Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2026 r., II CSKP 336/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2026 r., II CSKP 336/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 9 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Marta Romańska

4 na posiedzeniu niejawnym 9 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej B. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 5 kwietnia 2024 r., V ACa 1754/23, w sprawie z powództwa A.N. i A.N.1

5 przeciwko B. spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie,

6 1) zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia

7 2025 r., I CSK 3206/24 w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

8 2) zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę

9 5.417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w systemie spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia odpisu niniejszego orzeczenia, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

10 Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 398⁹ § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 398⁹ § 1 k.p.c.

11 Pozwany wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.), to jest art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. oraz art. 353¹ k.c., sprowadzające się do odpowiedzi na pytanie czy celem spełnienia przesłanki „oddana do dyspozycji” kwota i waluta rzeczywiście zaksięgowana na rachunku bankowym kredytobiorcy musi być tożsama z kwotą i walutą wskazaną w treści umowy kredytu, czy też akt wykorzystania przez kredytobiorcę środków jest kwestią wtórną, konsekwencją oddania środków do dyspozycji przez bank, a wykorzystanie środków oddanych do dyspozycji jest uprawnieniem kredytobiorcy i sposób ich wykorzystania nie determinuje faktu wykonania bądź niewykonania świadczenia przez bank;

12 - w zakresie art. 385¹ § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank., sprowadzająca się do odpowiedzi na pytanie czy postanowienia umowy kredytu, w którym od momentu zawarcia umowy kredytobiorca mógł dokonywać rozliczeń bezpośrednio w walucie kredytu za pośrednictwem rachunku walutowego, odwołujące się do kwestii przewalutowania, tj. dokonywania rozliczeń w walucie PLN z wykorzystaniem kursów publikowanych w tabelach kursowych banku, dotyczą głównych świadczeń stron oraz stanowią tzw. klauzule waloryzacyjne?”.

13 Skarżący powołał się też na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, które przedstawił jako pytania (art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c.): - „czy zgodnie z art. 385² § 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. w zw. z art. 354 § 1 k.c. w razie uznania, że postanowienia umowy kredytu – na mocy której to umowy zgodnie z jej treścią, zaciągnięty kredyt mógł być od momentu zawarcia takiej umowy spłacany i wypłacony bezpośrednio w walucie obcej – odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowią niedozwolone postanowienie umowne i w konsekwencji nie wiążą konsumenta, taka umowa kredytu w pozostałej nieabuzywnej części, zgodnie z którą od momentu jej zawarcia kredyt mógł być spłacany i wypłacony bezpośrednio w walucie obcej, może wiązać strony w pozostałym zakresie, tj. w szczególności przy uwzględnieniu możliwości dokonywania rozliczeń stron umowy bezpośrednio w walucie udzielonego kredytu od momentu jej zawarcia za pośrednictwem konta walutowego kredytobiorcy?;

