Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 15 kwietnia 2021 r., II AKa 225/20

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 15 kwietnia 2021 r., II AKa 225/20

Tekst

1 - Postanowieniem z dnia 28.04.2021 r. sprostowano omyłkę pisarską w komparycji wyroku -

2 Sygn. akt II AKa 225/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

3 Dnia 15 kwietnia 2021 r.

4 Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSA Janusz Jaromin

7 Sędziowie

8 SA Piotr Brodniak

9 SA Andrzej Wiśniewski (spr.)

10 Protokolant:

11 st. sekr. sądowy Karolina Pajewska

12 1.przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Szczecinie P. M. (1)

13 po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy

14 1. P. M. (2).

15 2. M. W.,

16 3. S. T.,

17 4. H. W.,

18 5. P. B. (1),

19 oskarżonych z art. 258 §1 k.k., z art. 62 §2 k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k. w zb. z art. 56 §1 k.k.s. i innych

20 na skutek apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonych

21 od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie

22 z dnia 21 lutego 2020 r., sygn. akt III K 138/15

23 I. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej P. M. (2) i M. W. za czyny opisane w punktach XIV i XV części wstępnej, w części dotyczącej P. M. (2) za czyny opisane w punktach XVIII, XIX i XX części wstępnej oraz w części dotyczącej P. B. (1) za czyn opisany w punkcie XXXVIII części wstępnej a przypisane w punktach IX, XVII, XVIII, XIX i XXXVIII części dyspozytywnej i na podstawie art. 17 §1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 44 §1 pkt 1 k.k.s. postępowanie o te czyny umarza, zaś kosztami procesu w tym zakresie obciąża Skarb Państwa, a w konsekwencji uchyla kary łączne pozbawienia wolności i grzywny orzeczone wobec P. M. (2) oraz kary łączne grzywny orzeczone wobec P. B. (2) i M. W.,

24 II. czyn P. M. (2) i M. W. opisany w punkcie XVII części wstępnej i przypisany w punkcie XVII części dyspozytywnej uznając, że ze względu na wypadek mniejszej wagi wyczerpuje znamiona wykroczenia skarbowego z art. 62 §5 k.k.s. na podstawie art. 17 §1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 51 §1 i 2 k.k.s. uchyla wyrok w tej części i umarza postępowanie o ten czyn, zaś kosztami procesu w tym zakresie obciąża Skarb Państwa,

25 III. czyn P. B. (2) opisany w punkcie XXXIX części wstępnej wyroku a przypisany w punkcie XXXIX części dyspozytywnej wyroku wyczerpuje znamiona wykroczenia skarbowego z art. 62 §5 k.k.s. w zb. z art. 61 §2 k.k.s. w zb. z art. 56 §3 k.k.s. w zw. z art. 6 §2 k.k.s. w zw. z art. 7 §1 k.k.s. i na podstawie art. 17 §1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 51 §1 i 2 k.k.s. w zw. z art. 44 §3 k.k.s. uchyla wyrok w tej części i umarza postępowanie o ten czyn, zaś kosztami procesu w tym zakresie obciąża Skarb Państwa,

26 IV. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

27 1. w miejsce kary za ciąg przestępstw zarzucanych w punktach IX, XIV i XV części wstępnej za czyn zarzucany w punkcie IX części wstępnej wymierza P. M. (2) karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności, zaś M. W. – karę 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności,

28 2. na podstawie art. 39 §1 i 2 k.k.s., art. 85 i art. 86 §2 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015r. w zw. z art. 4 §1 k.k. w zw. z art. 20 §2 k.k.s. łączy wymierzone:

29 a. P. M. (2) kary pozbawienia wolności i kary grzywny wymierzając kary łączne 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności oraz 500 (pięciuset) stawek dziennych grzywny po 100 (sto) złotych każda,

30 b. M. W. kary pozbawienia wolności wymierzając karę łączną roku i 9 (dziewięciu) miesięcy pozbawienia wolności,

31 c. odnosząc warunkowe zawieszenie wykonania kar pozbawienia wolności oraz dozór kuratora do kar łącznych pozbawienia wolności orzeczonych w podpunktach a i b,

32 3. obniża wysokość środka karnego ściągnięcia równowartości pieniężnej osiągniętej korzyści majątkowej wobec M. W. do 1.180.524,95 (jednego miliona stu osiemdziesięciu tysięcy pięćset dwudziestu czterech i 95/100) złotych, a także uchyla środek karny ściągnięcia równowartości pieniężnej osiągniętej korzyści majątkowej wobec P. M. (2) i S. T.,

33 V. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy,

34 VI. zasądza od oskarżonych P. M. (2), M. W., S. T. i H. W. wydatki za postępowanie odwoławcze w częściach ich dotyczących związanych ze skazaniem i wymierza opłaty:

35 1. P. M. (2) – 10.300 (dziesięć tysięcy trzysta) złotych za obie instancje,

36 2. M. W. – 300 (trzysta) złotych za drugą instancję,

37 3. S. T. – 4.300 (cztery tysiące trzysta) złotych za drugą instancję,

38 4. H. W. – 6.300 (sześć tysięcy trzysta) złotych za drugą instancję.

