Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2025 r., III AUa 76/24

wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2025 r., III AUa 76/24

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 76/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 20 stycznia 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń

6 po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2025 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym

7 sprawy (...)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.

8 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. (1)

9 z udziałem B. R., J. Ł. i D. P.

10 o ustalenie obowiązku ubezpieczenia

11 na skutek apelacji (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.

12 od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 16 października 2023 r., sygn. akt VII U 1821/22

13 1. oddala apelację,

14 2. zasądza od (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. (1) kwotę 720,00 (siedemset dwadzieścia 00/100) złotych z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1 ( 1) k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

15 SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń

16 Sygn. akt III AUa 76/24

Uzasadnienie

17 Decyzją z dnia 30 marca 2022 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. (1)stwierdził, że B. R. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...)sp. z o.o. w okresie od 1 grudnia 2019 r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, a także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

18 Odwołanie od powyższej decyzji złożył (...) Sp. z o.o. w G., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, który skutkował nieprawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że B. R. - jako zleceniobiorca płatnika składek (...)sp. z o.o. - podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu od grudnia 2019 r. oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych lub przedłożonego spisu kosztów.

19 Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, a także wniósł o zasądzenie od skarżącego na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

20 Decyzją z dnia 30 marca 2022 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. (1) stwierdził, że J. Ł. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) sp. z o.o. w okresie od 1 grudnia 2019 r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, a także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

21 Odwołanie od powyższej decyzji złożył(...)Sp. z o.o. w G., zarzucając niniejszej błąd w ustaleniach faktycznych, który skutkował nieprawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że J. Ł. - jako zleceniobiorca płatnika składek (...) sp. z o.o. - podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu od grudnia 2019 r. oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych lub przedłożonego spisu kosztów.

22 Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, a także wniósł o zasądzenie od skarżącego na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

23 Decyzją z dnia 30 marca 2022 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. (1)stwierdził, że D. P. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) sp. z o.o. w okresie od 1 grudnia 2019 r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, a także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

24 Odwołanie od powyższej decyzji złożył (...) Sp. z o.o. w G., zarzucając niniejszej błąd w ustaleniach faktycznych, który skutkował nieprawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że D. P. - jako zleceniobiorca płatnika składek(...) sp. z o.o. - podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu od grudnia 2019 r. oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych lub przedłożonego spisu kosztów.

25 Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, a także wniósł o zasądzenie od skarżącego na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych wraz z odsetkami.

26 Ubezpieczeni poparli stanowisko płatnika.

27 Na rozprawie w dniu 12 lipca 2020 r. sprawy z odwołań (...) sp. z o.o. od w/w decyzji zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

28 Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 16 października 2023 r., sygn. akt VII U 1821/22 oddalił odwołania (pkt I) i zasądził od wnioskodawcy (...)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. (1) kwotę 540 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt II).

29 Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji. Płatnik składek (...) sp. o.o. z/s w G. od 2015 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie krótkoterminowego wynajmu apartamentów, mieszkań i pokoi. Wynajmowane nieruchomości mieszczą się w S. (kilka apartamentów) i w G. ((...)– obiekt z pokojami na wynajem). Wspólnikami spółki i członkami zarządu w 2019 r. i 2020 r. byli M. K., S. B. i O. K., obecnie wspólnikami i członkami zarządu są M. K. i S. B..

30 W grudniu 2019 r. płatnik składek zgłosił do ubezpieczenia społecznego dwóch zleceniobiorców, w tym od grudnia 2019 r. E. W. i do kwietnia terminowo składał dokumenty rozliczeniowe za nich. W dokumentach tych płatnik nie wskazywał B. R., J. Ł., ani D. P..

31 B. R. jest znajomym O. K., dla którego wcześniej pracował w jego restauracjach. B. R. wcześniej świadczył dla płatnika usługi w ramach własnej działalności gospodarczej. W związku z tym na początku 2019 r. płatnik wyrobił dla niego imienną kartę do konta spółki.

32 Z J. Ł.- S. B. i M. K. znają się prywatnie – wcześniej razem pracowali w szkole windsurfingu.

33 D. P. jest natomiast matką kolegi z liceum wspólników. D. P. współpracowała z płatnikiem od kwietnia 2019 r. – wówczas świadczyła usługi w ramach własnej działalności gospodarczej, za które wystawiała faktury.

34 Skarżąca spółka w toku postępowania przedłożyła umowę zlecenia datowaną na dzień 1 grudnia 2019 r. na okres od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 30 września 2020 r. Na podstawie tejże umowy B. R. zobowiązał się do regularnego nadzoru nad obsługiwanymi przez (...) apartamentami w wymiarze do 10 godzin miesięcznie. Za wykonaną pracę ubezpieczony miał uzyskać wynagrodzenie w kwocie 17 zł za godzinę brutto, które miało być płatne co pół roku do końca szóstego miesiąca zgodnie z ewidencją godzin.

35 Ze sporządzonej ewidencji czasu wykonywania umowy zlecenia wynika, iż w grudniu 2019 r. oraz w styczniu, marcu, kwietniu, maju, czerwcu, lipcu i wrześniu 2020 r. B. R. przepracował po 1 godzinie miesięcznie, a w lutym i sierpniu 2 godziny miesięcznie, następnie w styczniu, lutym, marcu, maju, czerwcu i lipcu 2021 r. po 140 godzin miesięcznie oraz w okresie od sierpnia 2021 r. do lipca 2022 r. po jednej godzinie miesięcznie.

36 W dniu 31 maja 2020 r. ubezpieczony wystawił rachunki na kwotę 119 zł brutto (87,44 zł netto) oraz 30 listopada 2020 r. na kwotę 85 zł brutto (63,35 zł netto) oraz zamieścił na nich adnotację, że otrzymał w/w kwoty gotówką.

37 Skarżąca w toku postępowania przedłożyła również umowę zlecenia datowaną na dzień 1 grudnia 2019 r. na okres od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 30 września 2020 r. Na podstawie tejże umowy J. Ł. zobowiązał się do analizy źródeł kosztów i przychodów na podstawie dostarczanych danych w wymiarze do 5 godzin miesięcznie. Za wykonaną pracę ubezpieczony miał uzyskać wynagrodzenie w kwocie 17 zł za godzinę brutto, które miało być płatne co pół roku do końca szóstego miesiąca zgodnie z ewidencją godzin.

38 Ze sporządzonej ewidencji czasu wykonywania umowy zlecenia wynika, iż w grudniu 2019 r. oraz w kwietniu, maju i listopadzie 2020 r. J. Ł. przepracował po 1 godzinie miesięcznie, a w lutym 2 godziny miesięcznie, w czerwcu i październiku 2020 r.– 8 godzin miesięcznie, a w okresie od lipca do września 2020 r.– 20 godzin miesięcznie. Następnie w styczniu, lutym, marcu, maju, czerwcu i lipcu 2021 r. po 140 godzin miesięcznie oraz w okresie od sierpnia 2021 r. do marca 2023 r. po 2 godziny miesięcznie.

39 W dniu 31 maja 2020 r. ubezpieczony wystawił rachunki na kwotę 85 zł brutto (62,74 zł netto) oraz 30 listopada 2020 r. na kwotę 1.309,00 zł brutto (961,87 zł netto) oraz zamieścił na nich adnotację, że otrzymał w/w kwoty gotówką.

40 Skarżąca w toku postępowania przedłożyła umowę zlecenia datowaną na dzień 1 grudnia 2019 r. na okres od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 30 września 2020 r. Na podstawie tejże umowy D. P. zobowiązała się do regularnego nadzoru nad stanem czystości pokoi i apartamentów w (...) przy ul. (...)w G. w maksymalnym wymiarze do 10 godzin miesięcznie. Za wykonaną pracę ubezpieczona miał uzyskać wynagrodzenie w kwocie 17 zł za godzinę brutto, które miało być płatne co pół roku do końca szóstego miesiąca zgodnie z ewidencją godzin.

41 Ze sporządzonej ewidencji czasu wykonywania umowy zlecenia wynika, iż w grudniu 2019 r. oraz w styczniu, lutym, kwietniu, maju, październiku i listopadzie 2020 r. D. P. przepracowała po 1 godzinie miesięcznie, w czerwcu i wrześniu 2020 r. 2 godziny miesięcznie, a następnie w styczniu, lutym, marcu, maju, czerwcu i lipcu 2021 r. po 140 godzin miesięcznie oraz w okresie od sierpnia 2021 r. do marca 2023 r. po 2 godziny miesięcznie.

42 W dniu 31 maja 2020 r. ubezpieczona wystawiła rachunki na kwotę 85 zł brutto (62,74 zł netto) oraz 30 listopada 2020 r. na kwotę 238 zł brutto (174,89 zł netto) oraz zamieściła na nich adnotację, że otrzymała w/w kwoty gotówką.

43 Płatnik dopiero w maju 2020 r. przekazał dokumenty dot. w/w umów do obsługującego go biura rachunkowego celem dokonania zgłoszenia w ZUS.

44 (...) spółka z o.o. w dniu 18 czerwca 2020 r. złożył dokument ZUS ZUA z wnioskiem o wsteczne zarejestrowanie B. R. - jako zleceniobiorcy - do ubezpieczeń społecznych od dnia 1 grudnia 2019 r. Raporty miesięczne za okres od grudzień 2019 r. do kwietnia 2020 r. również zostały złożone po terminie tj. w dniu 18 maja 2020 r. za styczeń i luty 2020 r., za marzec 2020 r. w dniu 25 maja 2020 r., za grudzień 2019 r. w dniu 26 czerwca 2020 r., a za kwiecień 2020 r. w dniu w dniu 8 sierpnia 2020 r.

