Wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 30 czerwca 2026 r., I C 128/26

wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 30 czerwca 2026 r., I C 128/26

Tekst

1 Sygn. akt: I C 128/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 30 czerwca 2026 r.

3 Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący: SSR Joanna Jank

6 Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Pietkiewicz

7 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2026 r. w N.

8 sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w G.

9 przeciwko O. H.

10 K. H.

11 o zapłatę

12 I. oddala powództwa główne i ewentualne,

13 II. zasądza od powoda na rzecz pozwanych kwotę 3617 złotych (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

14 Sygn. akt I C 128/26

Uzasadnienie

15 (wyroku z 30 czerwca 2026 roku – k. 148)

16 Powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. (obecnie: (...) S.A. z siedzibą w G.) wniósł pozew przeciwko K. H. oraz O. H., domagając się:

17 1. zasądzenia solidarnie od pozwanych kwoty 160.000,00 zł z tytułu zwrotu kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr (...) z 26 października 2006 roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, ewentualnie zasądzenia tej kwoty in solidum, ewentualnie w częściach równych,

18 2. zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 28.068,96 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu umowy kredytu nr (...) z 26 października 2006 roku w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, ewentualnie zasądzenia tej kwoty in solidum, ewentualnie w częściach równych,

19 3. ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia roszczenia z pkt 2, ponadto: zmianę wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanym na podstawie umowy kredytu umowy kredytu nr (...) z 26 października 2006 roku kapitału kredytu w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i ukształtowanie go na poziomie 204.059,44 zł oraz zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 44.059,44 zł ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358¹ § 3 k.p.c.), ewentualnie zasądzenia tej kwoty in solidum, ewentualnie w częściach równych,

20 4. zasądzenia solidarnie od pozwanych kwoty 140.000,00 zł z tytułu zwrotu kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu nr (...) z 19 czerwca 2007 roku wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, ewentualnie zasądzenia tej kwoty in solidum, ewentualnie w częściach równych,

21 5. zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 22.947,71 zł tytułem zwrotu kwoty należnej powodowi ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy kredytu umowy kredytu nr (...) z 19 czerwca 2007 roku w związku z koniecznością urealnienia wysokości świadczenia banku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 5 lipca 2024 roku do dnia zapłaty, ewentualnie zasądzenia tej kwoty in solidum, ewentualnie w częściach równych,

22 6. ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia roszczenia z pkt 5, ponadto: zmianę wysokości świadczenia powoda w postaci wypłaconego pozwanym na podstawie umowy kredytu kapitału kredytu umowy kredytu nr (...) z 19 czerwca 2007 roku w związku z istotną zmianą siły nabywczej pieniądza w czasie i ukształtowanie go na poziomie 172.519,83 zł oraz zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 32.519,83 zł ponad nominalną kwotę kapitału kredytu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po dniu doręczenia odpisu pozwu do dnia zapłaty na podstawie przepisów o waloryzacji sądowej (art. 358¹ § 3 k.p.c.), ewentualnie zasądzenia tej kwoty in solidum, ewentualnie w częściach równych.

23 W uzasadnieniu wskazano, że w związku z zawartymi umowami kredytodawca wypłacił pozwanym odpowiednio: 160.000,00 zł oraz 140.000,00 zł. Na dzień wniesienia pozwu przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie pod sygn. akt XXVIII C 3741/22 toczyła się sprawa z powództwa kredytobiorców oparta na twierdzeniach o abuzywności postanowień obu umów kredytowych prowadzące do uznania ich za nieważne.

24 Pismami z 13 czerwca 2024 roku powód wezwał pozwanych do zapłaty kwot dochodzonych pozwem.

25 (pozew – k. 3-21)

26 Pismem z 30 grudnia 2024 roku powód cofnął powództwo w ten sposób, że cofnął częściowo powództwo sformułowane w punktach 1. i 4. petitum pozwu, tj. w zakresie kwot: 160.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ze zrzeczeniem się roszczenia, 140.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie ze zrzeczeniem się roszczenia.

27 Powyższe wynikało z zawartego przez strony porozumienia z 17 grudnia 2024 roku w przedmiocie realizacji prawomocnego wyroku w sprawie XXVIII (...).

28 (pismo – k. 83-84v.)

29 Postanowieniem z 10 stycznia 2025 roku umorzono postępowanie w zakresie cofniętego powództwa.

30 (postanowienie – k. 90)

31 Pozwani w odpowiedzi na pozew domagali się oddalenia powództwa i zasądzenia na swoją rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

32 Pozwani zaprzeczyli, aby pozwanemu przysługiwało roszczenie o urealnienie kapitału i waloryzację wypłaconego kredytu. (...) w wyroku C-520/21 wykluczył roszczenia banku analogiczne jak dochodzone w niniejszej sprawie.

33 (odpowiedź na pozew – k. 112-115)

34 H. faktyczny:

35 26 października 2006 roku pomiędzy (...) S.A. z siedzibą w G. (poprzednikiem prawnym powoda) a pozwanymi O. H. oraz K. H. zawarta została umowa kredytu na cele (...).

36 Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 160.000,00 zł denominowanego w walucie (...) na okres 180 miesięcy od dnia zawarcia umowy do 26 października 2021 roku.

37 (dowód: umowa kredytu – k. 27-28)

38 Umowa była trzykrotnie aneksowana. Drugim aneksem z 3 grudnia 2008 roku podniesiono kwotę kredytu do 160.000,00 zł.

39 (dowód: aneksy – k. 29-34)

40 19 czerwca 2007 roku pomiędzy (...) S.A. z siedzibą w G. (poprzednikiem prawnym powoda) a pozwanymi O. H. oraz K. H. zawarta została umowa kredytu na cele mieszkaniowej (...) nr (...).

41 Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 10.000,00 zł denominowanego w walucie (...) na okres 173 miesięcy od dnia zawarcia umowy do 26 listopada 2021 roku.

42 (dowód: umowa kredytu – k. 35-36v.)

43 Umowa była czterokrotnie aneksowana. Pierwszym aneksem z 1 października 2007 roku podniesiono kwotę kredytu do 140.000,00 zł.

44 (dowód: aneksy – k. 37-44)

45 Pismami z 13 czerwca 2024 roku bank wezwał kredytobiorców do zapłaty kwot 27.888,12 zł oraz 22.837,24 zł tytułem urealnienia świadczenia banku w związku z ww. umowami kredytu z terminem zapłaty do 4 lipca 2024 roku. Pisma doręczono 21 czerwca 2024 roku.

46 (dowód: wezwania do zapłaty wraz z załącznikami – k. 67-74, wydruki z systemu śledzenia przesyłek – k. 75-78)

47 Z treści pisma kredytobiorców z 28 czerwca 2024 roku wynikało, że są oni zainteresowani rozliczeniem otrzymanego kapitału z nienależnym świadczeniem spełnionym na rzecz banku.

48 (dowód: pisma z 28.06.2024r. – k. 120-123, potwierdzenia nadania – k. 124, wydruk z systemu śledzenia przesyłek – k. 125-126)

49 Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 11 września 2024 roku o sygn. akt XXVIII C (...)/22 ustalono, że umowy kredytu na cele mieszkaniowej (...) nr (...) z 26 października 2006 roku oraz nr (...) z 19 czerwca 2007 roku, a także zasądził od banku na rzecz kwoty tytułem zwrotu nienależnego świadczenia.

50 (dowód: wyrok w sprawie XXVIII C (...)22 – k. 118-118v.)

51 Porozumieniem z 17 grudnia 2024 roku strony dokonały rozliczenia kapitału udostępnionego kredytobiorcom ze świadczeniem spełnionym przez nich na rzecz banku.

52 (dowód: porozumienie – k. 85-87, potwierdzenia przelewów – k. 88)

53 Pismem z 21 stycznia 2025 roku konsumenci złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu kwoty 35.351,83 zł wskazanej w ww. wezwaniu z wierzytelnością banku o zwrot kwoty nominalnej kredytu w kwocie 28.028,73 zł oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od tej kwoty od 29 października 2022 roku do 21 stycznia 2025 roku.

54 (dowód: oświadczenie – k. 87-88, potwierdzenie nadania – k. 90)

55 Sąd zważył, co następuje:

56 W niniejszym przypadku Sąd nie dopatrzył się żadnych okoliczności mogących wzbudzać wątpliwości co do prawdziwości faktów przytoczonych w pozwie odnośnie zawarcia przez strony umów kredytu wraz z aneksami, stwierdzenia nieważności tych umów w drodze prawomocnego wyroku, a także korespondencji stron. Powyższe okoliczności zostały bowiem wykazane za pomocą dokumentów w postaci umów kredytowych, aneksów, wyroku wydanego przez Sąd Okręgowy, a także korespondencji stron, które również nie były kwestionowane przez żadną ze stron.

57 Zważywszy, że sąd uznał roszczenie banku za niezasadne, na podstawie art. 235² § 1 pkt 2 k.p.c. pominięto wnioski dowodowe banku o przesłuchanie pozwanych oraz dowodu z opinii biegłego.

58 Przechodząc do szczegółowych rozważań należy wskazać, że ostatecznie powództwo dotyczyło zapłaty przez konsumentów kwot ponad nominalną kwotę kapitału udostępnione na podstawie umów kredytowych.

59 Podstawę prawną tak sformułowanego powództwa głównego (po cofnięciu powództwa o zapłatę kwot nominalnych, co nastąpiło przed doręczeniem pozwanym odpisu pozwu) stanowiły przepisy art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Stosownie do art. 410 § 1 k.c. przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Zgodnie z treścią art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

60 Przechodząc do oceny roszczenia głównego w pierwszej kolejności należało rozważyć, czy bank w ogóle może wystąpić przeciwko konsumentom o zwrot rzekomej korzyści na skutek udostępnienia kapitału na podstawie umowy kredytu uznanej za nieważną. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie budziło wątpliwości, że obie umowy kredytowe zawarte pomiędzy bankiem a konsumentami są nieważna, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem. Zważyć należy, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia nieważności umów było skutkiem uznania zawartych w tej umowie postanowień umownych stanowiących tzw. klauzule przeliczeniowe za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ k.c. Podkreślić należy, iż będące podstawą tego rozstrzygnięcia przepisy art. 385¹ -385³ k.c. stanowią implementację art. 3 dyrektywy 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29). Zgodnie z art. 7 ust. 1 tejże dyrektywy Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. Nadto, w motywie dwudziestym czwartym wskazano, że sądy i organy administracyjne Państw Członkowskich muszą mieć do swojej dyspozycji stosowne i skuteczne środki zapobiegające dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Na gruncie dyrektywy wskazuje się, że warunek umowny uznany za „nieuczciwy” należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno co do zasady skutkować przywróceniem sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku takiego warunku. Zgodność z prawem Unii przepisów krajowych regulujących praktyczne skutki nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu istnienia nieuczciwych warunków zależy od tego, czy przepisy te, po pierwsze, pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13. W powyższym kontekście kwestię dopuszczalności roszczeń przedsiębiorcy wobec konsumenta wynikających z nieważności umowy kredytu hipotecznego rozważał (...), odpowiadając na pytania prejudycjalne Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie. W wyroku z 15 czerwca 2023 roku, C-520/21 ((...):EU:C:2023:478), Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, iż nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (pkt 63). Zdaniem Trybunału przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza wyżej wskazane świadczenia mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13 (pkt 76). Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy (pkt 79). Ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych klauzul umownych przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy (pkt 82). Zdaniem (...), argument dotyczący stabilności rynków finansowych nie ma znaczenia w ramach wykładni dyrektywy 93/13, która ma na celu ochronę konsumentów. W ocenie Trybunału nie można dopuścić, by przedsiębiorcy mogli obejść cele realizowane przez dyrektywę 93/13 ze względu na zachowanie stabilności rynków finansowych. Do instytucji bankowych należy bowiem organizacja działalności w sposób zgodny z tą dyrektywą (pkt 83). Podkreślić należy, iż pojęcie „rekompensaty” w przytoczonym powyżej orzeczeniu (...) jest celowo ujęte szeroko, aby objąć nim dowolnie określane w prawie krajowym mechanizmy służące osiągnięciu korzyści przekraczającej nominalną wartość zobowiązania pieniężnego. Powyższe orzeczenie (...) wprost zamyka bankom drogę do skutecznego dochodzenia tego typu roszczeń niezależnie od tego, czy są formułowane w drodze analogii w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, o waloryzacji sądowej czy też jeszcze inne przepisy. Tym samym należy przyjąć, że roszczenie banku w takim przypadku ogranicza się jedynie do nominalnej kwoty kapitału kredytu.

61 Powyższa argumentacja została rozwinięta w kolejnych orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości UE. W wyroku z 7 grudnia 2023 roku sprawie o sygnaturze C-140/22 ((...):EU:C:2023:965) Trybunał stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać stoją na przeszkodzie temu, aby rekompensata żądana przez danego konsumenta z tytułu zwrotu kwot, które zapłacił on w wykonaniu rozpatrywanej umowy, została pomniejszona o równowartość odsetek, które ta instytucja bankowa otrzymałaby, gdyby umowa ta pozostała w mocy. Z kolei, w postanowieniu z 11 grudnia 2023 roku w sprawie o sygnaturze C-756/22 ((...):EU:C:2023:978) Trybunał stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową za nieważną w całości ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwe warunki, bez których nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty.

62 Podkreślić należy, iż powyższe orzecznictwo (...) potwierdziło słuszność już wcześniej rysującej się linii orzeczniczej sądów powszechnych, także odwołującej się do celów dyrektywy 93/13/EWG. W wyroku z 5 lutego 2020 roku w sprawie o sygnaturze akt XXV C (...) (LEX nr (...)) Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził, że pod względem jurydycznym niedopuszczalna jest jakakolwiek próba konstruowania roszczeń, których istnienie zmierzałoby do zniweczenia ochronnej funkcji norm regulujących instytucję niedozwolonych postanowień umownych, czy też celu przepisów normujących skutki nieważności umowy. Bezwzględna nieważność umowy, jako sankcja czynności prawnych dotkniętych kwalifikowaną wadą, nie może być niwelowana przez poszukiwanie w innych normach podstawy do ustalenia praw i obowiązków stron w sposób odpowiadający treści nieważnego stosunku prawnego, w szczególności w zakresie wykraczającym poza świadczenia o charakterze restytucyjnym, zmierzające do zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy. W przypadku nieważności (braku możliwości obowiązywania) umowy na skutek zastosowania sankcji dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, próba wykreowania roszczeń przysługujących przedsiębiorcy oznaczałaby naruszenie wynikającego z art. 7 dyrektywy 93/13 obowiązku zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. Gdyby przedsiębiorca pomimo zastosowania postanowień niedozwolonych mógł nadal czerpać korzyści z zawartej umowy, całkowicie zniwelowałoby to, wielokrotnie przywoływany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, odstraszający charakter norm zawartych w dyrektywie. Z kolei, w wyroku z 20 lutego 2020 roku w sprawie o sygnaturze akt I ACa 635/19 (LEX nr 2817682) Sąd Apelacyjny w Białymstoku stwierdził, że uwzględnienie stanowiska banku doprowadziłoby w istocie do swoistej konwalidacji nieważnej umowy kredytowej stron w zakresie oprocentowania, polegającej na wywiedzeniu przez bank korzyści wynikających z zawartej umowy z innej podstawy prawnej. Zdaniem tego Sądu w świetle orzecznictwa (...) pozostawałoby to w sprzeczności z koniecznością zaniechania stosowania nieuczciwego warunku, który skutkował taką sankcją oraz zapobieżenia uzyskania przez kredytodawcę z tego tytułu korzyści.

63 Sąd w niniejszej sprawie jest związany wykładnią dokonaną przez (...). W wyroku z 13 listopada 1999 roku w sprawie o sygnaturze C-106/89 ((...):EU:C:1990:395) Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że wynikające z dyrektywy zobowiązanie państw członkowskich do osiągnięcia rezultatu przewidzianego przez dyrektywę, podobnie jak przewidziany na mocy art. 5 Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 10 WE [a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony - na art. 4 ust. 3 (...)]) obowiązek podjęcia wszelkich właściwych środków ogólnych lub szczególnych w celu zapewnienia wykonania tego zobowiązania, ciąży na wszystkich organach państw członkowskich, w tym, w ramach ich jurysdykcji, również na sądach. Wynika stąd, że stosując prawo krajowe, bez względu na to, czy sporne przepisy zostały przyjęte przed czy po wydaniu dyrektywy, sąd krajowy, który musi dokonać jej wykładni, powinien tego dokonać, tak dalece jak to tylko możliwe, zgodnie z brzmieniem i celem dyrektywy, po to, by osiągnąć przewidywany przez nią rezultat, i w ten sposób zastosować się do wymogów przepisu art. 189 akapit trzeci Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 249 akapit trzeci WE (a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony - na art. 288 akapit czwarty (...)). Zasada powszechnego związania wykładnią prawa unijnego dokonaną przez (...) wynika z istoty i funkcji postępowania prejudycjalnego oraz autonomii prawa unijnego względem prawa krajowego i znajduje potwierdzenie w orzecznictwie samego Trybunału (zob. wyroki: z 27 marca 1980 r., 61/79; z 4 czerwca 2009 r., C-8/08, 10 kwietnia 1984 r., C-14/83, oraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki z 10 kwietnia 2019 r., II UK 504/17, z dnia 5 grudnia 2019 r., III PO 7/18, postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 sierpnia 2018 r., III UZP 4/18, OSNP 2018 nr 12, poz. 165). Orzeczenie (...), wiąże sądy krajowe, skoro wydanie przez sąd krajowy orzeczenia z oczywistym naruszeniem wyroku (...) może stanowić podstawę odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkody wyrządzone jednostkom wskutek naruszenia prawa wspólnotowego (zob. np. wyrok ETS z 30 września 2003 r., w sprawie C-224/01 F., pkt 56 i 57). Orzeczenie (...) nie ma skutku erga omnes (por. D. Kornobis-Romanowska (red.), J. Łacny (red.), A. (...) (red.), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom III (art. 223-358), WKP 2012). Mimo powyższego orzeczenie (...) wywołuje skutki także poza sprawą, w której sąd zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym. Wynika to z zasady efektywnego i jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich UE. Taka skuteczność orzeczenia (...) jest skutkiem doktryny acte éclairé. Doktryna ta została sformułowana w wyroku TS z 27 marca 1963r 28-30/62 w sprawie J. en H. U., B. K., NV, P.-P. U. v. Netherland E. (1)), którym wskazano, że: „obowiązek nałożony przez art. 177 [obecnie art. 267 (...)] akapit trzeci Traktatu o EWG na sądy krajowe, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, może być pozbawiony celowości z racji mocy wiążącej wykładni dokonanej przez Trybunał na mocy art. 177 w przypadku, gdy podniesione pytanie jest materialnie identyczne z pytaniem, które stanowiło już przedmiot orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym w podobnym przypadku. Trybunał orzekając w ramach art. 177, podejmuje się wywnioskować o znaczeniu norm wspólnotowych z brzmienia i ducha Traktatu, zastosowanie tak zinterpretowanych norm należy natomiast do sędziego krajowego. Art. 177 pozwala zawsze sądowi krajowemu, jeśli uzna to za stosowne, na ponowne zadawanie pytań w kwestii wykładni, nawet jeśli były one już przedmiotem orzeczenie prejudycjalnego w podobnej sprawie”. Z kolei z wyroku z 6 października 1982 w sprawie C-(...) (...) (...) i T. di N. SpA v. K. della H., [1982] (...) wynika doktryna acte clair. W orzeczeniu tym TS orzekł, że „art. 177 [obecnie art. 267] akapit trzeci Traktatu EWG powinien być interpretowany w ten sposób, że sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest zobowiązany – w przypadku gdy powstaje przed nim pytanie dotyczące prawa wspólnotowego – do spełnienia swojego obowiązku przedłożenia pytania, chyba że stwierdził on, że podniesione pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis prawa wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni przez Trybunał lub, że prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego jest tak oczywiste, że nie pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości; istnienie takiej ewentualności należy oceniać z uwzględnieniem cech charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności, jakie sprawia jego wykładnia oraz niebezpieczeństwo rozbieżności w orzecznictwie wewnątrz Wspólnoty”. Ze sformułowanej w powyższych orzeczeniach zasady efektywnego i jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich UE wynika, że interpretacja dokonana przez Trybunał winna być stosowana przez sądy krajowe.

64 Niezależnie od powyższego należy wskazać, że z przepisów kodeksu cywilnego wynika jedynie obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia. W uchwale z 25 kwietnia 2024 roku w sprawie o sygnaturze akt III CZP 25/22 (LEX nr (...)), Sąd Najwyższy przesądził jednoznacznie, że jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia. Bezspornym było to, że umowy kredytu łączące strony były nieważne na skutek zawartych w niej niedozwolonych postanowień umownych, a także to, że powództwo nie dotyczyło żądania rozliczenia nominalnej kwoty kredytu. Powodowi nie przysługują już żadne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia od pozwanych ponad nominalną kwotę wypłaconych kredytów. Podobnie, w doktrynie wskazuje się, że przy zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) nie ma podstaw do konstruowania dodatkowych powinności po stronie zwracającego świadczenie, albowiem instytucja ta konstrukcyjnie wyczerpuje się w zwrocie nienależnego świadczenia. Oddanie do dyspozycji kredytobiorcy kwoty kredytu na czas oznaczony w umowie to synonimiczne określenie świadczenia kwoty kredytu. Ponieważ kredytobiorca nie otrzymuje nic więcej oprócz bezodsetkowej kwoty kredytu, należy wykluczyć możliwość konstruowania przy rozliczaniu nieważnej umowy kredytu, z której wyeliminowano klauzulę abuzywną, jakichkolwiek form wynagrodzenia za korzystanie ze zwracanego kapitału (zob. Ewa Łętowska, Kwalifikacje prawne w sprawach o sanację kredytów frankowych – da mihi factum dabo tibi ius, E. (2) 3(41)/2020, str. 126, wyrok Sąd Apelacyjnego w Białymstoku z 20 lutego 2020 r., I ACa 635/19, T.). Na skutek stwierdzenia nieważności umów kredytowych, umowę tę traktuje się tak, jakby nie doszło do jej zawarcia. Nie można zatem mówić o korzyściach po stronie kredytobiorców w przypadku, gdy to w wyniku negatywnych działań banków, stosujących w umowach klauzule niedozwolone, dochodzi do ich unieważnienia (zob. G. O., Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19, MOP 2020, Nr 18, str. 989). Zdaniem Sądu, w sposób oczywisty roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia na skutek zmiany realnej wartości kapitału stanowi jedynie modyfikację w istocie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, z powołaniem się na kolejną konstrukcję prawną. Wcześniej banki również niezasadnie powoływały się na możliwość zastosowania w przepisów dotyczących wynagrodzenia za korzystanie z cudzej rzeczy bez podstawy prawnej (art. 224 §1 i 2 k.c.). Takie roszczenie było – zgodnie z linią orzeczniczą sądów powszechnych – nieuzasadnione, gdyż pieniądze nie są rzeczą, a zatem stosowanie do nich przepisów dotyczących rzeczy, nawet w drodze analogii, byłoby ze wszech miar nieuprawnione. Należy zauważyć, że w istocie jedynym przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystania z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c., art. 481 k.c.). Jednak w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną uprawnienie do domagania się odsetek kapitałowych nie przysługuje, skoro umowa jest nieważna ex tunc. Jedynie na marginesie należy wskazać, że gdyby dopuścić możliwość urealnienia wysokości świadczenia banku (kapitału kredytu), jak tego żąda powód, to analogicznie należałoby uznać, że taka wierzytelność przysługiwałaby również kredytobiorcom, skoro podczas wykonywania umowy kredytu również bank korzystał ze środków pieniężnych, które pozwani wpłacali tytułem rat kapitałowo odsetkowych i innych należności wynikających z przedmiotowej umowy.

65 Ponadto wedle art. 358¹ § 1 k.c. jeżeli przedmiotem zobowiązania od chwili jego powstania jest suma pieniężna, spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 358¹ § 3 k.c. w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie.

66 Po pierwsze, należy wskazać, że w orzecznictwie (...) jednoznacznie przesądzono o braku możliwości waloryzacji świadczenia banku. W postanowieniu z 12 stycznia 2024 roku o sygnaturze C-488/23 ((...):EU:C:2024:45) (...) stwierdził, że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi. Powyższe orzeczenie jest potwierdzeniem linii orzeczniczej (...) w którą wpisywał się cytowany powyżej wyrok z 15 czerwca 2023 roku o sygnaturze C-520/21 – zgodnie z którą przedsiębiorcy nie przysługuje jakiekolwiek dodatkowe roszczenie – poza wyżej wskazanymi – w razie nieważności umowy kredytu.

67 Dotychczasowe orzecznictwo (...) daje jednoznaczną odpowiedź na pytanie czy oprócz wynagrodzenia za korzystanie z kapitału banki zostały również pozbawione możliwości zwaloryzowania wypłaconych środków. Przede wszystkim brak jest podstaw do przyjęcia, że zwaloryzowane przez Sąd świadczenie nie stanowi „rekompensaty”, o jakiej mowa choćby w orzeczeniu z 15 czerwca 2023 roku o sygnaturze C-520/21. Już we wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia (postanowienie z 12.08.2021r., I C (...), LEX nr 3320802) w swoim pytaniu wymienił wszelkie, dopuszczalne przez prawo polskie świadczenia, które teoretycznie mogłyby przysługiwać bankom, w tym również waloryzację świadczenia. Z uwagi zatem na tak sformułowane pytanie, orzeczenie (...) odnosi się również do waloryzacji sądowej. Jednocześnie należy zauważyć, że (...) w przytoczonym powyżej wyroku zbiorczo określa wszystkie roszczenia, o które pyta sąd krajowy, jako „rekompensaty”. Takie podejście Trybunału wynika wprost z zacytowanego powyżej pkt 63. wyroku. Stąd też w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne Trybunał nie wymienia odrębnie wszystkich rodzajów roszczeń, o które pytał sąd krajowy, a zbiorczo określa je jako „rekompensaty”. Z kolei w pkt 76. Trybunał wskazuje na wszelkie roszczenia („rekompensaty”) wykraczające poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy kredytu, jako roszczenia, które osłabiałyby odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13. Żaden fragment uzasadnienia wyroku nie wskazuje, aby intencją Trybunału było wyłączenie z zakresu pojęcia „rekompensata” roszczenia banku opartego o treść art. 358¹ § 3 k.c.

68 Po drugie, należy zauważyć, iż zgodnie z art. 358¹ § 4 k.c. z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Zdaniem Sądu powyższy przepis wprost wyłącza roszczenie podmiotu profesjonalnego, jakim jest bank, o sądową waloryzację świadczenia. W przytoczonym powyżej przepisie ustawodawca posłużył się sformułowaniem „w związku”. W doktrynie wskazuje się bowiem, że związek świadczenia z prowadzeniem przez stronę przedsiębiorstwa nie musi być bezpośredni, aby wyłączał możliwość waloryzacji tego świadczenia (zob. M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2023). W ocenie Sądu należy ten zapis interpretować w ten sposób, że waloryzacja sądowa jest wykluczona jeżeli świadczenie miało jakikolwiek związek z prowadzonym przedsiębiorstwem. Niewątpliwie taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Obowiązek zwrotu wzajemnych świadczeń wynikał z tego, że powód prowadząc przedsiębiorstwo udzielił pozwanym kredytów. Roszczenie banku o zwrot wypłaconej kwoty nigdy by nie powstało gdyby powód nie prowadził przedsiębiorstwa. Zatem w ocenie Sądu rozpoznającego tę sprawę nadal istnieje związek pomiędzy świadczeniem przysługującym powodowi, a prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem.

69 Po trzecie, w ocenie Sądu, roszczenie banku o zwrot zwaloryzowanej kwoty kapitału kredytów byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że to zachowanie powoda przy zawieraniu umowy kredytu i wykorzystanie silniejszej pozycji stanowiło naruszenie zasad przewidzianych w art. 5 k.c., a następnie skutkowało ustaleniem nieważności całej umowy kredytu. W ten sytuacji bankowi nie powinna przysługiwać jakakolwiek dodatkowa korzyść z tytułu zawarcia z konsumentami wadliwych prawnie umów kredytu. Dopuszczenie możliwości waloryzacji sądowej w niniejszym przypadku stałoby bez wątpienia w sprzeczności z celem przepisów, które mają na celu ochronę konsumentów przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi, czyli art. 385¹ § 1 k.c. implementującego art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG. Gdyby podzielić argumentację powoda, to bank mógłby żądać waloryzacji świadczenia wobec konsumentów, z którymi zawarł umowę zawierającą niedozwolone postanowienia umowne i z tego powodu nieważną, natomiast nie mógłby żądać waloryzacji świadczenia wobec konsumentów, z którym zawarł ważną umowę. W takim przypadku sytuacja prawna konsumenta korzystającego z uprawnień określonych w przepisach o ochronie konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi byłaby gorsza niż gdyby zawarta przez niego umowa nie zawierała niedozwolonych postanowień umownych. W skrajnym przypadku (np. hiperinflacja) skutek mógłby być odwrotny od zamierzonego przez prawodawcę wspólnotowego tj. powołana przez powoda wykładnia mogłaby zniechęcać konsumentów do korzystania z przysługującej im ochrony, skoro wysokość roszczenia banku z tytułu waloryzacji mogłaby przekraczać koszty wykonania umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne zgodnie z jej treścią, tym bardziej że wysokość roszczenia waloryzacyjnego banku byłaby trudna do przewidzenia. W związku z powyższym roszczenie waloryzacyjne należało uznać także za sprzeczne z celami dyrektywy.

70 Tym samym powództwo główne o zwrot urealnionej wartości kwoty kredytu ponad nominalnie wypłaconą kwotę na podstawie umowy oraz ewentualne o dokonanie na podstawie art. 358¹ § 3 k.c. zmiany wysokości świadczenia (ukształtowanie) i zasądzenie kwoty wynikającej z tego urealnienia były niezasadne i na podstawie art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. a contrario należało je oddalić w punkcie I. wyroku.

71 O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II. wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu, zasądzając od przegrywającego powoda na rzecz pozwanych całość kosztów procesu, na co składało się wynagrodzenie kwalifikowanego pełnomocnika w stawce minimalnej (3.600,00 zł) ustalonej w oparciu o § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17,00 zł).

72 Na podstawie art. 98 § 1¹ k.p.c. od sumy poniesionych przez pozwanych kosztów należne były odsetki ustawowe za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.