Wyrok z dnia 26 listopada 2025 r., XXVIII C 2020/22

wyrok z dnia 26 listopada 2025 r., XXVIII C 2020/22

Tekst

1 Wyrok+Uzasadnienie+Zarządzenie

2 Sygn. akt XXVIII C 2020/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

3 Dnia 26 listopada 2025 roku

4 Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny w składzie:

5 Przewodnicząca: S ędzia Joanna Oliwa

6 Protokolant: stażysta Patrycja Przybysz

7 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2025 roku w Warszawie

8 sprawy z powództwa [xAnon], [xAnon]

9 przeciwko [xAnon] w [xAnon]

10 o ustalenie i zapłatę

11 1.

12 ustala, że umowa kredytu mieszkaniowego [xAnon] nr [xAnon], sporządzona i zawarta w dniu 21 grudnia 2001 roku, pomiędzy powódką [xAnon] (obecnie [xAnon]), a pozwanym [xAnon]

13 w [xAnon], do której na mocy aneksu z dnia 22 czerwca 2005 roku przystąpił powód [xAnon] jako drugi kredytobiorca jest nieważna,

14 2.

15 zasądza od pozwanego [xAnon] w [xAnon] na rzecz powodów [xAnon], [xAnon] łącznie kwotę 119.809,05 złotych (sto dziewiętnaście tysięcy osiemset dziewięć złotych pięć groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty, 3.

16 oddala powództwo w pozostałym zakresie,

17 4.

18 znosi między stronami koszty procesu.

19 Sygn. akt XXVIII C 2020 /22

Uzasadnienie

20 Strona powodowa, tj. [xAnon], [xAnon] (dawniej: [xAnon], dalej także jako: kredytobiorca, konsument) wniosła o:

21 - ustalenie, że umowa kredytu mieszkaniowego [xAnon] nr [xAnon], sporządzona i zawarta w dniu 21 grudnia 2001 roku, pomiędzy powódką [xAnon] (obecnie [xAnon]), a pozwanym [xAnon] w [xAnon], do której na mocy aneksu z dnia 22 czerwca 2005 roku przystąpił powód [xAnon] jako drugi kredytobiorca jest nieważna; - zasądzenie od strony pozwanej (dalej: pozwany, pozwany bank, bank, kredytodawca) na rzecz powodów łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 266.642,52 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 listopada 2021 roku do dnia zapłaty.

22 Jako podstawę faktyczną roszczenia strona powodowa wskazała fakt zawarcia

23 z pozwanym bankiem umowy kredytu denominowanego do EURO, który w swojej konstrukcji zawierał postanowienia niedozwolone dotyczące przeliczenia kwoty udostępnionego kapitału z EURO na PLN w oparciu o kurs kupna waluty publikowany przez bank w Tabeli kursów walut obcych w chwili uruchomienia środków oraz dotyczące ustalenia wysokości raty płatnej w złotych, po jej przeliczeniu z raty wyrażonej w EURO z zastosowaniem kursu sprzedaży waluty również publikowanej. W ocenie strony powodowej wyeliminowanie tych klauzul z kontraktu winno prowadzić do wniosku o niemożności wykonania umowy, a w efekcie uznania, że jest nieważna, przez co powodowie uprawnieni są do domagania się zwrotu kwot świadczonych nienależnie na rzecz pozwanego w wykonaniu nieważnej umowy. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, wskazując na ważność umowy.

24 Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

25 W dniu 21 grudnia 2001 roku została zawarta pomiędzy powódką [xAnon] (obecnie [xAnon]), a pozwanym [xAnon]

26 w [xAnon] umowa kredytu mieszkaniowego [xAnon]nr [xAnon] zawierająca postanowienia o następującej treści:

27 Waluta wymienialna inna niż waluta kredytu – waluta wymienialna, której kursy są zamieszczane w Tabeli kursów [xAnon] (§ 1 pkt 7);

28 Aktualna Tabela kursów [xAnon] SA – Tabela kursów [xAnon] obowiązująca w chwili dokonywania przez [xAnon] określonych w umowie przeliczeń kursowych (§ 1 pkt 9).

29 Na warunkach określonych w umowie [xAnon] zobowiązuje się postawić do dyspozycji kredytobiorcy kredyt w kwocie 43.507 EURO z przeznaczeniem na finansowanie kosztów zakupu lokalu mieszkalnego realizowanego na [xAnon], zlokalizowanej w [xAnon] przy [xAnon] (§ 2 ust. 1).

30 Zapłata prowizji od udzielonego kredytu następuje w walucie polskiej przy zastosowaniu obowiązującego w dniu zawarcia umowy (aktualna Tabela kursów [xAnon]) kursu:

31 a)

32 sprzedaży dla dewiz – w przypadku wpłaty w formie przelewu środków na rachunek kredytowy,

33 b)

34 sprzedaży dla pieniędzy – w przypadku wpłaty w formie gotówkowej (§ 4 ust. 2).

35 Kredyt jest wypłacany: 1) w walucie wymienialnej – na finansowanie zobowiązań za granicą, 2) w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w kraju (§ 9 ust. 2). W przypadku,

36 o którym mowa w ust. 2 pkt 2, stosuje się kurs kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów [xAnon]) obowiązujący w [xAnon] w dniu realizacji zlecenia płatniczego (§ 9 ust. 3). W przypadku wypłaty kredytu w walucie wymienialnej innej niż waluta kredytu stosuje się kursy kupna/sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów [xAnon]), obowiązujące w [xAnon] w dniu zlecenia płatniczego, z zastrzeżeniem ust. 5 (§ 9 ust. 4). Kredytobiorca będzie spłacał zadłużenie z tytułu kredytu do dnia 01.12.2021 r. w równych ratach miesięcznych, przy czym pierwsza rata jest ratą wyrównującą (§ 10 ust. 1 zd. 1).

37 Kredytobiorca będzie spłacał miesięcznie należne [xAnon] odsetki za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia poprzedzającego całkowitą spłatę kredytu (§ 10 ust. 2).

