prawną odpowiedzialność za proponowanie i efektywne posługiwanie się klauzulami umownymi, niespełniającymi minimalnych wymagań ochrony konsumenta, wynikających z prawa europejskiego i krajowego. Roszczenia związane z ewentualnym wyrządzeniem szkody przez podmiot świadczący usługi doradcze mogą być przedmiotem analizy w odrębnych sprawach.

1808 W dalszej kolejności stwierdzić należy, iż sporne postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki członków grupy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco narusza ich interesy. Mówiąc o prawach członków grupy należy mieć na względzie prawo do uzyskania rzetelnej informacji o sposobie zmiany oprocentowania i możliwości jej zweryfikowania, natomiast ich obowiązki to konieczność spłaty kredytu wraz z oprocentowaniem. Przez interesy członków grupy należy rozumieć przede wszystkim ich interesy majątkowe, wiążące się bezpośrednio z wysokością zmienionych rat spłaty kredytu i pochodnie z rzeczywistym rozmiarem zabezpieczenia hipotecznego (por. I. Heropolitańska /w:/ Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Komentarz, 2013, wersja elektroniczna Legalis, uwagi do art. 68⁴ ustawy, nb 25), ale również dezinformację, dyskomfort i niepewność co do czynników wpływających na wysokość oprocentowania. Rażące naruszenie interesów konsumenta zachodzi w razie istotnej i nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść.

1809 Dobre obyczaje to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami, stanowiące podstawę zasady równowagi kontraktowej (por. wyrok SN z dnia 7 marca 2003 r., I CKN 89/01, Lex 583717; wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, Lex 159111; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r., VI ACa 1460/11, Lex 1120222; wyrok Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu z dnia 27 czerwca 2000 r. sprawie Océano Grupo Editorial S.A., C-240/98, Lex 82923; B. Gnela /w:/ Ochrona konsumenta w prawie polskim na tle koncepcji effet utile, pod red. J. Frąckowiaka i R. Stefanickiego, Wrocław 2011, s. 71). Klauzula dobrych obyczajów nawiązuje do wyobrażeń o uczciwych, rzetelnych działaniach stron, a także do zaufania, lojalności i – w stosunkach z konsumentami – fachowości.

1810 Wprawdzie samo zastrzeżenie przez bank zmiennej stopy procentowej kredytu nie stanowi niedozwolonej klauzuli wzorca umownego w rozumieniu art. 385¹ k.c., niemniej sposób określenia przez bank warunków zmiany procentowej kredytu podlega ocenie z punktu widzenia konsumenta i w tym zakresie banki powinny zachować szczególną staranność w odniesieniu do precyzyjnego, jednoznacznego i zrozumiałego dla kontrahenta określenia tych warunków (postanowienie SN z dnia 21 grudnia 2011 r., I CSK 310/11, Lex 1108504). W utrwalonym orzecznictwie od lat wskazywano, że zastrzeżenie w regulaminie bankowym - stanowiącym o treści umowy zawieranej z bankiem o udzielenie kredytu bądź pożyczki albo o treści umowy o prowadzenie rachunku bankowego (oszczędnościowego bądź lokat terminowych) - uprawnienia do zmiany przez bank w czasie trwania umowy wysokości stopy oprocentowania bez wypowiedzenia umowy, wymaga dla swej skuteczności określenia konkretnych okoliczności, od jakich zmiana ta jest uzależniona (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 6 marca 1992 r., III CZP 141/91, OSNC z 1992 r., nr 6, poz. 90; por. uchwała SN z dnia 19 maja 1992 r., III CZP 50/92, OSNC z 1993 r., nr 6, poz. 119; wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2002 r., II CKN 933/99, Lex 54492; E. Rutkowska-Tomaszewska, Obowiązki informacyjne w zakresie umów bankowych (umów o świadczenie usług bankowych) w ustawie – Prawo bankowe /w:/ Ochrona prawna klienta na rynku usług bankowych, Lex, teza 4.2 ).

1811 Wymóg ten wynika wprost z treści art. 69 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w okresie zawierania umów z członkami grupy (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665). Zgodnie z powołanym przepisem umowa kredytu powinna w szczególności określać wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany. Zgodnie natomiast z art. 76 ust. 1 (obecnie pkt 1) Prawa bankowego, w przypadku zmiennej stopy oprocentowania w umowie należy określić warunki zmiany stopy procentowej kredytu. Treść i konieczność prawidłowego stosowania przytoczonych przepisów również w aspekcie ich ewentualnej kontroli była przedmiotem wystąpienia Generalnego Inspektora Nadzoru Bankowego z dnia 30 listopada 2005 r. skierowanego, do prezesów zarządów banków (w aktach sprawy- k. 96-98), które przyczyniło się do zmiany praktyki banków (w tym również pozwanego) w zakresie formułowania postanowień wzorców umownych, dotyczących zmiany oprocentowania (zob. L. Mazur, Prawo bankowe. Komentarz, 2008, wersja elektroniczna Legalis, art. 76, teza 4).

1812 Na marginesie odnotować trzeba, że od dnia 26 sierpnia 2011 r. obowiązuje również art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego, który stanowi, iż umowa o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska powinna zawierać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Wprowadzenie przedmiotowego przepisu do Prawa bankowego wynikało z pojawienia się sporów na tle wykorzystywania przez banki w umowach kredytowych spreadów walutowych, m.in. na gruncie niniejszej sprawy ( Prawo bankowe. Komentarz, pod red. H. Gronkiewicz-Waltz, 2013, wersja elektroniczna Legalis, art. 69, teza 1).

1813 W orzecznictwie polskim analizowano problem zgodności z prawem ochrony konsumenta klauzul, przewidujących możliwość zmiany oprocentowania kredytów z powołaniem się na zmiany wskaźników ekonomicznych. W sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, rozpoznawanych przez SN i Sąd Apelacyjny w Warszawie (powołane wyroki SN z dnia 4 listopada 2011 r. w sprawie I CSK 46/11 i Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie VI ACa 1460/11) przedmiotem badania była klauzula o następującym brzmieniu:

1814 „Stopa procentowa Kredytu może ulegać zmianom w okresie trwania Umowy w przypadku zmiany, co najmniej jednego z następujących parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego:

1815 a) oprocentowania lokat międzybankowych (stawek WIBID/WIBOR),

1816 b) rentowności bonów skarbowych, obligacji Skarbu Państwa,

1817 c) zmiany stóp procentowych NBP oraz w zakresie wynikającym ze zmiany tych parametrów".

1818 Z kolei w sprawie rozpoznawanej przez SN pod sygn. akt I CSK 310/11 (powołane postanowienie SN z dnia 21 grudnia 2011 r. o odmowie przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej pozwanego) analiza dotyczyła klauzuli:

1819 „Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej obowiązującej w okresach, za które naliczane są odsetki. Wysokość ustalonego oprocentowania może ulec zmianie w przypadku zmiany co najmniej 0,25 punktu procentowego jednego z niżej wymienionych czynników: stawek WIBOR, stopy procentowej bonów skarbowych 52-tygodniowych, stopy redyskonta weksli NBP, stopy procentowej kredytu lombardowego, wysokości stopy rezerw obowiązkowych. Zmiana wysokości oprocentowania następuje z dniem wejścia w życie w bankach Uchwały Zarządu Banku zmieniającej wysokość stopy procentowej”.