39 SSA Andrzej Wiśniewski SSA Janusz Jaromin SSA Piotr Brodniak

40 Sygn. akt II AKa 225/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

41 Dnia 15 kwietnia 2021 r.

42 Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie:

43 Przewodniczący:

44 SSA Janusz Jaromin

45 Sędziowie

46 SA Piotr Brodniak

47 SA Andrzej Wiśniewski (spr.)

48 Protokolant:

49 st. sekr. sądowy Karolina Pajewska

50 2.przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej w Szczecinie P. M. (1)

51 po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy

52 6. P. M. (2).

53 7. M. W.,

54 8. S. T.,

55 9. H. W.,

56 10. P. B. (2),

57 oskarżonych z art. 258 §1 k.k., z art. 62 §2 k.k.s. w zb. z art. 61 § 1 k.k. w zb. z art. 56 §1 k.k.s. i innych

58 na skutek apelacji wniesionych przez obrońców oskarżonych

59 od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie

60 z dnia 21 lutego 2020 r., sygn. akt III K 138/15

61 I. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej P. M. (2) i M. W. za czyny opisane w punktach XIV i XV części wstępnej, w części dotyczącej P. M. (2) za czyny opisane w punktach XVIII, XIX i XX części wstępnej oraz w części dotyczącej P. B. (1) za czyn opisany w punkcie XXXVIII części wstępnej a przypisane w punktach IX, XVII, XVIII, XIX i XXXVIII części dyspozytywnej i na podstawie art. 17 §1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 44 §1 pkt 1 k.k.s. postępowanie o te czyny umarza, zaś kosztami procesu w tym zakresie obciąża Skarb Państwa, a w konsekwencji uchyla kary łączne pozbawienia wolności i grzywny orzeczone wobec P. M. (2) oraz kary łączne grzywny orzeczone wobec P. B. (2) i M. W.,

62 II. czyn P. M. (2) i M. W. opisany w punkcie XVII części wstępnej i przypisany w punkcie XVII części dyspozytywnej uznając, że ze względu na wypadek mniejszej wagi wyczerpuje znamiona wykroczenia skarbowego z art. 62 §5 k.k.s. na podstawie art. 17 §1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 51 §1 i 2 k.k.s. uchyla wyrok w tej części i umarza postępowanie o ten czyn, zaś kosztami procesu w tym zakresie obciąża Skarb Państwa,

63 III. czyn P. B. (2) opisany w punkcie XXXIX części wstępnej wyroku a przypisany w punkcie XXXIX części dyspozytywnej wyroku wyczerpuje znamiona wykroczenia skarbowego z art. 62 §5 k.k.s. w zb. z art. 61 §2 k.k.s. w zb. z art. 56 §3 k.k.s. w zw. z art. 6 §2 k.k.s. w zw. z art. 7 §1 k.k.s. i na podstawie art. 17 §1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 51 §1 i 2 k.k.s. w zw. z art. 44 §3 k.k.s. uchyla wyrok w tej części i umarza postępowanie o ten czyn, zaś kosztami procesu w tym zakresie obciąża Skarb Państwa,

64 IV. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

65 1. w miejsce kary za ciąg przestępstw zarzucanych w punktach IX, XIV i XV części wstępnej za czyn zarzucany w punkcie IX części wstępnej wymierza P. M. (2) karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności, zaś M. W. – karę 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności,

66 2. na podstawie art. 39 §1 i 2 k.k.s., art. 85 i art. 86 §2 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015r. w zw. z art. 4 §1 k.k. w zw. z art. 20 §2 k.k.s. łączy wymierzone:

67 a. P. M. (2) kary pozbawienia wolności i kary grzywny wymierzając kary łączne 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności oraz 500 (pięciuset) stawek dziennych grzywny po 100 (sto) złotych każda,

68 b. M. W. kary pozbawienia wolności wymierzając karę łączną roku i 9 (dziewięciu) miesięcy pozbawienia wolności,

69 c. odnosząc warunkowe zawieszenie wykonania kar pozbawienia wolności oraz dozór kuratora do kar łącznych pozbawienia wolności orzeczonych w podpunktach a i b,

70 3. obniża wysokość środka karnego ściągnięcia równowartości pieniężnej osiągniętej korzyści majątkowej wobec M. W. do 1.180.524,95 (jednego miliona stu osiemdziesięciu tysięcy pięćset dwudziestu czterech i 95/100) złotych, a także uchyla środek karny ściągnięcia równowartości pieniężnej osiągniętej korzyści majątkowej wobec P. M. (2) i S. T.,

