Art. 991

Pokaż w całym akcie

Art. 991 Kodeksu cywilnego
Art. 991.
§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).
§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, bądź w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

art. 991 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r. poz. 795)

art. 991 k.c.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała z 4 stycznia 2001 r., III ZP 26/00

   TEZY Zachowek /art. 991 Kodeksu cywilnego/ podlega podatkowi od spadków i darowizn określonemu w ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn /t.j. Dz.U. 1997…

2. Sąd Najwyższy, uchwała z 31 stycznia 2001 r., III CZP 50/00

   …Sądu, że spadkobierca „uprawniony do zachowku” w ujęciu art. 998 § 1 k.c., to spadkobierca, który zalicza się do kręgu osób wymienionych w art. 991 k.c. Należy też zaakceptować pogląd, zgodnie z którym fakt, że powołanym do dziedziczenia jest jedyny spadkobierca ustawowy – a więc będący…

3. Sąd Najwyższy, wyrok z 30 stycznia 2008 r., III CSK 255/07

   …w wyjątkowych sytuacjach (art. 1008-1010 k.c.). Ustawodawca postanowił, że głównym adresatem roszczenia o zachowek jest spadkobierca (art. 991 § 2 k.c.), a dopiero kiedy otrzymanie od spadkobiercy zachowku jest niemożliwe, uprawniony może żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy…

4. Sąd Najwyższy, wyrok z 13 czerwca 2013 r., V CSK 385/12

   …zważył, co następuje: Instytucja zachowku służy ochronie interesów majątkowych najbliższych członków rodziny spadkodawcy, wymienionych w art. 991 § 1 k.c., przez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w…

5. Sąd Najwyższy, wyrok z 23 września 2016 r., II CNP 1/16

   …zł. Sąd Apelacyjny nie przeprowadzając kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia rażąco naruszył art. 378 § 1 k.p.c., a w efekcie także art. 991 § 1 k.c., akceptując bez uzasadnienia błędne wyliczenie zachowku dokonane przez Sąd pierwszej instancji, które sprowadzało się do omyłkowego…

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 8 grudnia 2004 r., I CK 209/04

   …a co za tym idzie, co do zasady, nie może być samodzielną podstawą kasacji. Brak powołania przez powoda w kasacji zarzutu naruszenia art. 991 k.c. stanowiącego podstawę jego roszczenia i tym samym odniesienie dla zastosowania zasad dowodowych określonych w art. 6 k.c. sprawia, że sam…

7. Sąd Najwyższy, wyrok z 6 czerwca 2002 r., III RN 87/01

   …uznał, że dochód uzyskany w wyniku realizacji prawa do zachowku w postaci zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wartości części spadku /art. 991 par. 1 Kc/ podlega podatkowi od spadków i darowizn, a nie podatkowi dochodowemu od osób fizycznych. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia…

8. Sąd Najwyższy, wyrok z 1 czerwca 2022 r., I NSNC 551/21

   …obliczaniu zachowku uwzględniania darowizn i zapisów windykacyjnych dokonanych przez spadkodawcę. Modyfikuje tym samym zasadę wynikającą z art. 991 § 1 k.c., zgodnie z którą podstawą ustalenia zachowku jest czysta wartość spadku. Celem art. 993 k.c. jest ochrona osób uprawnionych do zachowku,…

9. Sąd Najwyższy, wyrok z 21 maja 2002 r., III RN 80/01

   …uznał, że dochód uzyskany w wyniku realizacji prawa do zachowku w postaci zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wartości części spadku /art. 991 par. 1 Kc/ podlega podatkowi od spadków i darowizn, a nie podatkowi dochodowemu od osób fizycznych. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia…

10. Sąd Najwyższy, wyrok z 7 lutego 2013 r., II CSK 403/12

    …do konkretnej kwoty, co do której zostanie ostatecznie uwzględnione powództwo. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 991 k.c. nie można podzielić stanowiska Sądu drugiej instancji, według którego odsetki od uwzględnionego roszczenia o zachowek należą się zawsze od…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 991 (1402)

Historia zmian

Bez zmian od 19 maja 2026 r.