1820 W sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone rozpoznanej przez Sąd Apelacyjny w Warszawie pod sygn. akt VI ACa 775/10 (Legalis) spór dotyczył klauzuli o treści:

1821 „Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej obowiązującej w okresach, za które naliczane są odsetki. Wysokość ustalonego oprocentowania może ulec zmianie w przypadku zmiany o co najmniej 0,25 pkt proc. jednego z niżej wymienionych czynników:

1822 1) stawek WIBOR,

1823 2) stopy procentowej bonów skarbowych 52-tygodniowych,

1824 3) stopy redyskonta weksli NBP,

1825 4) stopy procentowej kredytu lombardowego NBP,

1826 5) wysokości stopy rezerw obowiązkowych.

1827 Zmiana wysokości oprocentowania następuje z dniem wejścia w życie w bankach Uchwały Zarządu Banku zmieniającej wysokość stopy procentowej".

1828 W tych przypadkach postanowienia umów, zawierające klauzule przewidujące zmianę oprocentowania zostały uznane za niedozwolone przede wszystkim przez sam fakt zastrzeżenia fakultatywności zmiany- użycia określeń „może ulegać (ulec) zmianom (zmianie)”. Nie jest bowiem wiadome, czy nastąpi zmiana oprocentowania w razie zmiany jednego, czy kilku czynników, ani też o ile zmieni się oprocentowanie wobec braku określenia sposobu jego wyliczenia. Co więcej, klauzula nie obliguje proferenta do obniżenia oprocentowania w przypadku zmiany czynnika, bądź czynników na korzyść kredytobiorcy. Oczywiste i sprzeczne z dobrymi obyczajami jest zatem naruszenie równowagi kontraktowej stron, wynikające przede wszystkim z nadużycia dominującej pozycji kredytodawcy. Nie zmienia tej oceny nawet powołanie się w treści klauzuli na konkretne parametry finansowe rynku pieniężnego i kapitałowego (np. stawki WIBID/WIBOR, rentowność lub stopa procentowa bonów skarbowych), ponieważ sama klauzula jest nadal nieprecyzyjna i zakłada dowolność interpretacji m.in. co do sposobu wyliczenia i kierunku zmiany oprocentowania. Zwrócono także uwagę na mnogość odmian i postaci wskaźników (np. WIBID/WIBOR), wyliczanych na potrzeby praktyki rynków finansowych. Odmiennie, aniżeli podnosi pozwany, okoliczność, że wskazane orzeczenia zapadły w sprawach o uznanie wzorców umowy za niedozwolone, a więc w ramach tzw. kontroli abstrakcyjnej, nie ma istotnego znaczenia i nie wyklucza powołania się w tej sprawie na argumentację przytaczaną w powołanych orzeczeniach. Przesłanki uznania postanowień wzorca umowy za niedozwolone w ramach tzw. kontroli abstrakcyjnej w aspekcie dobrych obyczajów i standardów ochrony interesów konsumentów są bowiem podobne, jak w przypadku tzw. kontroli indywidualnej w innych kategoriach spraw. Odmienny jest natomiast zakres badanych okoliczności (w ramach tzw. kontroli abstrakcyjnej badane jest samo postanowienie w oderwaniu od danego stosunku prawnego) oraz skutek procesowy zapadłych rozstrzygnięć.

1829 W niniejszej sprawie kwestionowane postanowienie umowne brzmiące: „Zmiana wysokości oprocentowania Kredytu może nastąpić w przypadku zmiany stopy referencyjnej określonej dla danej waluty oraz zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w Unii Europejskiej), którego waluta jest podstawą waloryzacji” przewidujące jedynie możliwość zmiany jest dalece bardziej niejednoznaczne i nieprecyzyjne, aniżeli wyżej przytoczone postanowienia, uznane w orzecznictwie za niedozwolone. Odwołuje się ono do pojęć definiowanych na gruncie takich dziedzin jak ekonomia, czy finanse i bankowość, co jednak nie oznacza, że są to pojęcia jednoznaczne i poddające się weryfikacji na poziomie konsumenta. Ponadto na podstawie tak sformułowanego postanowienia umowy nie można wyprowadzić jakiegokolwiek koherentnego, czytelnego i powtarzalnego mechanizmu zmiany oprocentowania, nie określono bowiem wagi poszczególnych (nienazwanych) wskaźników, jak i sposobu i kierunku (obniżenie albo podwyższenie) dokonania zmiany oprocentowania.

1830 Już z treści samego stanowiska pozwanego, którego wsparcie miała stanowić pominięta prywatna ekspertyza ekonomiczna, wynika, że pojęcia stopy referencyjnej danej waluty oraz parametry finansowe rynku pieniężnego i kapitałowego, są pojęciami niedookreślonymi. Świadczy o tym choćby ujmowanie w treści wzorca stopy referencyjnej dla danej waluty (w tym przypadku LIBOR 3M CHF) jako czynnika odrębnego od parametrów finansowych, przy jednoczesnym twierdzeniu, iż oprocentowanie depozytów i kredytów międzybankowych (w tym stopa LIBOR) należy do katalogu parametrów finansowych. Zauważalna jest zatem wewnętrzna sprzeczność tego stanowiska i niejednorodny sposób potraktowania stopy LIBOR raz jako stopy referencyjnej, a następnie jako parametru finansowego. Łącznie pozwany wskazuje na istnienie 10 parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego:

1831 1. oprocentowanie depozytów i kredytów międzybankowych (w tym w szczególności stopa LIBID i LIBOR), czyli stopy procentowe rynku międzybankowego,

1832 2. ceny (rentowność) bonów skarbowych i obligacji (rządowych i komercyjnych),

1833 3. kursy walutowe bieżące (spot) i terminowe (forward),

1834 4. ceny akcji,

1835 5. ceny warrantów i certyfikatów depozytowych,

1836 6. ceny kontraktów forward i futures,

1837 7. ceny swapów,

1838 8. ceny instrumentów CDS (Credit Default Swap - określany jako instrument pochodny, służący do przenoszenia ryzyka kontraktowego i zarazem umowa, w ramach której jedna ze stron transakcji, w zamian za uzgodnione wynagrodzenie, zgadza się na spłatę długu należnego drugiej stronie transakcji od innego podmiotu-podstawowego dłużnika - w przypadku wystąpienia uzgodnionego w umowie zdarzenia kredytowego, tj. w praktyce niespłacenia podstawowego długu przez podstawowego dłużnika),

1839 9. ceny warunkowych umów odkupu (repo),

1840 10. ceny opcji.

1841 Już tylko pobieżny przegląd przedstawionych w sprawie (a niewskazanych w treści klauzuli umownej) parametrów wyklucza uznanie ich za pojęcia jednoznaczne, brak jest bowiem bliższego wskazania – przykładowo – o jakie akcje lub obligacje chodzi, na którym rynku są one notowane, czy też o oprocentowaniu jakich depozytów i kredytów międzybankowych jest mowa. W treści przedłożonej opinii prywatnej podkreśla się przy tym, że są to jedynie instrumenty podstawowe, podczas gdy istnieje również cała gama instrumentów specyficznych (np. obok swapów procentowych wyróżnia się swapy walutowe i tzw. basis CIRS-y).

1842 Samo określenie stopy referencyjnej (w tym przypadku dla franka szwajcarskiego), a więc LIBOR 3M CHF, pomijając to, że jest ona jednocześnie traktowana jako parametr finansowy, ma tylko charakter preferowany. Znane są bowiem inne liczne odmiany tego wskaźnika (np. LIBOR Overnight CHF, LIBOR 1 Week CHF, LIBOR 1M CHF, LIBOR 2M CHF). Niekwestionowana jest okoliczność, że tylko LIBOR 3M CHF jest jednocześnie instrumentem polityki pieniężnej Narodowego Banku Szwajcarii oraz najczęściej wykorzystywaną stopą procentową, po której banki pożyczają sobie pieniądze w sposób niezabezpieczony na rynku londyńskim (por. opinia prywatna- k. 12365). Nie zmienia to jednak faktu, że ta konkretna odmiana wskaźnika LIBOR (ani żadna inna) nie wynika z treści kwestionowanej klauzuli, jako właściwa i wyłączna stopa referencyjna dla kredytów hipotecznych, denominowanych we franku szwajcarskim, udzielanych przez pozwanego. Z kolei, odwołując się wyłącznie do wskaźnika LIBOR 3M CHF i wielokrotnie przywoływanej przez pozwanego ceny instrumentów CDS, nie można odpowiedzieć na pytanie np. o ile zmieni się oprocentowanie w przypadku wzrostu LIBOR o 1% i spadku ceny instrumentów CDS o 1%. Nie jest bowiem znana waga tych parametrów i sposób dokonania wyliczeń.

1843 Klauzula umowy kredytowej, przewidująca wskazany sposób (a ściślej tylko możliwość) zmiany oprocentowania jest wobec tego całkowicie nieczytelna i nieweryfikowalna dla przeciętnego konsumenta. Model przeciętnego konsumenta jest przyjmowany tak na gruncie prawa polskiego, jak i prawa europejskiego (np. ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym- Dz. U. Nr 171, poz. 1206, dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych), ale już wcześniej był stosowany w orzecznictwie sądowym (np. wyrok SN z dnia 3 grudnia 2003 r., I CK 358/02, Lex 465048; wyrok SN z dnia 11 lipca 2002 r., I CKN 1319/00, OSNC z 2003 r., nr 5, poz. 73). Model ten jest oparty na abstrakcyjnym wzorcu konsumenta, należycie ostrożnego, dobrze poinformowanego, a jednak nadal szczególnie podatnego np. na wykorzystywanie przewagi kontraktowej i stosowanie nieuczciwych praktyk handlowych (szerzej na ten temat M. Sieradzka, Wzorzec „przeciętnego konsumenta” w dyrektywie 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych i jego implikacje dla prawa polskiego, EPS 6/2008, s. 19 i n.).

1844 Nawet przyjmując tak określany model przeciętnego konsumenta, nie sposób uznać, że przytoczona klauzula umowna jest dla niego jednoznaczna, pomijając oczywisty fakt jej sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta. Wynikająca z niego możliwość, a nie konieczność zmiany oprocentowania w połączeniu z blankietowym (a więc ogólnikowym, zbiorczym) wskazaniem wielu różnorodnych czynników, wpływających na tę zmianę, daje pozwanemu pełną dowolność w zakresie momentu podjęcia decyzji, sposobu i kierunku dokonania zmiany. Ocena ta abstrahuje od tego, czy pozwanemu można przypisać złą wolę i działanie z premedytacją, istotne jest bowiem to, iż skutkiem takiego sformułowania wzorca jest możliwość dowolnej i pozbawionej kontroli konsumenta zmiany oprocentowania. Ryzyko takiego sformułowania wzorca umowy w żadnym razie nie może obciążać konsumenta, który nie miał wpływu na jego brzmienie, a jego decyzja ograniczała się do zawarcia, albo niezawarcia umowy. Jest to typowa cecha umów adhezyjnych, zawieranych z konsumentami, która zazwyczaj rodzi ryzyko nierównowagi kontraktowej i naruszenia interesów konsumenta. W przypadku zawarcia umowy, która zawiera w sobie postanowienia uznane za niedozwolone, niewątpliwie aktualizuje się potrzeba zastosowania sankcji z art. 385¹§ 1 i 2 k.c. i stwierdzenia, że są one bezskuteczne w stosunku do konsumenta ( verba legis „nie wiążą go”).

1845 Powyższa argumentacja w znacznej części legła także u podstaw wydania przez Sąd Okręgowy w Warszawie-Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyroku z dnia 24 lipca 2012 r. (XVII AmC 285/11, Lex 1330712, wyrok z uzasadnieniem w aktach sprawy- k. 1106-1110), na mocy którego uznano za niedozwolony i zakazano stosowania przez (...) Bank S.A. z siedzibą we W. postanowień wzorca umowy o następującej treści: „ Zmiana wysokości oprocentowania może następować także w przypadku zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w UE), którego waluta jest podstawą indeksacji". Przedmiotowe postanowienie umowne zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod poz. 4107.

1846 Brzmienie wskazanego postanowienia jest zbliżone do treści postanowienia umowy, kwestionowanego w niniejszej sprawie. Brak jest racjonalnych przesłanek do stwierdzenia, że odmienność zakresu kontroli abstrakcyjnej i incydentalnej treści postanowień inkorporowanych we wzorcach umownych wyklucza powołanie się w postępowaniu grupowym na argumentację, przytaczaną w sprawach o uznanie postanowień wzorców umowy za niedozwolone. Przeciwnie, wytyczony przez nie standard badania postanowień umowy i ochrony konsumenta należy odnosić również do kontroli incydentalnej.

1847 Oczywiście, na gruncie kontroli incydentalnej postanowienia umowy należy brać pod uwagę także okoliczności konkretnej sprawy, w tym przede wszystkim jego treść, okoliczności zawarcia oraz umowy, pozostające w związku z umową, obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny w zakresie oceny zgodności z dobrymi obyczajami (art. 385² k.c.). Ocena ta jest dokonywana według stanu z chwili zawarcia umowy. Ustawa nie zawiera podobnej reguły interpretacyjnej w odniesieniu do oceny rażącego naruszenia interesów konsumenta, jednakże konieczność dokonywania tej oceny ad casu jest oczywista i przesądzona przez tryb wskazany dla klauzuli generalnej dobrych obyczajów (A. Olejniczak, Komentarz do art. 385² k.c., 2010, wersja elektroniczna Lex, teza 1). W każdym razie istotą omawianego typu kontroli jest badanie wzorców umowy w momencie jej zawarcia, a nie jej wykonywania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2010 r., VI ACa 775/10, Lex 736852; wyrok Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie VB Pénzügyi Lízing Zrt., C-137/08, Legalis; por. Cz. Żuławska /w:/ Komentarz do k.c. Księga trzecia. Zobowiązania, Tom 1, pod red. G. Bieńka, Warszawa 2007, s. 152-153).