38 Spłata zadłużenia z tytułu kredytu i odsetek w kwotach podanych w zawiadomieniu następuje:

39 1/ na podstawie przelewu przez kredytobiorcę z rachunku bankowego:

40 a/ w walucie polskiej – równowartości w walucie polskiej kwoty kredytu i odsetek w walucie kredytu według kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów [xAnon]) obowiązującego w [xAnon] w dniu spłaty, 2/ w postaci wpłat gotówkowych w walucie polskiej wnoszonych przez kredytobiorcę według kursu sprzedaży dla pieniędzy (aktualna Tabela kursów [xAnon]) obowiązującego w dniu spłaty (§ 14 ust. 1 pkt 1a i pkt 2). Niespłacenie przez kredytobiorcę raty lub zadłużenia z tytułu kredytu i odsetek w terminie umownym spowoduje, że należność z tytułu zaległej spłaty staje się zadłużeniem przeterminowanym i zostaje przeliczona na walutę polską według kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów [xAnon]), obowiązującego w [xAnon] w dniu płatności (§ 17 ust. 1). Jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek , o których mowa w § 17 ust. 4 nastąpi w walucie innej niż waluta polska, kwota wpłaty zostanie przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej w przypadku spłaty dokonanej w walucie kraju nie należącego do EMU według kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów [xAnon]), obowiązującego w dniu płatności, na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej (§ 19 ust. 1b). Kredyt uważa się za spłacony jeżeli stan zadłużenia po spłacie ostatniej raty kredytu i odsetek wynosi „zero” albo jeżeli w wyniku ostatecznego rozliczenia na rachunku wystąpi nadpłata lub niedopłata, wyrażona w walucie polskiej przy zastosowaniu kursu średniego NBP (Tabela kursów [xAnon]), obowiązującego w dniu wpłaty, nie przekraczająca średniego kosztu przesyłki poleconej (§ 22). Dowód: umowa – k. 40-44v.

41 Podstawę zawarcia ww. umowy stanowił wniosek kredytowy złożony przez [xAnon] w pozwanym banku, w którym zawnioskowała o przyznanie kredytu hipotecznego,

42 w kwocie 43.507,00 zł, w walucie EUR.

43 Dowód: wniosek kredytowy – k. 142-144v.

44 W dniu 26 lipca 2003 roku powodowie zawarli małżeństwo, a powódka przyjęła nazwisko [xAnon].

45 Dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 50.

46 Na mocy [xAnon] z dnia 22 czerwca 2005 roku m.in. strony ustaliły, że ulega zmianie waluta kredytu z waluty wymienialnej EURO na walutę wymienialną CHF oraz do umowy przystąpił powód [xAnon] jako drugi kredytobiorca.

47 Aneks wprowadzał zmiany w umowie o następującej treści:

48 § 1 umowy otrzymał brzmienie:

49 Aktualna Tabela kursów – Tabela kursów [xAnon] obowiązująca w chwili dokonywania przez [xAnon] określonych w umowie przeliczeń kursowych (§ 1 pkt 7 aneksu);

50 Waluta wymienialna – waluta wymienialna, inna niż waluta kredytu, której kursy są zamieszczane w Tabeli kursów (§ 1 pkt 8 aneksu);

51 § 12 umowy otrzymał brzmienie:

52 Potrącanie środków z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, według obowiązującego w [xAnon] w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów) (§ 7 ust. 7 aneksu); § 19 umowy otrzymał brzmienie:

53 Jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek nastąpi w walucie innej niż waluta polska: 1) W formie bezgotówkowej — kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej — według kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów Banku), obowiązującego w [xAnon] w dniu wpływu środków. 2) W formie gotówkowej — kwota wpłaty zostaje przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej — według kursu kupna dla pieniędzy (aktualna Tabela kursów Banku), obowiązującego w [xAnon] w dniu wpływu środków (§ 14 aneksu);

54 § 22 umowy otrzymał brzmienie:

55 1. Kredyt uważa się za spłacony jeżeli zadłużenie po spłacie ostatniej raty kredytu i odsetek wynosi „zero” albo jeżeli w wyniku ostatecznego rozliczenia na rachunku wystąpi nadpłata lub niedopłata, wyrażona w walucie polskiej przy zastosowaniu kursu średniego NBP (aktualna Tabela kursów), obowiązującego w dniu wpłaty na rachunek, o którym mowa w § 12 ust. 1. w wysokości nie wyższej niż dwukrotność poleconej przesyłki pocztowej. 2. W przypadku nadpłaty, wypłata kwoty nadpłaty zostanie dokonana w formie przelewu na wskazany rachunek w walucie polskiej, przy zastosowaniu kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów), obowiązującego w [xAnon] w dniu wypłaty (§ 17 ust. 2 aneksu);

56 Dowód: [xAnon] – k. 45-49.

57 Umową darowizny z 25 października 2021 roku powódka przelała przysługującą jej względem [xAnon] wierzytelność w kwocie 33.395,32 zł uiszczoną z jej majątku osobistego do majątku wspólnego stron.

58 Dowód: umowa darowizny – k. 51-51v.

59 Bank uruchomił kredyt w wypłacając kredytobiorcy kwotę 149.925,12 zł. W okresie dochodzonym pozwem od dnia zawarcia umowy do dnia 1 kwietnia 2021 roku strona powodowa uiściła na rzecz pozwanego banku, w wykonaniu umowy kredytu, kwotę 270.088,77 zł i 261,04 EUR, na którą składają się kwoty: 1. 264.664,43 zł, stanowiąca sumę należności uiszczonych przez stronę powodową w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 1 kwietnia 2021 roku tytułem spłaty kredytu,

60 2. 1.978,09 zł, stanowiąca sumę należności uiszczonych przez stronę powodową w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 27 czerwca 2003 roku tytułem ubezpieczenia pomostowego,

61 3. 1.243,36 zł, stanowiąca należność uiszczoną przez stronę powodową w dniu 22 czerwca 2005 roku tytułem prowizji za zmianę waluty kredytu,

62 4. 1. 142,64 zł, stano ca sumę należności uiszczonych przez stronę powodową w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 17 czerwca 2020 roku tytułem ubezpieczenia nieruchomości,

63 5. 948,75 zł, stanowiąca należność uiszczoną przez stronę powodową w dniu 21 grudnia

64 2001 roku tytułem ubezpieczenia kredytowanego wkładu finansowego,

65 6. 261,04 EUR, stanowiąca należność uiszczoną przez stronę powodową w dniu 21 grudnia 2001 roku tytułem prowizji za udzielenie kredytu,

66 7. 111,50 zł, stanowiąca sumę należności uiszczonych przez stronę powodową w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 6 października 2004 roku tytułem opłaty za wysłanie zawiadomienia.