45 W raportach imiennych za miesiące od grudnia 2019 r. do kwietnia 2020 r., od czerwca do grudnia 2020 r i za grudzień 2020 r., za kwiecień 2021 r. oraz okres od sierpnia 2021 r. do czerwca 2022 r. oraz od sierpnia 2022 r. do czerwca 2023 r. płatnik wskazał zerową podstawę wymiaru składek. Raporty kwotowe zostały przekazane za maj 2020 r. (119 zł), od stycznia do marca 2021 r. (2.800 zł za każdy z miesięcy), od maja do lipca 2021 r. (2.800 zł za każdy z miesięcy) oraz za lipiec 2022 r. (236,40 zł). Płatnik nie wyrejestrował B. R. z ubezpieczeń.

46 (...) spółka z.o.o w dniu 13 maja 2020 r. złożyła dokument ZUS ZUA z wnioskiem o wsteczne zarejestrowanie J. Ł. - jako zleceniobiorcy - do ubezpieczeń społecznych od dnia 1 grudnia 2019 r. Raporty miesięczne za okres od grudzień 2019 r. do kwietnia 2020 r. oraz od czerwca 2020 r. do października 2020 r. również zostały złożone po terminie tj. w dniu 18 maja 2020 r. za grudzień, styczeń, luty i kwiecień 2020 r., za marzec 2020 r. w dniu 25 maja 2020 r., za czerwiec w dniu 8 sierpnia 2020 r. oraz za miesiące od lipca do października 2020 r. w dniu 3 grudnia 2020 r.

47 W raportach imiennych za grudzień 2019 r. oraz od stycznia do kwietnia 2020 r., od czerwca do października 2020 r i za grudzień 2020 r., za kwiecień 2021 r., za miesiące od sierpnia 2021 r. do czerwca 2022 r. oraz od sierpnia 2022 r. do czerwca 2023 r. płatnik wskazał zerową podstawę wymiaru składek. Raporty kwotowe zostały przekazane za maj 2020 r. (85 zł), listopad 2020 r. (1.309 zł), za okresy od stycznia do marca 2021 r., od maja do lipca 2021 r. (2.800 zł za każdy z miesięcy) oraz z lipiec 2023 r. (472,80 zł) Płatnik nie wyrejestrował J. Ł. z ubezpieczeń.

48 (...) spółka z.o.o w dniu 13 maja 2020 r. złożyła dokument ZUS ZUA z wnioskiem o wsteczne zarejestrowanie D. P. - jako zleceniobiorcy - do ubezpieczeń społecznych od dnia 1 grudnia 2019 r. Raporty miesięczne za okres od grudzień 2019 r. do kwietnia 2020 r. również zostały złożone po terminie tj. w dniu 18 maja 2020 r. za grudzień, styczeń, luty i kwiecień 2020 r., za marzec 2020 r. w dniu 25 maja 2020 r.

49 W raportach imiennych za grudzień 2019 r. oraz od stycznia do kwietnia 2020 r., od czerwca do października 2020 r. i za grudzień 2020 r., za kwiecień 2021 r., za miesiące od sierpnia 2021 r. do czerwca 2022 r. oraz od sierpnia 2022 r. do czerwca 2023 r. płatnik wskazał zerową podstawę wymiaru składek. Raporty kwotowe zostały przekazane za maj 2020 r. (85 zł), listopad 2020 r. (238 zł), za okresy od stycznia do marca 2021 r., od maja do lipca 2021 r. (2.800 zł za każdy z miesięcy) oraz z lipiec 2023 r. (472,80 zł) Płatnik nie wyrejestrował D. P. z ubezpieczeń.

50 Wraz z ubezpieczonym płatnik dokonał wstecznego zgłoszenia od grudnia 2019 r. jeszcze innych zleceniobiorców: B. B. (z którym płatnik podpisał umowę zlecenia na konserwacje i wykonanie drobnych prac naprawczych), M. B. (z którą płatnik podpisał umowę zlecenia na nadzór nad stanem czystości pokoi i apartamentów w (...)w G.), J. W. (z którą płatnik podpisał umowę zlecenia na obsługę rezerwacji apartamentów w S.), N. Ł. - żony J. Ł. (z którą płatnik podpisał umowę zlecenia na analizę źródeł kosztów i przychodów, a która miała sprawdzać analizy wykonane przez J. Ł.), co do których organ również wydał decyzje wyłączające z ubezpieczeń.

51 Wsteczne zgłoszenie do ubezpieczeń dodatkowych zleceniobiorców przez (...) sp. z o.o. spowodowało podwyższenie liczby ubezpieczonych od grudnia 2019 r. (z 2 do 9), przy czym były to jedne z kluczowych danych przekazanych do (...) Funduszu (...) rozpatrującego wniosek płatnika o udzielenie subwencji finansowej w ramach tarczy finansowej (...).

52 W styczniu 2022 r. organ rentowy wszczął postępowania wyjaśniające mające na celu potwierdzenie prawidłowości zgłoszeń do ubezpieczeń m.in. B. R., J. Ł. oraz D. P., w następstwie których wydał zaskarżone decyzje.

53 Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił przede wszystkim na podstawie dokumentów urzędowych (odpis z KRS) oraz informacji wynikających z systemu informatycznego ZUS. W odniesieniu do dokumentów prywatnych związanych z nawiązaniem stosunku zlecenia tj. w postaci umów zlecenia oraz rachunków do nich i ewidencji godzin, powyższe mogły stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie jedynie w zakresie, w jakim stan faktyczny był bezsporny między stronami. W ocenie Sądu dokumenty te miały jedynie na celu uwiarygodnienie wykonywania przez ubezpieczonych spornych umów i zostały sporządzone jedynie na potrzeby dokonania zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Przedłożony przez płatnika materiał dowodowy został przygotowany wyłącznie w celu uwiarygodnienia stanowiska skarżącej spółki, jednak nie odzwierciedlał rzeczywistego stanu rzeczy.

54 Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom świadka A. J., jednak powyższe dotyczyły jedynie okoliczności nie budzących wątpliwości tj. przekazania do biura rachunkowego przez płatnika dokumentów dot. spornych umów zlecenia ze znacznym opóźnieniem tj. dopiero w maju 2020 r. Natomiast Sąd odmówił wiary zeznaniom stron – B. R., J. Ł. i D. P. oraz przesłuchanemu za płatnika M. K. co do faktycznej realizacji spornych umów zlecenia od grudnia 2019 r.

55 Zaniechania w zakresie nieterminowego zgłaszania do ubezpieczeń i przekazywania miesięcznych raportów, tym bardziej, że dotyczą większej grupy osób, w kontekście jednoczesnego wystąpienia z wnioskami o pomoc z tarczy antykryzysowej, w ocenie Sądu Okręgowego musiały być bardziej surowo ocenione tj. rzeczywiste świadczenie pracy przez ubezpieczonych na podstawie zakwestionowanych umów winno znaleźć potwierdzenie w obiektywnych dowodach, których w niniejszej sprawie zabrakło.

56 Spór w niniejszej sprawie dotyczył podlegania ubezpieczeniom społecznym przez B. R., J. Ł. oraz D. P. z tytułu umów zlecenia zawartych z płatnikiem składek (...)sp. z o.o. w dniu 1 grudnia 2019 r.

57 Sąd Okręgowy przypomniał, że nie ulega wątpliwości, iż zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2023.1230 t.j.) do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy między innymi realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych. Natomiast art. 83 ust. 1 pkt 1-3 ww. ustawy stanowi, że zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, a także przebiegu ubezpieczeń oraz ustalania wymiaru składek i ich poboru.

58 Dokonywana przez organ rentowy kontrola zgłoszeń do ubezpieczenia oraz prawidłowości i rzetelności obliczenia składki oznacza przyznanie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych kompetencji do badania zarówno tytułu zawarcia umowy, jak i ważności jej poszczególnych postanowień. Analogicznie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może także zakwestionować prawidłowość stosowania umów cywilnoprawnych. Organ rentowy ma bowiem obowiązek podejmować odpowiednie działania w każdym przypadku, w którym zostanie stwierdzone, że obowiązek ubezpieczeń społecznych danej osoby został określony w nieprawidłowy sposób przez płatnika składek, bądź jeżeli poweźmie wątpliwości co do faktycznego wykonywania przez pracownika czynności w ramach nawiązanego stosunku prawnego, czy to w formie umowy o pracę, czy też umowy cywilnoprawnej. Obliguje go do tego art. 68 ust. 1 pkt 1a ustawy systemowej. Przepis ten nakłada na organ rentowy zadania m. in. z zakresu stwierdzania i ustalania obowiązku ubezpieczeń społecznych. Ponadto, z dalszej treści tego przepisu wynika również, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może przeprowadzić kontrolę wykonywania – zarówno przez płatników, jak i ubezpieczonych – obowiązków w zakresie tych ubezpieczeń.

59 Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o sus obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”.

60 W myśl art. 13 pkt 2 cytowanej ustawy osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy podlegają ubezpieczeniu od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy systemowej zleceniobiorcy mogą także na swój wniosek przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

61 Na podstawie zaskarżonych decyzji organ rentowy uznał, że zgłoszenie B. R., J. Ł. i D. P. do ubezpieczeń społecznych z tytułu umów zlecenia przez (...) sp. z o.o. było czynnością pozorną. Zgodnie ze stanowiskiem pozwanego za powyższą oceną działań skarżącego świadczył fakt wstecznego, bo dokonanego dopiero 13 maja 2020 r. w przypadku J. Ł. i D. P. oraz 18 czerwca 2020 r. B. R., zgłoszenia w/w do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umów zlecenia, a także innych zleceniobiorców, co w ocenie organu miało na celu jedynie uzyskanie przez płatnika subwencji z (...)Funduszu (...)w ramach Tarczy Finansowej.

62 Rozpoznając niniejszą sprawę, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, Sąd Okręgowy podzielił stanowisko organu rentowego. Argumentacja ZUS co prawda skupiała się na bardzo późnym zgłoszeniu B. R., J. Ł. i D. P. do ubezpieczeń i choć pośrednio może to świadczyć o pozorności umowy łączącej strony, to samo w sobie nie jest wystarczające dla uznania stanowiska organu za prawidłowe. Przepisy ustawy systemowej jednoznacznie bowiem warunkują objęcie ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy zlecenia przesłanką jej faktycznego realizowania, nie zaś od zgłoszenia danej osoby do ubezpieczeń.