1848 W ocenie Sądu przytoczone przez pozwanego szczególne okoliczności takie jak zmiana warunków ekonomicznych działania banku, kryzys na rynkach pieniężnych i finansowych, zwiększenie się kosztów akcji kredytowej, czy konieczność zachowania płynności i rentowności banku są związane z wykonywaniem umowy, a nie procesem formułowania wzorca i zawarcia umowy. W tej sprawie powód w ogóle nie zakwestionował powołanych okoliczności, w tym sposobu finansowania przez pozwanego akcji kredytowej poprzez zaciąganie pożyczek od banku-matki, z czym łączył się obowiązek zapłaty okresowo wyższej marży i oprocentowania. Nie ma także sporu co do manipulacji wskaźnikiem LIBOR przez międzynarodowe instytucje finansowe i wynikającego stąd braku adekwatności tego wskaźnika, jako miernika wartości pieniądza. Okoliczności te nie mogą jednak wpływać na ocenę kwestionowanego postanowienia umowy jako niedozwolonego, skoro dotyczą jedynie etapu wykonywania umowy. Mogą natomiast rzutować na ocenę, czy pozwany zdołał obalić domniemanie winy na gruncie odpowiedzialności kontraktowej, wynikające z art. 471 k.c., o czym niżej.

1849 Jeżeli chodzi problemy związane z brakiem adekwatności wskaźnika LIBOR to podkreślić wypada, że ten wskaźnik w ogóle nie został wprost wymieniony w treści klauzuli, ani jako stopa referencyjna, ani jako parametr finansowy. Stąd też argument w tej postaci nie może być skutecznie podnoszony przez pozwanego celem wykazania, że kwestionowana klauzula umowy nie ma charakteru abuzywnego. Należy zauważyć, że pozwany w wyliczeniach sam posługiwał się nieadekwatnym wskaźnikiem LIBOR, który miał być równoważony przez ceny instrumentów CDS z pominięciem innych współczynników.

1850 Warto odnotować, że w przestrzeni publicznej toczy się obecnie debata nad przyszłością kredytobiorców, którzy zaciągnęli kredyty hipoteczne denominowane w walutach obcych, a których zobowiązania gwałtownie wzrosły na skutek negatywnych zmian gospodarczych, jakie miały miejsce w Europie i na świecie w ostatnich latach. Problem dotyczy m.in. Chorwacji, Węgier i Hiszpanii. Uwagę zwraca zwłaszcza przykład Hiszpanii, gdzie znaczna część kredytobiorców nie jest w stanie spłacać kredytów, udzielonych w jenach japońskich lub frankach szwajcarskich z tzw. opcją multidewizową, przewidującą skomplikowany mechanizm zmiennego oprocentowania. Problemy te są obecnie przedmiotem wielu rozstrzygnięć sądowych, które bazują m.in. na instytucji klauzul abuzywnych celem przywrócenia równowagi kontraktowej (np. wyrok Juzgado de Primera Instancia n ( o) 44 de Barcelona z dnia 17 grudnia 2012 r., proc. 511/2012, niepubl.; A. Serra Rodríguez, Cláusulas abusivas en los contratos del crédito al consumo, Boletín del Ministerio de Justicia 4/2013, s. 11 i n.-www.mjusticia.es).

1851 W niniejszej sprawie praktyką pozwanego, czego pozwany nie kwestionował, było podwyższanie oprocentowania kredytów jedynie z powołaniem się na wzrost wskaźnika LIBOR 3M CHF, podczas gdy w przypadku jego spadku oprocentowanie było obniżane jedynie nieznacznie z powołaniem się na bliżej nieokreślone, nieznane kredytobiorcom czynniki.

1852 Tymczasem niewątpliwie już na etapie opracowywania wzorca umowy lub jej zawarcia istniała możliwość bardziej precyzyjnego określenia sposobu zmiany oprocentowania, który należycie zabezpieczałby interesy banku w całym okresie kredytowania, a jednocześnie byłby możliwy do zweryfikowania przez konsumenta. Takim sposobem jest choćby ustalenie zmiany oprocentowania w oparciu o stawkę bazową LIBOR 3M CHF, stałą marżę i wahania stawki bazowej przekraczające 0,10 punktu procentowego, co miało miejsce w umowach nowego portfela lub w przypadku następczej renegocjacji (aneksowania- np. k. 3363) umów zawartych z członkami grupy (poza okresem objętym powództwem). Okoliczność, że w sytuacji wyboru wzorca nowego portfela stała marża banku była z reguły wyższa, w związku z czym klienci nadal często decydowali się zawierać umowy według wzorca starego portfela, nie zwalnia pozwanego, jako proferenta, z odpowiedzialności za abuzywny charakter klauzuli w tych umowach w okresie objętym powództwem. Członkowie grupy, zawierając umowy nie wiedzieli, że późniejsza praktyka banku będzie dla nich niekorzystna i nie będą mogli jej kontrolować, ani zweryfikować, a ich stanowisko nie będzie uwzględniane. Pomimo formalnej konieczności uzyskania zgody konsumenta na zawarcie umowy, pozwany faktycznie nie musiał już liczyć się z jego wolą, w tym co do dokonywania zmian oprocentowania (por. Ł. Węgrzynowski, Niedozwolone postanowienia umowne jako środek ochrony słabszej strony umowy obligacyjnej, wersja elektroniczna Legalis 2006, rozdz. III § 4; P. Mikłaszewicz, Obowiązki informacyjne w umowach z udziałem konsumentów na tle prawa Unii Europejskiej, wersja elektroniczna Lex, rozdział 6, ppkt 6.3.2).

1853 To, że pozwany musiał dążyć do zachowania płynności, a więc przede wszystkim chronił głównie własne interesy kosztem interesów członków grupy, nie może wpływać na zakres ochrony należnej konsumentom, nawet przy uwzględnieniu okresu trwania umów kredytowych. Nie można zgodzić się z twierdzeniem pozwanego, że zakres tej ochrony jest kategorią zmienną w czasie. Ochrona ta aktualizuje się bowiem już w momencie wykorzystania wzorca umowy, zawierającego niedozwolone postanowienia (zawarcia umowy) ze skutkiem braku związania konsumenta takim postanowieniem. Obowiązek profesjonalisty dochowania lojalności kontraktowej jest kategorią niezmienną w czasie.