14 - czy umowa kredytu, która przewidywała jako zasadę wypłatę i spłatę kredytu w walucie obcej oraz w swej treści jednoznacznie określała kwotę kredytu w walucie obcej, w której sąd uznał za abuzywne jedynie postanowienia subsydiarne takiej umowy kredytu tj. odwołujące się w swej treści do tabel kursowych banku może w pozostałej części pozostać w mocy i być wykonywana zgodnie ze swoją treścią tj. bezpośrednio w walucie obcej?; - czy zgodnie z art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., w razie uznania, iż umowa kredytu bez postanowień odnoszących się do sposobu określania kursu waluty nie może być dalej wykonywana, jak również, iż miejsca tych postanowień nie może zająć inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów, a kredytodawca powinien zwrócić kredytobiorcy kwoty spłaconych rat, które zostały objęte żądaniem pozwu, to czy w przypadku, gdy spłaty były realizowane przez kredytobiorcę bezpośrednio w walucie kredytu, za pośrednictwem konta walutowego, świadczenie zwrotne kredytodawcy, które w wyroku zostało określone w walucie obcej, powinno nastąpić jednorazowo zbiorczo w walucie obcej zgodnie z treścią wyroku, czy w związku z faktem, iż spłaty kredytobiorcy bezpośrednio w walucie obcej odbywały się w okresie, w którym kurs waluty ulegał wahaniom, świadczenie zwrotne kredytodawcy powinno ulegać waloryzacji poprzez pomniejszenie tej kwoty i powinno zostać wypłacone w walucie PLN przy zastosowaniu kursu średniego NBP, z dnia płatności danej raty przez kredytobiorcę? A jeżeli nie, to w czy w przypadku zwrotu zbiorczo, jednorazowo wszystkich rat bezpośrednio w walucie obcej zgodnie z treścią wyroku, w przypadku wzrostu kursu waluty w okresie pomiędzy poszczególnymi świadczeniami kredytobiorcy, a jednorazowym świadczeniem zwrotnym kredytodawcy, po stronie kredytobiorcy powstanie nadmierne wzbogacenie wynikające z faktu, iż otrzymana waluta obca od kredytodawcy w przeliczeniu na PLN przedstawia wyższą wartość niż ta, która posłużyła do spłaty poszczególnych rat przez kredytobiorcę?; - czy celem uznania danego postanowienia za niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. w odniesieniu do umów do przyjęcia, iż przesłanka rażącego naruszenia interesów konsumenta została spełniona, wystarczającym jest hipotetyczne wykazanie, iż w danym stosunku prawnym zawarte są postanowienia, które naruszają interesy konsumenta, a sąd orzekający nie jest zobowiązany do weryfikacji powyższych twierdzeń, czy też koniecznym jest każdorazowe wykazanie przez powoda i weryfikacja przez sąd orzekający, iż w danej sprawie kwestionowane postanowienia rzeczywiście i faktycznie, a nie tylko hipotetycznie, rażąco naruszały interesy konsumenta, a w szczególności, iż dane postanowienia odbiegały rażąco na niekorzyść konsumenta w stosunku do standardowych warunków rynkowych z dnia zawarcia takiej umowy?; - czy zgodnie z art. 69 ust. 1 oraz 2 pr. bank., do ważności umowy kredytu koniecznym i wystarczającym jest jednoznaczne określenie wysokości i waluty zobowiązania w treści umowy czy też koniecznym jest, aby waluta płatności rzeczywiście uzyskanej przez kredytobiorcę od kredytodawcy była tożsama z walutą zobowiązania wskazaną w treści umowy, czy też zgodnie z art. 353¹ k.c. strony stosunku zobowiązaniowego mogą się umówić, iż realizacja zobowiązania nastąpi w innej walucie niż określona w umowie, a powyższe nie wpływa na ważność umowy kredytu walutowego, gdyż zarówno kwota jak i waluta kredytu zostały jednoznacznie wskazane w treści umowy? A tym samym czy w sytuacji, gdy zgodnie z treścią umowy kredytu, waluta zobowiązania została w umowie wyrażona w walucie obcej oraz zgodnie z jej postanowieniami rozliczenia stron mogły być dokonywane bezpośrednio w walucie obcej?; - czy można uzależniać fakt należytego spełnienia świadczenia jednej ze stron stosunku zobowiązaniowego od świadczenia/zachowania drugiej strony, której zachowanie determinowałoby fakt wykonania bądź niewykonania świadczenia przez pierwszą ze stron w zależność, od treść, złożonej dyspozycji a sposób wykonania umowy, a nie jej treść

15 determinowałaby fakt zgodności lub nie umowy z ustawą?; - czy zgodnie z art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank. umowa kredytu, w której zobowiązania stron zostały wyrażone jednoznacznie w walucie obcej oraz świadczenia stron od momentu jej zawarcia w związku z założeniem konta walutowego dla kredytobiorcy, mogły być wykonywane bezpośrednio w walucie kredytu, ale w której jednocześnie zawarto: uprawnienie wierzyciela do wskazania sposobu spełnienia świadczenia w postaci możliwości wypłaty kredytu po jego przeliczeniu z waluty obcej na PLN zgodnie z kursami publikowanymi w tabeli kursów banku oraz upoważnienie przemienne uprawniające dłużnika tj. kredytobiorcę do spłaty rat kapitałowych i odsetkowych po ich przeliczeniu na PLN zgodnie z kursami publikowanymi w tabeli kursów banku, stanowi umowę kredytu o charakterze odmiennym od umowy kredytu denominowanego/indeksowanego do waluty obcej, a tym samym do takiej umowy kredytu, w której zobowiązania stron zostały bezpośrednio wyrażone w walucie obcej a zasadą było, że kredytobiorca wypłaca i spłaca kredyt w tejże walucie obcej nie mogą znaleźć zastosowania reguły interpretacyjne stosowane przy ocenie umowy kredytu denominowanego lub indeksowanego w związku z odmienną treści i charakterem takich umów?; - czy w przypadku umowy kredytu, w której waluta zobowiązania w treści umowy kredytu wyrażona jest w walucie obcej oraz zgodnie z treścią której to umowy oraz załączonego do niej regulaminu kredytobiorca od momentu jej zawarcia może zlecić wypłatę oraz spłacać kredyt zarówno bezpośrednio w walucie, a co nadto stanowi zasadę umowy w zakresie wypłaty rat spłaty kredytu, lub w walucie polskiej, uprawnienie takie, tj. do wyboru stanowi uprawnienie kształtujące kredytobiorcy?; - czy kredytobiorca ma jednostronne, wiążące uprawnienie do kształtowania treści stosunku zobowiązaniowego z kredytodawcą przejawiające się w tym, iż w zależności od tego w jakiej walucie kredytobiorca zleci wypłatę kredytu, którego saldo w treści umowy wyrażone jest wprost w walucie obcej, w takiej walucie został mu udzielony kredyt, to jest w przypadku, gdy złoży dyspozycję wypłaty w walucie obcej, walutą kredytu zgodnie z treścią umowy jest waluta obca, natomiast w przypadku złożenia dyspozycji wypłaty w walucie polskiej, umowa kredytu ulega przekształceniu w kredyt w złotych polskich?; - czy też należy uznać, iż świadczenie jest jednoznacznie i niezmiennie wyrażone w walucie obcej, a przyznane uprawnienie dotyczy wyłącznie sfery wykonania umowy, gdyż dopuszczalnym jest rozróżnienie waluty wyrażenia zobowiązania od waluty jego wykonania, a powyższe nie wpływa na treść umowy oraz zakres praw i obowiązków stron umowy?; - czy przyznając konsumentowi prawo do podjęcia przez konsumenta decyzji o skorzystaniu z ochrony wynikającej z zakazu stosowania klauzul abuzywnych, tj. prawo do wyrażenia świadomej woli utrzymania ich w mocy bądź woli ich wyeliminowania z treści stosunku prawnego, wynika również, iż konsument ma prawo dokonać wyboru pomiędzy przewidzianymi przez prawo sankcjami w związku z zastosowaniem klauzuli abuzywnej, tj. np. prawo wyboru pomiędzy stwierdzeniem nieważności umowy w całości bądź dalszym obowiązywaniem umowy?; - czy konsument ma wyłącznie prawo do całościowego sprzeciwienia się pominięciu przez sąd klauzuli abuzywnej, tj. wyrazić sprzeciw na zastosowanie wszystkich zawiązanych z tym sankcji, a tym samym w sytuacji, gdy konsument takiego sprzeciwu nie zgłosi, tj. domaga się przyznania ochrony prawnej w związku z zastosowaniem klauzul abuzywnych, konsument nie może decydować o sposobie wyeliminowania takiej klauzuli, a wyłączne prawo w tym zakresie należy do orzekającego sądu, który to o możliwości utrzymania umowy w mocy powinien rozstrzygać w oparciu o kryteria obiektywne, a nie w oparciu o żądanie zgłoszone przez jedną ze stron, a tym samym sąd nie jest związany żądaniem konsumenta odnośnie sposobu eliminacji klauzuli abuzywnej z treści umowy?; - czy zgodnie z art. 69 ust. 1 oraz 2 pr. bank. oraz art. 353¹ k.c. umowa

16 kredytowa, która od momentu jej zawarcia dopuszczała możliwość wypłaty oraz spłaty kredytu zarówno w walucie obcej oraz walucie polskiej, dodatkowo zawierała postanowienia subsydiarne odwołujące się w swej treści do tabel kursowych banku, a jednocześnie przewidywała jako zasadę wypłatę i spłatę kredytu w walucie obcej oraz w swej treści jednoznacznie określała kwotę kredytu w walucie obcej, spełnia przesłanki z art. 69 ust. 1 oraz 2 pr. bank. i jednocześnie jest zgodna z art. 353¹ k.c.?; - czy w przypadku, gdy żaden przepis prawa nie precyzuje w dniu zawarcia umowy, w tym umowy kredytowej, treści i wymogów ewentualnego pouczenia przez przedsiębiorcę konsumenta o ryzyku walutowym, to jak szczegółowe powinno być takie pouczenie konsumenta o ryzyku walutowym, aby zostało uznane za wystarczające oraz czy kwestia poinformowania konsumenta o takim zjawisku jest istotna z punktu widzenia stwierdzenia nieważności postanowień umownych skoro przesłanką stwierdzenia nieważności postanowień umownych nie jest bowiem okoliczność w postaci świadomości występowania ryzyka walutowego, a tym bardziej tego, czy o takim ryzyku przedsiębiorca poinformował konsumenta?”.

17 Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.

18 O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania.

19 Postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r., I CSK 3206/24, Sąd Najwyższy przyjął do rozpoznania skargę kasacyjną pozwanego w niniejszej sprawie.

20 Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz. U. z 2026 poz. 985; dalej - ustawa frankowa) Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej i odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, gdyż w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ani nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

21 Przepisy, o wykładnię których zabiega pozwany i na tle których sformułował problemy prawne były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu Najwyższego, a istniejące przez pewien czas rozbieżności w wykładni i stosowaniu przepisów zostały już rozstrzygnięte.

22 W orzecznictwie przyjęto, że w celu zrealizowania przez bank obowiązków informacyjnych co do ryzyka walutowego i kursowego, które wiąże się dla konsumenta z zawarciem umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej (denominowanych w walucie obcej) nie jest wystarczające stwierdzenie w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca oraz odebranie od niego oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej treści, iż został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjął do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Istnieje obowiązek ostrzegawczy instytucji finansowej, która oferując kredyt powiązany z walutą obcą kredytobiorcy, niejednokrotnie takiemu, który nie ma zdolności kredytowej do zaciągnięcia kredytu złotowego, powinna dołożyć szczególnej staranności w zakresie wyraźnego wyjaśnienia zagrożeń wiążących się z takim produktem finansowym. Zachowanie informacyjne banku powinno polegać na poinformowaniu klienta o zakresie ryzyka kursowego w sposób jednoznaczny i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 35; wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, nr 2, poz. 7).

23 Jak wyjaśniono w orzecznictwie, to, że w stanie prawnym przed 26 sierpnia 2011 r. ustawodawca co do zasady akceptował zawieranie umów kredytu, w których waluta obca pełniła funkcję waloryzacyjną, znajduje potwierdzenie w art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b pr. bank., mających – w związku z art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165 poz. 984) – zastosowanie także do umów zawartych przed jej wejściem w życie w odniesieniu do niespłaconej jeszcze części kredytu. Możliwość skorzystania z mechanizmu rozliczeń określonego w art. 75b pr. bank. nie pozbawia jednak powoda uprawnienia do zażądania skontrolowania z odwołaniem się do kryteriów ustalonych w art. 385¹ § 1 albo art. 58 k.c. postanowień umowy, którą zawarli z pozwanym. Nowelizacja prawa bankowego z 29 lipca 2011 r. przyznała bowiem kredytobiorcom jedynie dodatkowe uprawnienie do spłacania rat kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej bezpośrednio w tej walucie, co nie znaczy, że nałożyła na nich obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo że wyłączyła możliwość zgłoszenia roszczeń powstałych na gruncie umów niespełniających wymagań stawianych umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami.

24 Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Wykładnia językowa art. 385¹ § 1 zdanie pierwsze k.c. nie daje podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika, że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element określający prawa lub obowiązki stron (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15), a jej punktem odniesienia – sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron.

25 Taka interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że art. 385¹ k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (stosunku prawnego). To, w jaki sposób postanowienie jest stosowane, jest kwestią odrębną, do której art. 385¹ § 1 zdanie pierwsze k.c. wprost się nie odnosi (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru tych postanowień umownych (wyjątek stanowi wola konsumenta).

26 W orzecznictwie Sądu Najwyższego obecnie dominuje pogląd, że klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), stanowią główne świadczenie kredytobiorcy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i z 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22 oraz powołane tam orzecznictwo). Pogląd ten uwzględnia stanowisko Trybunału Sprawiedliwości UE, zgodnie z którym za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, K., pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, M., pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, V., pkt 33; z 20 września

27 2017 r., C-186/16, A., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne), jak i postanowienia dotyczące ustalonego w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 20 września 2017 r., C-186/16, A., pkt 37; z 20 września 2018 r., C-51/17, O., pkt 68; z 14 marca 2019 r., C-118/17, D., pkt 48; z 3 października 2019 r.,

28 C-260/18, D.1, pkt 44).

29 Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 385¹ § 1 k.c. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE wyjaśniono, że wymaganie wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak, by konsument był w stanie oszacować w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.

30 Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Powodowie takiej zgody nie udzielili, o czym świadczą ich twierdzenia i zarzuty podnoszone w toku procesu.

31 Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy. Koresponduje to z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).

32 W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, że z jednej strony nie stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Z drugiej strony przepisy te stoją na przeszkodzie temu, by sąd odsyłający usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty.

33 W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia. Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/19).

34 Niezależnie od powyższego, w judykaturze wielokrotnie wskazywano na niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień kursowych przez sięgnięcie do art. 358 § 2 k.c., do przepisów o charakterze ogólnym, przewidujących, iż skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE z 3 października 2019 r., C-260/18, D.1, pkt 62 oraz pkt 3 sentencji, z 8 września 2022 r., C-80/21, C-81/21 i C-82/21, D.B.P., pkt 77, z 12 stycznia 2023 r., C-395/21, D.V., pkt 63, 65 i z 16 marca 2023 r., C‑6/22, M.B. i in., pkt 56), wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.) czy art. 41 Prawa wekslowego (por. w szczególności wyroki Sądu Najwyższego z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22, i z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22. W wyroku z 18 listopada 2021 r., C-212/20, A.S.A., pkt 68, 70, 78, teza, Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.

35 Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398⁹ § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy frankowej oraz – co do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 1¹ i 3 k.p.c. w zw. z art. 398²¹ i art. 391 § 1 k.p.c., § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 215 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.