63 W cytowanym wyżej art. 13 pkt 2 ustawy systemowej przewidziano objęcie zleceniobiorcy ubezpieczeniom społecznym od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Posłużenie się przez ustawodawcę określeniem „od dnia jej wykonywania” wyraźnie wskazuje, że objęcie ubezpieczeniem jest uwarunkowane zaistnieniem przesłanki w postaci realizacji stosunku cywilnoprawnego. Innymi słowy, już wykonywanie umowy zlecenia, tj. realizacja wzajemnych zobowiązań między zleceniodawcą, a zleceniobiorcą, stanowiących essentialia negotii tegoż stosunku cywilnoprawnego, skutkuje objęciem zleceniobiorcy ubezpieczeniem społecznym i to przez cały okres, w którym umowa jest realizowana. Konsekwencją powyższego jest powstanie po stronie zleceniodawcy – jako płatnika składek – uprawnienia do zgłoszenia danej osoby do ubezpieczeń. W oparciu o cytowane na wstępie przepisy dla objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy zlecenia – podobnie jak ma to miejsce w przypadku pracowniczego tytułu ubezpieczenia – zasadnicze znaczenie ma bowiem nie prawidłowość samego zgłoszenia danej osoby do ubezpieczeń społecznych (jako nienaruszające art. 58 §1 lub 2 k.c. albo 83 §1 k.c.), lecz tylko to, czy strony stosunek cywilnoprawny, z którym ustawa systemowa wiąże objecie ubezpieczeniem, był faktycznie realizowany. W kontekście powyższego istota sporu winna skupić się zatem na ustaleniu, czy łącząca strony umowa zlecenia była faktycznie realizowana.

64 W realiach niniejszej sprawy, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, Sąd Okręgowy nie znalazł wystarczających dowodów potwierdzających wykonywanie przez B. R., J. Ł. i D. P. na rzecz (...) sp. z o.o. umów zlecenia od dnia 1 grudnia 2019 r.

65 Sąd I instancji zważył, że stosownie do treści art. 734 §1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie lub też czynności faktycznej. Dokonanie czynności będącej przedmiotem umowy zlecenia z reguły powinno odbywać się odpłatnie (art. 735 §1 k.c.) oraz być realizowane osobiście przez zleceniobiorcę (art. 738 §1 k.c.), przy czym nie są to elementy konieczne umowy zlecenia. Zlecenie jest umową konsensualną, a jej essentialia negotii obejmują jedynie określenie czynności, którą przyjmujący zlecenie ma wykonać. Umowa zlecenia należy więc do kategorii umów o świadczenie usług, a więc do wykonywania czynności mieszczących się w zakresie określonym wolą stron. Strony zawierające umowę zlecenia, stosownie do treści art. 353¹k.p.c. mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Do obowiązków przyjmującego zlecenie należy wykonanie usługi, tj. dokonanie określonej w umowie czynności, a sposób jej wykonania pozostawiony jest w zasadzie uznaniu zleceniobiorcy z uwzględnieniem udzielonych wskazań czy instrukcji zleceniodawcy, przy czym zleceniobiorca powinien wykonać usługę osobiście. Zobowiązuje się on tylko do dołożenia należytej staranności i nie odpowiada za brak rezultatu oczekiwanego przez zleceniodawcę. Odpowiedzialność osoby przyjmującej zlecenie jest rozpatrywana w zakresie jej starannego działania przy wykonywaniu przedmiotu zlecenia, co oznacza, że czynnikiem decydującym przy ocenie pracy tej osoby jest kryterium wykonywania przez nią czynności na określonym, ustalonym przez strony stosunku prawnego, poziomie.

66 Przede wszystkim jednak w ocenie Sądu Okręgowego, biorąc pod uwagę skalę działalności płatnika w 2019 r. oraz korzystanie przez niego do tej pory z usług podwykonawczych, nie sposób przyjąć, aby zachodziła potrzeba zatrudnienia B. R., J. Ł. i D. P. w tak niewielkim zakresie tj. do wykonania prac zajmujących średnio po 1 godzinę w miesiącu. Sąd I instancji miał też na względzie, że mimo ogólne rzeczywiste zapotrzebowanie na pracę było niewielkie ok 7-10 godzin miesięcznie (co wynika z ewidencji czasu pracy zleceniobiorców za miesiące przed wybuchem pandemii tj. grudzień 2019 r., styczeń 2020 r. i luty 2020 r.), to płatnik składek zdecydował się zatrudnić aż 7 dodatkowych osób, co nie pozwala na przyjęcie, że zatrudnienie przez płatnika aż takiej liczby zleceniobiorców od grudnia 2019 r. było działaniem racjonalnym oraz uzasadnionym ekonomicznie, czy gospodarczo.

67 Najistotniejsze jednak dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było to, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek przekonujących dowodów potwierdzających rzeczywiste wykonywanie przez ubezpieczonych spornych umów zlecenia.

68 W uzasadnieniu spornej decyzji organ rentowy zaznaczył, że poza faktem nieracjonalnie późnego zgłoszenia do ubezpieczeń B. R., J. Ł. i D. P. i innych osób (co umożliwiało uzyskanie przez płatnika środków w ramach tarczy antykryzysowej), podczas postępowania wyjaśniającego płatnik nie przedstawił żadnych faktycznych dowodów na wykonywanie przez nich pracy. W tej sytuacji zatem rolą skarżącego w procesie, zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu, było przedstawienie dowodów i potwierdzenie ich wartości innymi dowodami, zewnętrznymi i obiektywnymi, a więc nie pochodzącymi wyłącznie od stron zainteresowanych wynikiem procesu. Takich dowodów strona skarżąca nie zaoferowała. Nieprzedstawienie w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji jakichkolwiek dokumentów materialnie świadczących o wykonywaniu pracy i oparcie konstrukcji prawnej decyzji na tym właśnie braku, powoduje zmianę wynikającego rozkładu ciężaru dowodu, co do tej kwestii, przerzucając go na osobę zaprzeczającą faktom (nieświadczenie pracy), z których organ rentowy wywiódł skutki prawne.

69 W ocenie Sądu Okręgowego faktu świadczenia pracy przez B. R., J. Ł. i D. P. w wymiarze uzasadniającym zawarcie umów zlecenia od grudnia 2019 r. nie potwierdził w procesie żaden świadek, gdyż takich dowodów nie zgłoszono. Za wystarczające do pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy dla płatnika składek nie można uznać jedynie dowodów z zeznań płatnika składek i ubezpieczonych, zwłaszcza gdy płatnik składek nie zaoferował żadnych innych dowodów potwierdzających rzeczywiste świadczenie pracy przez ubezpieczonych, poza przedstawieniem dokumentacji związanej z zawarciem umów zlecenia (tak: wyrok SA w Gdańsku z dnia 19 sierpnia 2020 r., III AUa 914/20, niepublikowany). Szczątkowe dowody dołączone do akt sprawy przez płatnika zostały negatywnie ocenione jako niepotwierdzające rzeczywistego wykonywania pracy na warunkach wynikających z zakwestionowanych umów.

70 Zdaniem Sądu I instancji wersja stron nie została więc zobiektywizowana na tyle, aby podzielić twierdzenia osób zainteresowanych korzystnym rozstrzygnięciem.

71 Nadto zeznania przedstawiciela płatnika przesłuchanego w charakterze strony były ogólne i nieprzekonujące zarówno co zasadności zatrudnienia tak dużej ilości osób, jak i faktu znacznego opóźnienia w dokonaniu zgłoszeń do ubezpieczeń, co nie pozwalało uznać, że tak nieracjonalnie późne zgłoszenie do ubezpieczeń B. R., J. Ł. i D. P. (wraz z innymi zleceniobiorcami) nie wynikało wyłącznie z dążenia do zapewnienia przez płatnika środków z tarczy antykryzysowej, a faktycznego wykonywania przez ubezpieczonych pracy wynikającej z zakwestionowanych umów.

72 Sąd Okręgowy podkreślił, że z chwilą wniesienia odwołań płatnik stał się stroną procesu, a organ rentowy jego przeciwnikiem procesowym. Podporządkowanie się obowiązującym w procesie cywilnym zasadom, w tym zasadzie kontradyktoryjności, wymaga, aby strony powoływały dowody na poparcie swych twierdzeń, albowiem Sąd ustala fakty na podstawie dowodów. Bierność w tym zakresie nie zobowiązuje Sądu do poszukiwania dowodów z urzędu, gdyż w myśl zasady kontradyktoryjności ciężar dowodu spoczywa na stronach. To strony są dysponentem toczącego się postępowania dowodowego i to one ponoszą odpowiedzialność za jego wynik. Powyższe jasno wynika z art. 3 k.p.c., który wskazuje, że to na stronach spoczywa obowiązek dawania wyjaśnień, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i przedstawiania dowodów na ich poparcie.

73 Biorąc pod uwagę, że z umów zlecenia wynika, że realizacja umów miała zająć ubezpieczonym co najwyżej 10 godzin w miesiącu – a według ewidencji godzin, w ciągu pierwszych 7 miesięcy tj. od grudnia 2019 r. do czerwca 2020 r., faktycznie zajęła zaledwie 7-13 godzin – nie można mówić o tym, że miała ona realny, ekonomiczny wymiar (zarówno dla płatnika, jak i ubezpieczonych) rodzący skutki w sferze ubezpieczeń społecznych.

74 Zasadność późniejszego zgłoszenia ubezpieczonych z wyższą podstawą wymiaru składek (okresowo) również nie została wykazana żadnymi obiektywnymi dowodami, zarówno poprzez wykazanie zwiększonego zapotrzebowania płatnika na prace zlecone ubezpieczonym, jak również potwierdzenie ich wykonania, tym bardziej w sytuacji powielenia schematu w przypadku pozostałych ubezpieczonych, co do których organ wydał również decyzje wyłączające.

