Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., V KK 121/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2026 r., V KK 121/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 7 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Michał Laskowski (przewodniczący)

4 SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)

5 SSN Jarosław Matras

6 w sprawie P. M. skazanego z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 7 października 2026 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 13 stycznia 2026 r., sygn. akt VIII K 1189/25, uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej P. M. i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi

7 Rejonowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania.

8 Jarosław Matras Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel

Uzasadnienie

9 Sąd Rejonowy w Elblągu wyrokiem z dnia 13 stycznia 2026 r. (sygn. akt VIII K 1189/25) uznał oskarżonego P. M. za winnego tego, że w okresie między 6 a 13 października 2025 r. w E., na terenie sklepu S. przy ul. […], działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w krótkich odstępach czasu i w podobny sposób, zabrał w celu przywłaszczenia artykuły spożywcze i chemii przemysłowej o łącznej wartości 811,89 zł na szkodę S. Sp. z o.o., przy czym czynu tego dokonał w warunkach powrotu do przestępstwa po odbyciu kary łącznej 4 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 25 marca 2025 r. (sygn. akt VIII K 2/21), czym wyczerpał znamiona art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., i za to na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 46 § 1 k.k. Sąd orzekł wobec oskarżonego, solidarnie ze współoskarżoną P. G., obowiązek naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej spółki kwoty 811,89 zł, a nadto zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych.

10 Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w dniu 21 stycznia 2026 r. bez przeprowadzenia postępowania odwoławczego.

11 Kasację od powyższego prawomocnego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w części dotyczącej oskarżonego P. M. w całości, na jego korzyść. Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. zarzucił „rażące i mogące mieć istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k., polegające na wadliwym uznaniu, że awizowane i niepodjęte w terminie zawiadomienie oskarżonego o terminie rozprawy wyznaczonej w dniu 13 stycznia 2026 roku, zostało mu prawidłowo doręczone i wystąpiły tym samym warunki do rozpoznania sprawy pod jego nieobecność, podczas gdy korespondencję tę wysłano na adres zawierający błędne oznaczenie numeru mieszkania, niebędący zatem wskazanym przez P. M. jego adresem do doręczeń, co w konsekwencji skutkowało przeprowadzeniem postępowania pod jego nieobecność z rażącym naruszeniem prawa oskarżonego do obrony, polegającym na uniemożliwieniu mu wzięcia udziału w rozprawie oraz poddania wydanego wyroku skazującego kontroli Sądu II instancji”. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym oskarżonego P. M. i przekazanie sprawy w tej części Sądowi Rejonowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

13 Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co pozwoliło na jej uwzględnienie na posiedzeniu bez udziału stron, w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Z akt sprawy wynika, że podczas przesłuchania w charakterze podejrzanego w dniu 19 listopada 2025 r. P. M. oświadczył, że nie ma stałego miejsca zameldowania, a jako miejsce zamieszkania i zarazem adres do doręczeń wskazał: ul. [...] w E. (k. 68). W załączniku adresowym do aktu oskarżenia adres ten oznaczono jednak wadliwie jako ul. [...]. Na ten właśnie adres Sąd Rejonowy kierował do oskarżonego korespondencję, w tym zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 13 stycznia 2026 r. (k. 94, 98). Przesyłka ta, po dwukrotnym awizowaniu, została zwrócona jako niepodjęta w terminie (k. 110a). Na rozprawie w dniu 13 stycznia 2026 r. Sąd I instancji, odnotowując „zwrot niepodjętej przesyłki”, postanowił na podstawie art. 374 k.p.k. prowadzić rozprawę bez udziału oskarżonego, przyjmując, że zawiadomiony o jej terminie nie stawił się bez usprawiedliwienia (k. 113). Rozprawa zakończyła się tego samego dnia wydaniem wyroku skazującego.

14 Zgodnie z art. 374 § 1 zd. pierwsze k.p.k. oskarżony ma prawo brać udział w rozprawie. Realizacji tego uprawnienia służy obowiązek zawiadomienia uprawnionego o czasie i miejscu czynności procesowej (art. 117 § 1 k.p.k.) oraz gwarancyjny zakaz przeprowadzenia czynności, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona (art. 117 § 2 k.p.k.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje się, że rozprawę pod nieobecność oskarżonego, którego udział nie jest obowiązkowy, można prowadzić tylko wówczas, gdy został on prawidłowo, a więc zgodnie z przepisami rozdziału 15 Kodeksu postępowania karnego, zawiadomiony o jej czasie i miejscu, zaś nieprawidłowe powiadomienie – w tym skierowanie zawiadomienia wadliwie zaadresowanego – jest równoznaczne z niepowiadomieniem i zawsze implikuje koniecznością zaniechania przeprowadzenia czynności (zob. wyroki SN: z dnia 9 października 2020 r., IV KK 283/20).

