Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 lutego 2025 r., I ACa 584/23

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 lutego 2025 r., I ACa 584/23

Tekst

1 Sygnatura akt I ACa 584/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 25 lutego 2025 roku

3 Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny

4 Sędzia: Leon Miroszewski

5 Protokolant: Paulina Kaczor

6 po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2025 roku w Szczecinie

7 na rozprawie

8 sprawy z powództwa E. J.

9 przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W.

10 o zapłatę

11 na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 stycznia 2023 roku, sygnatura akt I C 935/20

12 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II. w ten sposób, że zasądza odsetki ustawowe za opóźnienie od kwot: 959,44 złotych od dnia 29 maja 2019 roku do dnia 20 lipca 2022 roku, 110.644,77 złotych od dnia 15 kwietnia 2021 roku do dnia 20 lipca 2022 roku oraz oddala powództwo w zakresie odsetek w pozostałej części;

13 II. oddala apelację powódki w pozostałej części;

14 III. oddala apelację pozwanego;

15 IV. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 8.100,00 (osiem tysięcy sto) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach, a w zakresie postepowania apelacyjnego na skutek apelacji powódki koszty wzajemnie znosi.

16 Leon Miroszewski

17 Sygnatura akt I ACa 584/23

Uzasadnienie

18 Wyroku z dnia 25 lutego 2025

19 Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2023 roku, w sprawie o sygnaturze akt I C 935/20, Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim w punkcie I. zasądził od pozwanego (...) spółki akcyjnej w W. na rzecz powódki E. J. kwoty 261.464,42 złotych i 192,24 Euro z ustawowymi odsetkami od dnia 21 lipca 2022 roku do dnia zapłaty; w punkcie II. oddalił powództwo w pozostałej części; w punkcie III. od pozwanego na rzecz powódki kwotę 6.974 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5.674 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

20 Sąd Okręgowy ustalił, że dnia 24.11.2006 r. została zawarta umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF pomiędzy (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego) a E. J.. Zgodnie z umową bank udzielił kredytobiorcy kredytu hipotecznego przeznaczonego na finansowanie przedpłat na poczet budowy i nabycia od developera lokalu mieszkalnego nr (...), budynek nr (...) położonego w G., ul. (...) (kwota 100.152,00 zł) częściowe refinansowanie kosztów poniesionych na zakup w/w lokalu (kwota 7.848,00 zł). Kwota kredytu wyniosła 108.000,00 zł. Kwota kredytu wyrażona w CHF na koniec dnia 20.10.2006 r. została określona na podstawie kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. i wyniosła 45.328,63 CHF. Okres kredytowania wynosił 360 miesięcy tj. od dnia 24.11.2006 r. do 23.11.2036 roku. Oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym w dniu zawarcia umowy wyniosło 3,20 %. W okresie ubezpieczenia kredytu w (...) S.A. i (...) S.A. oprocentowanie kredytu miało ulec podwyższeniu o 1,50 p.p. i wynosić 4,70 %. Po zakończeniu okresu ubezpieczenia obniżenie oprocentowania kredytu o 1,50 p.p. nastąpić miało od daty spłaty najbliższej raty. Na mocy umowy kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kapitału wraz z odsetkami w miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych. Raty spłacane były w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Bank S.A. obowiązującej na dzień spłaty z godz. 14:50 (§ 11 ust.5 umowy). W umowie znajdował się zapis, że kredytobiorca oświadcza, że został dokładnie zapoznany z warunkami udzielenia kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym w zakresie zasad dotyczących spłat kredytu i w pełni je akceptuje, rozumie, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotowego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu (§ 30 ust. 1 umowy). Aneksem z dnia 2.09.2008 r. kwota kredytu została podwyższona do wysokości 138.000 zł tj. o kwotę 30.000 zł.

21 Powódka aby otrzymać kredyt musiała podpisać wszystkie dokumenty przedłożone przez bank, w tym oświadczenie, że dokonuje wyboru oferty kredytu hipotecznego denominowanego w walucie obcej mając pełną świadomość ryzyka związanego z tym produktem, a w szczególności tego, że niekorzystna zmiana kursu waluty spowoduje wzrost comiesięcznych rat spłaty kredytu oraz wzrost całego zadłużenia oraz że została poinformowani o ponoszeniu ryzyka zmiany stopy procentowej polegającej na tym, że w wyniku niekorzystnej zmiany stopy procentowej może ulec zwiększeniu comiesięczna rata spłaty kredytu oraz wartość całego zaciągniętego zobowiązania.

22 Powódka potrzebowała pieniędzy na zakup mieszkania. Przed podpisaniem umowy porównywała oferty w innych bankach. Ufała pozwanemu, ponieważ miała w tym banku konto i wcześniej kredyt - też frankowy. Przedstawiciel banku pokazał jej porównanie z kredytem w złotych, przy którym raty spłat byłyby wyższe. Ponadto powódka miała mniejszą zdolność przy kredycie złotowym. Pracownik banku zapewniał powódkę, że frank szwajcarski jest stabilną walutą. Powódka nie miała możliwości negocjowania umowy, która była sporządzona na szablonie. Powódka musiała również zawrzeć ubezpieczenie niskiego wkładu.

23 W okresie spłaty kredytu powódka miała problemy z płynnością finansową i nie miała zabezpieczonych środków na koncie złotówkowym. Miała również konto walutowe, na którym były niewielkie środki w euro. Bank wtedy sam pobierał euro na spłatę kredytu, nie informując powódki w jaki sposób przeliczył euro. Łącznie bank pobrał 192,24 euro. Powódka od dnia 2.06.2010 r. prowadziła własną działalność gospodarczą (...) Biuro (...). Działalność zarejestrowana była na ul. (...) w G.

24 Powódka sprzedała przedmiotowe mieszkanie za 180.000 zł. Z tych pieniędzy kwota 173.472,63 zł została przekazana na spłatę kredytu. Tym samym dnia 1.06.2018 r. dokonała całkowitej spłaty kredytu. Pismem z dnia 17.04.2019 roku powódka złożyła reklamację do przedmiotowej umowy w zakresie nienależnie pobranych rat kapitałowo-odsetkowych w wyższej wysokości, niż rzeczywiście powinna spłacić w okresie od 1.12.2008 r. do dnia 1.06.2018 r. w związku z zawarciem w treści umowy niedozwolonych postanowień umownych w kwocie 109.661,70 zł oraz nienależenie pobranych środków na zwrot kosztów składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego w trakcie trwania umowy 959,44 zł. Pismem z dnia 29.04.2019 r. bank odmówił uwzględnienia reklamacji.

25 Powódka dnia 28.11.2018 r. złożyła do Sądu Rejonowego dla Warszawy- Śródmieście w Warszawie wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. Ostatecznie do zawarcia ugody nie doszło.

26 Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów oraz przesłuchania powódki i zeznań świadka M. P.. Uznał, że szczególne znaczenie w sprawie miał dowód z przesłuchania powódki, z którego wynikało, że pracownik banku przedstawił powódce walutę franka szwajcarskiego jako stabilną, natomiast nie pokazano powódce historycznych kursów franka. Zdaniem Sądu Okręgowego powódka szczerze przedstawiła okoliczności zawierania umowy o kredyt oraz okoliczności jej realizacji. Przesłuchanie potwierdziło także, iż powódka nie miała wpływu na kształt umowy. Otrzymała do podpisu gotową umowę. Postanowienia umowy nie były z nią indywidualnie uzgadniane. Powódka potwierdziła, iż jest świadoma konsekwencji ustalenia przesłankowo nieważności umowy. Ma wiedzę o ryzyku zgłaszania kolejnych roszczeń przez bank.

27 Dodał Sąd Okręgowy, że w kontekście wszystkich aspektów istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zachowanie powódki winno być oceniane w odniesieniu do zobiektywizowanego wzorca klienta banku. Nie było podstaw do odebrania powódce statusu konsumenta. Powódka nigdy w życiu zawodowym nie zajmowała się kredytami. Powódka nigdy nie prowadziła w przedmiotowym mieszkaniu działalności gospodarczej. Pracownik banku zachęcał powódkę do wzięcia kredytu waloryzowanego do CHF, twierdząc, że będzie dla powódki korzystniejszy, w sytuacji gdy kredyt taki niesie za sobą ryzyko walutowe, pokazuje iż bank – profesjonalista, błędnie ocenił ryzyko przy udzielaniu kredytu dla powódki, błędnie ocenił jej zdolność kredytową.

28 Za szczególnie istotny dla dokonania wyliczeń co do należności powódki okazały się dokumenty – zaświadczenia z dnia 5.10.2018 r. i z dnia 26.10.2017 r. wystawione przez bank (k. 51, 52-56). Nie było potrzeby w tym zakresie do przeprowadzania dowodu z opinii biegłego. Pełnomocnik pozwanego na rozprawie w dniu 1.10.2021 r. wskazała, iż nie kwestionuje wartości dotyczącej żądania związanego z nieważnością umowy, jeżeli kwota ta jest konsekwencją zliczenia wartości z zaświadczenia ( k. 395 ). Zasądzona kwota obejmuje także wartość 959,44 zł dotyczącą ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Kwota to wprost wynika z zaświadczenia z dnia 26.10.2017 r. ( k. 51 ). Kwota ta nie byłaby pobrana przez bank, gdy nie była zawarta kwestionowana, nieważna umowa kredytu.

29 Zeznania świadka M. P. opisywały procedury, jakie panowały w banku, ale Sąd Okręgowy uznał, że nie wskazują one na to, że zostały one zastosowane wobec powódki. Zeznania te nie przedstawiają prostego mechanizmu, pozwalającego klientowi banku zweryfikować poprawność ustalanych kursów walut. Podobnie ocenił ten Sąd zeznania H. P. zawarte w transkrypcji przedłożonej przez pozwanego ( k. 235- 240 ).

30 Jeśli chodzi o treść i formę dokumentów Sąd Okręgowy uznał za wiarygodne wszystkie dokumenty urzędowe i mające moc dokumentów urzędowych.

31 Przedstawiając ocenę prawną Sąd Okręgowy wskazał na początek, że zgodnie art. 327¹ § 1 k.p.c. uzasadnienie zostało sporządzone w sposób zwięzły. Sąd ten ograniczył się do przedstawienia własnego stanowiska i dokładniejszego opisania tylko kwestii istotnych z punktu rozstrzygania przedmiotowego sporu.

32 Dalej powołał przepisy art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, wskazał na sposób wyrażenia kwoty kredytu we frankach szwajcarskich i wypłaty złotych według kursu kupna przez Bank oraz wysokości ustalenia kwoty spłaty, którą ustalano według kursu sprzedaży franka szwajcarskiego przez Bank.

33 Sąd Okręgowy – powołując się na utrwalone orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, Sądu Najwyższego i sądów powszechnych - wskazał, że sporna umowa kredytu zawierała niedozwolone postanowienia w rozumieniu art. 385¹k.c., których wyeliminowanie prowadzi do nieważności powyższej czynności prawnej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że konsekwencją nieważności umowy kredytowej jest powstanie po stronie powodowej roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy kredytu na podstawie art. 410 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 405 k.c. Sąd Okręgowy wskazał, że wysokość dochodzonego roszczenia wynika z przedłożonych przez stronę powodową dokumentów.

34 O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonych należności Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. i art. 455 k.c. Uznał ten Sąd, że pozwany otrzymał reklamację powódki 26 listopada 2021 r. (k.41). W reklamacji powódka wezwała bank do zapłaty w terminie 30 dni kwoty 110.644,77 zł przy tzw. odfrankowieniu. Stąd, dla ustalenia właściwej daty początkowej liczenia odsetek znaczenie miało zdaniem Sądu Okręgowego pismo powódki z dnia 15.06.2022 roku, z modyfikacją żądania, doręczone pozwanemu w dniu 20.07.2022 roku.

35 O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na mocy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. uznając, że strona pozwana przegrała sprawę praktycznie w całości. Na koszty procesu złożyła się opłata od pozwu uiszczona przez powódkę wysokości 1.000,00 zł oraz kwota 5.400 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (§ 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z 22 października 2015r.) wraz z opłatą od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, opłata od wniosku o zawezwanie do próby ugodowej 300 zł, opłata od pełnomocnictwa 17 zł i zastępstwo procesowe 240 zł – łącznie 6.974 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Przy ustalaniu wynagrodzenia Sąd wziął pod uwagę początkową wartość przedmiotu sporu, zgodnie z § 19 ww. Rozporządzenia.

36 Pozwany wniósł apelację od tego wyroku zaskarżając go w zakresie punktów I. i III. sentencji Wyroku;

37 Sądowi I instancji zarzucił:

38 (a) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie:

39 (i) art. 235² § 1 pkt 2 i 5 KPC w zw. z art. 278 § 1 KPC i art. 227 KPC poprzez pominięcie wniosku Pozwanej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości i finansów na fakty wskazane w pkt 6 petitum Odpowiedzi na Pozew jako nieistotnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy oraz powołanego jedynie dla przedłużenia postępowania w sprawie, podczas gdy przeprowadzenie tego dowodu miało służyć wykazaniu faktów istotnych dla wyniku niniejszej sprawy, tj. ustaleniu wysokości nadpłaty Powoda w spłacie kredytu przy założeniu, że kursem właściwym dla przeliczeń kredytowych byłby obiektywny kurs średni NBP, co skutkowało: nieprawidłowym ustaleniem przez Sąd, że spełniona została przesłanka abuzywności klauzul umownych w postaci rażącego naruszenia interesów Powoda jako konsumenta w zakresie stosowania kursów z tabel kursowych Banku i spreadu walutowego;

40 (ii) art. 233 § 1 KPC poprzez:

41 - błędną ocenę dowodów z dokumentów w postaci wniosku kredytowego oraz Umowy polegającą na zbagatelizowaniu wynikających z nich faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. tego że Powód miał realny wpływ na treść warunków Umowy, podczas gdy dowody te jako obiektywne i niekwestionowane przez Strony były w pełni wiarygodne i relewantne dla dokonywanych ustaleń faktycznych, zaś ich prawidłowa ocena i uwzględnienie wynikających z nich faktów prowadzi do wniosku, że Powód samodzielnie wybrał datę uruchomienia kredytu oraz dzień miesiąca, w którym miała być dokonywana spłata kredytu, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd, że Powód nie miał możliwości negocjowania warunków Umowy, wobec czego istnieje możliwość badania zakwestionowanych postanowień Umowy pod kątem ich abuzywnego charakteru; błędną ocenę dowodów z dokumentów w postaci wniosku kredytowego oraz Umowy polegającą na zbagatelizowaniu wynikających z nich faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. że Powód samodzielnie zdecydował o zaciągnięciu kredytu waloryzowanego kursem CHF, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd, że Powód nie miał wpływu na treść postanowień Umowy (w tym § 1 ust. 3 Umowy), podczas gdy dowody te jako obiektywne i niekwestionowane przez Strony były w pełni wiarygodne i relewantne dla dokonywanych ustaleń faktycznych, zaś ich prawidłowa ocena i uwzględnienie wynikających z nich faktów prowadzi do wniosku, że Powód samodzielnie zdecydował o wyborze kredytu waloryzowanego kursem CHF, co wynika wprost z treści wniosku kredytowego, a co znalazło swe odzwierciedlenie w treści Umowy, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd, że klauzula ryzyka walutowego (§ 1 ust. 3 Umowy) nie była indywidulanie uzgadniana z Powodem i jako taka może podlegać badaniu pod kątem jej abuzywności;

42 - błędną ocenę dowodów z dokumentów w postaci oświadczenia dla kredytów i pożyczek oraz Umowy (§ 30) polegającą na uznaniu tych dowodów za nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy - w zakresie w jakim z dowodów tych wynika, że Powód został zaznajomiony przez Bank z ryzykiem kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej oraz konsekwencjami ekonomicznymi wzrostu wartości waluty waloryzacji względem PLN, podczas gdy: (i) dowody te jako dokumenty mają obiektywny charakter i jako takie powinny zostać uznane za wiarygodne, (ii) zostały stwierdzone podpisem Powoda, który po zapoznaniu się z nimi mógł zażądać sprostowania ich treści, jeśli była ona nieprawdziwa lub odmówić ich podpisania, (iii) sam Powód nie zaproponował żadnego dowodu, z którego ponad wszelką wątpliwość wynikałyby okoliczności odmienne od tych wynikających z oświadczenia dla kredytów i pożyczek oraz Umowy, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd, że Powód nie został w dostateczny sposób zapoznany z warunkami kredytu, w tym w szczególności z ryzykiem kursowym oraz wpływem wzrostu kursu CHF na wysokość rat kredytu oraz całego zadłużenia, w związku z czym nie był w stanie racjonalnie ocenić konsekwencji ekonomicznych zaciągnięcia tego rodzaju kredytu;

43 - błędną ocenę dowodów z dokumentów w postaci Umowy i będącego jej integralną częścią Regulaminu polegającą na przyjęciu, iż dowody te nie zostały sporządzone językiem prostym i zrozumiałym dla każdego konsumenta, działającego racjonalnie oraz z należytą starannością w zakresie zabezpieczenia własnych interesów, podczas gdy prawidłowa ocena tych dowodów prowadzi do wniosku, iż zostały one sporządzone językiem zrozumiałym dla każdego przeciętnego konsumenta, który przy dołożeniu należytej staranności oraz uwzględniając jego wcześniejsze pouczenie przez Bank o ryzyku kursowym, powinien był zrozumieć ich treść zarówno pod względem językowym, jak również powinien był wyprowadzić wnioski odnośnie skutków ekonomicznych związanych z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, zaś sam Powód potwierdził zapoznanie się z warunkami kredytu oraz ich akceptację poprzez złożenie podpisu na Umowie;

44 - błędną ocenę dowodów z dokumentów w postaci Umowy i będącego jej integralną częścią Regulaminu w zakresie w jakim dowody te odwołują się do czynników mających wpływ na wysokość kursu publikowanego w tabeli kursowej, podczas gdy prawidłowa ocena tych dowodów prowadzi do wniosku, że: (i) dowody te jako dokumenty mają charakter obiektywny i jako takie powinny zostać uznane za wiarygodne, (ii) Powód przed zawarciem Umowy miał szansę zapoznać się z ich treścią, a co za tym idzie, poznać czynniki, na których bazował Bank ustalając kursy walut, m.in. dla potrzeb przeliczeń kredytowych, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd, że zarówno w treści Umowy, jak i będącego jej integralną częścią Regulaminu nie zostały wskazane czynniki wpływające na wysokość kursów publikowanych przez Bank w tabelach kursowych, co miało wpływ na ocenę Sądu odnośnie jednoznaczności (przejrzystości) warunków Umowy;

45 = dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału poprzez przejęcie, że interes Powoda został naruszony i to w sposób rażący, podczas gdy takich wniosków nie sposób wyprowadzić z jakichkolwiek dowodów zebranych w niniejszej sprawie,

46 błędną ocenę dowodu z zeznań świadka M. P. w zakresie, w jakim z dowodu tego wynikają okoliczności dotyczące procedury zawierania umowy kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, polegającą na zbagatelizowaniu wynikających z nich faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy na tej tylko podstawie, że świadek nie brał bezpośredniego udziału w zawarciu spornej Umowy, podczas gdy dowód ten powinien zostać uznany za wiarygodny, zaś informacje z niego wynikające dotyczyły w sposób bezpośredni przedmiotu niniejszej sprawy, w związku z czym powinny być wzięte pod uwagę przy dokonywaniu ustaleń faktycznych, a także oceny pozostałych dowodów, w tym w szczególności dowodu z przesłuchania Powoda, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd I Instancji, że:

47 (i) Powód nie miał możliwości negocjowania warunków Umowy,

48 (ii) Powód przed zawarciem Umowy nie został w sposób wyczerpujący zaznajomiony z warunkami kredytu, w tym w szczególności z ryzykiem kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego kursem CHF, w tym wpływie tego ryzyka na wysokość poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych,

49 ( (...)) Bank miał możliwość dowolnego i arbitralnego kształtowania kursu CHF dla przeliczenia salda zadłużenia Kredytobiorcy oraz poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych; błędną ocenę dowodu z dokumentu postaci transkrypcji zeznań świadka H. P. w zakresie, w jakim z dowodu tego wynikają okoliczności dotyczące procedury zawierania umowy kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, polegającą na zbagatelizowaniu wynikających z nich faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy na tej tylko podstawie, że świadek nie brał bezpośredniego udziału w zawarciu spornej Umowy, podczas gdy dowód ten jako posiadający walor dokumentu urzędowego powinien zostać uznany za wiarygodny, zaś informacje z niego wynikające dotyczyły w sposób bezpośredni przedmiotu niniejszej sprawy, w związku z czym powinny być wzięte pod uwagę przy dokonywaniu ustaleń faktycznych, a także oceny pozostałych dowodów, w tym w szczególności dowodu z przesłuchania Powoda, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd I Instancji, że: (i) Powód nie miał możliwości negocjowania warunków Umowy, (ii) Powód przed zawarciem Umowy nie został w sposób wyczerpujący zaznajomiony z warunkami kredytu, w tym w szczególności z ryzykiem kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego kursem CHF, w tym wpływie tego ryzyka na wysokość poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych, (iii) Bank miał możliwość dowolnego i arbitralnego kształtowania kursu CHF dla przeliczenia salda zadłużenia Kredytobiorcy oraz poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych;

50 - błędną ocenę dowodu w postaci przesłuchania Strony powodowej polegającą na przyznaniu temu dowodowi przymiotu pełnej wiarygodności oraz dokonanie na tej podstawie (w przeważającej mierze) ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie, podczas gdy (i) dowód z przesłuchania stron ma charakter wyłącznie akcesoryjny i nie powinien stanowić przeważającej podstawy dla dokonywania ustaleń faktycznych, (ii) Powód był zainteresowany korzystnym z jego punktu widzenia rozstrzygnięciem sprawy, (iii) zeznania Powoda stoją w sprzeczności z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym w szczególności z oświadczeniem dla kredytów i pożyczek hipotecznych oraz Umową, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd I Instancji, że: (i) Powód nie miał możliwości negocjowania warunków Umowy, (ii) Powód przed zawarciem Umowy nie został w sposób wyczerpujący zaznajomiony z warunkami kredytu, w tym w szczególności z ryzykiem kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego kursem CHF, w tym wpływie tego ryzyka na wysokość poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych, (iii) Bank miał możliwość dowolnego i arbitralnego kształtowania kursu CHF dla przeliczenia salda zadłużenia Kredytobiorcy oraz poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych;

51 - błędną ocenę dowodów z dokumentów powołanych przez Pozwaną w pkt (4) lit. a) ppkt (ii)-(viii) oraz lit. b) petitum Odpowiedzi na Pozew, polegającą na zbiorczym ich potraktowaniu oraz zbagatelizowaniu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które wynikają z tych dowodów, co doprowadziło Sąd do błędnych ustaleń polegających na przyjęciu, że: (i) Powód nie miał możliwości negocjowania warunków Umowy, (ii) Powód przed zawarciem Umowy nie został w sposób wyczerpujący zaznajomiony z warunkami kredytu, w tym w szczególności z ryzykiem kursowym związanym z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego kursem CHF, w tym wpływie tego ryzyka na wysokość poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych, (iii) Bank miał możliwość dowolnego i arbitralnego kształtowania kursu CHF dla potrzeb przeliczenia salda zadłużenia Kredytobiorcy oraz poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych, podczas gdy dowody te zostały powołane dla wykazania faktów mających istotne znaczenie w kontekście dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie okoliczności zawarcia Umowy przez Strony, a także sposobu jej wykonywania przez Pozwaną, zaś ich wszechstronna i prawidłowa analiza prowadziłaby do całkowicie odmiennych wniosków niż te wyciągnięte przez Sąd I Instancji;

52 - zbagatelizowanie w kontekście dokonywanych ustaleń faktycznych, że Powód w chwili zawarcia spornej Umowy wykonywała zawód ekonomisty, która to okoliczność powinna być wzięta pod uwagę przez Sąd przy ocenie zdolności Powodów do zrozumienia warunków Umowy;

53 (iii) naruszenie art. 327¹ § 1 pkt 1 KPC poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do szeregu dowodów, okoliczności i argumentów - w szczególności wymienionych powyżej - bez jakichkolwiek uzasadnienia, co ma kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości wyroku, jeśli się weźmie pod uwagę, że wspomniane dowody, okoliczności i argumenty dotykały kwestii istotnych z punktu widzenia przedmiotu sprawy;

54 (b) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

55 (i) art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -

56 Prawo bankowe (dalej jako: „pr.bank.") w zw. z art. 58 § 1 KC

57 poprzez:

58 • ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że Umowie nie określono dokładnie kwoty udzielonego kredytu, co miałoby skutkować stwierdzeniem nieważności Umowy ex tunc, podczas gdy z ustalonego przez Sąd I Instancji stanu faktycznego wynika, że w Umowie wskazano kwotę kredytu,

59 • ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że wskutek zastosowania mechanizmu indeksacji kredytu kursem CHF oraz określenia przez Bank w sposób arbitralny kursów CHF dla potrzeb przeliczeń kredytowych Powód był zobowiązany do zwrotu kwoty kredytu innej aniżeli wskazana w Umowie, podczas gdy Powód był zobowiązany do zwrotu zobowiązania wyrażonego w CHF w jego nominalnej wysokości;

60 • ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że Bank posiadał uprawnienie do dowolnego kształtowania kursu waluty dla potrzeb obliczania raty kredytu, co skutkowało niemożnością określenia zobowiązania Powoda polegającego na spłacie rat kredytu, podczas gdy Powód nie posiadał uprawnienia do dowolnego kształtowania kursu waluty dla potrzeb przeliczeń kredytowych;

61 (ii) art. 353¹ KC w zw. z art. 58 § 1 KC poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że na mocy spornej Umowy Bank przyznał sobie uprawnienie do dowolnego i arbitralnego kształtowania kursów walut mających zastosowanie dla potrzeb przeliczeń kredytowych, wobec czego był uprawniony do określenia wysokości zobowiązania Powoda w sposób niepoddający się jakiejkolwiek kontroli, co miałoby stać w sprzeczności z zasadą swobody umów, a w konsekwencji prowadzić do bezwzględnej nieważności Umowy ex tunc, podczas gdy prawidłowa analiza Umowy oraz pozostałej dokumentacji prowadzi do wniosku, iż Bank nie miał możliwości kształtowania kursów walut w sposób dowolny czy arbitralny;

62 (iii) art. 58 § 2 KC poprzez:

63 • jego błędne zastosowanie i ustalenie nieważności Umowy z uwagi na sprzeczność postanowień odsyłających do stosowania CHF z zasadami współżycia społecznego, w sytuacji gdy Sąd jednocześnie dokonał oceny tych postanowień pod kątem ich abuzywności, zaś obie te podstawy wzajemnie się wykluczają, gdyż art. 3851 KC stanowi lex specialis względem przepisów ogólnych dotyczących zobowiązań, w tym względem art. 58 § 2 KC - tym bardziej, że obie podstawy bazują na odwołaniu do klauzul generalnych, co powinno czynić ocenę Sądu tym bardziej ostrożną,

64 • jego błędne zastosowanie i ustalenie nieważności Umowy z uwagi na sprzeczność zachowania Banku z zasadami współżycia społecznego na etapie przed zawarciem spornej Umowy, mające polegać na zaniechaniu należytego i pełnego poinformowania Powoda o warunkach kredytu, w tym w szczególności o ryzyku kursowym związanym z zaciągnięciem tego rodzaju kredytu, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że Powód przed zawarciem spornej Umowy został w sposób należyty zapoznany z warunkami Umowy, w tym w szczególności z ryzykiem kursowym,

65 • jego błędne zastosowanie i ustalenie nieważności Umowy z uwagi na sprzeczność jej postanowień odwołujących się do stosowania kursu CHF z zasadami współżycia społecznego, a to z uwagi na uprawnienie Banku do kształtowania kursów walut dla potrzeb przeliczeń kredytowych w sposób dowolny czy arbitralny, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że Bank nie miał uprawnienia do kształtowania kursów w sposób dowolny, czy arbitralny;

66 (iv) art. 385¹ § 1 KC w zw. z art. 385¹ § 3 KC poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że sporne klauzule nie były negocjowane, podczas gdy Powód miał rzeczywisty wpływ - w rozumieniu art. 385¹ § 3 KC - na te postanowienia, a jednocześnie nie wykazał w żaden sposób, że sporne klauzule nie były z nimi uzgadniane, podczas gdy ciężar dowodu w tym zakresie, z racji przedłożenia przez Pozwaną szeregu dowodów na okoliczność przeciwną, spoczywał na Kredytobiorcy (art. 385¹ § 4 KC);

67 (v) art. 385² KC poprzez jego błędną wykładnię oraz przyjęcie, że oceny abuzywności postanowień umowy dokonuje się na chwilę jej zawarcia, podczas gdy językowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż na chwilę zawarcia umowy dokonuje się oceny jej postanowień jedynie pod względem ich zgodności z dobrymi obyczajami (a więc jedynie jednej z przesłanek abuzywności), a zatem, pozostałe przesłanki powinny być oceniane przez pryzmat wykonywania umowy przez strony;

68 (vi) art. 385¹ § 1 zdanie drugie KC poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że kwestionowane postanowienia Umowy w zakresie przeliczeń walutowych sformułowane zostały w sposób niejednoznaczny, podczas gdy w niniejszej sprawie mechanizm waloryzacji został wytłumaczony prostym i zrozumiałym językiem, co skutkuje brakiem możliwości przeprowadzenia jego indywidualnej kontroli pod kątem ewentualnej abuzywności;

69 (vii) art. 385¹ § 1 KC w zw. z art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG

70 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że postanowienia Umowy odwołujące się do stosowania kursu CHF stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 § 1 KC, podczas gdy w niniejszej sprawie nie ma podstaw do uznania, że kwestionowane postanowienia były sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz że rażąco naruszyły interes Powoda;

71 (viii) art. 385¹ § 2 KC w zw. z art. 58 § 1 i 3 KC poprzez ich błędne zastosowanie przejawiające się w stwierdzeniu, że Umowa jest nieważna w całości z uwagi na brak możliwości jej wykonywania po eliminacji uznanych za niedozwolone postanowień odwołujących się do stosowania kursu CHF oraz zmiennego oprocentowania, podczas gdy art. 385¹ § 2 KC stanowi lex specialis względem art. 58 § 1 i 3 KC, wobec czego należałoby przyjąć, że właściwym skutkiem stwierdzenia abuzywności postanowień Umowy jest ich bezskuteczność;

72 (ix) art. 56 KC w zw. z art. 4 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (dalej jako: „ustawa antyspreadowa") poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji pominięcie, że Ustawodawca w ustawie antyspreadowej określił szczególne sankcje związane z brakiem jednoznacznego wskazania sposobu ustalania kursów walut w Umowie, a Powód miał od lipca 2009 r. możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej, czyli bez konieczności stosowania tabel kursowych Banku,

73 (x) art. 385¹ § 1 KC w zw. z art. 58 § 1 KC w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG poprzez ich błędne zastosowanie oraz uznanie, iż Umowa jest nieważna w całości wobec braku możliwości dalszego jej wykonywania po wyeliminowaniu postanowień Umowy odwołujących się do stosowania kursu CHF uznanych uprzednio przez Sąd za abuzywne, podczas gdy zgodnie z treścią art. 385¹ § 1 i 2 KC - stanowiącego implementacją do polskiego porządku prawnego postanowień dyrektywy 93/13/EWG - sankcją uznania określonego postanowienia umownego za abuzywne jest jego bezskuteczność, nie zaś nieważność, a więc Strony powinny być związane Umową w pozostałym zakresie;

74 (xi) art. 405 i 410 § 1 i 2 KC poprzez przyjęcie, że świadczenia spełnione przez Powoda tytułem spłaty rat kredytu stanowią w części świadczenie nienależne, podczas gdy w niniejszej sprawie Powód nie sprostał spoczywającemu na nim ciężarowi dowodu i nie wykazał, by postanowienia umowne uprawniające Bank do dokonywania przeliczeń kredytu według wewnętrznej tabeli kursów walut były niezgodne z dobrymi obyczajami i naruszały jego interesy w sposób rażący.

75 Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanej pełnego zwrotu kosztów procesu za postępowanie przed Sądem I, jak i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (art. 98 § 1 i 3 KPC).

76 Apelację od wskazanego wyżej wyroku wniosła także powódka, zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo w zakresie żądania zasądzenia ustawowych odsetek za opóźnienie od kwot zasądzonych w punkcie I., to jest rozstrzygnięcia w punkcie II. wyroku. Wyrokowi w zaskarżonej części zarzuciła:

77 1) Naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a konkretnie naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. polegające na

78 a) zaniechaniu dokonania wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie, że przedmiotem reklamacji opatrzonej datą 17 kwietnia 2019 r. były nie tylko (jak wskazał Sąd na str. 24 uzasadnienia wyroku) roszczenia powódki o zapłatę przy tzw.odfrankowieniu, ale również roszczenie o zapłatę kwoty 959,44 zl pobranej od powódki tytułem składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, w związku z czym strona pozwana miała możliwość zapoznania się z treścią w/w roszczenia powódki i podstawą jego formułowania najpóźniej w dniu doręczenia jej reklamacji z dnia 17 kwietnia 2019 r, a nie jak przyjął Sąd Okręgowy - dopiero z dniem doręczenia stronie pozwanej pisma zawierającego zmianę powództwa z dnia 15 czerwca 2022 r.;

79 b) poczynieniu wniosków wewnętrznie sprzecznych, nieodpowiadających ustalonym faktom, nieuwzględniających, iż skoro roszczenia objęte finalnie uwzględnionym przez Sąd Okręgowy roszczeniem o zapłatę były przedmiotem pisma zawierającego modyfikację powództwa z dnia 15 kwietnia 2021 r. - w zakresie dalszych kwot 260.504,98 zl oraz 192,24 EUR, to strona pozwana miała możliwość zapoznania się z treścią formułowanych przez powodów, a w/w roszczeń, jak również zapoznania się z podstawami ich formułowania najpóźniej w dniu doręczenia jej pisma zawierającego modyfikację powództwa z dnia 15 kwietnia 2021 r., a nie - jak stwierdził Sąd - dopiero z dniem doręczenia stronie pozwanej pisma zawierającego zmianę powództwa z dnia 15 czerwca 2022 r., - co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia i skutkowało niezasadnym oddaleniem powództwa w zakresie roszczenia o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 959,44 zł od dnia 30 kwietnia 2019 r. do dnia 20 lipca 2022 r., od kwoty 260.504,98 zł oraz kwoty 192,24 EUR od dnia wniesienia pisma z dnia 15 kwietnia 2021 r. do dnia 20 lipca 2022 r.

80 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a konkretnie dokonanie błędnej wykładni przepisów art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. polegającej na błędnym ustaleniu daty wymagalności roszczeń powódki finalnie uwzględnionych przez Sąd Okręgowy, co skutkowało nieprawidłowym przyjęciem początkowej daty naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie, a konkretnie przyjęciu, iż odsetki ustawowe za opóźnienie winny być naliczane dopiero od dnia doręczenia stronie pozwanej odpisu pisma zawierającego modyfikację powództwa z dnia 15 czerwca 2022 r., podczas gdy roszczenia te były przedmiotem: reklamacji z dnia 17 kwietnia 2019 r. - w zakresie kwoty 959,44 zł pobranej od powódki tytułem składek ubezpieczenia niskiego wkładu własnego oraz pisma zawierającego modyfikację powództwa z dnia 15 kwietnia 2021 r. - w zakresie dalszych kwot 260.504,98 zł oraz 192,24 EUR.

81 Mając na uwadze powyższe zarzuty powódka wniosła o zmianę wyroku Sądu Okręgowego w zaskarżonej części poprzez zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki dalszych ustawowych odsetek za opóźnienie liczonych od zasądzonych w pkt I wyroku kwot w następujący sposób: od kwoty 959,44 zł od dnia 30 kwietnia 2019 r. do dnia 20 lipca 2022 r., od kwoty 260.504,98 zł oraz kwoty 192,24 EUR od dnia wniesienia pisma z dnia 15 kwietnia 2021 r. do dnia 20 lipca 2022 r., a także o zasądzenie kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

82 W odpowiedzi na wzajemne apelacje strony przeciwne wniosły o ich oddalenie oraz zasądzenie od apelujących kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

83 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje

84 W postępowaniu cywilnym obowiązuje model apelacji pełnej (cum beneficio novorum). W modelu tym zarzuty naruszenia przepisów postępowania mają charakter wiążący, co oznacza, że bez zarzutu naruszeń takich korygować nie można, choćby nawet sąd odwoławczy samodzielnie je zauważył i choćby miały one wpływ na wynik sprawy (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna z 31.01.2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 nr 6 poz. 55, Prok.i Pr.-wkł. 2009/6/60, a także wyroki SA w Szczecinie z 29.11.2021 r., I ACa 531/21; SA w Lublinie z 11.05.2021 r., I ACa 517/20 oraz SN z 14.10.2020 r., I PK 58/19). W granicach ustalonego stanu faktycznego sąd odwoławczy ma jednak obowiązek z urzędu zastosować właściwe prawo materialne. Jako instancja merytoryczna, powinien naprawić wszystkie naruszenia prawa materialnego, bez względu na to, czy zostały one wytknięte w apelacji (vide postanowienia SN z 6.07.2021 r., V CZ 46/21; z 16.03.2021 r., I USK 166/21; z 30.09.2020 r., IV CZ 51/20 oraz wyrok SN z 24.06.2020 r., IV CSK 607/18).

85 Jednocześnie wskazać należy, że z obowiązku ustanowionego przez art. 378 § 1 k.p.c. nie wynika konieczność osobnego omówienia w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu podniesionego w apelacji. Wystarczające jest odniesienie się do nich w sposób wskazujący, że zostały one przez Sąd drugiej instancji rozważone (np. wyroki Sądu Najwyższego: z 24 marca 2010 roku, V CSK 269/09; z 26 kwietnia 2012 roku, III CSK 300/11). Powyższe ma odniesienie do apelacji, w których – jak w apelacji pozwanego banku - zarzuty zostały rozbudowane ponad miarę, z licznymi powtórzeniami argumentacji oraz z wyolbrzymionymi ocenami co do rzekomych wadliwości zaskarżonego wyroku.

86 Uzasadnienie wyroku sporządza się w sposób zwięzły (art. 327¹§ 2 k.p.c.). Jeżeli zarzuty apelacyjne są ponadprzeciętnie rozbudowane, można je rozważać łącznie, chwytając oś problemu, byleby podsumować je stanowczą puentą z wyjaśnieniem, dlaczego tego rodzaju argumentacja nie jest zasadna (por. postanowienie SN z dnia 17.11.2020 r., I UK 437/19).

87 Niezależnie od przyjętej w apelacji kolejności przedstawienia zarzutów przez skarżący Bank, którego apelację, jako dalej idącą, należy dokonać w pierwszej kolejności, należy najpierw zająć się odniesieniem do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, bowiem przed dokonaniem oceny materialnoprawnej niezbędne jest przyjęcie określonego, niewątpliwego, stanu faktycznego sprawy.

88 Mając powyższe na względzie, w oparciu o art. 387 § 2¹ pkt 1 k.p.c., dokonując własnej oceny przedstawionego pod osąd materiału procesowego, należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, a poczynione ustalenia faktyczne, poza nieistotnymi w gruncie rzeczy niedokładnościami, zwłaszcza w zakresie aparatury pojęciowej (np. Sąd Okręgowy przypisał zawarcie kwestionowanej przez powodów umowy pozwanemu bankowi, podczas gdy był to bank będący poprzednikiem prawnym pozwanego) nie są wadliwe i znajdują odzwierciedlenie w treści przedstawionych w sprawie dowodów. Wobec powyższego zaistniały przesłanki uczynienia dokonanych ustaleń częścią uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego (np. orzeczenia Sądu Najwyższego z 13 grudnia 1935 r., C III 680/34; z 14 lutego 1938 r., C II 21172/37; z 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98).

89 Przechodząc do kwestii oceny gromadzenia materiału dowodowego, a także do kontroli, na wniosek apelującego, postanowienia Sądu I instancji o pominięciu dowodu z opinii biegłego, wnioskowanego przez stronę pozwaną, należy zaaprobować stanowisko Sądu Okręgowego uzasadniające pominięcie tego dowodu. Przypominając standard proceduralny, zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. opinię tę przeprowadza się w razie konieczności zasięgnięcia wiadomości specjalnych. Konieczność ta musi wynikać z okoliczności sprawy, nie zaś z subiektywnego przekonania samej strony, że wiedza fachowa biegłego wnioskowanej specjalności jest niezbędna do wyjaśnienia istotnych okoliczności. W niniejszej sprawie opinia biegłego miałaby wykazać istnienie korelacji pomiędzy kursami publikowanymi przez pozwany bank a kursami Narodowego Banku Polskiego, rynkowego charakteru kursów pochodzących z Tabel Kursów Walut Obcych Pozwanego Banku, braku naruszenia interesu konsumenta wskutek wprowadzenia spornych klauzul do Umowy, w szczególności w sposób rażący.

90 Słusznie Sąd Okręgowy uznał, że okoliczności te nie mają dla rozstrzygnięcia sprawy żadnego znaczenia. W przypadku stwierdzenia abuzywności postanowień umownych w tym konkretnym wypadku nie ma możliwości zastąpienia ich jakimikolwiek innymi przepisami, w tym art. 358 § 2 k.c. Tym samym zbędnym byłoby prowadzenie dowodu na okoliczność przeliczenia świadczeń stron przy zastosowaniu średniego kursu NBP. Ponadto w pełni przyjąć należało za słuszne stanowisko prezentowane już w sprawach analogicznych do niniejszej (tak m.in. w sprawie rozpoznanej przez tutejszy Sąd wyrokiem z 28 lutego 2022 r., I ACa 589/21), że nawet gdyby bank przez cały okres wykonywania spornej umowy określał kurs CHF na poziomie kursu średniego NBP i uwzględniał uwarunkowania rynkowe, to i tak nie mogłoby to sanować zawartej w tej umowie klauzuli niedozwolonej. Istotne dla oceny walutowych klauzul waloryzacyjnych jest to, czy w świetle treści umowy konsument znał mechanizm ustalania kursów, zaś sam sposób ustalania tabeli kursowej oraz rzetelność przyjętego przez bank wzorca szacowania wartości walut w toku wykonywania umowy (co w zamyśle pozwanego miało być ustalone na podstawie tych dowodów), pozostaje bez wpływu na ocenę klauzuli jako abuzywnej.

91 Co do zarzutów błędów w ocenie zeznań świadków wskazanych przez pozwanego, a więc M. P. i H. P., to nawet gdyby przyznać rację skarżącemu, że zeznania te powinny być uznane za wiarygodne, to nie oznaczałoby to przydanie im istotnej mocy dowodowej. Istotnym elementem dla kierunku rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było nie to, jakie konkretne procedury zostały wprowadzenie przez poprzednika prawnego pozwanego w zakresie udzielanych kredytów, ale to, czy zostały one zastosowane przy zawieraniu przedmiotowej umowy z powódką – istotne jest też i to, że do samych, obowiązujących pracowników tego Banki obowiązków informacyjnych w stosunku do klientów oraz o metodach przeprowadzania kontroli pracowników na okoliczność wywiązywania się z nich nawiązywał i to szeroko w swoim stanowisku sam pozwany. Doświadczenie podobnych spraw wskazuje, że zeznania pracowników, którzy nie uczestniczyli w procesie nawiązywania konkretnej umowy, nie wnoszą niczego istotnego do sprawy. Przesłuchiwani jako świadkowie wskazać mogą jedynie na ogólne wzorce dotyczące zawierania umów kredytu, teoretyczne zasady omawiania z kredytobiorcą warunków zawarcia umowy. Zaznania wskazanych przez pozwanego świadków dotyczyła właśnie takich generalnych zagadnień procedury udzielania kredytów. Zeznania te nie miały więc zmierzać w żaden sposób do tego, aby wykazać fakt, że przy zawieraniu konkretnej, przedmiotowej umowy powódka została należycie poinformowana o warunkach udzielenia kredytu waloryzowanego kursem CHF oraz związanym z tym kredytem ryzyku finansowym.

92 Pozostając przy zarzutach powołujących naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. należy stwierdzić, że dla skuteczności takich zarzutów konieczne jest przedstawienie przyczyn dyskwalifikujących ocenę dowodów. Skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając, a więc że naruszył zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 grudnia 2006 roku, VI ACa 567/06; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 29 listopada 2016 roku, I ACa 643/16). Nadto powinien wykazać, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2004 roku, II CK 369/03). Jeżeli natomiast z zebranego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena ta nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego samego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne.

93 W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że część zarzutów formułowanych w rozbudowanej apelacji w istocie nie dotyczy kwestii ustaleń faktycznych, lecz ich prawnej oceny. Apelujący w istocie przeprowadza polemikę nie tyle z ustaleniami faktycznymi (zawartymi w wyodrębnionej redakcyjnie części uzasadnienia zaskarżonego wyroku), co z wywodami dotyczącymi oceny tychże ustaleń w kontekście stosowanych przez Sąd Okręgowy norm prawa materialnego. Za takie należy poczytać w szczególności zarzuty dotyczące oceny sposobu ustalania kursu waluty waloryzacji, czy kwestii udzielenia informacji wymaganych przepisami w sprawie obowiązków informacyjnych. W rezultacie przedstawione kwestie, jako niemieszczące się w tej płaszczyźnie zaskarżonego wyroku, która wiąże się z zastosowaniem przez Sąd Okręgowy normy art. 233 § 1 k.p.c., nie mogą uzasadniać zarzutu naruszenia tej normy.

94 Kontynuując, treść zarzutów pozwanego w sprawie naruszeń art. 233 § 1 k.p.c. wskazuje, że skarżący opiera się na forsowaniu własnych ustaleń, a nie wykazywaniu błędów logicznych, wybiórczości oceny dowodów czy braku należytego posługiwania się doświadczeniem życiowym. Samo to właściwie przesądza o nieskuteczności zarzutów odnoszonych do stosowania powołanego przepisu. W świetle zarzutów apelacji nie sposób uznać, że doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji normy prawnej zawartej w art. 233 § 1 k.p.c. Nie można też zgodzić się z twierdzeniem, że Sąd ten naruszył art. 327¹ k.p.c. Lakoniczność oceny dowodów nie przesądza jeszcze o tym, że jest ona niewystarczająca. Skarżący powołał się na dokumenty, których przecież Sąd Okręgowy nie podważył. Inną jednak sprawą jest ocena prawna w aspekcie obowiązków przedsiębiorcy w stosunku do konsumenta w sytuacji zawierania z nim umowy, w tym takiej, która została poddana ocenie w niniejszej sprawie.

95 Wobec powyższego ustalenia Sądu Okręgowego w sprawie nieudzielenia przez bank powódce rzetelnej i wyczerpującej informacji o ryzyku kursowym uwzględniały dowody z dokumentów powoływanych przez skarżącego. Zdaniem apelującego, z przedstawionych do akt sprawy umowy oraz oświadczeń dla kredytów i pożyczek hipotecznych niezbicie wynika okoliczność przeciwna. Abstrahując w tym miejscu od tego, czy kwestionowanie dokonanej przez Sąd I instancji oceny dostosowania przekazywanych przez bank powódce informacji do wymogów przepisów o ochronie konsumentów, leży w sferze zarzutów naruszenia procedury cywilnej, czy już kwalifikacji materialnoprawnej, należy zauważyć, że zarówno podpisy powodów pod adnotacjami zgodnymi z wzorcami stosowanymi przez bank będący poprzednikiem prawnym pozwanego, w sprawie potwierdzenia o udzieleniu im informacji w omawianym zakresie, jak treść tych adnotacji, nie świadczą o tym, że udzielone powódce informacje były na tyle rzetelne, że wskazywały na niemożliwość oceny tego ryzyka. Nie mogą stanowić samoistnej podstawy do ustalania, czy przedsiębiorca spełnił swoje powinności na etapie zawierania umowy, jedynie oświadczenia pisemne kredytobiorcy o „świadomości ryzyka kursowego” czy też ogólna pisemna informacja o „ryzyku kursowym”. Z materiału procesowego w istocie nie wynika w ogóle, czy i jaka właściwie informacja została przekazana powódce przez przedsiębiorcę i stanowiła podstawę wyrażenia woli o zaciągnięciu kredytu indeksowanego. Zgadzając się z oceną Sądu I instancji w sprawie niewystarczającego poinformowania powódki w sprawie ryzyka kursowego odnośnie waluty indeksacji, warto dodać, że dla należytego wykonania obowiązku informacyjnego konieczne byłoby wykazanie, że pozwany pouczył kredytobiorców o ryzyku walutowym w taki sposób, że jako właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować możliwe, a przy tym istotne, konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Ciężaru dowodzenia w tym zakresie pozwany nie udźwignął.

96 Ponadto fakt, iż powódka wybrała kredyt waloryzowany kursem franka szwajcarskiego nie oznacza, że umowa była, jak twierdzi pozwany, negocjowana choćby w tym zakresie. Trudno byłoby sobie wyobrazić negocjacje co do samego przyjęcia określonego typu kredytu, skoro dokonało się to, co typowe dla większości konsumenckich umów kredytowych, w sposób w istocie adhezyjny. Wskazywanie przez bank na posiadanie własnego standardu postępowania w tej materii (weryfikowanego zresztą wyłącznie w ramach wewnętrznych procedur, co już z gruntu podważa do niego zaufanie) i dokładne spełnianie obowiązku informacyjnego względem klientów, nie tworzy domniemania, że w przypadku powoda było analogicznie. Takie rozumowanie pozwanego zdaje się jedynie zmierzać do obejścia przerzuconego na niego ustawowo ciężaru wykazania, że zakwestionowane klauzule umowne zostały uzgodnione indywidualnie (art. 385¹ § 4 k.c.). Powoływani przez skarżącego świadkowi – pracownicy Banku, nie brali udziału w zawieraniu umowy z powódką. Trzeba pamiętać, że kwestię spełnienia przez bank ciążących na nim obowiązków informacyjny ocenia się w każdym przypadku ad casu.

97 Należy zauważyć, że część zarzutów wskazujących na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. opiera się na kwestionowaniu zeznań powódki, jako niezgodnych z prawdą. Niniejsza sprawa należała do tych, w których kwestie istotne dla sprawy muszą być konfrontowane z zeznaniami osób uczestniczących w zdarzeniach mających znaczenie prawne. Taką osobą, spośród wnioskowanych do przesłuchania, była tylko powódka. Prawdą jest, że dowód normowany w art. 299 k.p.c. ma charakter subsydiarny i podlega ocenie z dużą ostrożnością, niemniej jednak w sytuacji, w której został już przeprowadzony, on sam, jak i wynikające z niego fakty, podlegają ocenie na równi z pozostałymi dowodami, jako że współczesnej procedurze nieznana jest gradacja środków dowodowych. W niniejszej sprawie powódka przedstawiła okoliczności sprawy w sposób konsekwentny, spójny i logiczny, a przy tym odpowiadający zasadom doświadczenia życiowego, w szczególności praktyce banków, w związku z udzielaniem w latach dwutysięcznych kredytów denominowanych czy indeksowanych do franka szwajcarskiego. Brak jest zatem podstaw odmowy wiarygodności jej zeznaniom.

98 Warto dodać, że gdy chodzi o ustalenia poczynione na podstawie dowodów osobowych możliwość ingerencji w nie w postępowaniu odwoławczym jest z natury ograniczona. Ewentualna zmiana tych ustaleń może mieć miejsce zupełnie wyjątkowo, w razie jednoznacznej wymowy materiału dowodowego z zeznań świadków czy przesłuchania stron oraz oczywistej błędności oceny tegoż materiału. Same wątpliwości co do trafności oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji, jeżeli tylko nie wykroczyła ona poza granice zakreślone w art. 233 § 1 k.p.c., nie powinny stwarzać podstawy do zajęcia przez sąd drugiej instancji odmiennego stanowiska.

99 Odnosząc się odrębnie do zarzutów apelującej powódki w zakresie inkryminacji co do zastosowania art. 233 § 1 k.p.c. trzeba zauważyć, że podobnie jak w apelacji pozwanego, także w apelacji powódki zarzuty te w istocie wskazywały na kwestionowanie oceny prawnej Sądu I instancji co do wymagalności jej wierzytelności dochodzonych w niniejszym procesie. Wszak Sąd Okręgowy potwierdził fakty zgłoszenia roszczeń natomiast inaczej niż powódka ocenił termin ich wymagalności, odrębnie kwalifikując w sferze materialnoprawnej skutki ich zgłoszenia. W istocie zatem zarzuty te winny być poddawane ocenie w ramach odnoszenia się do przedstawionej przez Sąd I instancji argumentacji materialnoprawnej.

100 W sprawie zarzutów naruszenia prawa materialnego w apelacji pozwanego Banku warto zauważyć, że w zasadzie wszystkie postawione przez ten bank zarzuty były już na gruncie podobnych spraw poddane wielokrotnej analizie, zwłaszcza że ich treść jest powtarzana

101 w kolejnych apelacjach. Okoliczności rozpoznawanej sprawy, ani argumentacja skarżącego, nie dały podstaw do odejścia od ocen wyrażanych już przez tutejszy Sąd w innych orzeczeniach, także z udziałem pozwanego banku, jako strony, wydanych przy podobnych treściach kwestionowanych umów oraz zbliżonych lub wręcz tożsamych zarzutach apelacyjnych. Należy dodać, że szereg zarzutów przyjmuje nie dające się zaakceptować założenie, że ważność poszczególnych postanowień kwestionowanej przez powodów umowy, a także jej samej w całości, należy oceniać nie według chwili jej zawarcia, lecz realiów jej późniejszej realizacji. Powyższe było widoczne także przy niektórych zarzutach odnoszonych do art. 233 § 1 k.p.c. Przytoczone założenie, forsowane przez pozwanego, jest zupełnie bezzasadne w świetle zarówno art. 4 ust. 1 Dyrektywy Rady nr 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej jako „dyrektywa 93/13”), jak i art. 385² k.c.

102 Odnosząc się zbiorczo do zarzutów kwestionujących ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy w szczególności w kontekście zarzutów naruszenia przepisów art. 385¹k.c. i art. 58 k.c., a także błędu wykładni umowy, jako zdaniem skarżącego sprzecznej z art. 65 k.c. w zw. z art. 69 Prawa bankowego, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że nie budzi wątpliwości, że powódka w ramach spornej umowy miała status konsumenta w rozumieniu art. 22¹ k.c. Okoliczność, że powódka w późniejszym czasie podjęła działalność gospodarczą nie zmienia tej kwalifikacji. Dla kwalifikacji strony umowy jako konsumenta decydujące jest jedynie to, czy czynność prawna jest związana bezpośrednio z prowadzoną przez jej stronę działalnością profesjonalną (gospodarczą lub zawodową). Dla oceny abuzywności wzorca nie mają zatem znaczenia prawnego osobiste przymioty (wiedza, doświadczenie itp.) osoby zawierającej umowę (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie: z dnia 19.11.2020 r., I ACa 265/20; z dnia 18.05.2022 r., I ACa 10/22), ani późniejsze podjęcie działalności gospodarczej. Z tego względu do oceny postanowień umowy kredytowej znajduje zastosowanie art. 385¹ § 1 k.c.

103 Przechodząc do konkretów argumentacji pozwanego, w apelacji skoncentrował się on między innymi na praktyce ustalania kursów przez bank będący jego poprzednikiem prawnym, jednak ocena abuzywności klauzuli indeksacyjnej dokonywana jest według przesłanek obiektywnych, a więc uwzględniać powinna zobiektywizowaną i odnoszącą się do wzorców słusznościowych analizę prawną sytuacji konsumenta wobec przedsiębiorcy (ustaleniu czy zachowany zostaje paradygmat równowagi kontraktowej). Sprzeczne zatem z wzorcem wykładni, wyprowadzonym z art. 385¹ k.c. w kontekście regulacji Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE. L. z 1993 r. Nr 95, str. 29 z późn. zm.), jest odwoływanie się do praktyki dotyczącej sposobu ustalania kursu, według którego ustalana jest wysokość świadczeń pieniężnych wynikających z umowy kredytu. Abuzywność klauzuli umownej oceniana jest według wzorców zobiektywizowanych odwołujących się do treści stosunku obligacyjnego w momencie jego zawarcia. Sam sposób korzystania z tej klauzuli, choćby polegający na „nienadużywaniu” w toku wykonywania umowy kompetencji do jednostronnego ustania kursu waluty, pozostaje bez znaczenia dla oceny walidacji klauzuli a w konsekwencji również – dla oceny ważności umowy.

104 Wskazać zatem należy, że postanowienia zawierające uprawnienie banku do przeliczania sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (klauzula indeksacji, albo tzw. spreadu walutowego), odsyłając do tabel ustalanych jednostronnie przez bank (przedsiębiorcę), traktowane być powinny jako kształtujące sytuację konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i zarazem rażąco naruszające jego interesy. Jako takie, klauzule te muszą zatem być uznane za niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ k.c. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 roku; III CSK 159/17; z 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18; z 7 listopada 2019 r roku, IV CSK 13/19; z 27 listopada 2019 roku, II CSK 483/18; z 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18). Tzw. klauzula spreadowa pozwalająca bankowi na przeliczanie świadczenia przy uwzględnieniu kursu ustalonego jednostronnie przez przedsiębiorcę w dacie wymagalności świadczenia (odesłanie do tabeli kursów obowiązującej waluty, ustalanej przez kredytodawcę), będzie kwalifikowana jako abuzywna niezależnie do tego, czy przyjmie się, że postanowienie umowne dotyczącej tej kwestii jest postanowieniem nieokreślającym głównego świadczenia stron umowy, czy też zakwalifikuje się w świetle art. 385¹ k.c. jako określające główne świadczenie.

105 Klauzula indeksacyjna zawarta w umowie kredytu może podlegać badaniu pod kątem abuzywności, jeżeli nie została wyrażona w jednoznaczny sposób (art. 385¹ k.c. zdanie ostatnie). Dokonując oceny abuzywności postanowienia spreadowego, jako określającego główny przedmiot umowy, sąd winien ocenić, czy konsument na podstawie jego treści mógł oszacować kwotę, którą będzie musiał świadczyć w przyszłości (por. zwłaszcza wywody zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 7 listopada 2019 roku, sygn. akt IV CSK 13/19). Nie budzi żadnych wątpliwości, że w niniejszej sprawie takie oszacowanie nie było możliwe. Świadczy o tym zwłaszcza fakt, że w umowie nie przedstawiono mechanizmu ustalania kursów przez bank, zatem nie było możliwe poczynienie choćby próby antycypowania sposobu ustalenia kursu w przyszłości, czy też weryfikacji zgodności z umową sposobu ustalenia kursu. Po drugie, odnosząc się do powołanych wzorców ochrony konsumenta nie sposób pomijać aspektu niemożności określenia poziomu ryzyka kursowego, jakie wiązało się z przyjętym w umowie mechanizmem ustalania wartości świadczenia kredytobiorcy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że bank przed zawarciem umowy, wykonując spoczywające na nim obowiązki informacyjne, przedstawił rzetelnie możliwość znacznych wahań kursu waluty przyjętej za podstawę przeliczenia świadczenia. Jak już podkreślono powyżej, zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu, to na pozwanym spoczywał ciężar wykazania, jakiej treści informacja została przekazana faktycznie powódce, jeśli chodzi o ryzyko związane z możliwością istotnej zmiany sytuacji rynkowej rzutującej poważnie na wartość raty kredytowej. Wskazać tu również należy, że nie spełnia kryterium rzetelności poprzestanie na odebraniu oświadczenia o tym, że kredytobiorca świadomy jest ryzyka kursowego.

106 Odnosząc wyartykułowane powyższe uwagi do kryteriów oceny abuzywności postanowień kwestionowanej umowy, zawartych w treści art. 385¹ k.c., należy stwierdzić, że jako rażąco sprzeczne z interesem konsumenta uznać należało, w świetle najnowszego orzecznictwa, już samo skonstruowanie mechanizmu ustalania wartości świadczenia jednostronnie przez bank (mechanizm ten niewątpliwie bowiem narusza równość kontraktową, dając przedsiębiorcy wpływ na kształtowanie obowiązków umownych konsumenta). Jako taka konstrukcja ta narusza też dobre obyczaje. Jednym z zasadniczych aspektów przy ocenie postanowień umownych z perspektywy ochrony praw konsumenta jest uczciwość kontraktowa, rozumiana jako nakaz przejrzystego kształtowania stosunku umownego, opartego o wzorzec równej pozycji prawnej stron kontraktu zbędnego ryzyka kontraktowego (nienarzucania postanowień przenoszących ryzyko lub ujemne skutki na konsumenta). Postanowienia oceniane w niniejszej sprawie w sposób oczywisty naruszają ten wzorzec, skoro w ich świetle decyzja o wyznaczeniu kursu w istocie odbywała się arbitralnie (według kryteriów przyjmowanych przez kierownictwo banku – a więc wewnątrz struktury organizacyjnej banku i ze skutkiem wyłącznie w stosunku do jego pracowników).

107 Konkludując, w pełni należy zgodzić się z Sądem I instancji, że abuzywność spornych postanowień umownych przejawiała się przede wszystkim tym, że kredytujący bank, narzucając postanowienia umowy, przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat z tytułu spłaty kredytu poprzez wyznaczanie kursów kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego. Raz jeszcze podkreślić należy, że omawiane postanowienia umowne nie zawierały opisu mechanizmu waloryzacji, dzięki któremu powódka mogłaby samodzielnie oszacować wysokość poszczególnych rat kredytu, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria. Przelicznik wypłaty środków na rzecz powodów został ustalony w oparciu o kurs kupna banku z dnia wypłaty, zaś przelicznik spłaty poszczególnych rat kredytu został ustalony w oparciu o kurs sprzedaży banku z dnia wymagalnej spłaty. Oznacza to, że bank pozostawił sobie dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu w swoich tabelach kursowych, a przez to kształtowania wysokości zobowiązań powodów, a ponadto od początku różnicował te kryteria w sposób mniej korzystny w stosunku do rządzących ustaleniem jego świadczenia kredytowego.

108 Wobec powyższego bank, poprzez możliwość arbitralnego wyznaczania kursu waluty franka szwajcarskiego, wynikającą w szczególności z postanowień § 7 ust. 1, § 11 ust. 5 i § 13 ust. 5 umowy, uzyskał bezsprzecznie prawo do niczym nieskrępowanego decydowania o wysokości zadłużenia powodów, wprowadzając jednocześnie dodatkowe obciążenie kredytobiorców, wynikające ze stosowania różnych kursów walutowych przy uruchamianiu kredytu i przy jego spłacie. Fakt, że Bank ustalając ten kurs, brał pod uwagę uwarunkowania rynkowe obowiązujące na rynku walut, nie zmienia oceny takiego stanu rzeczy, skoro mimo powszechnego stosowania przez banki i podmioty trudniące się wymianą walut takich samych zobiektywizowanych reguł kursy walut ustalane były i są przez nie na różnym poziomie.

109 Omawiane postanowienia, podobnie jak postanowienia § 1 ust. 3 i § 16 ust. 3 umowy, a co rzekomego pouczenia i rzetelnego poinformowania powódki o ryzyku kursowym także § 30 umowy, były nietransparentne, nieprzejrzyste i trudne do zrozumienia, a poprzez możliwość dowolnego kształtowania przez bank kursu wymiany walut skutkowały rażącą dysproporcją uprawnień kontraktowych na niekorzyść powoda i w sposób oczywisty godziły w dobre obyczaje. Klauzula dobrych obyczajów nakazuje, aby koszty ponoszone przez konsumenta, związane z zawarciem umowy, były możliwe do oszacowania. Powódka nie była w stanie tego uczynić. W konsekwencji sporne klauzule dotyczące waloryzacji świadczeń wynikających z umowy kredytu zakłócały równowagę między stronami umowy oraz w sposób jaskrawy naruszyły interes powodów jako konsumentów, a przez to były sprzeczne z dobrymi obyczajami. Jednym z zasadniczych aksjomatów przy ocenie postanowień umownych z perspektywy ochrony praw konsumenta jest wszak uczciwość kontraktowa rozumiana jako nakaz przejrzystego kształtowania stosunku umownego, opartego o wzorzec równowagi prawnej stron kontraktu.

110 Niezasadne okazały się również zarzuty apelacji pozwanego w części, w jakiej skarżący zakwestionował wpływ abuzywności klauzul na ważność umowy. Biorąc pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy przez Sądem Apelacyjnym oraz najnowszą wykładnię prezentowaną w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego, podobnie jak uczynił to Sąd Okręgowy, należało określić materialnoprawne skutki stwierdzenia niedozwolonych postanowień umownych. Spośród najbardziej miarodajnych wypowiedzi judykacyjnych TSUE w pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na wyrok z dnia 14 marca 2019 roku, D. v. E. Bank Hungary (...). C-118/17. Przyjęto w tym orzeczeniu, że przepis art. 6 dyrektywy 93/13/EWG wymaga, by przepisy prawa krajowego interpretowane były w taki sposób, żeby skutkiem wyeliminowania klauzuli umownej o nieuczciwym charakterze było przywrócenie sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej znajdowałby się konsument w przypadku braku istnienia tego nieuczciwego warunku. Jeśli zostanie stwierdzone, że warunek jest nieuczciwy, a umowa bez takiego warunku nie może dalej istnieć, przepis art. 6 powołanej Dyrektywy wymaga takiej interpretacji norm prawa krajowego, która pozwoli na stwierdzenie nieważności umowy. Z kolei w wyroku z dnia 3 października 2019 r., w sprawie o sygn. C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko (...) Bank (...), przyjęto, że w świetle art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nieuczciwe postanowienia w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem nie są wiążące dla konsumentów, na warunkach określonych w prawie krajowym państw członkowskich, oraz że umowa pozostaje wiążąca dla stron na tych samych warunkach, jeżeli może obowiązywać bez nieuczciwych postanowień. Trybunał wskazał, że przepis art. 6 dyrektywy 93/13 sam nie określa kryteriów dotyczących możliwości dalszego obowiązywania umowy bez nieuczciwych warunków, lecz pozostawia ich ustalenie sądowi krajowemu zgodnie z krajowym porządkiem prawnym. Podkreślił jednak, że jeżeli sąd w danej sprawie uzna, że zgodnie z odpowiednimi przepisami utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 powołanej Dyrektywy zasadniczo nie stoi na przeszkodzie jej unieważnieniu. Jest tak zwłaszcza wtedy, gdy unieważnienie klauzul zakwestionowanych przez kredytobiorców doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również pośrednio do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją kredytu do waluty. Odwołując się do wcześniejszych swoich orzeczeń, Trybunał stwierdził, że klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu, więc obiektywna możliwość utrzymania obowiązywania tego rodzaju umowy kredytu wydaje się w tych okolicznościach. Wprawdzie dopuszczalne jest, aby sąd krajowy zaradził unieważnieniu nieuczciwych postanowień umownych poprzez zastąpienie ich przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie w razie wyrażenia na to zgody przez strony, niemniej art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów. W rezultacie wyrażono stanowczy pogląd, że nie można zastępować zawartych w umowie postanowień niedozwolonych przez odwoływanie się do reguł ogólnych.

111 Po wydaniu przez TSUE rozstrzygnięcia w sprawie C-260/18, Sąd Najwyższy wyroku z 27 listopada 2019, I CSK 483/18, przedstawił wykładnię uwzględniającą wnioski płynące z przedstawionej w tym wyroku oraz przywoływanej judykatury TSUE, wskazując, że w świetle orzecznictwa TSUE co do zasady wyklucza się, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach. Zwrócono też uwagę na to, że działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Sąd Najwyższy uważa zatem, że skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy poprzez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych. Kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował, narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu. Zdaniem Sądu Najwyższego należy więc dążyć do osiągnięcia stanu „niezwiązania” konsumenta zakwestionowanymi postanowieniami umownymi, przy jednoczesnym (na ile to możliwe) utrzymaniu w mocy umowy (art. 6 ust. 1 Dyrektywy). Na tle powołanych rozstrzygnięć TSUE Sąd Najwyższy uznał także, że wykluczone jest, jako sprzeczne z celem dyrektywy 93/13, aprobowane we wcześniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego (które skarżący bezzasadnie obszernie przywołuje), zastąpienie przez sąd klauzul abuzywnych np. kursem średnim waluty obcej z dnia wymagalności roszczenia ogłaszanym przez NBP. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ryzyko przedsiębiorcy stosującego abuzywne klauzule, byłoby bowiem w razie ich eliminacji ze stosunku umownego niewielkie i nie zniechęcałoby przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych klauzul w przyszłości. Sąd Najwyższy odrzucił zatem możliwość przyjęcia, że w przypadku stwierdzenia abuzywności postanowienia dotyczącego przeliczania świadczenia, umowa kredytu podlega uzupełnieniu przez sąd przez wprowadzenie w miejsce niedozwolonych klauzul innego mechanizmu waloryzacji. W szczególności nieadekwatne byłoby tutaj odwołanie się do przepisów Prawa wekslowego, dotyczących specyficznie wyłącznie stosunków prawnowekslowych, a także do ustawy o Narodowym Banku Polskim, z której wynika notabene jedynie tyle, że Narodowy Bank Polski (co oczywiście bezsporne i powszechnie wiadome) w ogóle publikuje kurs średni walut obcych.

112 W pełni zgodzić należy się również z wyrażonym w uzasadnieniu ww. wyroku Sądu Najwyższego stanowiskiem, z którego wynika, że w razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego denominowanego (indeksowanego) do obcej waluty, w której treści znajduje się niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca sposobu tej denominacji, rozstrzygnięcie powinno polegać na rozpatrzeniu w istocie jedynie dwóch możliwości. W pierwszej kolejności poddane musi być ocenie stwierdzenie nieważności umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza ze względu na brak (odpadnięcie) któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy kredytu bankowego. Druga możliwość to przyjęcie, że umowa jest ważna, ale w miejsce bezskutecznych postanowień waloryzacyjnych nie wchodzą żadne dodatkowe postanowienia. Sąd Najwyższy zaznaczył, że wskazanie na niedozwolony charakter klauzuli umownej jest uprawnieniem konsumenta, w którego interesy zachowanie takiej klauzuli może godzić. W określonych okolicznościach konsument - kredytobiorca może uznać, że jeżeli wyeliminowanie klauzuli niedozwolonej prowadziłoby do unieważnienia umowy, to woli on jej utrzymanie i jednocześnie utrzymanie w mocy całej umowy.

113 Powódka, reprezentowana w całym toku procesu przez zawodowego pełnomocnika, konsekwentnie twierdziła o nieważności umowy, stąd formułowała żądanie zapłaty, oświadczając także, że jest świadoma skutków stwierdzenia nieważności.

114 Kończąc rozważania w tej części należy również zauważyć, że chybione jest także odwoływanie się skarżącego Banku do art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 sierpnia 2011 roku. Ustawa ta weszła w życie po dacie podpisania umowy będącej przedmiotem osądu w niniejszej sprawie. W judykaturze wyrażono stanowisko, że wejście w życie tych przepisów nie wyłącza możliwości powoływania się na abuzywność klauzul związanych z niejasnym i jednostronnym sposobem określania kursu waluty, po jakim ma być dokonywana spłata, zawartych w umowach kredytowych, które podpisane i realizowane były jeszcze przed wejściem w życie tej nowelizacji. Wyjaśniono, że przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego określa jedynie, że umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności - w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. Natomiast art. 4 ustawy nowelizacyjnej stwierdza, że w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie tej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b Prawa bankowego, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. Podkreślono wreszcie, że regulacje te odnoszą się jedynie do niezbędnych elementów umowy kredytowej oraz uzupełnienia w drodze zmiany umowy - umów zawartych przed wprowadzeniem do Prawa bankowego art. 69 ust. 2 pkt 4a. Nie mogą natomiast stanowić argumentu. że doszło do sanowania istniejącej w dacie zawarcia umowy abuzywności postanowień umowy w tym zakresie (np. wywody zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17). Reasumując, uznać trzeba, że niedozwolone postanowienia umowne zawarte w umowie kredytu zawartej przez strony co do zasady nie mogą być zastąpione przez żadne regulacje prawne.

115 W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie uznał, że podstawą prawną zasądzenia dochodzonego w pozwie świadczenia pieniężnego jest art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. Konsekwencją przyjęcia, że nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu zawartej pomiędzy stronami w dniu 24 listopada 2006 roku jest roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie tej umowy, jako świadczenia nienależnego. W przypadku powódki przysługuje jej roszczenie o zwrot świadczeń spłaconych z tytułu rat kredytu, prowizji i opłat. Zarzut naruszenia art. 410 i 405 k.c. nie mógł być uznany za trafny w żadnym zakresie, skoro zasądzenie w zaskarżonym wyroku nie przekraczało tego, co powódka świadczyła pozwanemu na podstawie tej umowy.

116 Zgodzić się należy natomiast częściowo z powódką, że Sąd I instancji nie do końca trafnie dokonał oceny w sferze wymagalności jej wierzytelności, a tym samym w części błędnie określił daty początku biegu odsetek od zasądzonych kwot należności głównych, przez co naruszył art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Sąd ten pominął, że powódka co do wierzytelności w kwocie 959,44 złotych wystąpiła z wezwaniem w piśmie z dnia 17 kwietnia 2019 roku, stanowiącym jej reklamację w stosunku do pozwanego Banku. Rację ma zatem skarżąca co do nietrafności przyjęcia początku biegu odsetek ustawowych za opóźnienie od tej kwoty dopiero od dnia 21 lipca 2022 roku, jednakże zaskarżając rozstrzygnięcie oddalające żądanie odsetek od wcześniejszej daty wskazała jako początkową datę zbyt wczesną. Wspomniana reklamacja wskazywała termin 30 dniowy spełnienia żądanego świadczenia, stąd uwzględniając ten termin zgodnie z art. 455 k.c. należało wskazać datę początkową odsetek od wymienionej kwoty od dnia 29 maja 2019 roku i zasądzić je dodatkowo do dnia poprzedzającego dzień początkowy przyjęty w punkcie I. wyroku Sądu I instancji. Słusznie też skarżąca podniosła nieprawidłowość określenia daty początkowej odsetek od innej części zasądzonej w punkcie I. zaskarżonego wyroku wierzytelności, a mianowicie od kwoty 110.644,77 złotych. Kwota ta była objęta żądaniem pozwu, z którym powódka wystąpiła w dniu 19 maja 2020 roku, a więc z całą pewnością była wymagalna w dacie wskazanej przez powódkę we wniosku apelacyjnym co do oczekiwanej zmiany wyroku. Także od tej kwoty należało zasądzić dodatkowo odsetki ustawowe za opóźnienie, tym razem zgodnie z żądaniem apelacji powódki, od dnia 15 kwietnia 2021 roku do dnia poprzedzającego początkowy dzień zasądzenia tych odsetek w punkcie I. wyroku Sądu I instancji.

117 Nie ma natomiast racji skarżąca domagając się zmiany określenia początkowej daty odsetek za opóźnienie od pozostałego zasądzenia. Nie można przyjąć, że przedstawienie żądania ewentualnego w powoływanym przez nią piśmie, obejmującego tą kwotę, które miałoby być uwzględnione tylko w sytuacji oddalenia powództwa głównego, stanowiło wezwanie do zapłaty roszczenia objętego żądaniem ewentualnym. Trafnie więc Sąd Okręgowy określił datę początkową zasądzonych odsetek od pozostałej kwoty zasądzonej tytułem należności głównej.

118 Reasumując, wyrok należało zmienić tylko w niewielkiej części, uwzględniając częściowo apelację powódki, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., a w pozostałej części apelację powódki oraz w całości apelację pozwanego, należało oddalić na podstawie art. 385 k.p.c.

119 Orzeczenie o kosztach uwzględnia wynik sprawy i co do kosztów w postępowaniu apelacyjnym na skutek apelacji pozwanego uwzględnia normę art. 98 § 1 k.p.c., natomiast co do kosztów na skutek apelacji powódki przepis art. 100 k.p.c., który rozstrzyga o zastosowaniu zasady odpowiedzialności za wynik sprawy w sytuacji częściowego uwzględnienia żądania - co do niniejszej sprawy przy zbliżonych kosztach stron odnoszonych do wyniku sprawy. Ustalając koszty powódki w przypadku apelacji pozwanego należało zastosować § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie.

120 Leon Miroszewski