1854 Pozwany nie wykazał, że ryzyko związane z ogólnie (czy wręcz ogólnikowo) wskazanym sposobem zmiany oprocentowania było zakomunikowane członkom grupy jako konsumentom. Tymczasem konsument ma prawo wymagać od proferenta rzetelnego informowania o swoich prawach i obowiązkach oraz uczciwego sformułowania i wykonywania umowy. W relacjach z konsumentem nie sposób bowiem przyjmować reguł odpowiadających zasadzie caveat emptor („niech kupujący uważa”, zasada stosowana w niektórych obcych systemach prawnych), wymagającej od kontrahenta szczególnej ostrożności i pozyskania przed zawarciem umowy wszystkich informacji i analiz związanych z jej wykonaniem, celem zabezpieczenia swojej pozycji w ewentualnym sporze. Asymetria informacji (przewaga informacyjna przedsiębiorcy) zniekształca bowiem zasadę autonomii woli i równowagi stron, wobec czego nie może być wykorzystywana na niekorzyść konsumenta (bliżej M. Romanowski, Blaski, cienie i mity pozwów zbiorowych /w:/ Aurea praxis, aurea theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora T. Erecińskiego, pod red. J. Gudowskiego i K. Weitza, Tom I, Warszawa 2011, s. 503 i n.; por. P. Machnikowski, Prawne instrumenty ochrony zaufania przy zawieraniu umowy, Wrocław 2010, s. 96; P. Mikłaszewicz, Obowiązki…,op.cit., rozdział 2, ppkt 2.2).

1855 Sąd w tym składzie podziela zapatrywania na charakter zapisu analizowanej klauzuli zmiennej stopy procentowej kredytów udzielanych przez pozwanego, wyrażane przez Sąd Okręgowy w Łodzi jako sąd orzekający w drugiej instancji w sprawach (III Ca 1207/11, III Ca 230/12, III Ca 508/12, III Ca 39/13 oraz, co do oceny spornej klauzuli: w sprawie III Ca 231/12).

1856 Sąd nie podziela stanowiska Sądu Okręgowego w Warszawie wyrażonego w wyroku z dnia 20 maja 2013 r. w sprawie V Ca 2924/12 (odpis w aktach sprawy, k. 12753-12766), gdzie podniesiono m.in., że nie wykazano dowolności, czy też daleko idącej swobody działań banku (w zakresie zmiany oprocentowania), czyli skoncentrowano się na sposobie wykonywania umowy. W ocenie tutejszego Sądu o abuzywności spornej klauzuli przesądza sama możliwość dowolnej jej interpretacji przez pozwanego bez względu na rzeczywisty sposób jego postępowania i realia działania. Te okoliczności dotyczą bowiem etapu wykonywania umowy, a nie jej zawierania, który to moment ma kluczowe znaczenie w aspekcie oceny zgodności z postanowienia umowy z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta (art. 385² k.c.). Inną kwestią jest sposób oszacowania szkody, poniesionej przez konsumenta i prawidłowość wyliczenia oprocentowania z pominięciem klauzuli abuzywnej, co należy do odrębnego procesu o zapłatę i było przedmiotem negatywnej oceny przez Sąd Okręgowy w Warszawie.

1857 2. Niejednoznaczność i sposób interpretowania postanowienia umowy (art. 385 k.c., art. 65 k.c.).

1858 W przypadku braku uznania spornej klauzuli umownej za abuzywną, jako część wzorca umowy podlegałaby ona ocenie w świetle treści art. 385 § 2 zd. 1 i 2 k.c., zgodnie z którym wzorzec umowy powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta. Przepis ten wyraża zasadę transparentności wzorca, opartą na możliwości jego interpretowania bez nadawania mu różnych znaczeń (jednoznaczność) oraz łatwego przyswojenia jego treści (zrozumiałość) również dla osób nieposiadających wykształcenia prawniczego. Wskazówka interpretacyjna w postaci tłumaczenia na korzyść konsumenta (art. 65 § 1 k.c.) postanowień niejednoznacznych stanowi swoistą sankcję dla podmiotu posługującego się wzorcem przedsiębiorcy (Cz. Żuławska /w:/ Komentarz…, op.cit., s. 145).

1859 W niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, sporne postanowienie umowy jest niejednoznaczne, blankietowe i w całości niezrozumiałe dla przeciętnego konsumenta, otwiera bowiem pole do licznych i swobodnie kształtowanych przez pozwanego interpretacji. W tej sytuacji zastosowanie reguły wykładni określonej w art. 385 § 2 zd. 2 k.c. nie pozwala na nadanie jej jakiegokolwiek znaczenia, nawet na korzyść konsumenta. W doktrynie wskazano, że wprawdzie przepis nie określa konsekwencji posłużenia się przez proponenta wzorcem niezrozumiałym (w części lub całości), lecz szczególna regulacja prawna nie jest potrzebna. Nie powinno być bowiem wątpliwości, że adherenta mogą wiązać tylko takie oświadczenia proponenta, które są dla niego zrozumiałe (oczywiście przy zachowaniu reguł oceny in abstracto). Tylko im można w procesie interpretacji nadać jakikolwiek sens, nawet najbardziej wieloznaczny, i ustalić nakaz lub zakaz określonego zachowania. Wyrażenia niezrozumiałe nie mogą z istoty rzeczy być przedmiotem jakiejkolwiek interpretacji i są prawnie irrelewantne. Stąd wzorzec uznany w całości za niezrozumiały w ogóle nie kształtuje treści stosunku (art. 58 § 1 k.c.), a jeżeli niezrozumieniem dotknięte są tylko pewne jego klauzule, skuteczność wzorca należy ocenić, stosując przepis art. 58 § 3 k.c. (zob. A. Olejniczak, Komentarz do art. 385 k.c., wersja elektroniczna Lex, teza 7). Według innego zapatrywania należy dokładnie odróżnić problem niejednoznaczności lub niezrozumiałości całego wzorca od niejednoznaczności lub niezrozumiałości poszczególnych klauzul. Jeżeli wzorzec jako taki jest niezrozumiały (rzadziej niejednoznaczny), to wówczas jego wręczenie adherentowi nie jest skuteczne. Jeżeli tylko poszczególne postanowienia wzorca okazały się niejednoznaczne lub niezrozumiałe, wówczas skutkiem tego jest skuteczna inkorporacja wzorca do treści stosunku prawnego ze skutkiem w postaci konieczności ich wykładania na korzyść konsumenta (por. M. Bednarek (w:) System…, op.cit., t. 5, s. 610).

1860 W ocenie Sądu najbardziej prawidłowe jest rozwiązanie pośrednie, pozwalające na stwierdzenie bezskuteczności, a więc niezwiązania konsumenta klauzulą, uznaną za niejednoznaczną i niezrozumiałą w przypadku braku możliwości nadania jej jakiegokolwiek znaczenia na korzyść konsumenta. W tej sprawie uznanie, że klauzula zmiennego oprocentowania nie wiąże członków grupy z uwagi na swoją niejednoznaczność (niezrozumiałość) byłoby zatem tożsame z abuzywnością klauzuli w zakresie sankcji. Odnosząc te uwagi do realiów rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że nie można wykładać spornej klauzuli na korzyść konsumentów poprzez przyjęcie, iż odwołuje się ona jedynie do wskaźnika LIBOR 3M CHF. Częściowo zasadnie zauważa bowiem pozwany, iż strony nigdy nie osiągnęły konsensusu w zakresie zmiany oprocentowania w oparciu o LIBOR 3M CHF i stałą marżę. Z kolei sam wskaźnik LIBOR 3M CHF w ogóle nie jest wprost wymieniony w treści klauzuli, a ponadto nadal zakłada ona fakultatywną zmianę oprocentowania i nie określa sposobu zmiany. Ponadto, nie jest pewne, czy rzeczywiście korzystne dla członków grupy byłoby dokonywanie wykładni klauzuli w wariancie opisanym w pozwie i opartym na art. 65 i art. 385 § 2 k.c. w ten sposób, że obowiązkiem pozwanego było obniżać poziom oprocentowania, gdy obniżeniu ulegała wartość wskaźnika LIBOR 3M CHF o co najmniej 0.30 punktu procentowego. Najbezpieczniejszym dla konsumenta rozwiązaniem w tej sytuacji, także na gruncie art. 385 § 2 k.c., jest przyjęcie, że sporna klauzula z uwagi na swoją niezrozumiałość i niejednoznaczność w ogóle nie może być wykładana na korzyść członków grupy, a wobec tego jest wobec nich bezskuteczna. W konsekwencji uznać należy, iż umowy kredytu w okresie objętym pozwem nie przewidują zmiennego oprocentowania, a więc są umowami o oprocentowaniu stałym.

1861 Powyższe stanowisko znajduje oparcie w zasadzie zapewnienia efektywności prawa wspólnotowego i dążeniu do zapewnienia maksymalnej ochrony konsumenta w prawie krajowym. Przykładowo w wyroku Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu z dnia 14 czerwca 2012 r. w sprawie B. E. de (...) SA (C-618/10, Lex 1164386) stwierdzono, że sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do zaniechania stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Umowa ta powinna bowiem w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej, niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego. Gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku, wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców.

1862 3. Skutki posłużenia się zakwestionowanym postanowieniem umowy i jego bezskuteczności:

1863 a. w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego (art. 471 k.c.),

1864 b. w zakresie możliwości uznania świadczeń kredytobiorców za świadczenia nienależne i konieczności ich zwrotu (art. 410, art. 411 pkt 1, art. 414 k.c.).

1865 W świetle powyższych uwag stwierdzić należy, iż sporna klauzula umów kredytowych, przewidująca zmienne oprocentowanie nie wiąże członków grupy w okresie objętym pozwem, a zatem jest wobec nich bezskuteczna (Cz. Żuławska /w:/ Komentarz…, op.cit., s. 150; M. Gutowski, Materialnoprawne i procesowe aspekty bezskuteczności klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich /w:/ Proces cywilny. Nauka-Kodyfikacja-Praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. Feliksowi Zedlerowi, pod red. P.Grzegorczyka, K.Knoppka i M. Walasika, Warszawa 2012, s. 1121). W pozostałym zakresie strony są związane umową, w tym również jej postanowieniami, przewidującymi spłatę kredytu wraz z oprocentowaniem, jednakże w wysokości stałej.

1866 Zgodnie z art. 471 k.c., dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

1867 Zgodnie natomiast z art. 472 k.c., jeżeli ze szczególnego przepisu ustawy albo z czynności prawnej nie wynika nic innego, dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności.

1868 Odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy ukształtowana została na zasadzie winy, objętej domniemaniem wynikającym z art. 471 in fine k.c. W odniesieniu do przedsiębiorców miernik należytej staranności zgodnie z art. 355 § 2 k.c. jest określany przy uwzględnieniu zawodowego charakteru prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Z kolei z art. 354 § 1 k.c. wyprowadzany jest również obowiązek lojalności (por. D. Opalska, Lojalność i staranność jako kryteria określające sposób wykonywania zobowiązań, MoP 5/2013, s. 232 i n.). Dla przypisania stronie umowy odpowiedzialności kontraktowej nie jest natomiast konieczne stwierdzenie jej złej woli, czy działania z premedytacją.

1869 Poza zawinionym niewykonaniem (nienależytym wykonaniem) zobowiązania przesłankami odpowiedzialności kontraktowej jest powstanie szkody i stwierdzenie, że pomiędzy zachowaniem dłużnika, a powstaniem szkody zachodzi normalny związek przyczynowy.

1870 W niniejszej sprawie stwierdzenie, że klauzula dotycząca zmiany oprocentowania kredytu nie wiąże członków grupy eliminuje ją z treści stosunku prawnego, łączącego ich z pozwanym. W tej sytuacji pozostają w mocy wszystkie pozostałe elementy umowy, w tym postanowienia przewidujące stałe oprocentowanie kredytu, określane w dniu zawarcia umowy w stosunku rocznym. Skoro pozwany w okresie objętym pozwem wykonywał umowę, dokonując zmian oprocentowania w oparciu o klauzulę abuzywną, oznacza to, że w sposób nienależyty wykonywał zobowiązanie. Pozwany bowiem nienależycie określał wysokość oprocentowania i rat kapitałowo-odsetkowych, określanych we frankach i nienależycie przeliczał raty na walutę polską, a w konsekwencji pobierał z rachunków powodów kwoty wyższe, niż kwoty wynikające z umowy po wyeliminowaniu z niej postanowień umowy, uznanych za niedozwolone.

1871 Powyższe działanie pozwanego niewątpliwie świadczy o naruszeniu zasady szczególnej staranności i lojalności w zakresie wykonania zobowiązania, co było przyczyną powstania po stronie członków grupy uszczerbków majątkowych. Podwyższony stopień staranności instytucji jaką jest bank dotyczy przy tym również etapu formułowania wzorca umowy i zawarcia samej umowy. Jeżeli pozwany posługiwał się w relacjach z konsumentami wzorcami umów, zawierającymi postanowienia niedozwolone, to postępował niezgodnie z prawem, podczas gdy miał możliwość prawidłowego sformułowania wzorca. Stąd postępowanie pozwanego uznać należy za zawinione, pozwany nie wykazał natomiast, że nie ponosi winy.

1872 Argumentacja pozwanego, zmierzająca do wykazania, że w okresie objętym pozwem działał w trudnych warunkach ekonomicznych, dążył do zachowania płynności i rentowności i ponosił dodatkowe koszty finansowania akcji kredytowej nie wyłączają winy pozwanego, którą odnosić należy do samego sformułowania i wykorzystywania w obrocie wzorca umowy zawierającego klauzulę abuzywną. Zaznaczyć należy, iż weryfikacja wystąpienia tych okoliczności leżała poza możliwościami członków grupy, co również nie powinno umniejszać odpowiedzialności pozwanego.

1873 Przyjęcie odmiennego zapatrywania oznacza przerzucenie całego ryzyka, związanego z działalnością pozwanego na konsumentów, co nie może mieć miejsca w świetle opisanych zasad ich ochrony i zapewniania równowagi kontraktowej w stosunkach przedsiębiorcami z konsumentami.

1874 W świetle powyższych uwag uzasadnione jest twierdzenie powoda o ponoszeniu przez pozwanego odpowiedzialności odszkodowawczej w stosunku do członków grupy. W niniejszym postępowaniu żądanie pozwu obejmowało jedynie przesądzenie zasady tej odpowiedzialności bez określenia wysokości poniesionych szkód. Zgodnie ze stanowiskiem powoda, pozwany uszczuplił majątek każdego z członków grupy w stosunku do stanu jaki by istniał, gdyby wykonywał zobowiązanie należycie, pobierając odsetki zawyżone średnio o 1,1-1,45% (pkt 130 uzasadnienia pozwu- k. 31, pismo procesowe- k. 1104). Jednakże weryfikacja tego twierdzenia co do samego sposobu wyliczenia i ostatecznego rozmiaru szkody należy w przypadku każdego z członków grupy do odrębnego postępowania z powództwa o zapłatę. W grę wchodzi także zakończenie indywidualnie prowadzonych sporów w drodze ugód przewidujących obowiązek zapłaty określonych kwot na rzecz poszczególnych członków grupy.

1875 Pozostaje do rozważenia kwestia potraktowania świadczeń członków grupy, jako świadczeń nienależnych w rozumieniu art. 410 k.c. Niewątpliwie powołana podstawa zwrotu świadczenia nienależnego nie uchybia przepisom o obowiązku naprawienia szkody, o czym stanowi art. 414 k.c. Samo spełnienie świadczenia na podstawie klauzuli uznanej następnie za abuzywną, a więc bezskutecznej wobec konsumenta, spełnia przesłanki świadczenia, spełnionego na podstawie nieważnej ( per analogiam także bezskutecznej) czynności prawnej (kondykcji sine causa), jak i świadczenia w przypadku braku obowiązku świadczenia lub braku obowiązku świadczenia wobec danej osoby (kondykcji indebiti – M. Gutowski, Bezskuteczność czynności prawnej, Warszawa 2013, s. 372 i n.).

1876 Pozwany podniósł zarzut braku możliwości żądania zwrotu nienależnego świadczenia na podstawie art. 411 pkt 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem, nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający je wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu, albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.

1877 W ocenie Sądu wątpliwości członków grupy w zakresie prawidłowości wyliczenia rat kredytów nie mogą być utożsamiane z pozytywną ich wiedzą o braku powinności spełnienia świadczenia na rzecz banku (wyroki SN z dnia 12 grudnia 1997 r., III CKN 236/97, OSNC z 1998 r., nr 6, poz. 101, z dnia 10 czerwca 2003 r., I CKN 390/01, Lex 109446; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2012 r., VI ACa 745/12, Lex 1293076). Należy podkreślić, że pozwany samodzielnie pobierał raty kredytu ze specjalnie utworzonych w tym celu rachunków i na podstawie nieodwołalnego upoważnienia. Członkowie grupy byli obowiązani do zapewnienia środków na rachunku w wysokości, umożliwiającej spłatę kapitału i odsetek. Rozwiązanie to stanowi techniczne określenie sposobu świadczenia na rzecz banku, ale jednocześnie wykluczało możliwość kontroli przez członków grupy wysokości rat spłaty w danym miesiącu. Stąd też nawet stwierdzenie, że dany członek grupy kwestionował wysokość spłaty za dany miesiąc nie daje podstaw do stawiania mu wymogu uprzedniego zastrzegania zwrotu świadczenia.

1878 W umowach kredytowych zawarto także oświadczenia członków grupy o poddaniu się egzekucji do wysokości kwoty długu wraz z odsetkami, kosztami sądowymi oraz innymi kosztami i wydatkami. Pozwany był również uprawniony do wystawiania bankowych tytułów egzekucyjnych. Powyższe pośrednio oznacza, że świadczenia w postaci rat należności były również spełniane w celu uniknięcia przymusowej ich egzekucji przez bank. W orzecznictwie wskazano, że spełnienie świadczenia w celu uniknięcia przymusu to każda sytuacja, w której świadczenie nie jest spełniane dobrowolnie (wyrok SN z dnia 13 czerwca 2007 r., II PK 356/06, OSNP z 2008 r., nr 15-16, poz. 217).

1879 Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia, nawet przy przyjęciu pozytywnej wiedzy o braku obowiązku świadczenia, jest także aktualne w przypadku wykonania nieważnej czynności prawnej (art. 411 pkt 1 in fine k.c.). Sytuację tę odnosić należy poprzez analogię również do spełnienia świadczenia na podstawie bezskutecznego postanowienia umowy, w tym bowiem zakresie nie jest ono wiążące dla świadczącego, nie rodzi dla niego praw, ani obowiązków (por. M. Gutowski, Bezskuteczność…, op.cit., s. 372 i n.). Powyższe rozwiązanie zapewnia efektywność ochrony konsumenta na podstawie incydentalnej kontroli wzorców umowy pod kątem występowania w niej niedozwolonych postanowień umownych.

1880 W konsekwencji, poza przesądzeniem zasady odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego (art. 471 k.c.), nie jest także wyłączony zwrot przez pozwanego nienależnie pobranych świadczeń na rzecz członków grupy (art. 414 k.c.).

1881 Z tych wszystkich względów Sąd uwzględnił powództwo w postępowaniu grupowym, ustalając, że pozwany ponosi odpowiedzialność wobec wszystkich członków grupy, wynikającą z nienależytego wykonywania umów zawartych z wyżej wymienionymi osobami, polegającego na pobieraniu w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 28 lutego 2010 r., od każdej z wyżej wymienionych osób, wyższych kwot tytułem oprocentowania kredytu, niż pobierałby, gdyby wykonywał swoje zobowiązania w sposób należyty, co doprowadziło do powstania szkody u każdej z wyżej wymienionych osób.

1882 O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym stosując zasadę odpowiedzialności za wynik procesu.

1883 Podobnie jak na gruncie rozstrzygnięcia w przedmiocie dopuszczalności postępowania grupowego oraz wniosku pozwanego o zobowiązanie powoda do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu, uznać należało, iż członkowie grupy są w niniejszej sprawie powodami jedynie w znaczeniu materialnym. W znaczeniu formalnym natomiast powodem w tej sprawie jest reprezentant grupy działający w procesie na zasadzie subrogacji (podstawienia procesowego) wynikającej z ustawy. Przedmiotem żądania pozwu nie są roszczenia o zapłatę, a jedynie przesądzenie zasady odpowiedzialności pozwanego. Wyrok wydany w niniejszym postępowaniu spełnia jedynie rolę prejudykatu, umożliwiającego dochodzenie roszczeń o zapłatę w przyszłości i dotyczy wszystkich członków grupy (art. 21 ust. 3 ustawy do dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym). Roszczenia poszczególnych członków grupy w zakresie, w jakim było to możliwe, zostały ujednolicone co do podstawy faktycznej i prawnej, a ciężar dowodzenia i wykazania racji członków grupy spoczywał w całości na reprezentancie grupy.

1884 W takim układzie procesowym, gdy powodem w znaczeniu procesowym jest reprezentant grupy, to na jego rzecz może być zasądzony zwrot kosztów procesu bez względu na charakter i postanowienia umów, przewidujących konieczność zapłaty przez członków grupy wynagrodzenia na rzecz reprezentanta grupy lub na rzecz pełnomocnika. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 2 ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, umowa określająca sposób wynagrodzenia pełnomocnika formalnie jest zawierana przez reprezentanta grupy, a nie jej członków. To na reprezentancie grupy spoczywa obowiązek pozyskania środków niezbędnych do zainicjowania postępowania grupowego. Ustawa nie wskazuje i nie narzuca źródła finansowania, pozostawiając tę kwestię reprezentantowi grupy i wewnętrznej organizacji grupy. Konsekwentnie, zasądzenie zwrotu kosztów następuje w zależności od wyniku procesu, od powoda-reprezentanta grupy na rzecz pozwanego lub od pozwanego na rzecz powoda-reprezentanta grupy. W przeciwieństwie do niektórych obcych systemów prawnych (np. prawo szwedzkie, fińskie i duńskie), ustawodawca nie przewiduje również możliwości obciążenia kosztami procesu poszczególnych członków grupy, co jest refleksem pozbawienia ich uprawnień procesowych. Nie uchyla to natomiast możliwości uzgodnienia zasad, na jakich członkowie grupy obowiązani będą w stosunku wewnętrznym do pokrycia kosztów, których zwrot został nałożony na reprezentanta grupy oraz zabezpieczenia wykonania tego zobowiązania. Wynagrodzenie pełnomocnika reprezentanta grupy (w tym wynagrodzenie prowizyjne) nie wchodzi w skład kosztów procesu i nie podlega zwrotowi przez przeciwnika na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. (P. Grzegorczyk, Ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Ogólna charakterystyka, Warszawa 2011, s. 89-92; por. T. Jaworski, P. Radzimierski, Ustawa o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Komentarz, wydanie z 2010 r., wersja elektroniczna Legalis, uwagi do art. 5 ustawy, teza 11).

1885 W niniejszej sprawie Miejski Rzecznik Konsumentów w W. pełni rolę reprezentanta grupy i jest powodem w znaczeniu procesowym, dlatego też dotyczą go wszystkie przepisy ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, regulujące sytuację powoda (por. uchwała SN z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 28/11, OSNC z 2012 r., z. 1, poz. 9). Miejski Rzecznik Konsumentów w W., jako reprezentant grupy, zawarł umowę o prowadzenie sprawy i zastępstwo procesowe ze spółką komandytową, prowadzącą kancelarię adwokacką (...) ustalając w aneksie sposób jej wynagradzania. Zgodnie z powołanym aneksem warunkiem przystąpienia do grupy było wpłacenie przez osoby aspirujące do grupy na rzecz kancelarii adwokackiej wskazanych kwot pieniężnych, uzależnionych co do wysokości od fazy postępowania, w której następowało przystąpienie do grupy. Powyższe jednak nie zmienia faktu, że umowę o prowadzenie sprawy zawarł reprezentant grupy i to on ustalił z kancelarią sposób jej wynagradzania, przewidując złożenie wniosku o zasądzenie kosztów procesu na jego rzecz (zob. pkt 19 aneksu z dnia 16 grudnia 2010 r. – zał. do pozwu, k. 50).

1886 Konieczność wpłacenia określonej kwoty (stanowiąca jednocześnie warunek przystąpienia do grupy) na rzecz kancelarii adwokackiej przez członków grupy stanowiła jedynie techniczny sposób rozliczenia się z tytułu umowy o prowadzenie sprawy z pominięciem płatności na rzecz reprezentanta grupy. Nie uprawnia to do przyjęcia, że wskazane kwoty stanowią koszty procesu po stronie członków grupy. Kwestia, czy i w jaki sposób zasądzone na rzecz reprezentanta grupy koszty procesu będą podlegać dalszej redystrybucji na rzecz członków grupy powinna zostać uregulowana w stosownej umowie i nie ma znaczenia z punktu widzenia rozliczenia kosztów procesu w tej sprawie. Odnosząc się do argumentacji powoda w zakresie wniosku o zasądzenie kosztów procesu, należy zaznaczyć, że redystrybucja kosztów na rzecz członków grupy nie powinna być wyłączona a limine z powołaniem się jedynie na przepisy regulujące budżet i wydatki Miejskiego Rzecznika Konsumentów, ponieważ to członkowie grupy, przystępując do grupy w drodze umowy zgodzili się finansować koszty zastępstwa adwokackiego reprezentanta grupy, stąd również na podstawie odpowiedniej umowy mogli (mogą) zapewnić sobie zwrot części lub całości poniesionych kosztów. Przepisy regulujące budżet i przewidujące dyscyplinę wydatków publicznych miejskiego rzecznika praw konsumentów nie stoją na przeszkodzie zawarciu tego rodzaju umowy (k. 615 / s. 21 druku – uzasadnienie postanowienia z dnia 6 maja 2012 r.; zob. także uwagi K. Gajdy-Roszczynialskiej, Sprawy o ochronę indywidualnych interesów konsumentów w postępowaniu cywilnym, wersja elektroniczna Lex, rozdział 5, podrodział 4).

1887 Zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, koszty zastępstwa adwokackiego, nie mogą być wyższe niż stawki opłat, określone w odrębnych przepisach dla jednego adwokata. Zgodnie z § 6 pkt 7 oraz § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), stawki minimalne wynagrodzenia przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 200.000 zł wynoszą 7.200 zł. Zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna, ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Przepis § 17 rozporządzenia, zgodnie z którym za obronę kilku osób lub reprezentowanie kilku osób pobiera się opłatę od każdej z tych osób, nie znajduje w tej sprawie zastosowania, ponieważ formalnie zastępstwo procesowe dotyczyło wyłącznie powoda-reprezentanta grupy.

1888 W tej sytuacji koszty zastępstwa procesowego powoda wynoszą maksymalnie 43.200 zł, tj. sześciokrotność stawki wynagrodzenia w kwocie 7.200 zł, co uzasadnione jest skomplikowanym i precedensowym w aspekcie procesowym charakterem sprawy. Zwrot kosztów procesu obejmuje także jedną opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) oraz zwrot nierozliczonych kosztów postępowania zażaleniowego. Pozwany dwukrotnie przegrał w postępowaniach zażaleniowych, jednakże powód tylko raz (k. 1084) wniósł o zwrot kosztów zastępstwa procesowego w tych postępowaniach, a zatem zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia należna z tego tytułu kwota wynosi 21.600 zł (43.200 zł x 50%). Ostatecznie powód wnosił o zwrot kosztów według zestawienia, które nie może być podstawą rozliczenia.

1889 Mając powyższe na uwadze, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 64.817 zł (43.200 zł + 21.600 zł + 17 zł) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego i oddalił wniosek o ich zasądzenie w pozostałym zakresie.

1890 Na podstawie art. 113 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. i art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, Sąd nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Łodzi:

1891 a) kwotę 100.000 zł z tytułu nieuiszczonej opłaty od pozwu, od poniesienia której powód jest zwolniony z mocy prawa,

1892 b) kwotę 4.956, 90 zł z tytułu nie opłaconych wydatków poniesionych w trakcie procesu w związku z ogłoszeniem o wszczęciu postępowania grupowego.

1893 W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.