15 Fikcja doręczenia przewidziana w art. 133 § 2 k.p.k. opiera się na założeniu, że pismo zostało skierowane do adresata pod jego właściwy adres, a jedynie nie mogło mu zostać doręczone do rąk własnych w sposób wskazany w art. 132 k.p.k. Tylko poprawne wskazanie danych adresowych warunkuje zatem możliwość uznania pisma za doręczone w trybie doręczenia zastępczego. Z tych samych względów nie mógł znaleźć zastosowania art. 139 § 1 k.p.k., który wiąże skutek doręczenia z pismem wysłanym „pod wskazanym przez siebie adresem”. Adres z oznaczeniem lokalu nr […] nie był adresem wskazanym przez oskarżonego, lecz wynikiem omyłki organów procesowych, która nie może obciążać strony. Awizowanie przesyłki w innym lokalu niż ten, który oskarżony podał jako miejsce zamieszkania, nie stwarzało żadnej realnej możliwości zapoznania się przez niego z zawiadomieniem.

16 Analogiczny układ procesowy był już przedmiotem oceny Sądu Najwyższego, który uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego wskazał, że wysłanie zawiadomienia na inny niż wskazany przez oskarżonego adres nie spełnia warunku prawidłowego powiadomienia o terminie rozprawy (zob. wyrok SN z dnia 20 listopada 2024 r., I KK 374/24).

17 W tym stanie rzeczy Sąd I instancji nie dysponował dowodem prawidłowego zawiadomienia oskarżonego o terminie rozprawy w dniu 13 stycznia 2026 r., a mimo to ją przeprowadził, naruszając art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. Uchybienie to ma charakter rażący. Nie dotyczy bowiem kwestii drugorzędnej, lecz elementarnej gwarancji procesowej, jaką jest możliwość osobistego udziału oskarżonego w rozprawie, a przy tym było łatwe do dostrzeżenia na podstawie porównania protokołu przesłuchania podejrzanego, gdzie wskazano adres dla korespondencji z adresem widniejącym na przesyłce. Jego skutkiem było naruszenie prawa do obrony (art. 6 k.p.k.): oskarżony, nieobecny na skutek braku wiedzy o terminie, a nie świadomej decyzji, został pozbawiony możliwości złożenia wyjaśnień, zgłaszania wniosków dowodowych i zajmowania stanowiska co do rozstrzygnięcia, w tym co do wymiaru kary.

18 Nie sposób także zakwestionować istotnego wpływu tego uchybienia na treść wyroku. Wyrok zapadł na jedynej rozprawie, w całości pod nieobecność oskarżonego, i orzeczono nim bezwzględną karę 10 miesięcy pozbawienia wolności. Podkreślić należy, że oskarżony – nie wiedząc o toczącej się rozprawie – nie miał realnej sposobności wniesienia apelacji, a wyrok uprawomocnił się bez jakiejkolwiek kontroli instancyjnej. Nieprawidłowości nie mogły więc zostać skorygowane w zwykłym toku instancji, co dodatkowo przesądza o potrzebie ingerencji Sądu Najwyższego. Orzeczenia wydanego w warunkach pozbawienia oskarżonego możliwości podjęcia aktywnej obrony nie można uznać za wynik rzetelnego procesu, a nie da się wykluczyć, że jego udział w rozprawie doprowadziłby do odmiennych ustaleń lub innej reakcji karnej.

19 W ponownym postępowaniu Sąd Rejonowy w Elblągu, rozpoznając sprawę w zakresie dotyczącym P. M., zobowiązany będzie w pierwszej kolejności zweryfikować aktualny adres oskarżonego i zapewnić jego prawidłowe zawiadomienie o terminie rozprawy, tak aby mógł on zrealizować uprawnienie wynikające z art. 374 § 1 k.p.k. Sąd ten będzie przy tym związany granicami wynikającymi z tego, że kasację wniesiono wyłącznie na korzyść oskarżonego (art. 443 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).

20 Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.

21 Jarosław Matras Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel