Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2026 r., II CSKP 554/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2026 r., II CSKP 554/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 12 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Mariusz Łodko

4 na posiedzeniu niejawnym 12 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Bank w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 22 listopada 2023 r., V ACa 1482/22, w sprawie z powództwa I.P. i A.P. przeciwko Bank w W. o zapłatę i ustalenie, zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lipca 2025 r., I CSK 1977/24, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania i odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

5 Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 22 listopada 2023 r. Wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania uzasadnił wystąpieniem istotnych zagadnień prawnych (art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c.), tj.: 1) związanego z wykładnią art. 385¹ § 1 zd. drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 oraz art. 385² § 2 k.c. w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13 i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy skutkiem kontroli incydentalnej w umowach kredytu indeksowanego kursem waluty obcej i uznanie klauzul spreadowych nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe) warunki umowne jest przyjęcie nieważności całej umowy; 2) związanego z wykładnią art. 385¹ § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13 i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy w takim w przypadku przyjęcie upadku umowy jako konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR; 3) związanego z wykładnią art. 69 ust. 3 pr. bank. i sprowadzającego się do odpowiedzi na pytanie, czy umożliwienie kredytobiorcom posiadającym kredyty denominowane lub indeksowane do waluty obcej dokonywania spłaty rat bezpośrednio w tej walucie, uzasadnione jest przyjęcie, że są to kredyty udzielone w złotych polskich? Skarżący wskazał także na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.) tj.: art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 k.c., art. 354 k.c., art. 358 § 2 k.c., art. 385¹ § 1 i 2 k.c., art. 385² k.c., art. 69 ust. 3 pr. bank., art. 189 k.p.c. oraz art. 496 w zw. z art. 497 k.c.

6 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

7 Na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 r., poz. 985, dalej: „ustawa z dnia 29 maja 2026 r.”), w sprawach o roszczenia związane z zawartą z konsumentem umową kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego lub umową pożyczki hipotecznej denominowanej lub indeksowanej do franka szwajcarskiego, w których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Ustawa weszła w życie 7 sierpnia 2026 r. (art. 21 ustawy z dnia 29 maja 2026 r.). Postanowieniem z 3 lipca 2025 r. Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania, co umożliwia dokonanie ponownej weryfikacji wniosku pozwanego o jej przyjęcie do rozpoznania.

8 W uchwale składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Sąd Najwyższy przyjął, że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Skutkiem niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego jest niezwiązanie stron umową także w pozostałym zakresie. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała składu całej izby, z chwilą jej podjęcia, uzyskuje moc zasady prawnej, co oznacza, że wiąże inne składy Sądu Najwyższego (zob. art. 87 i 88 ustawy o Sądzie Najwyższym).

9 Niemożliwe jest także zastosowanie stawki referencyjnej WIBOR, na co zwracano już zwracał uwagę Sąd Najwyższy w swoich wcześniejszych orzeczeniach (zob. wyrok SN z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i postanowienia SN: z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 2707/22; z 2 czerwca 2023 r., I CSK 4115/22, i z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4216/22).

10 Należy również zwrócić uwagę na uchwałę całego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26, w której przyjęto, że postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej albo denominowanego w walucie obcej, określające sposób wyznaczania kursu waluty na podstawie średniego kursu tej waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski korygowanego o marżę banku, podlega ocenie co do abuzywności (art. 385¹ § 1 k.c.) wyłącznie jako całość. W uchwale tej Sąd Najwyższy sprzeciwił się dzieleniu klauzul przeliczeniowych na części i eliminowaniu z umów kredytu jedynie części takich postanowień.

11 Wejście w życie „ustawy antyspreadowej” także nie wpłynęło na ocenę abuzywności postanowień we wcześniej zawartych umowach kredytu i ich konsekwencji dla bytu tych umów. W szczególności, że ocena czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Oceniana w niniejszej sprawie umowa została zawarta w 2007 r. Abuzywności poszczególnych klauzul zawartych w umowie kredytu nie wyeliminowało zatem wprowadzenie w 2011 r. ust. 3 do art. 69 ustawy Prawo bankowe, w wyniku czego kredytobiorcy posiadający umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej uzyskali możliwość dokonywania spłat rat kredytu w tej walucie. Ta nowelizacja miała na celu wyeliminowanie tzw. spreadów bankowych, a nie zmiany istoty umowy kredytowej. Innymi słowy, nie doszło do przekształcenia takiej umowy w umowę o kredyt walutowy (zob. wyrok SN z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22). Wykładnia art. 189 k.p.c. była już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego. Interes prawny w wytoczeniu powództwa na podstawie art. 189 k.p.c. pojmowany jest elastycznie, z uwzględnieniem celowościowej wykładni przepisu, konkretnych okoliczności danej sprawy, szeroko pojmowanego dostępu do sądów i tego, czy w drodze innego powództwa (powództwa o świadczenie) strona może uzyskać pełną ochronę (zob. wyroki SN: z 9 lutego 2012 r., III CSK 181/11; z 17 kwietnia 2015 r., III CSK 226/14; z 23 marca 2018 r., II CSK 371/17; z 26 maja 2021 r., II CSKP 64/21 oraz postanowienie SN z 12 lutego 2021 r., IV CSK 423/20). Jeżeli strona procesu cywilnego zamierza uzyskać stabilne rozstrzygnięcie co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego będącego podstawą żądania zasądzenia świadczenia, co może dotyczyć zwłaszcza sytuacji, w których ze stosunku tego wynika większa liczba roszczeń lub jego ocena może mieć znaczenie dla wyniku innych postępowań sądowych między tymi samymi stronami, może – zgodnie z zasadą dyspozycyjności – żądać ustalenia prawa lub stosunku prawnego.

12 Ocena tego żądania znajdzie wówczas wyraz w sentencji i będzie korzystać z prawomocności materialnej na zasadach ogólnych (zob. postanowienie SN z 23 kwietnia 2021 r., II CSK 9/21 oraz uchwałę SN z 14 marca 2014 r., III CZP 121/13). Wątpliwości dotyczące wykładni art. 496 w zw. z art. 497 k.c. zostały rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy, który wyjaśnił, że prawo zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 19 czerwca 2024 r., III CZP 31/23, OSNC 2025 r., nr 3, poz. 25). W uchwale składu siedmiu sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025 r., nr 11, poz. 98), Sąd Najwyższy wskazał wprost, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. art. 497 k.c.

13 Przyczyny kasacyjne, wskazane przez skarżącego jako uzasadnienie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie są już aktualne. Sformułowane zagadnienia prawne zostały już rozstrzygnięte i nie występuje potrzeba dokonania wykładni powołanych przepisów prawa.

14 Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 2026 r. – z uwagi, że w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne oraz nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. – zmienił postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lipca 2025 r., o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania i odmówił przyjęcia jej do rozpoznania.

15 M.M.)