75 Istotne wątpliwości Sądu Okręgowego budził także fakt, iż płatnik dokonał zgłoszenia ubezpieczonych w odległym terminie od rzekomej daty zawarcia umów tj. w maju/czerwcu 2020 r., czyli w czasie, gdy zostały ustalone zasady, na jakich miały być wypłacane środki dla przedsiębiorców w związku z wprowadzonymi ograniczeniami spowodowanymi epidemią Covid-19, gdzie jedynym z warunków warunkujących wypłatę lub jej wysokość było wykazanie odpowiedniego stanu zatrudnienia na miesiąc grudzień 2019 r. Okoliczność ta tym bardziej była wątpliwa, biorąc pod uwagę zbieg czasowy ze złożonym przez płatnika wnioskiem o dotację.

76 Zdaniem Sądu I instancji, skarżący w żaden logiczny i przekonujący sposób nie wyjaśnił takiego stanu rzeczy, tym bardziej, że płatnik składek miał świadomość konieczności zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia, gdyż w dniu 31 w grudnia 2019 r. zgłosił do ubezpieczeń, jako zleceniobiorcę E. W., która również została zatrudniona od dnia 1 grudnia 2019 r.

77 Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu Okręgowego, pozwalały na stwierdzenie, że skarżąca spółka nie wykazała, aby ubezpieczeni rzeczywiście realizowali na rzecz płatnika umowy zlecenia w okresie wskazanym przez płatnika w zgłoszeniach do ubezpieczeń z maja i czerwca 2020 r.

78 Z tych względów Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżone decyzje organu rentowego odpowiadają prawu, zaś odwołania płatnika jako niezasadne podlegały oddaleniu, o czym na podstawie art. 477¹⁴ §1 k.p.c. w związku z powołanymi wyżej przepisami.

79 W punkcie II wyroku Sąd Okręgowy, kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 108 §1 k.p.c. oraz §9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 j.t.) zgodnie z wnioskiem pozwanego organu w odpowiedzi na odwołanie zasądził od płatnika jako strony przegrywającej, na rzecz organu kwotę 540 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pozwanego, odpowiadającą trzykrotności stawki minimalnej za każdą z połączonych spraw. O odsetkach od zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego Sąd orzekł w oparciu o treść art. 98 §1¹k.p.c.

80 Apelację od powyższego wyroku wywiodła odwołująca się spółka zaskarżając go w całości, zarzucając:

81 a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

82 i. naruszenie art. 83 k.c. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że umowy zlecenia z dnia 1 grudnia 2019 r. były zawarte przez strony dla pozoru, podczas gdy przedstawione w sprawie dowody - w tym zeznania płatnika i ubezpieczonego - niepodważane przez organ rentowy wykazały wykonywanie przez ubezpieczonych czynności na rzecz płatnika w ramach zawartej umowy;

83 ii. naruszenie art. 353 ( 1 )k.c. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że umowa pomiędzy stronami nie miała celu gospodarczego, podczas gdy ubezpieczeni i płatnik wykazali cel zawarcia umowy, polegający na przejęciu przez ubezpieczonych za wynagrodzeniem: nadzoru nad stanem czystości pokoi i apartamentów w (...) przy ul. (...) w G. (D. P.); analizy źródeł kosztów i przychodów na podstawie dostarczonych danych (J. Ł.); regularnego nadzoru nad obsługiwanymi przez(...) sp. z o.o. apartamentami (B. R.), a tym samym w ocenie umowy zlecenia z dnia 1 grudnia 2019 r. niesłusznie nie uwzględniono zasady swobody umów;

84 a w konsekwencji

85 iii. naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 4 poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy J. Ł., D. P. i B. R. jako zleceniobiorcy podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu umowy zlecenia zawartej z (...) sp. z o.o.

86 iv. naruszenie art. 12 ust. 1 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy J. Ł., D. P. i B. R. jako zleceniobiorcy podlegający ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu;

87 v. naruszenie art. 11 ust. 2 u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie podczas gdy J. Ł. i B. R. zostali objęci dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym z tytułu umowy zlecenia zawartej z (...) sp. z o.o., zaś D. P. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu;

88 b. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

89 i. naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów wyrażającej się w odmowie wiarygodności dokumentów: umowa zlecenia z dnia 1 grudnia 2019 r., podpisanych formularzy kalkulacyjnych, kwestionariusz danych nowego pracownika, karta szkolenia wstępnego w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, ewidencja czasu pracy od grudnia 2019 r. do maja 2020 r., rachunku z dnia 31 maja 2020 r., kwestionariusz osobowy dla osoby ubiegającej się o współpracę, CV ubezpieczonych, klauzula informacyjna dot. danych osobowych, kwestionariusz osobowy dla osoby ubiegającej się o zatrudnienie, zasady równego traktowania pracowników wraz z oświadczeniem zleceniobiorcy, oświadczenie o zapoznaniu z ryzykiem zawodowym, dokumentacja oceny ryzyka zawodowego, oświadczenie do umowy zlecenia dot. stanu zdrowia, oświadczenie o przynależności do Urzędu Skarbowego, oświadczenie o powierzeniu zleceniobiorcy mienia, oświadczenie o zgodzie na wypłatę wynagrodzenia gotówką, a także oświadczenia K. K., D. E. i M. B. (1) co wpłynęło na dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie świadczenia przez J. Ł., D. P. i B. R. czynności na rzecz płatnika i oddalenie odwołań;

90 ii. naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów wyrażającej się w odmowie wiarygodności zeznań stron, szczególnie uznania zeznań płatnika dotyczących opóźnienia zgłoszenia ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych wskutek błędu za nielogiczne, co wpłynęło na dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie świadczenia przez ubezpieczonych czynności na rzecz płatnika i oddalenie odwołań;

91 iii. naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów wyrażającej się w odmowie wiarygodności zeznań stron, szczególnie uznania zeznań płatnika dotyczących opóźnienia zgłoszenia ubezpieczonego do ubezpieczeń społecznych wskutek błędu za nielogiczne, co wpłynęło na dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie świadczenia przez ubezpieczonych czynności na rzecz płatnika i oddalenie odwołań;

92 iv. naruszenie art. 230 k.p.c. w zw. z art. 210 §2 i 232 k.p.c. poprzez ich niezastosowanie i naruszenie zasady kontradyktoryjności procesu, tj. nieuznanie za niezaprzeczane przez organ rentowy faktów dotyczących zatrudnienia ubezpieczonego, podczas gdy organ rentowy nie wypowiedział się co do żadnych twierdzeń dotyczących czynności wykonywanych przez ubezpieczonych na rzecz płatnika, nie kwestionował przedłożonej przez odwołującego się dokumentacji stosunku zlecenia, nie odpowiedział na twierdzenia ubezpieczonego co do realizowania umowy zlecenia, co wpłynęło na dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w zakresie świadczenia przez ubezpieczonych czynności na rzecz płatnika i oddalenie odwołań.

93 Mając na uwadze powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie roszczenia skarżącego w całości, tj. zmianę zaskarżonej decyzji organu rentowego poprzez stwierdzenie, że J. Ł., D. P. i B. R. podlegali ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i chorobowemu od dnia grudnia 2019 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego, za obie instancje według norm przepisanych lub przedstawionego spisu kosztów.

94 W uzasadnieniu apelacji skarżąca spółka wskazała, że w sprawie przedstawiono szereg dowodów z dokumentów, które potwierdzały wykonywanie przez ubezpieczanych czynności na rzecz zleceniodawcy, w tym dokumentację świadczącą o świadomym zrekrutowaniu ubezpieczonych na stanowisko, udostępnienia im narzędzi do wykonywania zlecenia oraz wykazujące ich aktywność. Ocena Sądu I instancji co do pozorności stosunku zlecenia w żadnej mierze nie opiera się na wykazaniu, że tak ze strony jak i płatnika miała zachodzić wola dokonania czynności prawnej jedynie dla pozoru. Płatnik wyraźnie wskazywał potrzebę zatrudnienia zaufanych osób o elastycznych możliwościach czasowych do zakresu czynności, których nie mogli dalej wykonywać wspólnicy i podwykonawcy spółki.

95 Dalej wskazał, że Sąd nie dał wiary przedstawionym przez skarżącego dokumentom w zakresie w jakim miały one potwierdzać nawiązanie i wykonywanie umowy zlecenia przez ubezpieczonych. Autentyczność i treść dokumentów nie została zakwestionowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zaś Sąd, nie odnosząc się do treści poszczególnych dokumentów, dokonał generalnej oceny poszczególnych składników materiału dowodowego.

96 Ponadto, Sąd bez uzasadnienia odmówił wiary zeznaniom stron w znacznej części, nie odniósł się do treści zeznań ubezpieczonych, natomiast zeznania płatnika uwzględnił w niewielkim zakresie. Sąd nie wskazał, na czym mają polegać rozbieżności zeznań ubezpieczonych i płatnika. Płatnik w pełni wyjaśnił przyczynę powierzania zleceniobiorcom niewielkiej ilości godzin pracy w ramach stosunku zlecenia. Przyznał, też że swoje błędne przekonanie o dacie powstania obowiązku zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń społecznych zastosował względem zleceniobiorców otrzymujących wynagrodzenie zgodnie z umową zlecenia co pół roku. Z tego wnikało zgłoszenie zleceniobiorców wynagradzanych co pół roku z opóźnieniem.

97 Jeśli chodzi o stanowisko organu rentowego, zdaniem skarżącej spółki organ nie odpowiedział na obszerne wyjaśnienia płatnika w odwołaniu oraz dalszych pismach procesowych i nie zakwestionował przedstawionych w sprawie dowodów, a jedynie powielał twierdzenia dotyczące pierwotnego argumentu. W postępowaniu przed Sądem I instancji przyjął bierną postawę co do twierdzeń płatnika i ubezpieczonego, nie przedstawił dowodów przeciwnych i nie wypowiedział się co do poszczególnych dowodów dostarczonych przez płatnika.

98 Organ rentowy w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych odrębnie od każdej z połączonych spraw wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

99 W piśmie procesowym z dnia 30 sierpnia 2024 r. Spółka, reprezentowana przez S. B., wniosła o rozważanie kwestii nieważności postępowania w jej sprawie przed Sądem I instancji z uwagi na to, że rozpoznanie sprawy nastąpiło przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy, tj. przez Sędzię Sądu Okręgowego Paulinę Markiewicz, powołaną na urząd sędziego w sądzie powszechnym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3).

100 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

101 Apelacja (...) spółki z o.o. z siedzibą w G. nie zawierała zarzutów skutkujących koniecznością zmiany lub uchylenia zaskarżonego wyroku.

102 Odnosząc się do podnoszonej przez (...) sp. z o.o. nieważności postępowania z uwagi na sprzeczność składu Sądu Okręgowego z uwagi na udział w nim osoby powołanej na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) konieczne jest odwołanie się do uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I- 4110-1/20, gdyż zawiera ona kryteria pozwalające ustalić, czy wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, między innymi, że:

103 1. Ocenę bezstronności i niezawisłości sądu przeprowadza się na każdym etapie postępowania sądowego. Służą do tego różne instrumenty i regulacje kontrolne. Może z nich skorzystać zarówno obywatel, którego sprawa rozpoznawana jest przez sąd, jak też inni uczestnicy postępowania, a w pewnych szczególnych sytuacjach także sam sędzia lub sąd wyższej instancji. Oceniając zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego, sąd bierze pod uwagę wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej zachowanie. Mogą one obejmować powiązanie sędziego ze stronami sporu, okoliczności świadczące o uzależnieniu sędziego od określonych podmiotów zewnętrznych, w tym innych organów państwa czy partii politycznych. Znaczenie może mieć przy tym sposób uzyskania określonych profitów lub awansów przez sędziego. Wszystkie te okoliczności są szczegółowo analizowane w literaturze prawniczej. W szczególności mechanizm ten powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają lub orzekały sądy z ich udziałem. Nie jest zatem wykluczone, że mimo powstania zasadniczych wątpliwości co do tego, czy dochowany zostaje standard niezawisłości i bezstronności danego sędziego uczestniczącego w składzie sądu ze względu na objęcie przez niego urzędu w postępowaniu konkursowym przeprowadzonym w sposób ustalony ustawą o zmianie Krajowej Radzie Sądownictwa, to w konkretnych okolicznościach wątpliwości te nie zostaną potwierdzone, co będzie równoznaczne z koniecznością przyjęcia, że skład sądu z jego udziałem spełnia minimalne wymagania dla zachowania niezawisłości i bezstronności.

104 2. W ramach zróżnicowania i indywidualizacji oceny wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. Niewątpliwie w przypadku sądów wyższego szczebla w strukturze organizacyjnej organów wymiaru sprawiedliwości, które mogą sprawować funkcję kontroli instancyjnej w odniesieniu do czynności i orzeczeń sądów niższych, za obowiązujący trzeba przyjąć wyższy poziom wymagań w zakresie minimalnych warunków bezstronności i niezawisłości. Te same konkretne okoliczności związane z wadliwością procesu powoływania na urząd sędziego, możliwe do tolerowania w przypadków obsadzania sądów niższego rzędu, mogą uzasadniać ocenę o braku bezstronności i niezawisłości w przypadku sądów wyższego rzędu. Podobne rozróżnienie należy przeprowadzić między sytuacjami, w których oceniane powołanie nastąpiło po raz pierwszy na urząd sędziego, oraz w których wiązało się z objęciem kolejnego urzędu przez sędziego, w sądzie wyższego rzędu. Osoby, które wcześniej zostały powołane na urząd sędziego w niebudzących wątpliwości procedurach, przystępując do konkursu na urząd sędziego w sądzie wyższego rzędu, posiadały już status sędziów w rozumieniu konstytucyjnym. Przeszły już zatem wcześniej określony, prawidłowy proces weryfikacji.

105 3. W ocenie wpływu wadliwości procedury powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu mogą mieć znaczenie szczególne okoliczności dotyczące samego sędziego. Niewątpliwie uzasadnione wątpliwości podważające dochowanie tego standardu występują wówczas, gdy sędzia ten zaangażowany był bezpośrednio przed powołaniem na urząd w jednostkach podległych Ministrowi Sprawiedliwości lub innych organach władzy wykonawczej albo w Krajowej Radzie Sądownictwa. Dotyczy to okresu, w którym kierownictwo organów zwierzchnich tych jednostek kształtowane było przez większość parlamentarną uchwalającą ustawę o zmianie Krajowej Radzie Sądownictwa. Nie bez znaczenia jest stosunek sędziego do dokonywanych zmian, publicznie wyrażany zarówno w procedurze konkursowej, jak i później, zwłaszcza w zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej wobec sądów, w tym Sądu Najwyższego, czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu niezależności. Wypowiedzi tego rodzaju, w kontekście omawianych wcześniej wadliwości w procesie powoływania na stanowisko sędziego, mogą stwarzać poważne wątpliwości co do zależności między wskazaniem danego kandydata przez Krajową Radę Sądownictwa jako osoby mającej być powołaną do pełnienia urzędu a ujawnioną przychylnością wobec środowisk politycznych, które uzyskały dominujący wpływ na prace tej Rady. Ta zależność w obiektywnej ocenie może wynikać także ze stwierdzenia innych wadliwości w postępowaniu o powołanie do pełnienia urzędu, a zwłaszcza zaniechania wyłączenia się poszczególnych członków Krajowej Rady Sądownictwa w przypadkach postępowania wobec osób z nimi powiązanych, pozytywnego rozstrzygania konkursów na urząd sędziego na rzecz osób uzyskujących awanse o charakterze administracyjnym w strukturze sądownictwa w drodze arbitralnych decyzji Ministra Sprawiedliwości, szczególnego braku transparentności procedur konkursowych wynikającego z utajniania części obrad Krajowej Rady Sądownictwa lub jej zespołów, albo braku możliwości zapoznania się z przebiegiem danego konkursu, głosowania przez członków Rady in p/eno bez szczególnego uzasadnienia wbrew opiniom zespołów Rady, uzyskania wskazania Rady na urząd sędziego przy braku opinii organów samorządu sędziowskiego, lub po uzyskaniu opinii wyraźnie ukazującej brak poparcia kandydatury, w szczególności przez nieuzyskanie większości głosów poparcia lub uzyskanie wyraźnie niższego poparcia niż inny kandydat startujący w tym samym konkursie, a bez racjonalnego uzasadnienia takiej decyzji, albo po wcześniejszym uzyskaniu przez kandydata delegacji do sądu wyższego rzędu na podstawie arbitralnej decyzji Ministra Sprawiedliwości, niemającej racjonalnego uzasadnienia merytorycznego związanego z jakością pracy danego sędziego lub też bez takiej delegacji, w przypadku niskiej jakości tej pracy.

106 4. Inną okolicznością uzasadniającą wątpliwości co do niezawisłości kandydata są procedury konkursowe, w których wskazano osobę o oczywiście mniejszych kompetencjach w stosunku do innych osób startujących w konkursie. W przypadku sędziów przedstawianych do awansowania przez Krajową Radę Sądownictwa istotne znaczenie będzie miał charakter awansu, w szczególności to, jak szybko do niego doszło oraz na jakie stanowisko awansował dany sędzia. Na przykład awansowanie sędziego sądu rejonowego na stanowisko sędziego sądu apelacyjnego (tym bardziej Sądu Najwyższego) budzić może istotne wątpliwości co do jego niezależności, ze względu na podejrzenie, że swoje stanowisko zawdzięcza przede wszystkim politycznemu poparciu, a nie wiedzy prawniczej i doświadczeniu.

107 5. Pewne okoliczności mogą także wskazywać, że mimo wadliwości procedury powołania na urząd sędziego w warunkach ukształtowanych ustawą o zmianie Krajowej Radzie Sądownictwa, co do konkretnego sędziego zachowany został minimalny standard warunkujący postrzeganie sądu jako bezstronnego i niezawisłego. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których dana osoba spełniałaby obowiązujące kryteria wskazania na urząd sędziego także w poprawnie ukształtowanej procedurze postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa. Dotyczyć to może także osób, które miały pozytywne opinie wynikające z rzetelnej oceny, w tym w szczególności z bezstronnych wizytacji. (postanowienie SN z dnia 20 marca 2024 r., II USK 380/23).

108 Z przedstawionej w uchwale BSA 1-4110-1/20 argumentacji, którą Sąd II instancji podziela, wynika zatem, że powołanie sędziego sądu powszechnego na wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa nie jest okolicznością, która samodzielnie może prowadzić do przyjęcia, że postępowanie z udziałem takiego sędziego jest dotknięte nieważnością w rozumieniu art. 379 §4 k.p.c. Spółka, w piśmie z dnia 30 sierpnia 2024 r., nie przedstawiła natomiast żadnych okoliczności, które poza powołaniem sędzi Pauli Markiewicz przez Krajową Radę Sądownictwa po zmianach, o których mowa w uchwale BSA I- 4110-1/20, mogłaby prowadzić do stwierdzenia, że przy orzekaniu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP. Z tej przyczyny brak jest podstaw do przyjęcia, że wykładnia art. 48 §1 k.p.c. w związku z art. 379 §4 k.p.c., zaprezentowana w piśmie Spółki z dnia 30 sierpnia 2024 r., ma zastosowanie w konkretnej sprawie.

109 Znamienne jest przy tym, że w toku postępowania przed Sądem Okręgowym Spółka reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika nie zgłosiła wniosku o wyłączenie sędziego referenta na ww. podstawie, a „odczucie subiektywne braku bezstronności sędziego w sprawie” sygnalizuje dopiero po przegranej sporu w I instancji. Sędzia Paula Markiewicz otrzymała nominację do pełnienia obowiązków sędziowskich w Sądzie Okręgowym w Gdańsku w dniu 18 grudnia 2020 r., a Spółka wniosła odwołanie od decyzji do tego Sądu w dniu 7 czerwca 2022 r. (data na prezentacie w S.O.), wyrok został wydany w dniu 16 października 2023 r. Spółka, miała zatem ponad rok na zgłoszenie wniosku o wyłączenie sędziego referenta. Nieskorzystanie z tego uprawnienia i powoływanie się na brak bezstronności sędziego dopiero po przegraniu sprawy, uzasadnia wniosek o sformułowaniu przedmiotowego zarzutu (art. 379 §4 k.p.c. w związku z art. 48 k.p.c.) jedynie instrumentalnie i bez uzasadnionej podstawy.

110 Przedmiotem sporu było czy ubezpieczeni B. R., J. Ł. i D. P. jako osoby wykonujące pracę na podstawie umów zlecenia u płatnika składek (...) sp. z o.o. podlegali obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 grudnia 2019 r.

111 Przypomnieć trzeba, że w postępowaniu odwoławczym od decyzji odmawiającej prawa do świadczenia sąd ubezpieczeń społecznych ocenia legalność decyzji według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2004 r., II UK 395/03). Rola kontrolna sądu koncentruje się na ocenie stanu rzeczy stanowiącego podstawę wydanej wcześniej decyzji.

112 Ponadto przedmiot sporu w sprawach ubezpieczeniowych determinuje w pierwszej kolejności przedmiot decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim rzędzie zakres odwołania od tej decyzji (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 września 2010 r., III UK 15/10; z dnia 9 września 2010 r., II UK 84/10 i powołane tam orzecznictwo), ponieważ rozpoznając odwołanie od decyzji organu rentowego sąd ubezpieczeń społecznych rozstrzyga o zasadności odwołania w granicach wyznaczonych z jednej strony zakresem samego odwołania a z drugiej przez przedmiot decyzji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2010 r., II UK 84/10). Sąd ubezpieczeń społecznych nie może orzekać o przedmiocie nieobjętym zaskarżoną decyzją, co w konsekwencji oznacza, że odwołujący się nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 14 2010 r., III UK 75/09, z dnia 9 września 2010 r., II UK 84/10). Przed sądem ubezpieczony może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował. Z tego względu odwołanie wnoszone od decyzji organu ubezpieczeń społecznych nie ma charakteru samodzielnego żądania, a jeżeli takie zostanie zgłoszone, sąd nie może go rozpoznać, lecz zobowiązany jest postąpić zgodnie z art. 477¹⁰ §2 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2010 r., II UK 84/10). A zatem kontrolna rola sądu musi korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, bowiem zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji (art. 477¹⁴ §2 i art. 477 ¹⁴a k.p.c.) w granicach jej treści i przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09). To treść decyzji organu rentowego wyznacza maksymalne granice rozpoznania sprawy.

113 Przypomnieć też trzeba, że uzasadnienie decyzji ma jedynie objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie, natomiast konkretyzacja praw i obowiązków wynikających z decyzji administracyjnej dokonuje się w jej rozstrzygnięciu (osnowie). Zatem to nie motywy zawarte w uzasadnieniu decyzji, ale jej osnowa formułuje normę indywidualną, jaką zbudował organ administracyjny stosujący prawo. W konsekwencji wymagany art. 477¹¹ §2 k.p.c. związek bezpośredniej zależności między wydaną decyzją a prawami i obowiązkami danego podmiotu dotyczy osnowy decyzji, a nie z jej motywów przedstawiających ocenę prawną ustalonych okoliczności faktycznych (zob. postanowienie SN z dnia 26 kwietnia 2017 r., I UK 279/16).

114 Z uzasadnienia decyzji dotyczącej B. R. wynika, że ubezpieczony w okresach od 1 grudnia 2019 r. do 16 grudnia 2019 r. i od 20 stycznia 2020 r. miał inny tytuł do ubezpieczeń, który zwalniał spółkę z obowiązku zgłaszania tej osoby do ubezpieczeń społecznych jako zleceniobiorcy. Ubezpieczony podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik (...)Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o., a jego podstawa wymiaru składek była wyższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Powyższej okoliczności nie kwestionował płatnik składek, ani ubezpieczony.

115 Zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy systemowej osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 (osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi), mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2c i 4b. Art. 11 ust. 2 ustawy systemowej stanowi, że dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10. Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

116 Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 §1 k.c.). Jeżeli ani z umowy, ani z okoliczności nie wynika, że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia, za wykonanie zlecenia należy się wynagrodzenie (art. 735 §1 k.c.). Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Jak już wskazano, zgodnie z art. 6 ust 1 pkt 4 ustawy systemowej, obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwane dalej „zleceniobiorcami”, oraz osoby z nimi współpracujące.

117 Z brzmienia przepisu art. 6 ust 1 pkt 4 ustawy systemowej wynika, że istnienie tytułu do ubezpieczenia społecznego wynika z faktycznego wykonywania umowy zlecenia. Wniosek taki znajduje oparcie także w orzecznictwie sądowym (zob. przykładowo Sąd Najwyższy: w wyroku z dnia 26 lutego 2013 r., I UK 472/12; postanowieniu z dnia 18 października 2011 r., III UK 43/11; w wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r., I UK 74/10; wyroku z dnia 13 listopada 2008 r. II UK 94/08). Jakkolwiek orzeczenia Sądu Najwyższego dotyczą z reguły umowy o pracę lub działalności gospodarczej, to stwierdzenie powyższe ma walor ogólniejszy, z tego choćby względu, że obowiązek ubezpieczenia powiązany jest - co do zasady - z działalnością zapewniającą środki utrzymania. Celem ubezpieczenia jest ochrona przed skutkami zdarzeń losowych powodujących z reguły niezdolność do pracy, czyli ochrona dochodu uzyskiwanego z danego rodzaju działalności. Nie wystarczy zatem zawarcie samej umowy, lecz konieczne rozpoczęcie jej wykonywania. Umowa taka powinna mieć (przynajmniej w zamiarze) realne znaczenie gospodarcze. W innym przypadku można by mówić o relacji grzecznościowej, a nie stosunku prawnym.

118 W ocenie Sądu Apelacyjnego, prawidłowo Sąd I instancji ustalił, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na ustalenie, że ubezpieczeni faktycznie realizowali obowiązki wynikające z umów zlecenia. Apelująca Spółka nie zdołała wykazać naruszenia przez Sąd I instancji powołanego art. 233 §1 k.p.c. Przedstawiła jedynie odmienne stanowisko w sprawie i w sposób polemiczny odnosiła się do prawidłowych ustaleń faktycznych i trafnej oceny prawnej dokonanej przez Sąd I instancji. Sąd Apelacyjny podzielił ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Sąd I instancji, który wskazał w jakim zakresie uznał dowody za wiarygodne, a w jakim nie i szczegółowo wyjaśnił przyczyny takiej oceny. Na podstawie zaoferowanych przed odwołującą się dowodów, brak było podstaw by uznać, że w okresie od 1 grudnia 2019 r. B. R., J. Ł. i D. P. wykonywali czynności w ramach umowy zlecenia.

119 Wbrew twierdzeniom skarżącej, Sąd Okręgowy zasadnie odmówił wiarygodności dokumentom w postaci: umowy zlecenia z dnia 1 grudnia 2019 r., podpisanych formularzy kalkulacyjnych, kwestionariuszowi danych nowego pracownika, karty szkolenia wstępnego w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, ewidencji czasu pracy od grudnia 2019 r. do maja 2020 r., rachunku z dnia 31 maja 2020 r., kwestionariuszowi osobowemu dla osoby ubiegającej się o współpracę, CV ubezpieczonych, klauzuli informacyjnej dot. danych osobowych, kwestionariuszowi osobowemu dla osoby ubiegającej się o zatrudnienie, zasad równego traktowania pracowników wraz z oświadczeniem zleceniobiorcy, oświadczenia o zapoznaniu z ryzykiem zawodowym, dokumentacji oceny ryzyka zawodowego, oświadczenia do umowy zlecenia dot. stanu zdrowia, oświadczenia o przynależności do Urzędu Skarbowego, oświadczenia o powierzeniu zleceniobiorcy mienia, oświadczenia o zgodzie na wypłatę wynagrodzenia gotówką, gdyż zgodnie z art. 245 k.p.c. dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej stanowi jedynie dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Nie są to dowody wykonywania przez ubezpieczonych w spornym okresie czynności w ramach zawartej umowy cywilnoprawnej. Sąd Okręgowy słusznie stwierdził, że miały one jedynie na celu uwiarygodnienie wykonywania przez ubezpieczonych spornej umowy i dokonania zgłoszenia go do ubezpieczeń społecznych. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej i wszechstronnej oceny materiału dowodowego, w tym ww. dokumentów, podobnie jak i trafnie ocenił, wbrew stanowisku skarżącej Spółki, zeznania stron, co zostało omówione w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a apelująca nie podważyła tej oceny.