67 Dowód: zaświadczenie – k. 56-63.

68 Kredyt został zaciągnięty przez powódkę w celu zakupu mieszkania dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych powodów, który nie prowadzili działalności gospodarczej związanej z umową kredytu. Powodowie zrealizowali cel kredytu – kupili lokal mieszkalny, w którym mieszkali do 2022 roku, kiedy przeprowadzili się do nowo wybudowanego domu. Kredytowana nieruchomość jest przez powodów wynajmowana od 2022 roku. W chwili zawarcia umowy powódka prowadziła działalność gospodarczą – handel hurtowy i detaliczny, która była zarejestrowana w kredytowanej nieruchomości. Powód w chwili przystąpienia do umowy nie prowadził działalności gospodarczej. Od 2008 do 2023 roku powód prowadził działalność gospodarczą, która była zarejestrowana w kredytowanej nieruchomości, a prowadzona w biurze w innym budynku, gdzie powód przyjmował klientów i przechowywał sprzęt. Strona powodowa nie negocjowała z bankiem postanowień umowy dotyczących sposobu powiązania kredytu z kursem waluty obcej oraz sposobu przeliczania kursu waluty obcej. Przed zawarciem umowy strona powodowa nie została poinformowana, na czym polega mechanizm powiązania kredytu z kursem EUR, ani w jaki sposób jest tworzona tabela kursowa banku. Powodom nie przedstawiono wykresów historycznych ukazujących wahania kursowe waluty EUR względem waluty PLN. W dniu zawarcia przez powódkę umowy powodowie nie byli małżeństwem. W dniu 26 lipca 2003 roku powodowie zawarli małżeństwo, a powódka przyjęła nazwisko [xAnon]. Na mocy [xAnon] z dnia 22 czerwca 2005 roku m.in. strony ustaliły, że ulega zmianie waluta kredytu z waluty wymienialnej EURO na walutę wymienialną CHF oraz do umowy przystąpił powód [xAnon] jako drugi kredytobiorca.

69 Umową darowizny z 25 października 2021 roku powódka przelała przysługującą jej względem [xAnon] wierzytelność w kwocie 33.395,32 zł uiszczoną z jej majątku osobistego do majątku wspólnego stron.

70 Dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 50, umowa darowizny – k. 51-51v.,

71 wniosek kredytowy – k. 142-144v., przesłuchanie strony powodowej – k. 510 v. – k. 511.

72 Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły wymienione dokumenty, których treść ani autentyczność nie była kwestionowana przez strony, oraz zeznania strony powodowej, które były spójne, logiczne, konsekwentne i pozbawione sprzeczności oraz znajdowały potwierdzenie w pozostałych dowodach. Powyższe dowody były wystarczające dla oceny stanowisk i żądań stron, zaś pozostałe dowody zostały pominięte, ponieważ nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich przeprowadzenie skutkowałoby zbędnym przedłużeniem postępowania. Dowód z opinii biegłego został pominięty, ponieważ rozpoznanie sprawy nie wymagało wiadomości specjalnych (art. 278 § 1 k.p.c.).

73 Wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków [xAnon] i [xAnon] został cofnięty (k. 188).

74 Sąd zważył, co następuje:

75 Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

76 Na wstępie rozważań prawnych należy zwrócić uwagę, że umowa kredytu została przez strony zawarta przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, przy czym należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego, że „Nie oznacza to, że kontekst unijny jest całkowicie pozbawiony znaczenia w niniejszej sprawie. Należy bowiem uwzględnić, że ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271), która wprowadziła do kodeksu cywilnego obowiązującą obecnie - z drobnymi późniejszymi zmianami - regulację dotyczącą wzorców umów i kontroli niedozwolonych postanowień umownych (w tym art. 3851 § 1 k.c.), miała na celu m.in. przedakcesyjną transpozycję dyrektywy 93/13. W związku z tym, dążąc do zapewnienia jednolitości wykładni istotnych w niniejszej sprawie przepisów kodeksu cywilnego w czasie ich obowiązywania przez akcesją i po akcesji, a także mając na względzie zobowiązanie wynikające z art. 68 Układu Europejskiego, ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38) oraz zobowiązanie do prowadzenia negocjacji akcesyjnych w dobrej wierze, należy kierować się przy tej wykładni wskazówkami wynikającymi z prawa unijnego oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.” W ocenie Sądu będąca przedmiotem rozpoznania umowa była typową umową kredytu denominowanego do EUR, jaka była powszechnie zawierana przez pozwany bank. Istotne

77 z punktu widzenia rozstrzygnięcia jest zatem wzięcie pod rozwagę czy drugą stroną umowy był konsument, a jeżeli tak, to czy kwestionowane przez stronę powodową postanowienia przeliczeniowe (ustalające kwotę kredytu podlegającą wpłacie w PLN po przeliczeniu z EUR oraz ustalenia wysokości raty w PLN po przeliczeniu z EUR) mają charakter niedozwolony (art. 385 i kolejne k.c.) i w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, jaki jest skutek ich wyeliminowania z kontraktu z punktu widzenia jego bytu, przy uwzględnieniu wykładni postanowień dyrektywy 93/13 dokonanych w wyrokach Trybunału Sprawiedliwości UE co do możliwości uzupełniania luk w umowie na skutek wyeliminowania postanowień niedozwolonych, mając przy tym na względnie krajowy porządek prawny (np. art. 358 § 2 k.c.) oraz wolę strony powodowej w tym zakresie. W dalszej części uzasadnienia zasygnalizowane powyżej zasadnicze motywy rozstrzygnięcia zostaną rozwinięte w niezbędnym zakresie. Należy przy tym wskazać, że przy założeniu dyrektywy zwięzłego sporządzenia uzasadnienia (art. 3271 § 2 k.p.c.)

78 w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby, a tym bardziej obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony postępowania, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Celem uzasadnienia wyroku nie jest bowiem ocena stanowisk stron, ale wyjaśnienie istotnych motywów rozstrzygnięcia. (por. wyrok SN z dnia 29 października 1998 r., II UKN 282/98, postanowienie SN z dnia 16 marca 2012 r., IV CSK 373/11). Status konsumenta i przedsiębiorcy, brak negocjacji i świadczenia główne.

79 Dowody przeprowadzone w sprawie nie budzą wątpliwości co do tego, że umowa kredytu wiąże się z działalnością gospodarczą pozwanego, a zarazem brak jest takiego związku w przypadku kredytobiorcy, a zatem należy go uznać za konsumenta (art. 221 k.c.).

80 Ciężar dowodu, że § 2 ust. 1 umowy w zakresie określającym kwotę kredytu

81 w walucie EUR (dalej: klauzula ryzyka walutowego) oraz § 4 ust. 2, § 9 ust. 3, § 14 ust. 1 pkt 1a i 2, § 17 ust. 1, § 19 ust. 1b, § 22 umowy oraz § 7 ust. 7, § 14, § 17 ust. 2 aneksu (dalej: klauzule przeliczeniowe) zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku (art. 3851 § 4 k.c.), który temu ciężarowi nie sprostał w zakresie klauzul przeliczeniowych - nie można bowiem uznać „wyboru waluty” kredytu przez konsumenta za negocjacje, skoro sprowadza się to jedynie do zatwierdzenia jednej z kilku możliwości oferowanych przez bank, zaś sam sposób przeliczania kursów walut był ustalany jednostronnie przez bank. Sama kwota kredytu (w EUR) nie była uzgodniona indywidualnie, ponieważ ustalenia określonej kwoty euro dokonał pozwany bank – kredytobiorca we wniosku kredytowym wskazał określoną kwotę w EUR, natomiast bank dokonał jej przeliczenia na PLN według swojej tabeli kursowej, a zatem bez uzgodnienia z konsumentem – podanie kwoty kredytu w walucie obcej było konieczne z uwagi na konstrukcję kredytu denominowanego i nie wynikało z woli konsumenta, którego celem było uzyskanie środków w PLN, skoro miały one być przeznaczone na realizacje celu mieszkaniowego w Polsce. Rzeczywisty brak wynegocjowania przez konsumenta kwoty kredytu jest wręcz oczywisty, kiedy wziąć pod uwagę fakt, że we wniosku kredytowym kredytobiorca wskazał potrzebną mu kwotę EUR, a po zawarciu umowy bank wypłacił mu kwotę PLN, jednak w innej wysokości (wynikającej z zastosowanego kursu przeliczeniowego). Obie grupy postanowień umownych określają świadczenia główne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c., ponieważ nie tylko samo powiązanie kredytu z walutą obcą, ale również sposób dokonywania przeliczeń walutowych koniecznych do realizacji takiej umowy określają samą istotę umowy kredytu denominowanego w walucie obcej. Niejednoznaczność i abuzywność klauzul przeliczeniowych

82 Klauzule przeliczeniowe nie zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny (art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG), ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs EUR dla celu wykonania umowy kredytu, a także kształtują one prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 3851 § 1 k.c.). W oparciu o te postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu (różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej), pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym, a w umowie brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty, jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają. Ponadto klauzule przeliczeniowe dawały pozwanemu bankowi w istocie całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank. Tym samym bank mógł ustalić ten kurs na dowolnym poziomie, nawet oderwanym od jakiegokolwiek kursu występującego na rynku, ze szkodą dla kredytobiorcy. W rezultacie bank w oparciu o klauzule przeliczeniowe uzyskał rzeczywistą możliwość dowolnego kształtowania wysokości świadczeń kredytobiorcy i własnych, co jest w oczywisty sposób sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Podkreślenia wymaga, że klauzula przeliczeniowa dotycząca spłaty rat kredytu stanowiła niedozwolone postanowienie umowne. Należy bowiem podzielić pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie dotyczącej właśnie klauzul przeliczeniowych że „to, że istnieje wariant wyboru spłaty należności bezpośrednio w walucie obcej, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, gdyż każdy wariant powinien być zgodny z przepisami konsumenckimi. Nie może być tak, że Bank - przykładowo - daje wybór, z których jeden spełnia wymogi prawa konsumenckiego, drugi zaś nie.”1 Co więcej, powyższe tak czy inaczej pozostaje bez znaczenia dla oceny klauzuli przeliczeniowej dotyczącej zastosowania bankowego kursu kupna do wypłaty kredytu, ponieważ postanowienia umowy przewidywały, że kredyt może być wypłacony w walucie obcej tylko w razie finansowania zobowiązań kredytobiorcy poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej oraz w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego – co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ z umowy wprost wynika, że celem kredytu było finansowanie zobowiązań w Rzeczpospolitej Polskiej. Stanowisko to znajduje poparcie także w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wskazał, że „w odniesieniu do kursu waluty obcej obowiązującego przy spłacie kredytu należy wskazać, że uznaniu odpowiedniej klauzuli za abuzywną nie sprzeciwia się to, że konsument ostatecznie wybrał ten sposób spłaty, choć mógł wybrać także bezpośrednią spłatę w walucie obcej. Zasadniczo w każdy stosunek prawny, także ten który w zamyśle przedsiębiorcy ma być współkształtowany przez postanowienie niedozwolone, konsument wchodzi dobrowolnie. Znaczenie w kontekście oceny abuzywności miałoby jedynie, gdyby konsument wybierał spłatę w złotych po kursie sprzedaży banku, gdy kurs taki był już konsumentowi znany. W stanie faktycznym sprawy określony sposób spłaty został wybrany na etapie zawierania umowy. Co więcej również, nawet gdyby nie uznać tego postanowienia za niedozwolone, nie wpływałoby to na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy, gdyż wobec abuzywności sposobu ustalania kursu przy wypłacie kredytu, wniosek co do istnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytowej nie mógłby być inny.”2 Należy przy tym zwrócić uwagę, że konstrukcja kredytu denominowanego determinowała to, że zakres swobody banku w kształtowaniu praw i obowiązków stron był jeszcze dalej idący aniżeli przy kredycie indeksowanym. Mianowicie w kredycie indeksowanym kwota kredytu była od początku podana w PLN, a zatem umowa przewidywała wprost wysokość świadczenia, które ma spełnić bank. Natomiast z uwagi na fakt, że w kredycie denominowanym kwota kredytu była wskazana w EUR, a jej wypłata była dokonywana w PLN po dokonaniu przeliczenia przez bank, oznaczało to, że w tego rodzaju kredycie bank decyduje nie tylko o wysokości świadczeń spełnianych przez kredytobiorcę, ale także o wysokości świadczenia spełnianego przez siebie wykonując umowę na etapie uruchomienia środków.

83 Sąd dokonał oceny, czy postanowienia umowne są niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), według stanu z chwili zawarcia umowy.3 Tym samym dla powyższej oceny nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, wieloletnie wykonywanie umowy przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, późniejsze zmiany pozwanego banku (np. co do możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie EUR i CHF), późniejsze zmiany stanu prawnego (w szczególności wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, tzw. ustawa „antyspreadowa”) czy kwestia ewentualnego zawarcia przez strony aneksu do umowy kredytu upoważniającego kredytobiorcę do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało znaczenia, że wybór kredytu powiązanego z kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR EUR). Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c., niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta, zatem brak jest podstaw do modyfikacji tych postanowień lub uznania, że nie wiążą one konsumenta jedynie w pewnym zakresie ani uzupełnienia powstałej po tych postanowieniach „luki” jakąkolwiek treścią, w tym w szczególności przepisami prawa krajowego. Odmienne zapatrywanie byłoby sprzeczne z brzmieniem oraz celem przepisów art. 3851 § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.4 Przede wszystkim zaś uzupełnienie umowy przepisem prawa krajowego nie może mieć miejsca w sytuacji, w której usunięcie z umowy nieuczciwego warunku prowadzi do jej nieważności, która jest akceptowana przez konsumenta,5 zaś w niniejszej sprawie kredytobiorca nie zgodził się na obowiązywanie umowy z nieuczciwymi warunkami ani na uzupełnienie jej treści przepisem prawa krajowego, natomiast wyraził zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadomym wynikających z tego konsekwencji. Co więcej, przepisem krajowym służącym uzupełnieniu treści umowy nie mógłby być art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24.01.2009 r., ponieważ jest on przepisem prawa krajowego o charakterze ogólnym, który nie ma zastosowania konkretnie do umów zawieranych pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem6. Norma ta ma charakter dyspozytywny, w przeciwieństwie np. do węgierskiego stanu prawnego, przez co niemiarodajne jest na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy odwoływanie się do wyroku Trybunału z dnia 2 września 2021 r., C-932/19, w którym analizowano kwestię woli konsumenta na kwestię upadku umowy, ale przy uwzględnieniu treści krajowego prawodawstwa, którego celem był wyeliminowanie nierównowagi kontraktowej stron (stwierdzenie nieważności warunków umownych dotyczących ustalenia kursu wypłaty i spłaty świadczenia ustalanych przez instytucje finansowe w zakresie umów kredytu, pożyczki, lub leasingu finansowego zawartych od dnia 1 maja 2004 r. do dnia wejścia w życie ustawy i ich zastąpienie urzędowym kursem ustalanym węgierski bank centralny).

84 Nieważność umowy.

85 Uznanie samych ww. klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje nieważnością całej umowy kredytu, ponieważ postanowienia te oznaczają główny przedmiot umowy i określają sposób jej wykonywania – skoro zaś nie jest możliwe określenie sposobu wykonywania umowy, to musi ona być uznana za nieważną. Stanowisko to przeważa w aktualnym orzecznictwie.7 Należy przy tym mieć na uwadze, że w przypadku kredytu denominowanego, który podlegał wypłacie tylko w PLN (w stanie faktycznym niniejszej sprawy, wobec finansowania zobowiązań w kraju), skutek w postaci nieważności umowy wobec stwierdzenia abuzywności klauzuli przeliczeniowej dotyczącej wypłaty kredytu w złotych po kursie kupna banku jest jeszcze bardziej ewidentny aniżeli w przypadku innych umów kredytu powiązanych z walutą obcą. Skoro bowiem kwota kredytu była wyrażona w EUR, lecz wypłata kredytu była możliwa tylko w PLN, to wyłączenie z umowy regulującej sposób przeliczenia EUR na PLN dla celu wypłaty kredytu powoduje, że nie jest w ogóle możliwe ustalenie kwoty PLN, w której kredyt ma zostać wypłacony, a tym samym nie jest możliwe ustalenie treści podstawowego świadczenia banku w walucie wykonania kontraktu. Stanowisko to znajduje oparcie w aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wskazał, że „umowa jest umową kredytu denominowanego, w której określono kwotę kredytu w walucie obcej i przewidziano jednocześnie, że wypłata powinna nastąpić w złotych. Eliminacja klauzuli przeliczeniowej w takiej umowie sprawia, że nie wiadomo, jaką kwotę powinien wypłacić bank. Oznacza to, że brakuje niezbędnego elementu konstrukcyjnego stosunku prawnego i niemożliwe jest jego uzupełnienie.”.8 Faktem jest, że w dawniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczano możliwość utrzymania w mocy umowy kredytu denominowanego po stwierdzeniu bezskuteczności niedozwolonych klauzul przeliczeniowych przez uznanie, że kwotą kredytu nie jest kwota wskazana w umowie w EUR,9 lecz kwota faktycznie wypłacona przez bank w PLN, jednak zabieg ten de facto stanowi niedopuszczalną ingerencję Sądu w treść umowy kredytu wykraczającą poza ramy wynikające z art. 3851 § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, która została wprost wykluczona w aktualnym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości.10 Jednocześnie strona powodowa stanowczo wyraziła zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadoma wynikających z tego konsekwencji. Należy tutaj zwrócić uwagę, że wprawdzie art. 3851 § 1 k.c. (ani art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13) nie wskazuje wprost na sankcję nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, niemniej jednak dyrektywa nr 93/13 przewiduje w art. 8 możliwość przyjęcia lub utrzymania bardziej rygorystycznych przepisów prawnych, których celem jest także osiągnięcie celu odstraszającego (art. 8b ust. 1). Obowiązkiem organu stosującego prawo jest zapewnienie skuteczności ochrony przyznanej konsumentowi w normach zawartych w dyrektywie. Dlatego nie ma przeszkód aby w sytuacji, w której naruszenie praw konsumenta chronionych dyrektywą prowadzi do innej niż przewidziana jako zasadnicza w art. 3851 wadliwości czynności prawnej, zastosowania nie mogła znaleźć inna sankcja, w tym sankcja nieważności czynności prawnej.

86 Tezie tej nie sprzeciwia się stwierdzenie, że umowa bezwzględnie wiąże

87 w pozostałym zakresie (art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13). Zgodnie z wykładnią tego przepisu dokonaną w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, umowa zawierająca nieuczciwe warunki powinna w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego (m.in. wyroki w sprawie C-618/10, w sprawie C-488/11, w sprawie C-260/18). Stąd też oczywiste jest, że nie jest możliwe dalsze funkcjonowanie umowy, której po wyłączeniu z niej postanowień niedozwolonych (które mogą przecież w określonych warunkach dotyczyć głównych świadczeń stron), nie da się wykonać – określić sposobu i wysokości świadczenia. Jednocześnie brak jest podstaw do uznania umowy kredytu za bezwzględnie nieważną. Zawieranie umów kredytu powiązanych z walutą obcą (indeksowanych

88 i denominowanych) jest i było dopuszczalne w świetle art. 3531 k.c. i art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy.

89 Interes prawny.

90 Roszczenie o ustalenie nieważności umowy zasługuje na uwzględnienie, ponieważ umowa kredytu jest nieważna, a strona powodowa posiada interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Mianowicie okres kredytu wskazany w umowie jeszcze nie upłynął, zaś bank stoi na stanowisku, że umowa jest ważna, domaga się od kredytobiorcy zapłaty kolejnych rat kredytu i nie wyraża zgody na wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki zabezpieczającej roszczenia banku wynikające z umowy. Wobec tego powództwo kredytobiorcy o zapłatę nie kończyłoby definitywnie sporu stron dotyczącego oceny, czy umowa jest ważna11. Pogląd, jakoby interes prawny był konsumowany przez roszczenie o zapłatę wywodzone w oparciu o twierdzenie o nieważności umowy, jest nieprzekonujący. Ewentualne uwzględnienie roszczeń kredytobiorcy o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku nie regulowałoby w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Wniosek przeciwny byłby zasadny tylko przy przyjęciu, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko w zakresie sentencji, ale również motywów rozstrzygnięcia, co do czego istnieją poważne rozbieżności w orzecznictwie i doktrynie na tyle zakresu normy z art. 365 § 1 k.p.c.12. Świadczenie nienależne.

91 Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, tj. takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (art. 410 § 1 i 2 k.c.). Dotychczas w orzecznictwie polskim dominował pogląd, że skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony świadczenia nie miały oparcia w łączącej strony umowie. W związku z tym na pozwanym banku ciążyć winien obowiązek zwrotu na rzecz strony powodowej kwoty, którą świadczyła na podstawie nieważnej czynności prawnej niezależnie od tego, czy strona powodowa spłaciła na rzecz banku kwotę udostępnionego jej kapitału, czy też nie. W razie bowiem upadku umowy kredytu, każda z jej stron ma odrębne roszczenia o zwrot spełnionych w ramach jej wykonania świadczeń13. Należy jednak mieć na względzie fakt, że dnia 19 czerwca 2025 r. wydany został przez Trybunał Sprawiedliwości wyrok w sprawie o sygn. C-396/24, który odpowiadając na pytanie prejudycjalne polskiego Sądu dotyczące zasad rozliczenia umowy kredytu, która upada z uwagi na abuzywność jej postanowień, wskazał, m.in. że Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.

92 W ocenie Sądu pogląd wyrażony w cytowanym powyżej orzeczeniu winien mieć zastosowanie nie tylko do spraw, w których banki domagają się zwrotu udostępnionego kapitału z uwagi na podnoszony przez konsumenta zarzut nieważności umowy, lecz jest podstawą do rozstrzygania wszystkich spraw, do których oceny prawnej zastosowanie ma dyrektywa 93/13 i w których pojawia się kwestia ważności umowy. Należy bowiem wskazać, że wydając wyrok TSUE działał na podstawie art. 267 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), który upoważnia Trybunał do orzekania m.in. w sprawach aktów prawa wtórnego, w tym dyrektyw. Tym samym przywołana powyżej odpowiedź na pytanie prejudycjalne stanowi o wykładni dyrektywy 93/13 co do zasad rozliczania świadczeń uiszczanych w toku wykonywania nieważnej umowy. Biorąc przy tym pod uwagę niekwestionowaną w przedmiotowym obszarze zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy dojść do wniosku, że zasady rozliczania nieważnej umowy konsumenckiej bazujące powszechnie w obrocie, jako opierane na zasadzie dwóch, niezależnych kondykcji stron świadczących i dotychczas zaaprobowane w judykaturze, w tym Sądu Najwyższego, należy zakwestionować. Tego rodzaju wykładnia przepisów o nienależnym świadczeniu nie daje się bowiem pogodzić ze stwierdzeniem Trybunału o niemożności pomijania świadczeń uiszczonych przez konsumenta w toku wykonywania umowy na potrzeby rozliczenia nieważnej umowy w oparciu o przepisy o świadczeniu nienależnym. Skoro bowiem przedsiębiorca, w sytuacji świadczenia przez konsumenta przez lata, może domagać się zwrotu kapitału jedynie w takiej wysokości, w jakiej nie został on zwrócony, to logiczną konsekwencją tego poglądu jest uznanie, że również świadczący konsument co do zasady traci uprawnienie do domagania się zwrotu uiszczonych w toku wykonywania nieważnej umowy kwot. W świetle poglądu Trybunału należy bowiem uznać, że świadczenie konsumenta zmierza do zwrotu uzyskanej bez podstawy prawnej korzyści, przez co niwelowany jest stan bezpodstawnego wzbogacenia jednej strony zakwestionowanego stosunku prawnego, względem zubożenia drugiej. Podobnie w sytuacji osiągnięcia pułapu zwrotu przez konsumenta równowartości udostępnionego mu kapitału, na przedsiębiorcy (banku) spoczywał będzie obowiązek zwrotu tego, co otrzymał ponad kwotę wypłacanych środków.

93 Niezależnie od kwestii tego, że przywołany pogląd w ocenie Sądu w sposób bezpośredni daje się wywieźć z treści art. 405, 406, 410 k.c., to marginalnie należy również wskazać, że nie sposób odmówić racji poglądowi, jakoby świadczenie konsumenta polegające na zwrocie w ratach wartości nominalnej udostępnionego mu kapitału odpowiadało zasadom współżycia społecznego i uniemożliwiało domaganie się jego zwrotu na podstawie art. 411 pkt 2 k.c. W miejscu tym należy również wskazać na wielokroć akcentowaną w orzecznictwie Trybunału, w tym w wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. kwestię konieczności zmiany,

94 w stosownych przypadkach, przez sądy krajowe utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na wykładni prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami dyrektywy (pkt 42, 43). Niekwestionowanym celem dyrektywy 93/13 jest ochrona konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi prowadzącymi do nierównowagi stron. Należy w związku z tym wziąć pod rozwagę, że jeżeli skutkiem abuzywności klauzul jest stwierdzenie nieważności umowy i uznanie, że każda strona może domagać się zwrotu tego co na rzecz drugiej świadczyła, to praktyczną i powszechnie znaną konsekwencją takiego wniosku jest wszczynanie spraw przez konsumentów o zapłatę wszystkich uiszczonych rat oraz w kontrze do tych akcji, powództw banków o zwrot wypłaconych środków tytułem uruchomienia kredytu, celem uniknięcia przedawnienia roszczeń tego rodzaju. Zainicjowanie przez bank sprawy o zwrot zasadniczo kilkuset tysięcy złotych wiąże się z obowiązkiem poniesienia kosztów procesu w postaci obowiązku uiszczenia opłaty od pozwu stanowiącej 5% wartości przedmiotu sporu. Co do zasady przedsiębiorcy korzystają także z profesjonalnego zastępstwa procesowego. W klasycznym przypadku zastosowania zasady dwóch kondykcji i wygrania przez konsumenta sprawy o ustalenie nieważności umowy i zapłatę świadczonych kwot, na uwzględnienie zasługuje również żądanie banku o zwrot wypłaconych środków. Mając na względzie zasadę odpowiedzialności strony za wynik sporu, jeżeli chodzi o koszty procesu (art. 98 k.p.c.) należy zauważyć, że przegrana konsumenta w sprawie z powództwa banku oznaczać może powstanie obowiązku zwrotu na rzecz przedsiębiorcy kosztów procesu, w tym kosztów opłaty od pozwu (np. w sprawie o 200 000 zł opłata wynosi 10 000 zł) oraz kosztów zastępstwa procesowego (w sprawie o 200 000 zł stawka minimalnego wynagrodzenia wynosi 10 800 zł), niezależnie od konieczności zapłaty odsetek od zasądzonej sumy, nierzadko za okres kilku lat. W przypadku skorzystania przez konsumenta z usług profesjonalnego pełnomocnika należy także wskazać na konieczność powszechnie znaną uiszczenia na jego rzecz stosownego wynagrodzenia za reprezentację w postępowaniu. Dlatego w świetle całokształtu tych okoliczności ryzyko narażania konsumenta na drugie, zazwyczaj kosztowne i rozciągnięte na lata prowadzenie procesu sądowego w ocenie Sądu jest nie do pogodzenia z celami dyrektywy o ochronie konsumenta. Ryzyko to zaś nie występuje w sytuacji zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w wykładni zaaprobowanej przez Trybunał, która umożliwia rozliczenie nieważnej umowy kredytu w ramach jednego procesu, co do zasady z powództwa konsumenta, bez konieczności przedsiębrania innych czynności.

95 Sąd Okręgowy wskazuje, że w pełni podziela tezę podniesioną w treści uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2025 roku (sygn. akt I ACa 3465/23), zgodnie z którą za przyjęciem teorii salda przemawia wola samego ustawodawcy krajowego, który uznał, że po odpadnięciu podstawy świadczenia, w szczególności nieważności umowy, rozliczenie powinno następować z zastosowaniem art. 405 k.c., z wyłączeniami, o których mowa m.in. w art. 409 k.c. i art. 411 k.c. Nadto, owa formuła zapewnia szybkość i efektywności ochrony prawnej oraz pełną sprawiedliwość. Konstrukcja ta pozwala bowiem, niezależnie od inicjatywy podmiotów zainteresowanych, rozliczyć stosunek prawny, który w ostatecznym rozrachunku nie wiąże stron, kompleksowo w ramach jednego postępowania sądowego, eliminując zbędne równoległe przesunięcia majątkowe. Daje ono nadto zauważalną oszczędność czasu, środków i zaangażowania wymiaru sprawiedliwości w rozpoznawanie kolejnych spraw. Przy czym te ostatnie argumenty, pragmatyczne i utylitarne, nie mogą przesłaniać ustawowej formuły, która chroni obie strony nieważnej umowy przed bezpodstawnym wzbogaceniem drugiej strony. Sąd Okręgowy podziela przy tym stanowisko aprobujące tzw. teorię salda wyrażone

96 w najnowszej judykaturze Sądu Najwyższego (postanowienia z dnia 9 lipca 2025 r., I CSK 652/25, z dnia 22 października 2025 r., I CSK 812/25) oraz Sądu Apelacyjnego w Warszawie, (chociażby wyrok z dnia 21 lipca 2025 r., I ACa 3465/23).

97 W oparciu o powyższe rozważania należy wskazać, że skoro w wykonaniu nieważnej umowy na rzecz strony powodowej bank wypłacił kwotę 149.925,12 zł, a w okresie, którego pozew dotyczy, uiszczono tytułem spłaty kredytu sumę 269.734,17 zł (łącznie z kwotą 261,04 EUR, przeliczoną na PLN w oparciu o kurs z daty płatności, tj. 21 grudnia 2001 roku - 261,04 EUR x 3,4460 = 899,54 PLN), to w świetle art. 405 k.c. wykładanym przez pryzmat art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 korzyść banku uzyskana bez podstawy prawnej ogranicza się do sumy 119.809,05 zł. W takim bowiem zakresie strona powodowa jest zubożona względem wzbogacenia banku na skutek uznania umowy kredytu za nieważną i w tym zakresie żądanie zapłaty należało uwzględnić zasądzając od pozwanego banku na rzecz powodów łącznie ww. kwotę pieniężną tytułem zwrotu świadczenia nienależnego uiszczonego w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. . Podkreślenia wymaga, że Sąd uwzględnił tylko żądanie objęte pozwem do dnia 1 kwietnia 2021 roku albowiem w pozostałym zakresie strona powodowa nie dokonała rozszerzenia powództwa. Podkreślenia również wymaga, że przy wzajemnym rozliczeniu stron Sąd nie wziął pod uwagę dochodzonych przez stronę kwot uiszczonych tytułem składek na ubezpieczenie nieruchomości (1.142,64 zł) i kwot uiszczonych tytułem opłaty za wysłanie zawiadomienia (111,50 zł). Kwoty te nie były ściśle związane z wykonywaniem spornej umowy kredytu, a nadto kwoty uiszczone tytułem składek ubezpieczeniowych zostały uiszczone na rzecz ubezpieczyciela, nie zaś pozwanego banku. Należało zatem uznać, że po stronie pozwanej brak jest legitymacji biernej, albowiem Bank nie jest podmiotem bezpodstawnie wzbogaconym kosztem strony powodowej z ww. tytułu. Niemniej jednak należy zauważyć, że istotnymi świadczeniami w ramach stosunku ubezpieczenia są: spełnienie określonego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, po stronie ubezpieczyciela oraz zapłata składki przez ubezpieczającego (art. 805 k.c.). W świetle niniejszej sprawy, mając na względzie charakter umowy ubezpieczenia oraz zasady doświadczenia życiowego, pozwany bank nie był beneficjentem świadczenia z tytułu zapłaty składki stanowiącej ekwiwalent trwającej umowy ubezpieczenia, gdyż ubezpieczycielem był podmiot trzeci. Bank jedynie inkasował składki celem przekazania ubezpieczycielowi. Nie jest zatem z tego tytułu wzbogacony kosztem majątku strony powodowej.

98 Dodatkowo nie sposób zakładać nieważności samych umów ubezpieczenia z uwagi na pierwotną nieważność umowy kredytu. Umowy ubezpieczenia nieruchomości i na życie są powszechnie zawierane w warunkach gospodarki rynkowej, zaś w świetle niniejszej sprawy nie sposób wywodzić, że ubezpieczyciel nie zapewniał stronie powodowej, jako ubezpieczonemu, ochrony wynikającej z właściwej umowy. Podważeniu – jako niezgodna z prawem – powinna ulec umowa przelewu wierzytelności na rzecz pozwanego banku, zawarta w wykonaniu umowy kredytu. W tym bowiem przypadku cause tej czynności została uznana za niebyłą, gdyż bank nie powinien być adresatem świadczenia ubezpieczyciela z uwagi na brak umowy kredytu, która ubezpieczeniem była zabezpieczona. Innymi słowy,

99 w przypadku zaistnienia zdarzenia warunkującego uruchomienie ochrony ubezpieczeniowej beneficjentem świadczenia ubezpieczyciela winien być ubezpieczony, czyli strona powodowa, a nie pozwany bank, jako wskazany w umowie cesji. Natomiast od woli konsumenta zależeć winno czy wymagany umową kredytu stosunek ubezpieczenia będzie kontynuowany, czy też ulegnie rozwiązaniu, np. na skutek zaniechania płacenia składek. Przyjęcie odmiennego zapatrywania, co do wzbogacenia pozwanego z tytułu pobieranych składek na ubezpieczenia nie ma oparcia w materiale procesowym sprawy, miarodajnych przepisach prawa (art. 405, 410, 830 k.c.), a także nie byłoby do pogodzenia ze względami słuszności. Jak już bowiem podnoszono, z tytułu zawarcia stosunku ubezpieczenia strona powodowa miała zapewnianą ochronę ubezpieczeniową w zakresie wynikającym z tych umów. Dlatego też roszczenie w zakresie dotyczącym domagania się zwrotu uiszczonych przez stronę powodową składek nie mogło zostać uwzględnione, jak również kwot uiszczonych tytułem opłaty za wysłanie zawiadomienia (111,50 zł) jako że brak jest w tym zakresie bezpodstawnego wzbogacenia banku. Sposób zasądzenia świadczenia.

100 Należność zasądzono na rzecz powodów będących małżonkami do ich majątku wspólnego, tj. w sposób łączny. Jak słusznie wskazuje się w literaturze, „Poprawną formułą jest więc tutaj „zasądzenie świadczenia na rzecz powodów”; bez zastosowania konstrukcji zasądzenia solidarnego, ale też bez rozdzielania świadczenia na części przypadające każdemu z małżonków. Jest zaś oczywistością, że zasądzone na rzecz obojga małżonków świadczenie wejdzie, po jego wyegzekwowaniu, do majątku wspólnego małżonków; stanowiącego przedmiot wspólności łącznej.”14 Wobec tego, że powodowie są małżonkami posiadającymi ustawową wspólność majątkową, należność zasądzono na ich rzecz do ich majątku wspólnego.

101 Przedawnienie.

102 Sąd podziela stanowisko, iż żądanie ustalenia nieważności umowy nie ulega przedawnieniu (tak min. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1976 roku, II CR 288/76, OSNCP 1977 nr 5-6, poz. 91).

103 Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego przedawnia po upływie wynikającego z art. 118 k.c. terminu 6 lat na koniec roku kalendarzowego (10 lat co do roszczenia o zwrot świadczeń spełnionych przed dniem 9.07.2018 r., zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw). Termin przedawnienia roszczenia konsumenta o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie umowy kredytu, która jest nieważna bądź zawiera niedozwolone postanowienia umowne rozpoczyna bieg z dniem, w którym konsument dowiedział się (lub przy zachowaniu należytej staranności powinien był się dowiedzieć) o tym, że umowa jest nieważna lub że zawiera niedozwolone postanowienia umowne . Tym samym, wobec wystąpienia przez stronę powodową na drogę sądową w styczniu 2022 r. należy uznać, że jej roszczenie o zapłatę nie uległo przedawnieniu. Ponadto nawet gdyby termin przedawnienia upłynął wówczas zachodziłyby przesłanki wynikające z art. 1171 § 2 pkt 3 k.c. Odsetki.

104 Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego stanowi roszczenie bezterminowe, a zatem staje się wymagalne po wezwaniu do zapłaty (art. 455 k.c.). Funkcję wezwania do zapłaty spełnił w niniejszej sprawie odpis pozwu. O odsetkach od zasądzonej kwoty Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. Jeśli dłużnik świadczenia pieniężnego spełnia je z opóźnieniem wierzyciel ma prawo domagać się odsetek ustawowych za opóźnienie. Zgodnie z art. 455 k.c. roszczenie bezterminowe staje się wymagalne z chwilą wezwania dłużnika do zapłaty. Zgodnie z uchwałą III CZP 6/21 oświadczenie konsumenta-kredytobiorcy powinno nastąpić ze świadomością skutków skorzystania z ochrony konsumenckiej oraz upadku umowy. Zdaniem Sądu tego rodzaju informacje może przekazać również fachowy pełnomocnik. Oświadczenie będzie zatem skuteczne wobec banku, jeśli ten nie będzie miał wątpliwości co do uzyskania przez konsumenta pełnego pouczenia. W tym stanie rzeczy Sąd w pkt. 2 sentencji wyroku zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów 119.809,05 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 18 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty, tj. od dnia następnego po dniu doręczenia pozwu, co nastąpiło 17 czerwca 2022 roku (k. 92) do dnia zapłaty. Dalej idące żądanie odsetkowe Sąd oddalił, jako nieuzasadnione. Koszty procesu.

105 Zgodnie z art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. W wypadku uwzględnienia powództwa tylko w pewnej części orzeczenie, iż koszty procesu powinny być wzajemnie zniesione, czy też stosunkowo rozdzielone, powinna być zawsze oparta na słuszności. Do wzajemnego zniesienia kosztów procesu winno dojść w wypadku, gdy powództwo zostało uwzględnione mniej więcej w połowie, przy nieznacznej różnicy w wysokości kosztów każdej ze stron. W ocenie Sądu do tego rodzaju sytuacji doszło na kanwie niniejszego postępowania. Należy bowiem zaznaczyć, że strona powodowa sformułowała w pozwie dwa żądania główne, tj. żądanie o zapłatę (oddalone przez Sąd w części) oraz żądanie o ustalenie (uwzględnione w całości). Żądania te charakteryzowały się zbliżoną wartością przedmiotu sporu. Z kolei koszty procesu poniesione przez każdą ze stron postępowania były tożsame, za wyjątkiem uiszczonej przez powodów opłaty sądowej od pozwu. W konsekwencji powyższego Sąd uznał, iż zasadnym jest wzajemne zniesienie kosztów przedmiotowego postępowania. ZARZĄDZENIE

106 - [xAnon]

107 1 vide wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14.12.2010 r. XVII AmC 426/09,

108 2 por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.05.2022 r., II CSKP 650/22,

109 3 por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2018 r., III CZP 29/17,

110 4 por.:

111 - wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3.10.2019 r., C-290/18, [xAnon],

112 - wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29.04.2021 r., C-19/20, [xAnon],

113 5 por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 – C-82/21, [xAnon], pkt 78,

114 6 por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 – C-82/21, [xAnon], pkt 76,

115 7 por.:

116 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344,

117 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.02.2022 r., II CSKP 415/22,

118 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.02.2022 r., II CSKP 975/22,

119 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.03.2022 r., II CSKP 459/22,

120 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.03.2022 r., II CSKP 474/22,

121 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.03.2022 r., II CSKP 532/22,

122 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2022 r., II CSKP 285/22,

123 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2022 r., II CSKP 382/22,

124 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.05.2022 r., II CSKP 1030/22,

125 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 797/22,

126 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 971/22,

127 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 985/22,

128 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 403/22,

129 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 419/22,

130 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 796/22,

131 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 943/22,

132 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.05.2022 r., II CSKP 650/22,

133 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2022 r., II CSKP 701/22,

134 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., II CSKP 616/22,

135 - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31.05.2022 r., I CSK 2314/22,

136 - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15.06.2022 r., I CSK 2326/22,

137 - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., I CSK 2538/22,

138 - postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., I CSK 2722/22,

139 8 por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.05.2022 r., II CSKP 650/22,

140 9 por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.10.2019 r., IV CSK 309/18,

141 10 por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 – C-82/21, [xAnon], pkt 79, 83-84,

142 11 por.:

143 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.03.2022 r., II CSKP 474/22,

144 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2022 r., II CSKP 163/22,

145 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.05.2022 r., II CSKP 1030/22,

146 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 797/22,

147 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2022 r., II CSKP 701/22,

148 - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., II CSKP 616/22,

149 12 por. postanowienie SN z 9 stycznia 2019 roku, I CZ 112/18

150 13 por.:

151 - uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16.02.2021 r., III CZP 11/20,

152 - uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z mocą zasady prawnej z dnia 7.05.2021 r., III CZP 6/21,

153 14 por. Edward Gniewek, O wadliwościach stosowania zasad solidarności czynnej w postępowaniu sądowym – uwag kilka, MOP 2009, Nr 3, str. 121,