71 V. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy,

72 VI. zasądza od oskarżonych P. M. (2), M. W., S. T. i H. W. wydatki za postępowanie odwoławcze w częściach ich dotyczących związanych ze skazaniem i wymierza opłaty:

73 1. P. M. (2) – 10.300 (dziesięć tysięcy trzysta) złotych za obie instancje,

74 2. M. W. – 300 (trzysta) złotych za drugą instancję,

75 3. S. T. – 4.300 (cztery tysiące trzysta) złotych za drugą instancję,

76 4. H. W. – 6.300 (sześć tysięcy trzysta) złotych za drugą instancję.

77 SSA Andrzej Wiśniewski SSA Janusz Jaromin SSA Piotr Brodniak

Uzasadnienie

78 sporządzone w części, w jakiej wyrok podlegał uzasadnieniu z urzędu oraz na wniosek obrońcy oskarżonego H. W.

79 Formularz UK 2

80 Sygnatura akt

81 AKa 225/20

82 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

83 5

84 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

85 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

86 Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 21 lutego 2020r., sygn. III K 138/15

87 1.2. Podmiot wnoszący apelację

88 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

89 ☐ oskarżyciel posiłkowy

90 ☐ oskarżyciel prywatny

91 ☒ obrońca

92 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

93 ☐ inny

94 1.3. Granice zaskarżenia

95 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

96 ☒ na korzyść

97 ☐ na niekorzyść

98 ☒ w całości

99 ☒ w części

100 ☒

101 co do winy

102 ☒

103 co do kary

104 ☐

105 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

106 1.1.2. Podniesione zarzuty

107 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

108 ☒

109 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

110 ☐

111 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

112 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

113 ☒

114 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

115 ☒

116 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

117 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

118 ☒

119 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

120 ☒

121 art. 439 k.p.k.

122 ☐

123 brak zarzutów

124 1.4. Wnioski

125 ☒

126 uchylenie

127 ☒

128 zmiana

129 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

130 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

131 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

132 Lp.

133 Zarzut

134 3.1.

135 obraza prawa materialnego, tj. art. 44 § 1, 2, 3, 4, 5 k.k.s. w zw. z art. 2 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wobec oskarżonej M. W. nie doszło do przedawnienia żadnego z zarzuconych jej czynów, podczas gdy prawidłowe ustalenie co do czasu popełnienia większości z zarzucanych jej czynów prowadzi do konieczności uznania, że zachowania oskarżonej, które miały miejsce w latach 2007 do 31.12.2010r. są przedawnione (apelacja obrońcy M. W.)

136 ☐ zasadny

137 ☒ częściowo zasadny

138 ☐ niezasadny

139 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

140 Sąd odwoławczy nie podziela koncepcji zaprezentowanej przez obrońcę oskarżonej M. W. jakoby dopuszczalne było tworzenie sztucznego tworu - przedawnienia części czynu ciągłego i uznanie innej jego części jako nieprzedawnionej. Wbrew twierdzeniom zawartym na str. 4-5 apelacji ani w literaturze, ani w orzecznictwie nie ma rozbieżności co do koncepcji czynu ciągłego. Jest to jeden czyn z rozumieniu prawnym składający się z wielu zachowań, ale jest to jeden niepodzielny czyn zabroniony. I tak jak zauważył to skarżący, ponieważ czyn ciągły jest jednym czynem, podlega on jednemu okresowi przedawnienia liczonemu od końca czynu ciągłego, czyli od ostatniego zachowania objętego ciągłością. Na marginesie, ponieważ będzie to przydatne do dalszych rozważań, przeciwieństwem tej koncepcji jest ciąg przestępstw, w ramach którego każdy czyn stanowi odrębne przestępstwo, w związku z czym każde będzie podlegało odrębnemu obliczaniu okresu przedawnienia.

141 Wracając zaś do argumentacji zawartej w uzasadnieniu apelacji trzeba wskazać, że Sąd odwoławczy w tym składzie podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2009r. (sygn. III KK 105/09), tyle, że nie znajdzie on zastosowania w niniejszej sprawie. Orzeczenie to dotyczy bowiem zupełnie innej kwestii, czyli zasad odpowiedzialności za czyn ciągły, który popełnia młody człowiek na progu wyjścia z kategorii nieletniego, gdy niektóre zachowania zostaną popełnione przed ukończeniem 17 lat, a niektóre już po osiągnięciu tego wieku. Ponieważ zachodzi tu okoliczność związana z osiągnięciem podmiotowości zdolności ponoszenia zawinienia, oczywistym jest, że zachowania popełnione w momencie, gdy sprawca nie ma ukończonych lat 17 nie mogą być podstawą odpowiedzialności karnej, natomiast te zachowania, które zostaną popełnione od dnia 17 urodzin staną się przedmiotem odpowiedzialności za przestępstwo będące czynem ciągłym. Ten argument nie podważa jednak koncepcji jednolitości czynu ciągłego, jako że każde zachowania sprawcy składające się na jeden czyn ciągły popełnione po ukończeniu lat 17 stanowić będą jedno przestępstwo. Dlatego Sąd nie podziela zarzutu apelacji obrońcy oskarżonego i jego koncepcji częściowego umorzenia postępowania o te same czyny, które stanowić będą jednocześnie przestępstwa o skróconym okresie objętym zarzutem. Powyższe czyni zupełnie nieprzydatnym wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność "poprawnego wyliczenia korzyści majątkowej osiągniętej przez oskarżoną M. W., przy uwzględnieniu przedawnionych części czynów za okresy 2007 - do 31.12.2010r.", gdyż po pierwsze, do takiego wyliczenia nie potrzeba wiedzy szczególnej, ale wystarczy podstawowa znajomość obsługi kalkulatora lub znajomości arkusza E., a po drugie, ponieważ nie dochodzi do częściowego przedawnienia czynów ciągłych, stąd nie zachodzi potrzeby miarkowania części korzyści majątkowej uzyskanej po 31.12.2010r.

142 Nie oznacza to jednak, że zarzut obrońcy oskarżonej jest całkowicie bezzasadny. Trzeba bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 44 § 1 pkt 1 k.k.s. termin przedawnienia karalności przestępstw skarbowych zagrożonych karą grzywny, karą ograniczenia wolności lub karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lat pozbawienia wolności wynosi 5 lat, tyle, że w przypadku przestępstw skarbowych zagrożonych karą surowszą, np. z art. 56 § 1 k.k.s. termin ten wynosi lat 10.

143 W sytuacji, gdy przestępstwo skarbowe polega na narażeniu należności publicznoprawnej na uszczuplenie termin przedawnienia liczymy jednak nie od daty końcowej czynu, ale od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności tej należności. Oznacza to, że w przypadku czynów zakończonych w trakcie trwania 2010r., termin zaczniemy liczyć od dnia 31.12.2010r. i w przypadku czynów zagrożonych karą nieprzekraczającą 3 lata pozbawienia wolności upłynie on 31.12.2015r. W konsekwencji należało przyjąć, że w dniu przedstawienia zarzutów M. W. (19.05.2015r.) przedawnieniu uległy tylko przestępstwa skarbowe zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 3 lata pozbawienia wolności zakończone w 2009r. lub wcześniej albo przestępstwa skarbowe niepolegające na narażeniu należności publicznoprawnej popełnione przed 19.05.2010r.

144 Do tej kategorii zaliczyć należy dwa przestępstwa zarzucone P. M. (2) i M. W., które pierwotnie jako datę popełnienia czynu wskazywały tylko rok 2009. Zatem między końcową datą popełnienia czynu, a datą postawienia zarzutów M. W. upłynęło ponad 5 lat. Nawet jednak przyjmując ostateczną wersję przypisaną przez Sąd I instancji - jakby abstrahujący pomiędzy upływem tego terminu - czyli 31.12.2010r. uznać należało, że oba te czyny zarzucane w pkt XIV i XV części wstępnej uległy przedawnieniu, gdyż upłynęło ponad 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności należności publicznoprawnej. Należało zatem uchylić zaskarżony wyrok w tym zakresie i umorzyć postępowanie. Fakt, że czyny zostały objęte ciągiem przestępstw nie stoi przeszkodzie, by umorzyć postępowanie, gdyż w przeciwieństwie do czynu ciągłego każdy z czynów objętych ciągiem przestępstw podlega odrębnemu przedawnieniu.

145 Wychodząc już poza granice zarzutów i działając na podstawie art. 435 k.p.k. Sąd II instancji wskazuje, że przestępstwa skarbowe zarzucone P. M. (2) w punkcie XVIII, XIX i XX części wstępnej są zagrożone karą nieprzekraczającą 3 lat pozbawienia wolności, co wynika m.in. z małej wartości należności publicznoprawnej narażonej na uszczuplenie a przy tym zakończone zostały w 2009r., co oznacza, że uległy przedawnieniu już 31.12.2019r., a więc przed datą orzekania przez Sąd I instancji. Również i w tym przypadku należało umorzyć postępowanie z uwagi na przedawnienie karalności.

146 Jedyny czyn, który uległ przedawnieniu pomiędzy datą orzekania przez Sąd I instancji i Sąd odwoławczy to przestępstwo skarbowe zarzucone P. B. (1) w punkcie XXXVIII części wstępnej. Jest to również przestępstwo skarbowe o małej wartości należności publicznoprawnej narażonej na uszczuplenie wynoszącej 7964 złotych, czyli nieznacznie przekraczającej próg ustawowy rozdzielający przestępstwo skarbowe od wykroczenia skarbowego wynoszący w 2010r. 7500 złotych.

147 Wreszcie, osobna kategoria to dwa czyny, które niesłusznie zostały zakwalifikowane jako przestępstwa skarbowe i jako za przestępstwa zostali skazani: P. M. (2) i M. W. za czyn z zarzutu XVII i P. B. (1) za czyn z zarzutu XXXIX. W przypadku P. B. (1) sytuacja jest oczywista, jeśli się zważy, że w 2010r. próg ustawowy rozdzielający przestępstwo skarbowe od wykroczenia skarbowego wynosił 7500 złotych, a wartość przypisanego mu narażenia na uszczuplenie należności publicznoprawnej wyniosła 7061 złotych, czyli poniżej progu. Nieprzekroczenie progu ustawowego jest jedną z okoliczności, które ustawa na gruncie prawa karnego skarbowego wiąże z zaistnieniem wypadku mniejszej, a przy tym jest na tyle istotną okolicznością, że ustawodawca wyszczególnił ją używając zwrotu "zawiera niski stopień społecznej szkodliwości czynu, w szczególności gdy uszczuplona lub narażona na uszczuplenie należność publicznoprawna nie przekracza ustawowego progu z § 6".

148 Oznacza to, że czyn P. B. (1) zarzucany w punkcie XXXIX części wstępnej należało zakwalifikować z art. 62 § 5 k.k.s. w zb. z art. 61 § 2 k.k.s. w zb. z art. 56 § 3 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 51 § 1 i 2 k.k.s. w zw. z art. 44 § 3 k.k.s. postępowanie należało umorzyć.

149 Nieco zbliżona, choć bardziej skomplikowana jest sytuacja dotycząca czynu zarzucanego P. M. (2) i M. W. w punkcie XVII części wstępnej. Czyn im przypisany w tym punkcie charakteryzował się również tym, że nie przekraczał progu ustawowego rozdzielającego przestępstwo skarbowe od wykroczenia skarbowego. W 2013r. kwota ta wynosiła pięciokrotność minimalnego wynagrodzenia, czyli 8.000 złotych. Tymczasem kwota podatku narażonego na uszczuplenie miała wynieść 2.882 zł, czyli dalece poniżej progu ustawowego, a tym samym zaistniał wypadek mniejszej wagi w rozumieniu art. 62 § 5 k.k.s. i art. 61 § 2 k.k.s., a nie art. 62 § 2 k.k.s. i art. 61 § 1 k.k.s. jak przyjął to Sąd pierwszej instancji. Należy przy tym zauważyć, że w przypadku wykroczeń skarbowych nie istnieją formy zjawiskowe jakimi są podżeganie i pomocnictwo. Zatem nakłonienie M. W. przez P. M. (2) do uzyskania nierzetelnych faktur, udzielenie pomocy W. Ż. w nierzetelnym prowadzeniu rejestrów oraz pomocy we wprowadzeniu właściwego miejscowo Naczelnika Urzędu Skarbowego w błąd nie wyczerpują znamion wykroczenia skarbowego. Karalne w zakresie czynu XVII pozostaje zatem tylko uzyskanie przez M. W. nierzetelnych faktur i posłużenie się nimi, a w przypadku P. M. (2) posłużenie się nimi przez przekazanie ich dalej. Takie zaś zachowanie wyczerpuje wyłącznie znamiona wykroczenia skarbowego z art. 62 § 5 k.k.s., a takie uległo przedawnieniu 3 lata po jego popełnieniu, gdyż do art. 62 k.k.s. nie stosujemy obliczania terminu przedawnienia od końca roku kalendarzowego, a zatem nastąpiło 25.04.2016r.

150 Wniosek

151 o zmianę opisu czynów III, VI-XII, XIV-XVI, XXII-XXIV, XXIX poprzez wyeliminowanie z tych czynów okresów od 2007r. do 31.12.2010r. i pozostawienie za te czyny kar jednostkowych dotychczas orzeczonych

152 ☐ zasadny

153 ☒ częściowo zasadny

154 ☐ niezasadny

155 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

156 Z przyczyn wskazanych powyżej doszło do umorzenia postępowania o niektóre czyny.

157 3.2.

158 1. dokonanie błędnych ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, że H. W. popełnił przypisane mu w pkt XXXIV i XXXV części rozstrzygającej wyroku, podczas gdy prawidłowa dokonana analiza całokształtu zgromadzonych dowodów w sprawie, nakazuje przyjęcie uzasadnionego twierdzenia, iż oskarżony H. W. nie popełnił zarzuconych mu przestępstw, co niewątpliwie powinno mieć wpływ na treść zapadłego w sprawie wyroku,

159 2. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 92 k.p.k. poprzez całkowicie dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącą wynikiem faktycznego pominięcia przez Sąd Okręgowy istotnych okoliczności ujawnionych w toku przedmiotowego postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, przejawiających się następnie przyjęciem twierdzenia, że oskarżony H. W. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w wykonaniu tego samego zamiaru i wykorzystaniem takiej samej sposobności w ramach jednoosobowej działalności (...) przyjął nierzetelne faktury VAT, wystawił nierzetelne faktury sprzedaży; posłużył się nierzetelnymi fakturami VAT, zataił prawdę co do powstania obowiązku podatkowego; udzielił pomocy P. M. (2) w zawyżeniu wysokości podatku naliczonego; a nadto w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru osiągnięcia korzyści majątkowej, jako osoba prowadząca działalność (...) przyjął poświadczające nieprawdę faktury, posłużył się tymi dokumentami, wprowadził w błąd Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w S. co do faktycznego zakresie prowadzenia działalności, doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia mieniem organ skarbowy, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na brak wypełnienia przez H. W. znamion przypisanych mu czynów zabronionych,

160 z ostrożności procesowej zarzucił rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec H. W. kary - za przypisane mu czyny jednostkowe opisane w pkt XXXIV, XXXV oraz sankcji określonej w pkt XLIV części rozstrzygającej orzeczenia. Sąd Okręgowy w Szczecinie wymierzając na podstawie art. 8 § 1 i 2 k.k.s. karę w rozmiarze 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności, a także grzywnę w wysokości 300 stawek dziennych grzywny po 100 złotych każda, a nadto zobowiązując oskarżonego do uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa powstałej należności publicznoprawnej w kwocie 522.263,05 złotych w terminie 5 lat w ocenie obrońcy w sposób niedostateczny uwzględnił dyrektywy wymiaru kary przedkładając prewencję generalną nad indywidualną oceną faktycznych zachowań oskarżonego. Ponadto Sąd meriti nie wziął pod uwagę sytuacji majątkowej H. W., jego wieku i możliwości zarobkowych - co doprowadziło do wydania orzeczenia niewspółmiernego do stopnia winy oskarżonego (apelacja obrońcy H. W.)

161 ☐ zasadny

162 ☐ częściowo zasadny

163 ☒ niezasadny

164 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

165 H. W. zarzucono i finalnie przypisano cztery czyny zabronione: przestępstwo skarbowe z art. 76 k.k.s. i innych zarzucone w punkcie XXXIII aktu oskarżenia oraz trzy przestępstwa powszechne zarzucone w punktach XXXIV-XXXVI części wstępnej zaskarżonego wyroku.

166 Oskarżony H. W. w trakcie postępowania przygotowawczego przyznał się do tych czynów, a w trakcie rozprawy w dniu 6.02.2017r. (k. 8512 i nast.) przyznał się częściowo, wyjaśniając, że uległ pokusie siedzącego na sali rozpraw oskarżonego M., który podsunął mu lewe faktury, o czym miał nie wiedzieć, iż są "lewe". Wyjaśnił, cyt. "Ja jak głupek z chciwości uległem podszeptom tego złodzieja i się wciągnąłem i część z tych faktur to były faktury lewe. Mam pretensje o nierzetelność kontroli US. Ja nie jestem w stanie wskazać, które faktury odzwierciedlają rzeczywiście wykonane roboty, a które faktury są fikcyjne, ale te faktury odzwierciedlały koszty wykonania na obiekcie wentylacji i klimatyzacji". Z uwagi na to oświadczenie oskarżonego oznacza to, że nie istnieje spójna wersja sprzeczna z ustaleniami Sądu I instancji. Co jednak istotne, nie ma znaczenia, czy wskazane w zarzutach faktury dotyczyły faktur fikcyjnych ("pustych") na usługi niewykonane, czy też faktur za usługi wykonane, ale nie przez podmiot wskazany w tejże fakturze. Obie te kategorie należą do zbiorczego pojęcia "faktury nierzetelnej", czyli takiej, która nie odzwierciedla rzeczywistego zdarzenia gospodarczego, czyli odnoszącego się do określonego towaru lub usługi i zdarzenia pomiędzy dwiema stronami. W sytuacji, gdy jeden podmiot wykonuje usługę lub sprzedaje towar, inny, niż ten, który rzeczywiście ją wykonał mamy do czynienia z firmanctwem, czyli czynem zabronionym. Okoliczność, czy zatem usługa była rzeczywiście wykonana, ale przez inny podmiot, niż działalność gospodarcza H. H. W. pozostaje bez znaczenia dla odpowiedzialności karnej oskarżonego. Wyrażona w przywołanych wyjaśnieniach skrucha nie ekskulpuje oskarżonego od odpowiedzialności, ale w pełni uprawniała do przyjęcia przez Sąd meriti pozytywnej prognozy kryminologicznej ostatecznie przyjętej przy stosowaniu warunkowego zawieszenia wykonania kary.

167 Przechodząc do orzeczenia o karze, stwierdzić należy, iż Sąd prawidłowo przypisał sprawstwo wszystkich czterech czynów, przy czym trzy przestępstwa powszechne potraktował jako ciąg przestępstw, a następnie - w zgodzie z art. 8 k.k.s. - wskazał do wykonania karę pozbawienia wolności orzeczoną w punkcie XXXV części dyspozytywnej.

168 Wysokość kary grzywny za przestępstwo skarbowe została ustalona na 300 stawek dziennych po 100 złotych. Przy wartości szkody dla Skarbu Państwa wynoszącej ponad 550 tysięcy złotych nie sposób uznać jej za rażąco niewspółmiernie surową. Warto też nadmienić, iż na gruncie Kodeksu karnego skarbowego wysokość stawki dziennej ukształtowana jest na znacznie wyższym poziomie aniżeli 10 złotych, bo wynoszący 50 złotych. Okres wskazany do uiszczenia należności publicznoprawnej wynoszący 5 lat jest skorelowany zarówno z możliwościami oskarżonego, ale i przede wszystkim okresem, na jaki warunkowo zawieszono wykonanie kary. Gdyby okres ten został ustalony na okres dłuższy niż okres próby dawałby poczucie bezkarności wynikający z możliwości uiszczenia należności po zakończeniu okresu próby, a nie o to chodzi przy stosowaniu środków probacyjnych.

169 W związku z tym zarzut należało uznać za bezzasadny.

170 Wniosek

171 zmiana zaskarżonego orzeczenia poprzez uniewinnienie oskarżonego H. W. od wszystkich przypisanych mu w części rozstrzygającej wyroku czynów ewentualnie w przypadku zaistnienia takich przesłanek uchylenie wyroku w zaskarżonej części tj. w odniesieniu do H. W. i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania

172 ☐ zasadny

173 ☐ częściowo zasadny

174 ☒ niezasadny

175 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

176 Wobec niezasadności zarzutów apelacyjnych nie można było uwzględnić jej wniosków.

177 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

178 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

179 1.5. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

180 5.1.1.

181 Przedmiot utrzymania w mocy

182 W zakresie nie wskazanym w sekcjach 5.2 i 5.3

183 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

184 1.6. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

185 5.2.1.

186 Przedmiot i zakres zmiany

187 5. w miejsce kary za ciąg przestępstw zarzucanych w punktach IX, XIV i XV części wstępnej za czyn zarzucany w punkcie IX części wstępnej wymierza P. M. (2) karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, zaś M. W. – karę 4 miesięcy pozbawienia wolności,

188 6. na podstawie art. 39 §1 i 2 k.k.s., art. 85 i art. 86 §2 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015r. w zw. z art. 4 §1 k.k. w zw. z art. 20 §2 k.k.s. łączy wymierzone:

189 a. P. M. (2) kary pozbawienia wolności i kary grzywny wymierzając kary łączne 2 lat pozbawienia wolności oraz 500 stawek dziennych grzywny po 100 złotych każda,

190 b. M. W. kary pozbawienia wolności wymierzając karę łączną roku i 9 miesięcy pozbawienia wolności,

191 c. odnosząc warunkowe zawieszenie wykonania kar pozbawienia wolności oraz dozór kuratora do kar łącznych pozbawienia wolności orzeczonych w podpunktach a i b,

192 7. obniża wysokość środka karnego ściągnięcia równowartości pieniężnej osiągniętej korzyści majątkowej wobec M. W. do 1.180.524,95 złotych, a także uchyla środek karny ściągnięcia równowartości pieniężnej osiągniętej korzyści majątkowej wobec P. M. (2) i S. T.,

193 Zwięźle o powodach zmiany

194 Przyczyny zmiany zostały wskazane w sekcji 3.1. Obniżenie wysokości ściągnięcia równowartości pieniężnej osiągniętej korzyści wynikało z częściowego umorzenia postępowania, natomiast uchylenie ściągnięcia równowartości pieniężnej osiągniętej korzyści majątkowej co do dwóch oskarżonych wynikało z dublowania się tych samych kwot w dwóch środkach karnych.

195 1.7. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

196 1.1.3. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

197 5.3.1.1.1.

198 ☐ art. 439 k.p.k.

199 Zwięźle o powodach uchylenia

200 5.3.1.2.1.

201 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

202 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

203 Zwięźle o powodach uchylenia

204 5.3.1.3.1.

205 Konieczność umorzenia postępowania

206 ☒ art. 437 § 2 k.p.k.

207 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

208 Uchylenie wyroku i umorzenie postępowania z powodu przedawnienia dotyczyło czynów XIV, XV, XVII, XVIII, XIX, XX, XXIX.

209 5.3.1.4.1.

210 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

211 Zwięźle o powodach uchylenia

212 1.8. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

213 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

214 Przytoczyć okoliczności

215 6. Koszty Procesu

216 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

217 Przytoczyć okoliczności

218 VI.

219 Od P. M. (2), M. W., S. T. i H. W. zasądzono koszty sądowe za postępowanie odwoławcze na podstawie art. 636 § 1 k.p.k., art. 2 ust. 1 pkt 3, 4, art. 3 ust. 1, art. 8 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973r. o opłatach w sprawach karnych.

220 7. PODPIS

221 Andrzej Wiśniewski J. P. B.

222 1.9. Granice zaskarżenia

223 Kolejny numer załącznika

224 1

225 Podmiot wnoszący apelację

226 obrońca M. W.

227 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

228 skazanie oskarżonej

229 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

230 ☒ na korzyść

231 ☐ na niekorzyść

232 ☒ w całości

233 ☐ w części

234 ☐

235 co do winy

236 ☐

237 co do kary

238 ☐

239 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

240 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

241 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

242 ☒

243 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

244 ☐

245 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

246 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

247 ☒

248 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

249 ☒

250 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

251 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

252 ☐

253 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

254 ☒

255 art. 439 k.p.k.

256 ☐

257 brak zarzutów

258 0.1.1.4. Wnioski

259 ☒

260 uchylenie

261 ☒

262 zmiana

263 1.10. Granice zaskarżenia

264 Kolejny numer załącznika

265 2

266 Podmiot wnoszący apelację

267 obrońca P. M. (2)

268 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

269 kary i środki karne

270 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

271 ☒ na korzyść

272 ☐ na niekorzyść

273 ☐ w całości

274 ☒ w części

275 ☐

276 co do winy

277 ☒

278 co do kary

279 ☒

280 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

281 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

282 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

283 ☒

284 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

285 ☐

286 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

287 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

288 ☒

289 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

290 ☐

291 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

292 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

293 ☐

294 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

295 ☐

296 art. 439 k.p.k.

297 ☐

298 brak zarzutów

299 0.1.1.4. Wnioski

300 ☐

301 uchylenie

302 ☒

303 zmiana

304 1.11. Granice zaskarżenia

305 Kolejny numer załącznika

306 3

307 Podmiot wnoszący apelację

308 obrońca S. T.

309 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

310 skazanie oskarżonego

311 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

312 ☒ na korzyść

313 ☐ na niekorzyść

314 ☒ w całości

315 ☐ w części

316 ☐

317 co do winy

318 ☐

319 co do kary

320 ☐

321 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

322 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

323 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

324 ☐

325 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

326 ☐

327 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

328 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

329 ☐

330 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

331 ☒

332 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

333 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

334 ☐

335 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

336 ☐

337 art. 439 k.p.k.

338 ☐

339 brak zarzutów

340 0.1.1.4. Wnioski

341 ☒

342 uchylenie

343 ☒

344 zmiana

345 1.12. Granice zaskarżenia

346 Kolejny numer załącznika

347 4

348 Podmiot wnoszący apelację

349 obrońca H. W.

350 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

351 skazanie oskarżonego

352 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

353 ☒ na korzyść

354 ☐ na niekorzyść

355 ☒ w całości

356 ☐ w części

357 ☐

358 co do winy

359 ☐

360 co do kary

361 ☐

362 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

363 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

364 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

365 ☐

366 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

367 ☐

368 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

369 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

370 ☒

371 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

372 ☒

373 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

374 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

375 ☒

376 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

377 ☐

378 art. 439 k.p.k.

379 ☐

380 brak zarzutów

381 0.1.1.4. Wnioski

382 ☒

383 uchylenie

384 ☒

385 zmiana

386 1.13. Granice zaskarżenia

387 Kolejny numer załącznika

388 5

389 Podmiot wnoszący apelację

390 obrońca P. B. (2)

391 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

392 skazanie oskarżonego

393 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

394 ☒ na korzyść

395 ☐ na niekorzyść

396 ☒ w całości

397 ☐ w części

398 ☐

399 co do winy

400 ☐

401 co do kary

402 ☐

403 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

404 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

405 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

406 ☒

407 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

408 ☐

409 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

410 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

411 ☒

412 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

413 ☒

414 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

415 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

416 ☐

417 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

418 ☐

419 art. 439 k.p.k.

420 ☐

421 brak zarzutów

422 0.1.1.4. Wnioski

423 ☒

424 uchylenie

425 ☒

426 zmiana