120 Podana przez reprezentanta płatnika przyczyna zgłoszenia ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych z opóźnieniem, w kontekście niespornego faktu korzystania przez niego z profesjonalnej obsługi księgowej i zgłoszenia w grudniu 2019 r. innej osoby do ubezpieczenia społecznego, nie może być uznana za logiczną i przekonującą. Stąd zarzut naruszenia art. 233 §1 k.p.c. również w tym zakresie nie jest skuteczny

121 Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 stycznia 2024 r., III USKP 56/22 wyjaśnił, że co prawda w wyroku z dnia 10 stycznia 2017 r., III UK 53/16 wyraził stanowisko, zgodnie z którym problematyczne jest zapatrywanie, że w sprawach ubezpieczeniowych na odwołującym się ma spoczywać ciężar wykazania nieprawdziwości twierdzeń organu rentowego (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 lutego 2014 r., I UK 264/13; z dnia 22 czerwca 2015 r., I UK 367/14; z dnia 18 stycznia 2010 r., II UK 149/09), tym niemniej postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie toczy się od nowa, lecz stanowi kontynuację uprzedniego postępowania przed organem rentowym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 r., I UK 151/08). W sporze sądowym reguły dowodowe są szersze niż zwykły obowiązek strony wskazania dowodów dla ustalenia faktów, z których wywodzi skutki prawne. Przykładowo, każda ze stron obowiązana jest do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej dotyczących okoliczności faktycznych (art. 210 §2 k.p.c.). Jeżeli więc organ rentowy na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym zarzucił fikcję umowy o pracę i brak zatrudnienia, to w postępowaniu sądowym skarżący jest zobowiązany co najmniej do odniesienia się do tych zarzutów (art. 221 k.p.c.), ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z art. 232 k.p.c. W tym zatem celu to odwołujący się musi przedstawić dowody, które uzasadniają zarzut wadliwości decyzji. Oczywiście, wadliwość decyzji może też wynikać z błędnej wykładni prawa materialnego, co nie będzie wymagało postępowania dowodowego. Niemniej w każdym przypadku, gdy adresat decyzji nie zgadza się z faktami stanowiącymi podstawę zastosowania konkretnej normy prawa, musi przedstawić dowody okoliczności przeciwnych. Trzeba pamiętać, że sąd - a więc także sąd pracy i ubezpieczeń społecznych - nie ma obowiązku dążenia do wszechstronnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych. Stąd ustawodawca do minimum ograniczył uprawnienia sądu do działania z urzędu, zatem szczególnego znaczenia nabiera aktywność stron w prezentowaniu dowodów oraz przytaczaniu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeśli decyzja organu rentowego opiera się na wątpliwych podstawach faktycznych, odwołujący się, będący adresatem decyzji, nie będzie miał problemu proceduralnego z podważeniem jej zasadności. Natomiast jeżeli organ rentowy oparł decyzję na faktach miarodajnych, kwestionujący decyzję musi przedstawić dowody podważające te fakty. Przepisy procedury cywilnej nie ustanawiają przy tym zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść odwołującego się od decyzji, czyli de facto powoda. Przyjęcie takiej zasady przeczyłoby treści art. 3 k.p.c., który na stronę postępowania nakłada obowiązek dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy oraz przestawiania dowodów; jak też treści art. 6 §2 k.p.c., który stanowi, że strony obowiązane są przytaczać wszelki okoliczności faktyczne i dowody bez zbędnej zwłoki, oraz treści art. 232 k.p.c. Obowiązkiem strony i w jej interesie procesowym jest przedstawienie dowodów, które pozostawione są osądowi sędziowskiemu dokonywanemu w granicach zakreślonych treścią normy zawartej w art. 233 §1 k.p.c. To sąd, po rozważeniu całego zgromadzonego w sprawie materiału, a więc także wszystkich innych okoliczności, w tym niespornych, ocenia wiarygodność przedstawionych dowodów i ich moc, kierując się wyłącznie własnym przekonaniem. Tak zakreślona sędziowska swoboda nie jest ograniczona żadnymi zasadami procesowymi wyznaczającymi kierunek oceny przedstawionych dowodów. Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 6 k.c., jeżeli ustalony w wyroku stan faktyczny jest wynikiem oceny przeprowadzonych dowodów, a nie opiera się wyłącznie na stwierdzeniu, że strona, nieobciążona ciężarem dowodu, nie zaoferowała stosownych dowodów.

122 Reguła rozkładu ciężaru dowodu ma nie tylko podmiotowy, ale i przedmiotowy aspekt. Dla właściwego oznaczenia osoby obarczonej obowiązkiem dowodzenia niezbędne jest wcześniejsze określenie przedmiotu dowodu. W świetle art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są zaś fakty (czyli wszelkiego rodzaju zjawiska i zdarzenia występujące w czasie i przestrzeni, zarówno byłe jak i współczesne, dotyczące tak świata zewnętrznego, jak i stanów psychicznych) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich istotność wynika z faktycznej i prawnej podstawy powództwa. Zatem to hipoteza normy zawartej w przepisie prawa materialnego, z którego wywodzone są roszczenia pozwu, wyznacza rodzaj i zakres okoliczności faktycznych, od których zaistnienia uzależniony jest skutek określony w dyspozycji tejże normy. W tym też kontekście należy rozważać zagadnienie rozkładu ciężaru dowodu. Bez nawiązania do konkretnego przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę żądania pozwu i rozstrzygnięcia sądu, wszelkie dywagacje na temat tego, którą stronę procesową obciąża ciężar dowodu, pozostają zawieszone w normatywnej próżni.

123 W uzasadnieniu zakwestionowanych decyzji pozwany wskazał, że zebrany przez niego i powołany w tej decyzji materiał dowodowy nie potwierdza prawidłowości zgłoszenia ubezpieczonych do ubezpieczeń społecznych jako zleceniobiorców. W sytuacji zatem, gdy pozwany, opierając się na faktach wynikających z przeprowadzonego postępowania kontrolnego, stwierdził decyzją, że osoba ubezpieczona w spornym okresie nie miała tytułu do ubezpieczeń społecznych wobec nierealizowania umowy w związku, z którą została zgłoszona do tych ubezpieczeń, to odwołująca się strona winna przedstawić dowody na wykonywanie umowy/ ważność umowy i tym samym istnienie tytułu do ubezpieczeń społecznych. Z tej przyczyny Spółka nieskutecznie zarzuca naruszenie przepisów art. 230 k.p.c. w związku z art. 210 §2 k.p.c. i art. 232 k.p.c.

124 Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że również wyjaśnienia i zeznania stron umowy nie potwierdzają, aby sporne umowy były realizowane. Okoliczności podawane przez B. R. i D. P., mogły pochodzić z wcześniejszego okresu kiedy współpracowali z płatnikiem w ramach prowadzonych działalności. Natomiast płatnika M. K. w swoich zeznaniach nie wyjaśnił jakie racjonalne względy legły u postaw zatrudnienia aż 7 zleceniobiorców, w tym ubezpieczonych, przy tak niewielkim zapotrzebowaniu na ich usługi, ani też z jakich względów doszło do opóźnienia w zgłoszeniu ubezpieczonych do ubezpieczeń, których dotyczą zaskarżone decyzje. Płatnik jest profesjonalnym podmiotem, prowadzącym działalność gospodarczą i już wcześniej dokonywał zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych, a zatem jego twierdzenia, że myślał, iż zgłoszenia należy dokonać po wypłacie wynagrodzenia nie są racjonale tym bardziej, że korzystał z usług profesjonalnego biura księgowego.

125 W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej. Całość ustaleń faktycznych Sądu I instancji przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasługuje na akceptację.

126 Zasadnie zatem Sąd I instancji stwierdził, że strony umowy nie przedstawiły dowodów na jej wykonywanie przez ubezpieczonych od dnia 1 grudnia 2019 r. na rzecz płatnika składek. Nie zostało wykazane, aby przedmiotowe umowy miały realne znaczenie gospodarcze dla płatnika składek. Skoro spółka większość usług np. sprzątanie, pranie, naprawy zlecała firmom zewnętrznym, a ubezpieczeni B. R. i D. P. zobowiązali się do regularnego nadzoru nad obsługiwanymi pokojami i apartamentami, natomiast J. Ł. zobowiązał się do analizy źródeł kosztów i przychodów na podstawie dostarczanych danych to takie czynności nie miały wymiernego gospodarczego znaczenia dla prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej.

127 Sąd Okręgowy trafnie wskazał, że biorąc pod uwagę skalę działalności płatnika w 2019 r. oraz z jednej strony korzystanie z usług podwykonawczych, z drugiej wymiar i zakres czynności wykonywanych przez ubezpieczonych, nie sposób przyjąć, aby zachodziła potrzeba zatrudnienia w grudniu 2019 r. tylu dodatkowych osób, tym bardziej w tak niewielkim zakresie tj. po 1 godzinie w miesiącu. Trzeba też mieć na względzie, mimo, że ogólne rzeczywiste zapotrzebowanie na pracę było niewielkie co najwyżej 10 godzin miesięcznie (a według ewidencji godzin, w ciągu pierwszych 7 miesięcy tj. od grudnia 2019 r. do czerwca 2020 r., faktycznie zajęła zaledwie 7-13 godzin), to płatnik składek zdecydował się zatrudnić aż 7 dodatkowych osób, co nie pozwala na przyjęcie, że zatrudnienie przez płatnika zleceniobiorców od grudnia 2019 r. było działaniem racjonalnym i uzasadnionym ekonomicznie, czy gospodarczo.

128 Należy również mieć na uwadze, że w okresie ograniczeń spowodowanych pandemią zainteresowanie najmem zmalało, a następnie zostało ograniczone do możliwości wynajmu tylko w celach służbowych, zatem bardziej logiczne wydaje się, że płatnik powinien dążyć do ograniczenia zatrudnienia, a nie odwrotnie. U podstaw umowy zlecenia winna leżeć przyczyna w postaci uzasadnionej przesłankami ekonomiczno-organizacyjnymi konieczności pozyskania pracownika do wykonywania prac zakreślonych przedmiotem działalności gospodarczej pracodawcy. Takiej przyczyny odwołująca się nie wykazała.

129 Należało także uwzględnić fakt, że w grudniu 2019 r. płatnik składek zgłaszał do ubezpieczenia społecznego dwóch zleceniobiorców. Za miesiące od grudnia 2019 r. do kwietnia 2020 r. płatnik terminowo składał dokumenty rozliczeniowe za dwóch zgłoszonych zleceniobiorców i nie wskazywał w nich B. R., J. Ł. i D. P..

130 (...) w dniu 13 maja 2020 r. złożył dokument ZUS ZUA z wnioskiem o wsteczne zarejestrowanie J. Ł. i D. P., a w dniu 18 czerwca 2020 r. dokument ZUS ZUA z wnioskiem o wsteczne zarejestrowanie B. R. - jako zleceniobiorców - do ubezpieczeń społecznych od dnia 1 grudnia 2019 r. Raporty miesięczne od grudnia 2019 r. do kwiecień 2020 r. zostały złożone po terminie, tj. w dniu 18 maja 2020 r., za kolejne miesiące również przykładowo: w dniu 25 maja 2020 r. za okres od stycznia do kwietnia 2020 r., za czerwiec 2020 r. w dniu 8 sierpnia 2020 r., za okres od lipca do października 2020 r. w dniu 3 grudnia 2020 r.

131 W raportach imiennych B. R. za miesiące od grudnia 2019 r. do kwietnia 2020 r., od czerwca do grudnia 2020 r i za grudzień 2020 r., za kwiecień 2021 r. oraz okres od sierpnia 2021 r. do czerwca 2022 r. oraz od sierpnia 2022 r. do czerwca 2023 r. płatnik wskazał zerową podstawę wymiaru składek. Raporty kwotowe zostały przekazane za maj 2020 r. (119 zł), od stycznia do marca 2021 r. (2.800 zł za każdy z miesięcy), od maja do lipca 2021 r. (2.800 zł za każdy z miesięcy) oraz za lipiec 2022 r. (236,40 zł).

132 W raportach imiennych J. Ł. za grudzień 2019 r. oraz od stycznia do kwietnia 2020 r., od czerwca do października 2020 r i za grudzień 2020 r., za kwiecień 2021 r., za miesiące od sierpnia 2021 r. do czerwca 2022 r. oraz od sierpnia 2022 r. do czerwca 2023 r. płatnik wskazał zerową podstawę wymiaru składek. Raporty kwotowe zostały przekazane za maj 2020 r. (85 zł), listopad 2020 r. (1.309 zł), za okresy od stycznia do marca 2021 r., od maja do lipca 2021 r. (2.800 zł za każdy z miesięcy) oraz z lipiec 2023 r. (472,80 zł) Płatnik nie wyrejestrował J. Ł. z ubezpieczeń.

133 Natomiast w raportach imiennych D. P. za grudzień 2019 r. oraz od stycznia do kwietnia 2020 r., od czerwca do października 2020 r. i za grudzień 2020 r., za kwiecień 2021 r., za miesiące od sierpnia 2021 r. do czerwca 2022 r. oraz od sierpnia 2022 r. do czerwca 2023 r. płatnik wskazał zerową podstawę wymiaru składek. Raporty kwotowe zostały przekazane za maj 2020 r. (85 zł), listopad 2020 r. (238 zł), za okresy od stycznia do marca 2021 r., od maja do lipca 2021 r. (2.800 zł za każdy z miesięcy) oraz z lipiec 2023 r. (472,80 zł). Płatnik nie wyrejestrował ubezpieczonych z ubezpieczeń.

134 Wsteczne zgłoszenie do ubezpieczeń dodatkowych zleceniobiorców przez (...) sp. z o.o. spowodowało podwyższenie liczby zatrudnionych od grudnia 2019 r. (z 2 do 9), były to jedne z kluczowych danych przekazanych do (...)Funduszu (...)rozpatrującego wniosek płatnika o udzielenie subwencji finansowej w ramach tarczy finansowej (...).

135 Jak wskazał organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie, w ramach Tarczy antykryzysowej Spółka uzyskała pomoc publiczną między innymi: w dniu 6 czerwca 2020 r. od Prezydenta Miasta G. w kwocie 5.000,00 zł brutto, w dniu 19 czerwca 2020 r. od (...)S.A w kwocie 289.800,00 zł brutto, w dniu 26 stycznia 2021 r. od (...) S.A w kwocie 324.000,00 zł brutto, w dniu 11 lutego 2021 r. od Prezydenta Miasta G. w kwocie 208.334,22 zł brutto, w dniu 22 lutego 2021 r. od Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 26.827,76 zł brutto, w dniu 3 marca 2021 r. od Prezydenta Miasta G. w kwocie: 5.000,00 zł brutto, w dniu 10 marca 2021 r. od Prezydenta Miasta G. w kwocie: 5.000,00 zł brutto, w dniu 22 marca 2021 r. od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 26.742,36 zł brutto, w dniu 2 kwietnia 2021 r. od(...)S.A w kwocie 28.424,00 zł brutto, w dniu 13 kwietnia 2021 r. od Prezydenta Miasta G. w kwocie 5.000,00 zł brutto, w dniu 19 maja 2021 r. od Prezydenta Miasta G. w kwocie 5.000,00 zł brutto, w dniu 1 czerwca 2021 r. od Dyrektora (...) Urzędu Pracy w G. (1)w kwocie 138.000,00 zł brutto, w dniu 10 czerwca 2021 r. od Prezydenta Miasta G. w kwocie 5.000,00 zł brutto, w dniu 21 czerwca 2021 r. od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 26.742,36 zł.

136 Należało także uwzględnić, że z ewidencji czasu wykonywania umowy zlecenia wynika, iż w grudniu 2019 r. oraz w styczniu, marcu, kwietniu, maju, czerwcu, lipcu i wrześniu 2020 r. B. R. przepracował po 1 godzinie miesięcznie, a w lutym i sierpniu 2 godziny miesięcznie, następnie w styczniu, lutym, marcu, maju, czerwcu i lipcu 2021 r. po 140 godzin miesięcznie oraz w okresie od sierpnia 2021 r. do lipca 2022 r. po jednej godzinie miesięcznie. W dniu 31 maja 2020 r. ubezpieczony wystawił rachunki na kwotę 119 zł brutto (87,44 zł netto) oraz 30 listopada 2020 r. na kwotę 85 zł brutto (63,35 zł netto) oraz zamieścił na nich adnotację, że otrzymał w/w kwoty gotówką.

137 J. Ł. w grudniu 2019 r. oraz w kwietniu, maju i listopadzie 2020 r. przepracował po 1 godzinie miesięcznie, a w lutym 2 godziny miesięcznie, w czerwcu i październiku 2020 r. – 8 godzin miesięcznie, a w okresie od lipca do września 2020 r. – 20 godzin miesięcznie. Następnie w styczniu, lutym, marcu, maju, czerwcu i lipcu 2021 r. po 140 godzin miesięcznie oraz w okresie od sierpnia 2021 r. do marca 2023 r. po 2 godziny miesięcznie. W dniu 31 maja 2020 r. ubezpieczony wystawił rachunki na kwotę 85 zł brutto (62,74 zł netto) oraz 30 listopada 2020 r. na kwotę 1.309,00 zł brutto (961,87 zł netto) oraz zamieścił na nich adnotację, że otrzymał w/w kwoty gotówką.

138 Natomiast D. P. przepracowała po 1 godzinie miesięcznie w grudniu 2019 r. oraz w styczniu, lutym, kwietniu, maju, październiku i listopadzie 2020 r., w czerwcu i wrześniu 2020 r. 2 godziny miesięcznie, a następnie w styczniu, lutym, marcu, maju, czerwcu i lipcu 2021 r. po 140 godzin miesięcznie oraz w okresie od sierpnia 2021 r. do marca 2023 r. po 2 godziny miesięcznie. W dniu 31 maja 2020 r. ubezpieczona wystawiła rachunki na kwotę 85 zł brutto (62,74 zł netto) oraz 30 listopada 2020 r. na kwotę 238 zł brutto (174,89 zł netto) oraz zamieściła na nich adnotację, że otrzymała w/w kwoty gotówką. Tymczasem zgodnie z ewidencją za 2020 r. D. P. od czerwca do listopada 2020 r. przepracowała 6 godzin za wynagrodzeniem w kwocie 102 zł brutto, a otrzymała kwotę 238 zł odpowiadającą 14 przepracowanym godzinom.

139 Nie można zatem mówić, że umowy miały realny, ekonomiczny wymiar rodzący skutki w sferze ubezpieczeń społecznych. Istotne jest bowiem, żeby zatrudnienie w oparciu o umowę zlecenia miało dla podmiotów zawierających tę umowę realny wymiar i znaczenie. Zatem, Sąd Okręgowy odmawiając przedmiotowej umowie celu gospodarczego nie naruszył art. 353¹ k.c.

140 W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, zasadnie Sąd Okręgowy ustalił, że przedmiotowe umowy zlecenia nie były realizowane. Stan faktyczny sprawy uzasadniał też stanowisko, że umowy zlecenia zostały sporządzone dla pozoru dopiero wtedy, gdy zostały ustalone zasady, na jakich miały być wypłacane środki dla przedsiębiorców w związku z wprowadzonymi ograniczeniami spowodowanymi epidemią Covid-19 z Tarczy Finansowej 2.0., gdzie jedynym z warunków warunkujących wypłatę lub jej wysokość było wykazanie odpowiedniego stanu zatrudnienia na miesiąc grudzień 2019 r.

141 Podkreślić trzeba, że organ rentowy może kwestionować ważność czynności prawnych (w całości lub w części) także wtedy, gdy samo dokonanie czynności prawnych lub ich treść mogą być uznane za nieważne w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych (ze skutkiem dla podlegania ubezpieczeniom społecznym). Podstawą stwierdzenia nieważności czynności prawnej może być próba obejścia prawa (art. 58 §2 k.c.), polegająca na świadomym osiąganiu korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu. Może też być przyjęcie nieważności (w całości lub w części) czynności prawnej ze względu na jej pozorność (art. 83 §1 i 2 k.c.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych może więc kwestionować ważność czynności prawnej, stanowiącej podstawę zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i podstawę wymiaru składek, jeżeli okoliczności sprawy dają podstawę do stwierdzenia, że czynność prawna była sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzała do obejścia prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2021 r., I USK 41/21).

142 Reasumując, zaskarżony wyrok odpowiadał prawu. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

143 O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd odwoławczy orzekł w punkcie drugim wyroku uwzględniając zasadę odpowiedzialności za wynik procesu – art. 98 §1, 1¹ i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 108 zd. 1 k.p.c. w zw. z §9 ust. 2 i §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalona została w stawce minimalnej, mając na względzie przesłanki z art. 109 §2 k.p.c.

144 SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń