Wyrok z dnia 20 lutego 2026 r., XXVIII C 9265/22

wyrok z dnia 20 lutego 2026 r., XXVIII C 9265/22

Tekst

1 Wyrok+Uzasadnienie+Zarządzenie

2 Sygn. akt XXVIII C 9265/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

3 Dnia 20 lutego 2026 roku

4 Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny w składzie:

5 Przewodnicząca: Sędzia Joanna Oliwa

6 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lutego 2026 roku w Warszawie

7 sprawy z powództwa [xAnon]

8 przeciwko [xAnon]z siedzibą w [xAnon] [xAnon] (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce

9 o ustalenie i zapłatę

10 1. ustala, że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny wynikający z umowy kredytu mieszkaniowego nr [xAnon] z dnia 5 października 2007 roku zawartej przez powoda [xAnon] z pozwanym [xAnon]z siedzibą w [xAnon](Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce, 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie,

11 3. znosi między stronami koszty procesu.

12 Sędzia Joanna Oliwa

13 Sygn. akt XXVIII C 9265/22

Uzasadnienie

14 Strona powodowa, tj. [xAnon] (dalej także jako: kredytobiorca, konsument),

15 w żądaniu pozwu, wniosła o:

16 - ustalenie nieistnienia stosunku prawnego w postaci umowy kredytu mieszkaniowego nr [xAnon] z dnia 5 października 2007 roku zawartej pomiędzy powodami,

17 a poprzednikiem prawnym pozwanego banku;

18 - zasądzenie od strony pozwanej (dalej: pozwany, pozwany bank, bank, kredytodawca) na rzecz strony powodowej łącznie kwot 60.397,56 zł i 96.013,67 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od ww. kwot od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty.

19 Jako podstawę faktyczną roszczenia strona powodowa wskazała fakt zawarcia z pozwanym bankiem umowy kredytu denominowanego do CHF, który w swojej konstrukcji zawierał postanowienia niedozwolone dotyczące przeliczenia kwoty udostępnionego kapitału z CHF na PLN w oparciu o kurs kupna waluty publikowany przez bank w Tabeli kursów walut obcych w chwili uruchomienia środków oraz dotyczące ustalenia wysokości raty płatnej w złotych, po jej przeliczeniu z raty wyrażonej w CHF z zastosowaniem kursu sprzedaży waluty również publikowanej. W ocenie strony powodowej wyeliminowanie tych klauzul z kontraktu winno prowadzić do wniosku o niemożności wykonania umowy, a w efekcie uznania, że jest nieważna, przez co strona powodowa jest uprawniona do domagania się zwrotu kwot świadczonych nienależnie na rzecz pozwanego w wykonaniu nieważnej umowy. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, wskazując na niezasadność stanowiska strony powodowej co do abuzywności przeliczeniowych klauzul umownych, a przez to i twierdzenia o nieważności umowy – w konsekwencji czego zdaniem pozwanego nie sposób uznać, aby świadczenia spełnione przez stronę powodową na jego rzecz stanowiły świadczenie o charakterze nienależnym. Ponadto podniósł zarzut przedawnienia roszczeń strony powodowej. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

20 W dniu 5 października 2007 roku powód zawarł z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu mieszkaniowego nr [xAnon]. Na mocy umowy bank udzielił kredytobiorcy kredytu, w kwocie 207.665,00 CHF, przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że kwota ta zostanie wypłacona w złotych wg kursu kupna danej waluty zgodnie z obowiązującą w banku, w dniu uruchomienia kredytu/transzy kredytu, tabelą kursów walut dla produktów hipotecznych (§ 2 ust. 1). Kredyt miał zostać przeznaczony na zakup i remont nieruchomości, tj. lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną własność oraz na refinansowanie kosztów poniesionych w związku z zakupem nieruchomości (§ 1 ust. 1). Oprocentowanie kredytu było zmienne i stanowiło sumę stawki LIBOR 3M i marży banku. Oprocentowanie kredytu na dzień podpisania umowy wynosiło 4,16%. Okres kredytowania ustalono na okres od dnia zawarcia umowy do dnia 6 października 2037 roku.

21 Kredyt miał być spłacany w ratach annuitetowych 6-tego dnia każdego miesiąca.

22 W przypadku kredytu udzielonego w walucie CHF/EUR/USD kapitał, odsetki oraz inne zobowiązania z tytuły kredytu spłacane są w złotych, jako równowartość kwoty podanej

23 w walucie przeliczeniowej wg kursu sprzedaży waluty zgodnie z obowiązującą w Banku w dniu spłaty zobowiązania Tabelą kursów walut (w przypadku wpłat dokonanych przed terminem lub w terminie wynikającym z harmonogramu spłat) bądź wg kursu sprzedaży waluty zgodnie z obowiązującą w Banku, w dniu wpływu środków na rachunek wskazany w umowie, Tabelą kursów (w przypadku wpłat dokonanych po dniu określonym

24 w harmonogramie spłat – § 10 ust. 4) (umowa kredytu – k. 41-51).

25 Dnia 19 września 2007 roku powodowie złożyli u poprzednika prawnego pozwanego banku wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego, w kwocie 448.000,00 zł, w walucie CHF,

26 z przeznaczeniem na sfinansowanie zakupu lokalu mieszkalnego na rynku pierwotnym oraz refinansowanie poniesionych wydatków na cele mieszkaniowe. Powodowie zaproponowali 360-miesięczny okres spłaty kredytu (wniosek kredytowy – k. 148-149v).

27 Wraz z ww. umową powód podpisał oświadczenie, w treści którego wskazał, że jest mu znane ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty obcej w stosunku do złotych polskich, w której wyrażona jest kwota kredytu. Powód oświadczył, że o istnieniu tego ryzyka został poinformowany, w trakcie procedury udzielania kredytu, jak również że jest świadomy, iż w przypadku wzrostu kursu waluty CHF w stosunku do złotych polskich nastąpi odpowiedni wzrost jego zadłużenia wobec banku z tytułu zaciągniętego kredytu, co może spowodować, że ustanowione prawne zabezpieczenie stanie się niewystarczające, a moja zdolność do obsługi zadłużenia ulegnie pogorszeniu (oświadczenie – k. 149). Decyzją kredytową z dnia 4 października 2007 roku bank wyraził zgodę na udzielenie powodom kredytu we wnioskowanej przez nich wysokości (decyzja kredytowa – k. 150-150v, 152-152v).

28 Powód [xAnon] motywował chęć zaciągnięcia spornego kredytu potrzebą sfinansowania zakupu lokalu mieszkalnego, w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Powód obecnie nie mieszka w kredytowanej nieruchomości – obecnie jest ona wynajmowana. W toku procesu kredytowania powód został zapewniony o bezpieczeństwie oferowanego produktu kredytowego, z uwagi na stabilność kursu waluty CHF. Powodowi nie wyjaśniono mechanizmu tworzenia tabel kursowych przez pozwany bank, ani nie przedstawiono mu wykresów i symulacji na przyszłość. Powód nie miał możliwości negocjowania zapisów umowy kredytu. Powód nigdy nie prowadził działalności gospodarczej w kredytowanej nieruchomości (przesłuchanie strony powodowej – k. 250v-k. 251).

29 W dniu 16 października 2007 roku bank wypłacił powodowi kwotę 436.518,67 zł.

30 W okresie od dnia 5 października 2007 roku do dnia 13 kwietnia 2021 roku powód uiścił na rzecz pozwanego banku, w wykonaniu umowy kredytu, kwoty 50.555,12 zł i 96.013,67 CHF.

31 Dowód: zaświadczenie – k. 54-68, wyliczenia pozwanego – k. 269-273.

32 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie powołanych dokumentów związanych z zawarciem umowy kredytu hipotecznego znajdujących się

33 w aktach sprawy, składanych przez strony postępowania. Dokumenty te nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a w ocenie Sądu nie było podstaw, by poddawać

34 w wątpliwość okoliczności faktyczne wynikające z ich treści. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że dowody z tych dokumentów tworzą spójny, nie budzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to w pełni zasługujący na wiarę materiał dowodowy.

35 Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach powoda przesłuchanego w charakterze strony. Nie uszło uwadze Sądu to, że przesłuchanie stron jest de facto dowodem wyłącznie posiłkowym, tym niemniej w niektórych wypadkach może się on okazać dowodem wręcz kluczowym dla odtworzenia istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia okoliczności. W niniejszej sprawie powód zrelacjonował przebieg zdarzeń związanych z zawarciem umowy kredytu. Sąd uznał zeznania powoda za wiarygodne w całości. Z jego przesłuchania wynika jednoznacznie, że pozostawał on w przekonaniu, że produkt, który im bank oferuje, jest produktem bezpiecznym, albowiem powoda zapewniano o stabilności i wysokiej korzystności waluty CHF, w okresie powzięcia przez niego kredytu.

36 Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c.

37 Sąd pominął również dowód z zeznań świadka [xAnon]. Z punktu widzenia oceny umowy banku z konsumentem nie ma bowiem znaczenia dla sprawy praktyka bankowa i obowiązujące u pozwanego procedury. Czyniąc bowiem incydentalną kontrolę konkretnej umowy zawartej przez konsumenta, konieczne jest zbadanie towarzyszących jej okoliczności, nie zaś generalny sposób funkcjonowania pozwanego. Trudno dążyć do ustalenia reguł wykładni umowy określonych w art. 65 § 2 k.c., skoro powód nie negocjował z pozwanym warunków umowy przed nawiązaniem spornego stosunku prawnego. Umowa ta została bowiem zawarta na zasadzie adhezyjnej, gdzie jej treść, została przedstawiona, czy wręcz narzucona powodom przez pozwanego. Sąd zważył, co następuje:

38 Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

39 W ocenie Sądu będąca przedmiotem rozpoznania umowa była typową umową kredytu denominowanego do CHF, jaka była powszechnie zawierana przez pozwany bank. Istotne

40 z punktu widzenia rozstrzygnięcia jest zatem wzięcie pod rozwagę czy drugą stroną umowy był konsument, a jeżeli tak, to czy kwestionowane przez stronę powodową postanowienia przeliczeniowe (ustalające kwotę kredytu podlegającą wpłacie w PLN po przeliczeniu z CHF oraz ustalenia wysokości raty w PLN po przeliczeniu z CHF) mają charakter niedozwolony (art. 385 i kolejne K.c.) i w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, jaki jest skutek ich wyeliminowania z kontraktu z punktu widzenia jego bytu, przy uwzględnieniu wykładni postanowień dyrektywy 93/13 dokonanych w wyrokach Trybunału Sprawiedliwości UE co do możliwości uzupełniania luk w umowie na skutek wyeliminowania postanowień niedozwolonych, mając przy tym na względnie krajowy porządek prawny (np. art. 358 § 2 k.c.) oraz wolę strony powodowej w tym zakresie. W dalszej części uzasadnienia zasygnalizowane powyżej zasadnicze motywy rozstrzygnięcia zostaną rozwinięte w niezbędnym zakresie. Należy przy tym wskazać, że przy założeniu dyrektywy zwięzłego sporządzenia uzasadnienia (art. 327(1) § 2 k.p.c.)

41 w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby, a tym bardziej obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony postępowania, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Celem uzasadnienia wyroku nie jest bowiem ocena stanowisk stron, ale wyjaśnienie istotnych motywów rozstrzygnięcia. (por. wyrok SN z dnia 29 października 1998 r., II UKN 282/98, postanowienie SN z dnia 16 marca 2012 r., IV CSK 373/11). Status konsumenta i przedsiębiorcy, brak negocjacji i świadczenia główne.

42 Dowody przeprowadzone w sprawie nie budzą wątpliwości co do tego, że umowa kredytu wiąże się z działalnością gospodarczą pozwanego, a zarazem brak jest takiego związku w przypadku kredytobiorcy, a zatem należy go uznać za konsumenta (art. 221 k.c.).

43 Ciężar dowodu, że klauzula ryzyka walutowego oraz klauzule przeliczeniowe (§ 2 ust. 1, § 10 ust. 4) zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku (art. 3851 § 4 k.c.), który temu ciężarowi nie sprostał - nie można bowiem uznać „wyboru waluty” kredytu przez konsumenta za negocjacje, skoro sprowadza się to jedynie do zatwierdzenia jednej z kilku możliwości oferowanych przez bank, zaś sam sposób przeliczania kursów walut był ustalany jednostronnie przez bank. Sama kwota kredytu (w CHF) nie była uzgodniona indywidualnie, ponieważ ustalenia określonej kwoty franków szwajcarskich dokonał pozwany bank – kredytobiorca we wniosku kredytowym wskazał określoną kwotę w PLN, natomiast bank dokonał jej przeliczenia na CHF według swojej tabeli kursowej, a zatem bez uzgodnienia z konsumentem – podanie kwoty kredytu w walucie obcej było konieczne z uwagi na konstrukcję kredytu denominowanego i nie wynikało z woli konsumenta, którego celem było uzyskanie środków w PLN, skoro miały one być przeznaczone na realizacje celu mieszkaniowego w Polsce. Rzeczywisty brak wynegocjowania przez konsumenta kwoty kredytu jest wręcz oczywisty, kiedy wziąć pod uwagę fakt, że we wniosku kredytowym kredytobiorca wskazał potrzebną mu kwotę PLN, a po zawarciu umowy bank wypłacił mu kwotę PLN, jednak w innej wysokości (wynikającej z zastosowanego kursu przeliczeniowego). Obie grupy postanowień umownych określają świadczenia główne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., ponieważ nie tylko samo powiązanie kredytu z walutą obcą, ale również sposób dokonywania przeliczeń walutowych koniecznych do realizacji takiej umowy określają samą istotę umowy kredytu denominowanego w walucie obcej. Niejednoznaczność i abuzywność klauzul przeliczeniowych.

44 Klauzule przeliczeniowe nie zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny (art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG), ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs CHF dla celu wykonania umowy kredytu, a także kształtują one prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 3851 § 1 k.c.). W oparciu o te postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu (różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej), pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym, a w umowie brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty, jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają. Ponadto klauzule przeliczeniowe dawały pozwanemu bankowi w istocie całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank. Tym samym bank mógł ustalić ten kurs na dowolnym poziomie, nawet oderwanym od jakiegokolwiek kursu występującego na rynku, ze szkodą dla kredytobiorcy. W rezultacie bank w oparciu o klauzule przeliczeniowe uzyskał rzeczywistą możliwość dowolnego kształtowania wysokości świadczeń kredytobiorcy i własnych, co jest w oczywisty sposób sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Podkreślenia wymaga, że klauzula przeliczeniowa dotycząca spłaty rat kredytu stanowiła niedozwolone postanowienie umowne. Należy bowiem podzielić pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie dotyczącej właśnie klauzul przeliczeniowych że "to, że istnieje wariant wyboru spłaty należności bezpośrednio w walucie obcej, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, gdyż każdy wariant powinien być zgodny z przepisami konsumenckimi. Nie może być tak, że Bank - przykładowo - daje wybór, z których jeden spełnia wymogi prawa konsumenckiego, drugi zaś nie."1 Co więcej, powyższe tak czy inaczej pozostaje bez znaczenia dla oceny klauzuli przeliczeniowej dotyczącej zastosowania bankowego kursu kupna do wypłaty kredytu, ponieważ postanowienia umowy przewidywały, że kredyt może być wypłacony w walucie obcej tylko w razie finansowania zobowiązań kredytobiorcy poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej oraz w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego – co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ z umowy wprost wynika, że celem kredytu było finansowanie zobowiązań w Rzeczpospolitej Polskiej. Stanowisko to znajduje poparcie także w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wskazał, że „W odniesieniu do kursu waluty obcej obowiązującego przy spłacie kredytu należy wskazać, że uznaniu odpowiedniej klauzuli za abuzywną nie sprzeciwia się to, iż konsument ostatecznie wybrał ten sposób spłaty, choć mógł wybrać także bezpośrednią spłatę w walucie obcej. Zasadniczo w każdy stosunek prawny, także ten który w zamyśle przedsiębiorcy ma być współkształtowany przez postanowienie niedozwolone, konsument wchodzi dobrowolnie. Znaczenie w kontekście oceny abuzywności miałoby jedynie, gdyby konsument wybierał spłatę w złotych po kursie sprzedaży banku, gdy kurs taki był już konsumentowi znany. W stanie faktycznym sprawy określony sposób spłaty został wybrany na etapie zawierania umowy. Co więcej również, nawet gdyby nie uznać tego postanowienia za niedozwolone, nie wpływałoby to na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy, gdyż wobec abuzywności sposobu ustalania kursu przy wypłacie kredytu, wniosek co do istnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytowej nie mógłby być inny.”.2 Należy przy tym zwrócić uwagę, że konstrukcja kredytu denominowanego determinowała to, że zakres swobody banku w kształtowaniu praw i obowiązków stron był jeszcze dalej idący aniżeli przy kredycie indeksowanym. Mianowicie w kredycie indeksowanym kwota kredytu była od początku podana w PLN, a zatem umowa przewidywała wprost wysokość świadczenia, które ma spełnić bank. Natomiast z uwagi na fakt, że w kredycie denominowanym kwota kredytu była wskazana w CHF, a jej wypłata była dokonywana w PLN po dokonaniu przeliczenia przez bank, oznaczało to, że w tego rodzaju kredycie bank decyduje nie tylko o wysokości świadczeń spełnianych przez kredytobiorcę, ale także o wysokości świadczenia spełnianego przez siebie wykonując umowę na etapie uruchomienia środków.

45 Sąd dokonał oceny, czy postanowienia umowne są niedozwolone (art. 385(

46 1) § 1 k.c.), według stanu z chwili zawarcia umowy.3 Tym samym dla powyższej oceny nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, wieloletnie wykonywanie umowy przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, późniejsze zmiany regulaminu pozwanego banku (np. co do możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie CHF), późniejsze zmiany stanu prawnego (w szczególności wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, tzw. ustawa „antyspreadowa”) czy kwestia ewentualnego zawarcia przez strony aneksu do umowy kredytu upoważniającego kredytobiorcę do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało znaczenia, że wybór kredytu powiązanego z kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR CHF). Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c., niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta, zatem brak jest podstaw do modyfikacji tych postanowień lub uznania, że nie wiążą one konsumenta jedynie w pewnym zakresie ani uzupełnienia powstałej po tych postanowieniach „luki” jakąkolwiek treścią, w tym w szczególności przepisami prawa krajowego. Odmienne zapatrywanie byłoby sprzeczne z brzmieniem oraz celem przepisów art. 3851 § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.4 Przede wszystkim zaś uzupełnienie umowy przepisem prawa krajowego nie może mieć miejsca w sytuacji, w której usunięcie z umowy nieuczciwego warunku prowadzi do jej nieważności, która jest akceptowana przez konsumenta,5 zaś w niniejszej sprawie kredytobiorca nie zgodził się na obowiązywanie umowy z nieuczciwymi warunkami ani na uzupełnienie jej treści przepisem prawa krajowego, natomiast wyraził zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadomym wynikających z tego konsekwencji. Co więcej, przepisem krajowym służącym uzupełnieniu treści umowy nie mógłby być art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24.01.2009 r., ponieważ jest on przepisem prawa krajowego o charakterze ogólnym, który nie ma zastosowania konkretnie do umów zawieranych pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem6. Norma ta ma charakter dyspozytywny, w przeciwieństwie np. do węgierskiego stanu prawnego, przez co niemiarodajne jest na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy odwoływanie się do wyroku Trybunału z dnia 2 września 2021 r., C-932/19, w którym analizowano kwestię woli konsumenta na kwestię upadku umowy, ale przy uwzględnieniu treści krajowego prawodawstwa, którego celem był wyeliminowanie nierównowagi kontraktowej stron (stwierdzenie nieważności warunków umownych dotyczących ustalenia kursu wypłaty i spłaty świadczenia ustalanych przez instytucje finansowe w zakresie umów kredytu, pożyczki, lub leasingu finansowego zawartych od dnia 1 maja 2004 r. do dnia wejścia w życie ustawy i ich zastąpienie urzędowym kursem ustalanym węgierski bank centralny).

47 Nieważność umowy.

48 Uznanie samych ww. klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje nieważnością całej umowy kredytu, ponieważ postanowienia te oznaczają główny przedmiot umowy i określają sposób jej wykonywania – skoro zaś nie jest możliwe określenie sposobu wykonywania umowy (wypłata i spłata kredytu), to musi ona być uznana za nieważną. Stanowisko to przeważa w aktualnym orzecznictwie.7 Należy przy tym mieć na uwadze, że w przypadku kredytu denominowanego, który podlegał wypłacie tylko w PLN (w stanie faktycznym niniejszej sprawy), skutek w postaci nieważności umowy wobec stwierdzenia abuzywności klauzuli przeliczeniowej dotyczącej wypłaty kredytu w złotych po kursie kupna banku jest jeszcze bardziej ewidentny aniżeli w przypadku innych umów kredytu powiązanych z walutą obcą. Skoro bowiem kwota kredytu była wyrażona w CHF, lecz wypłata kredytu była możliwa tylko w PLN, to wyłączenie z umowy regulującej sposób przeliczenia CHF na PLN dla celu wypłaty kredytu powoduje, że nie jest w ogóle możliwe ustalenie kwoty PLN, w której kredyt ma zostać wypłacony, a tym samym nie jest możliwe ustalenie treści podstawowego świadczenia banku w walucie wykonania kontraktu. Stanowisko to znajduje oparcie w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wskazał, że „umowa jest umową kredytu denominowanego, w której określono kwotę kredytu w walucie obcej i przewidziano jednocześnie, że wypłata powinna nastąpić w złotych. Eliminacja klauzuli przeliczeniowej w takiej umowie sprawia, że nie wiadomo, jaką kwotę powinien wypłacić bank. Oznacza to, że brakuje niezbędnego elementu konstrukcyjnego stosunku prawnego i niemożliwe jest jego uzupełnienie.”.8 Faktem jest, że w dawniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczano możliwość utrzymania w mocy umowy kredytu denominowanego po stwierdzeniu bezskuteczności niedozwolonych klauzul przeliczeniowych przez uznanie, że kwotą kredytu nie jest kwota wskazana w umowie w CHF,9 lecz kwota faktycznie wypłacona przez bank w PLN, jednak zabieg ten de facto stanowi niedopuszczalną ingerencję Sądu w treść umowy kredytu wykraczającą poza ramy wynikające z art. 385(

49 1) § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, która została wprost wykluczona w aktualnym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości.10

50 Jednocześnie strona powodowa stanowczo wyraziła zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadoma wynikających z tego konsekwencji. Należy tutaj zwrócić uwagę, że wprawdzie art. 3851 § 1 k.c. (ani art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13) nie wskazuje wprost na sankcję nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, niemniej jednak dyrektywa nr 93/13 przewiduje w art. 8 możliwość przyjęcia lub utrzymania bardziej rygorystycznych przepisów prawnych, których celem jest także osiągnięcie celu odstraszającego (art. 8b ust. 1). Obowiązkiem organu stosującego prawo jest zapewnienie skuteczności ochrony przyznanej konsumentowi w normach zawartych w dyrektywie. Dlatego nie ma przeszkód aby w sytuacji, w której naruszenie praw konsumenta chronionych dyrektywą prowadzi do innej niż przewidziana jako zasadnicza w art. 3851 wadliwości czynności prawnej, zastosowania nie mogła znaleźć inna sankcja, w tym sankcja nieważności czynności prawnej. Tezie tej nie sprzeciwia się stwierdzenie, że umowa bezwzględnie wiąże w pozostałym zakresie (art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13). Zgodnie z wykładnią tego przepisu dokonaną w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, umowa zawierająca nieuczciwe warunki powinna w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego (m.in. wyroki w sprawie C-618/10, w sprawie C-488/11, w sprawie C-260/18). Stąd też oczywiste jest, że nie jest możliwe dalsze funkcjonowanie umowy, której po wyłączeniu z niej postanowień niedozwolonych (które mogą przecież w określonych warunkach dotyczyć głównych świadczeń stron), nie da się wykonać – określić sposobu i wysokości świadczenia. Jednocześnie brak jest podstaw do uznania umowy kredytu za bezwzględnie nieważną. Zawieranie umów kredytu powiązanych z walutą obcą (indeksowanych i denominowanych) jest i było dopuszczalne w świetle art. 3531 k.c. i art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy.

51 Na marginesie należy jedynie stwierdzić, że w oświadczeniu dołączonym do wniosku wskazano jedynie lakonicznie na kwestie związane z ryzykiem walutowym informując konsumenta o skutkach dla jego zobowiązania wzrostu kursu waluty obcej. Tym samym w świetle materiału procesowego sprawy należy uznać, że pozwany nie spełnił nawet minimalnego standardu w zakresie przejrzystości denominacji, gdyż nie poinformował klienta-rozsądnego konsumenta o ryzyku kursowym, które może wpływać zarówno na zwiększenie raty i salda zadłużenia oraz możliwości uniknięcia tego ryzyka poprzez zaciągnięcie zobowiązania w walucie krajowej. Sąd Okręgowy podziela zapatrywanie Sądu Najwyższego wyrażone chociażby w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22 (niepubl.), że w zakresie należytego wykonania przedkontraktowego obowiązku co do ryzyka kursowego, wystarczające byłoby unaocznienie kredytobiorcy, iż każda zmiana kursowa ma skutek w postaci zmiany wysokości zadłużenia oraz zmianę wysokości raty. Taka informacja powodowi przekazana nie została, zatem w ocenie Sądu za niedozwolone należało uznać również wyrażenie kwoty kredytu w walucie obcej, przez co wyeliminowanie tego postanowienia również świadczy o braku konstruktywnego postanowienia co do kwoty kredytu (art. 69 pr. bank.) i stanowi o nieważności umowy. Interes prawny.

52 Roszczenie o ustalenie nieważności umowy zasługuje na uwzględnienie, ponieważ umowa kredytu jest nieważna, a strona powodowa posiada interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Mianowicie okres kredytu wskazany w umowie jeszcze nie upłynął, zaś bank stoi na stanowisku, że umowa jest ważna, domaga się od kredytobiorcy zapłaty kolejnych rat kredytu i nie wyraża zgody na wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki zabezpieczającej roszczenia banku wynikające z umowy. Wobec tego powództwo kredytobiorcy o zapłatę nie kończyłoby definitywnie sporu stron dotyczącego oceny, czy umowa jest ważna11. Pogląd, jakoby interes prawny był konsumowany przez roszczenie o zapłatę wywodzone w oparciu o twierdzenie o nieważności umowy, jest nieprzekonujący. Ewentualne uwzględnienie roszczeń kredytobiorcy o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku nie regulowałoby w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Wniosek przeciwny byłby zasadny tylko przy przyjęciu, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko w zakresie sentencji, ale również motywów rozstrzygnięcia, co do czego istnieją poważne rozbieżności w orzecznictwie i doktrynie na tyle zakresu normy z art. 365 § 1 k.p.c.12.

53 Świadczenie nienależne.

54 Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, tj. takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 k.c.). Dotychczas w orzecznictwie polskim dominował pogląd, że skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony świadczenia nie miały oparcia w łączącej strony umowie. W związku z tym na pozwanym banku ciążyć winien obowiązek zwrotu na rzecz strony powodowej kwoty, którą świadczyła na podstawie nieważnej czynności prawnej niezależnie od tego, czy strona powodowa spłaciła na rzecz banku kwotę udostępnionego jej kapitału, czy też nie. W razie bowiem upadku umowy kredytu, każda z jej stron ma odrębne roszczenia o zwrot spełnionych w ramach jej wykonania świadczeń13. Należy jednak mieć na względzie fakt, że dnia 19 czerwca 2025 r. wydany został przez Trybunał Sprawiedliwości wyrok w sprawie o sygn. C-396/24, który odpowiadając na pytanie prejudycjalne polskiego Sądu dotyczące zasad rozliczenia umowy kredytu, która upada z uwagi na abuzywność jej postanowień, wskazał, m.in. że Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.

55 W ocenie Sądu pogląd wyrażony w cytowanym powyżej orzeczeniu winien mieć zastosowanie nie tylko do spraw, w których banki domagają się zwrotu udostępnionego kapitału z uwagi na podnoszony przez konsumenta zarzut nieważności umowy, lecz jest podstawą do rozstrzygania wszystkich spraw, do których oceny prawnej zastosowanie ma dyrektywa 93/13 i w których pojawia się kwestia ważności umowy. Należy bowiem wskazać, że wydając wyrok TSUE działał na podstawie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który upoważnia Trybunał do orzekania m.in. o aktów prawa wtórnego, w tym dyrektyw. Tym samym przywołana powyżej odpowiedź na pytanie prejudycjalne stanowi o wykładni dyrektywy 93/13 co do zasad rozliczania świadczeń uiszczanych w toku wykonywania nieważnej umowy. Biorąc przy tym pod uwagę niekwestionowaną w przedmiotowym obszarze zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy dojść do wniosku, że zasady rozliczania nieważnej umowy konsumenckiej bazujące powszechnie w obrocie, jako opierane na zasadzie dwóch, niezależnych kondykcji stron świadczących i dotychczas zaaprobowane w judykaturze, w tym Sądu Najwyższego, należy zakwestionować. Tego rodzaju wykładnia przepisów o nienależnym świadczeniu nie daje się bowiem pogodzić ze stwierdzeniem Trybunału o niemożności pomijania świadczeń uiszczonych przez konsumenta w toku wykonywania umowy na potrzeby rozliczenia nieważnej umowy w oparciu o przepisy o świadczeniu nienależnym. Skoro bowiem przedsiębiorca, w sytuacji świadczenia przez konsumenta przez lata, może domagać się zwrotu kapitału jedynie w takiej wysokości, w jakiej nie został on zwrócony, to logiczną konsekwencją tego poglądu jest uznanie, iż również świadczący konsument co do zasady traci uprawnienie do domagania się zwrotu uiszczonych w toku wykonywania nieważnej umowy kwot. W świetle poglądu Trybunału należy bowiem uznać, że świadczenie konsumenta zmierza do zwrotu uzyskanej bez podstawy prawnej korzyści, przez co niwelowany jest stan bezpodstawnego wzbogacenia jednej strony zakwestionowanego stosunku prawnego, względem zubożenia drugiej. Podobnie w sytuacji osiągnięcia pułapu zwrotu przez konsumenta równowartości udostępnionego mu kapitału, na przedsiębiorcy (banku) spoczywał będzie obowiązek zwrotu tego, co otrzymał ponad kwotę wypłacanych środków.

56 Niezależnie od kwestii tego, że przywołany pogląd w ocenie Sądu w sposób bezpośredni daje się wywieźć z treści art. 405, 406, 410 k.c., to marginalnie należy również wskazać, iż nie sposób odmówić racji poglądowi, jakoby świadczenie konsumenta polegające na zwrocie w ratach wartości nominalnej udostępnionego mu kapitału odpowiadało zasadom współżycia społecznego i uniemożliwiało domaganie się jego zwrotu na podstawie art. 411 pkt 2 k.c. W miejscu tym należy również wskazać na wielokroć akcentowaną w orzecznictwie Trybunału, w tym w wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. kwestię konieczności zmiany, w stosownych przypadkach, przez sądy krajowe utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na wykładni prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami dyrektywy (pkt 42, 43). Niekwestionowanym celem dyrektywy 93/13 jest ochrona konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi prowadzącymi do nierównowagi stron. Należy w związku z tym wziąć pod rozwagę, że jeżeli skutkiem abuzywności klauzul jest stwierdzenie nieważności umowy i uznanie, że każda strona może domagać się zwrotu tego co na rzecz drugiej świadczyła, to praktyczną i powszechnie znaną konsekwencją takiego wniosku jest wszczynanie spraw przez konsumentów o zapłatę wszystkich uiszczonych rat oraz w kontrze do tych akcji, powództw banków o zwrot wypłaconych środków tytułem uruchomienia kredytu, celem uniknięcia przedawnienia roszczeń tego rodzaju. Zainicjowanie przez bank sprawy o zwrot zasadniczo kilkuset tysięcy złotych wiąże się z obowiązkiem poniesienia kosztów procesu w postaci obowiązku uiszczenia opłaty od pozwu stanowiącej 5% wartości przedmiotu sporu. Co do zasady przedsiębiorcy korzystają także z profesjonalnego zastępstwa procesowego. W klasycznym przypadku zastosowania zasady dwóch kondykcji i wygrania przez konsumenta sprawy o ustalenie nieważności umowy i zapłatę świadczonych kwot, na uwzględnienie zasługuje również żądanie banku o zwrot wypłaconych środków. Mając na względzie zasadę odpowiedzialności strony za wynik sporu, jeżeli chodzi o koszty procesu (art. 98 k.p.c.) należy zauważyć, że przegrana konsumenta w sprawie z powództwa banku oznaczać może powstanie obowiązku zwrotu na rzecz przedsiębiorcy kosztów procesu, w tym kosztów opłaty od pozwu (np. w sprawie o 200 000 zł opłata wynosi 10 000 zł) oraz kosztów zastępstwa procesowego (w sprawie o 200 000 zł stawka minimalnego wynagrodzenia wynosi 10 800 zł), niezależnie od konieczności zapłaty odsetek od zasądzonej sumy, nierzadko za okres kilku lat. W przypadku skorzystania przez konsumenta z usług profesjonalnego pełnomocnika należy także wskazać na konieczność powszechnie znaną uiszczenia na jego rzecz stosownego wynagrodzenia za reprezentację w postępowaniu. Dlatego w świetle całokształtu tych okoliczności ryzyko narażania konsumenta na drugie, zazwyczaj kosztowne i rozciągnięte na lata prowadzenie procesu sądowego w ocenie Sądu jest nie do pogodzenia z celami dyrektywy o ochronie konsumenta. Ryzyko to zaś nie występuje w sytuacji zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w wykładni zaaprobowanej przez Trybunał, która umożliwia rozliczenie nieważnej umowy kredytu w ramach jednego procesu, co do zasady z powództwa konsumenta, bez konieczności przedsiębrania innych czynności.

57 W oparciu o powyższe rozważania należy wskazać, że w wykonaniu nieważnej umowy na rzecz strony powodowej bank wypłacił kwotę 436.518,67 zł, a w okresie, którego pozew dotyczy, uiszczono tytułem spłaty kredytu kwoty 50.555,12 zł i 96.013,67 CHF.

58 W niniejszej sprawie strony nie wykonały zobowiązania Sądu (k. 232), tj. nie przedstawiły zestawienia kwot wpłaconych przez powoda w CHF przeliczonych na walutę PLN

59 z zastosowaniem kursów średnich NBP z dat płatności poszczególnych wpłat. Wprawdzie pełnomocnik pozwanego przedstawił zestawienie (k. 269-273) jednakże bez wyszczególnienia kursów zastosowanych do spłaty każdej z rat. Wobec powyższego Sąd do rozpoznania niniejszej sprawy przyjął średni kurs NBP dla waluty CHF w okresie od 9 września 2011 roku (data zawarcia aneksu umożliwiającego spłatę w walucie) do 6 kwietnia 2021 roku, który wynosił 3,78 zł. Przyjmując taką wartość i uwzględniając wpłaty dokonane w walucie PLN, łączna suma wpłat wyniosła 413.486,79 zł. W związku z powyższym w świetle art. 405 k.c. wykładanym przez pryzmat art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie występuje stan wzbogacenia bez podstawy prawnej banku kosztem kredytobiorcy. Stan taki istniałby w przypadku uiszczenia na rzecz banku kwoty przekraczającej wartość nominalną wypłaconych środków, oczywiście w ramach faktycznych żądania. Dlatego też żądanie zapłaty nie mogło zostać uwzględnione w jakimkolwiek zakresie. Zarzut przedawnienia.

60 W ocenie Sądu, roszczenia strony powodowej nie są przedawnione. Do dnia wytoczenia powództwa termin przedawnienia jeszcze nie upłynął. W ocenie Sądu Okręgowego, granicznym momentem, z którym można wiązać początek biegu terminu przedawnienia roszczenia o zwrot świadczonych przez kredytobiorców kwot jest na kanwie sprawy niniejszej dzień opublikowania wyroku Trybunału w sprawie C-260/18 ([xAnon]), którego wydanie było szeroko komentowane w Polsce. Tezy płynące z tego orzeczenia, dotyczące m.in. niemożności uzupełniania luk w umowie powstałych na skutek eliminacji warunków nieuczciwych z odwołaniem się do przepisów o charakterze ogólnym (co było przedmiotem niektórych rozstrzygnięć sądowych) niewątpliwie, winny stanowić asumpt dla kredytobiorców do przedsięwzięcia czynności zmierzających do ochrony swoich praw. Dlatego też, mając na względzie konieczną do przyjęcia fikcję z art. 120 § 1 k.c., w ocenie Sądu data 4 października 2019 r., tj. dzień następujący po dniu opublikowania orzeczenia wyznaczać winna początek biegu terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę kwot już przez kredytobiorcę uiszczonych. Orzeczenie było bowiem niezwłocznie opublikowane na powszechnie dostępnych stronach internetowych Trybunału oraz było przedmiotem szerokiej relacji medialnej, co należy traktować w kategoriach faktu powszechnie znanego. Tym samym roszczenia dochodzone pozwem nie przedawniły się przy uwzględnieniu terminu ogólnego z art. 118 k.c. Przyjęcie odmiennej tezy godziłoby w zasadę skuteczności dyrektywy (e ffet utile). Poszukiwanie wcześniejszego początku biegu terminu przedawnienia, jeżeli założenie to nie jest obalone szczególnymi okolicznościami danej sprawy, np. wcześniejszym wyraźnym kwestionowaniem przez konsumenta klauzul przeliczeniowych czy indeksacyjnych i następczym wieloletnim zaniechaniem dochodzenia swoich praw na drodze sądowej, nie byłoby do pogodzenia z zasadami ochrony praw konsumenta, odstraszającym skutkiem dyrektywy oraz byłoby wątpliwe z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, gdyż usprawiedliwiałoby przedsiębiorcę z korzystania z nieuczciwych warunków. Tym samym, wobec wystąpienia przez stronę powodową na drogę sądową w 2022 roku należy uznać, że jej roszczenie o zapłatę nie uległo przedawnieniu.

61 Koszty procesu.

62 Zgodnie z art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. W wypadku uwzględnienia powództwa tylko w pewnej części orzeczenie, iż koszty procesu powinny być wzajemnie zniesione, czy też stosunkowo rozdzielone, powinna być zawsze oparta na słuszności. Do wzajemnego zniesienia kosztów procesu winno dojść w wypadku, gdy powództwo zostało uwzględnione mniej więcej w połowie, przy nieznacznej różnicy w wysokości kosztów każdej ze stron. W ocenie Sądu do tego rodzaju sytuacji doszło na kanwie niniejszego postępowania. Należy bowiem zaznaczyć, że strona powodowa sformułowała w pozwie dwa żądania główne, tj. żądanie o zapłatę (oddalone przez Sąd w całości) oraz żądanie o ustalenie (uwzględnione w całości). Żądania te charakteryzowały się zbliżoną wartością przedmiotu sporu. Z kolei koszty procesu poniesione przez każdą ze stron postępowania były tożsame, za wyjątkiem uiszczonej przez powoda opłaty sądowej od pozwu. Sąd uznał zatem, że zasadnym jest wzajemne zniesienie kosztów przedmiotowego postępowania. ZARZĄDZENIE

63 - [xAnon]

64 1 vide wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14.12.2010 r. XVII AmC 426/09,

65 2 por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.05.2022 r., II CSKP 650/22,

66 3 por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2018 r., III CZP 29/17,

67 4 por.:

68 - wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3.10.2019 r., C-290/18, [xAnon],

69 - wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29.04.2021 r., C-19/20, Bank [xAnon],

70 5 por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 – C-82/21, [xAnon], pkt 78,

71 6 por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 – C-82/21, [xAnon], pkt 76,

72 7 por.:

73 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344,

74 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.02.2022 r., II CSKP 415/22,

75 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.02.2022 r., II CSKP 975/22,

76 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.03.2022 r., II CSKP 459/22,

77 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.03.2022 r., II CSKP 474/22,

78 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2022 r., II CSKP 532/22,

79 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2022 r., II CSKP 285/22,

80 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2022 r., II CSKP 382/22,

81 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.05.2022 r., II CSKP 1030/22,

82 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 797/22,

83 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 971/22,

84 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 985/22,

85 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 403/22,

86 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 419/22,

87 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 796/22,

88 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 943/22,

89 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.05.2022 r., II CSKP 650/22,

90 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2022 r., II CSKP 701/22,

91 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., II CSKP 616/22,

92 - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31.05.2022 r., I CSK 2314/22,

93 - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15.06.2022 r., I CSK 2326/22,

94 - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., I CSK 2538/22,

95 - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., I CSK 2722/22,

96 8 por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.05.2022 r., II CSKP 650/22,

97 9 por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.10.2019 r., IV CSK 309/18,

98 10 por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 – C-82/21, [xAnon], pkt 79, 83-84,

99 11 por.:

100 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.03.2022 r., II CSKP 474/22,

101 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2022 r., II CSKP 163/22,

102 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.05.2022 r., II CSKP 1030/22,

103 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 797/22,

104 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2022 r., II CSKP 701/22,

105 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., II CSKP 616/22,

106 12 por. postanowienie SN z 9 stycznia 2019 roku, I CZ 112/18

107 13 por.:

108 - uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16.02.2021 r., III CZP 11/20,

109 - uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z mocą zasady prawnej z dnia 7.05.2021 r., III CZP 6/21,