Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 12 lipca 2024 r., VI Ka 1181/23

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 12 lipca 2024 r., VI Ka 1181/23

Tekst

1 Warszawa, dnia 12 lipca 2024 r.

2 Sygn. akt VI Ka 1181/23

3 1

4 2WYROK

5 2.1W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

6 3Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie:

7 Przewodniczący:SSO Tomasz Morycz

8 protokolant: protokolant sądowy Małgorzata Jaworska

9 4przy udziale prokuratora Waldemara Basteckiego

10 po rozpoznaniu dnia 12 lipca 2024 r.

11 5sprawy B. M., córki S. i S., ur. (...) w K.

12 6oskarżonej o przestępstwo z art. 278 § 5 kk w zb. z art. 275 § 1 kk w zw z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 64 § 1 kk

13 7na skutek apelacji wniesionych przez oskarżoną i jej obrońcę

14 8od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie

15 9z dnia 5 lipca 2023 r. sygn. akt IV K 206/21

16 I. na podstawie art. 439 § 1 pkt 10 kpk uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie do ponownego rozpoznania;

17 II. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie na rzecz adw. K. B. kwotę 1.033,20 (tysiąc trzydzieści trzy 20/100) złote, w tym podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną oskarżonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym.

Uzasadnienie

18 Formularz UK 2

19 Sygnatura akt

20 VI Ka 1181/23

21 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

22 2

23 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

24 1.1 Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

25 Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie z dnia 5 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt IV K 206/21

26 1.2 Podmiot wnoszący apelację

27 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

28 ☐ oskarżyciel posiłkowy

29 ☐ oskarżyciel prywatny

30 ☒ obrońca

31 ☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

32 ☐ inny

33 0.11.3. Granice zaskarżenia

34 0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

35 ☒ na korzyść

36 ☐ na niekorzyść

37 ☐ w całości

38 ☒ w części

39 ☐

40 co do winy

41 ☒

42 co do kary

43 ☐

44 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

45 0.11.3.2. Podniesione zarzuty

46 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji.

47 ☐

48 art. 438 pkt 1 k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

49 ☐

50 art. 438 pkt 1a k.p.k. - obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

51 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

52 ☐

53 art. 438 pkt 2 k.p.k. - obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

54 ☐

55 art. 438 pkt 3 k.p.k. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

56 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

57 ☒

58 art. 438 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

59 ☐

60 art. 439 k.p.k.

61 ☐

62 brak zarzutów

63 0.11.4. Wnioski

64 ☐

65 uchylenie

66 ☒

67 Zmiana

68 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

69 0.12.1. Ustalenie faktów

70 0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

71 Lp.

72 Wskazać oskarżonego.

73 Wskazać fakt.

74 Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

75 B. M.

76 Dotychczasowa karalność

77 Sytuacja majątkowa

78 Karta karna - k.244-248

79 Informacja e - (...) k.238

80 0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

81 Lp.

82 Wskazać oskarżonego.

83 Wskazać fakt.

84 Dowód ze wskazaniem numeru karty, na której znajduje się dowód.

85 0.12.2. Ocena dowodów

86 0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

87 Wskazać fakt

88 Dowód

89 Zwięźle o powodach uznania dowodu.

90 Dotychczasowa karalność

91 Sytuacja majątkowa

92 Karta karna

93 Informacja e - (...)

94 Dokumenty zostały sporządzone przez uprawnione osoby i podmioty, nie będąc kwestionowane i nie budząc żądnych wątpliwości.

95 0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

96 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

97 Wskazać fakt

98 Dowód

99 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu.

100 . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

101 Lp.

102 Zarzut

103 Zarówno obrońca oskarżonej, jak i oskarżona we wniesionych przez siebie apelacjach zarzucili zaskarżonemu wyrokowi rażącą niewspółmierność kary.

104 ☐ zasadny

105 ☐ częściowo zasadny

106 ☒ niezasadny

107 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny lub niezasadny.

108 Niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu z uwagi na zaistnienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 kpk.

109 Na wstępie podkreślić należy, że zarządzeniem z dnia 25 stycznia 2022 r. wyznaczono oskarżonej obrońcę z urzędu. Uczyniono to na jej wniosek, w którym podała, że nie stać jej na ustanowienie obrońcy z wyboru. Następnie na rozprawie w dniu 2 marca 2022 r., z uwagi na uzyskaną od oskarżonej informację o jej wcześniejszym leczeniu psychiatrycznym, zwrócono się o jej dokumentację medyczną i wskazano, że po zapoznaniu się z nią zostanie podjęta decyzja o ewentualnym dopuszczeniu dowodu z opinii sądowo - psychiatrycznej, co też nastąpiło postanowieniem z dnia 28 marca 2022 r. Powyższe spowodowało, że z uwagi na wątpliwości do po poczytalności oskarżonej udział obrońcy stał się obowiązkowy.

110 Tymczasem na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2022 r. nie stawił się obrońca oskarżonej. Po skontaktowaniu się z nim poinformował, że zapomniał o tym i mógłby dojechać w ciągu 30 minut, ale wnosi o odroczenie rozprawy, co zostało przekazane sędziemu referentowi. Następnie zadzwonił obrońca i wniósł o nie odraczanie rozprawy, wskazując że postara się dojechać, co zostało przekazane protokolantowi, ale tak jak wcześniejsza informacja nie spotkało się z żadną odpowiedzią. Obecna na rozprawie oskarżona nie wyraziła zgody na prowadzenie rozprawy pod nieobecność obrońcy i wniosła o jej odroczenie. Mimo to Sąd Rejonowy, na podstawie art. 378a § 1 kpk, prowadził postępowanie dowodowe, uznając że obrońca oskarżonej był prawidłowo zawiadomiony i nie stawił się bez usprawiedliwienia, po czym przesłuchał jednego świadka i odroczył rozprawę bez terminu. Wprawdzie pouczył obrońcę o treści art. 378a § 7 kpk, jednak ten nie złożył wniosku o powtórzenie tej czynności, a Sąd Rejonowy nie zrobił tego z urzędu, co można byłoby potraktować jako konwalidację tego uchybienia. Zwłaszcza, że na w/w terminie rozprawy nie podjęto żadnych innych czynności, odraczając ją bez terminu w celu oczekiwania na sporządzenie opinii sądowo - psychiatrycznej.

111 W dniu 11 kwietnia 2023 r., a więc ponad rok później, wpłynęła opinia sądowo - psychiatryczna, z której wynikało, że u oskarżonej nie rozpoznano choroby psychicznej ani upośledzenia umysłowego, a jedynie zaburzenia adaptacyjne - reakcję sytuacyjną, co nie znosiło ani nie ograniczało zdolności rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Jej poczytalność nie budzi wątpliwości. Ponadto uznano, że oskarżona może brać udział w postępowaniu sądowym i prowadzić obronę w sposób samodzielny i rozsądny. Sąd Rejonowy odnotował w/w opinię. Nie orzekł, że w jej świetle udział obrońcy jest nieobowiązkowy.

112 Mając powyższe na uwadze, nie ulega wątpliwości, że Sąd Rejonowy procedował pod nieobecność obrońcy oskarżonej, która z uwagi na uprzednie powzięcie wątpliwości co do jej poczytalności, wyrażonych dopuszczeniem dowodu z opinii sądowo - psychiatrycznej, była obligatoryjna. Było to tym bardziej błędne, że obrońca poinformował o przyczynach swojego niestawiennictwa, wskazując że po prostu zapomniał o rozprawie, a zarówno on, jak i oskarżona wnieśli o jej odroczenie. Sąd Rejonowy nie udzielił żadnej odpowiedzi, pomimo że obrońca deklarował możliwość dojechania na rozprawę w rozsądnym czasie. Co więcej, świadek który został wówczas przesłuchany jest funkcjonariuszem Policji wykonującym swoje obowiązki służbowe w W.. Nic nie stało zatem na przeszkodzie, żeby go przesłuchać w innym terminie. Zwłaszcza, że niczego nie pamiętał, jedynie potwierdzając zeznania złożone w postępowaniu przygotowawczym. Tym samym nie zaistniały przesłanki art. 378a § 1 kpk, który powinien być stosowany jedynie w sytuacjach wyjątkowych. O ile zrozumiałym jest, że Sąd Rejonowy starał się możliwie szybko rozpoznać niniejszą sprawę, o tyle powinien pamiętać o swojej wcześniejszej decyzji i procedować w sposób nie narażający zapadłego rozstrzygnięcia na uchylenie.

113 Powyższe potwierdził Sąd Najwyższy chociażby w wyroku z dnia 20 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt I KK 390/22, stwierdzając że w wypadku powzięcia przez organ procesowy uzasadnionych wątpliwości: czy zdolność oskarżonego do rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona (art. 79 § 1 pkt 3 kpk), albo też czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny (art. 79 § 1 pkt 4 kpk), udział obrońcy w postępowaniu staje się obligatoryjny. Stan obrony obligatoryjnej trwa przy tym tak długo, dopóty sąd - uznając za uzasadnioną opinię biegłych lekarzy psychiatrów, że czyn oskarżonego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem i że stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu i prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny - nie orzeknie, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy (art. 79 § 4 zd. pierwsze kpk).

114 Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy nie rozpatrywał zarzutów podniesionych przez obrońcę oskarżonej i oskarżoną, które odnosiły się do orzeczonej kary.

115 Wniosek

116 Zmiana zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonej kary 4 miesięcy pozbawienia wolności.

117 ☐ zasadny

118 ☐ częściowo zasadny

119 ☒ niezasadny

120 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny lub niezasadny.

121 Z opisanych wyżej względów, a więc z uwagi na zaistnienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej uniemożliwiającej merytoryczną kontrolę zaskarżonego wyroku, brak było podstaw do jego zmiany. Kwestionowane orzeczenie musiało być uchylone, a sprawa przekazana Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

122 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

123 Wskazać wszystkie okoliczności, które sąd uwzględnił z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia

124 i podniesionych zarzutów (art. 439 k.p.k., art. 440 k.p.k.).

125 Bezwzględna przesłana odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 kpk.

126 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności.

127 Wprawdzie nie było to przedmiotem zarzutów obrońcy oskarżonej i oskarżonej, jednak Sąd Okręgowy z urzędu dopatrzył się zaistnienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej związanej z prowadzeniem rozprawy pod nieobecność obrońcy oskarżonej, którego obecność była obowiązkowa.

128 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

129 0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

130 1.3 1

131 Przedmiot utrzymania w mocy

132 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy.

133 0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

134 1.3.1 1.

135 Przedmiot i zakres zmiany

136 Zwięźle o powodach zmiany.

137 0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

138 0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

139 Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie z dnia 5 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt IV K 206/21

140 ☒ art. 439 k.p.k.

141 Zwięźle o powodach uchylenia.

142 Z uwagi na wątpliwości co do poczytalności oskarżonej, które zostały wyrażone poprzez dopuszczenie dowodu z opinii sądowo - psychiatrycznej, obrońca oskarżonej musiał być obecny na każdym terminie rozprawy. W dniu 21 kwietnia 2022 r. nie stawił się, informując o przyczynie tego stanu rzeczy i wnoszą o odroczenie rozprawy. Identyczne stanowisko zajęła oskarżona. Mimo to Sąd Rejonowy prowadził rozprawę, przesłuchując jednego świadka. Uchybienie to nie zostało w żaden sposób konwalidowane. Tym samym zaistniała bezwzględna przesłanka odwoławcza, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 10 kpk.

143 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

144 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

145 Zwięźle o powodach uchylenia.

146 Konieczność umorzenia postępowania

147 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

148 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia.

149 4.

150 Konieczność warunkowego umorzenia postępowania

151 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

152 Zwięźle o powodach uchylenia i warunkowego umorzenia ze wskazaniem podstawy prawnej warunkowego umorzenia postępowania.

153 5.

154 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

155 Zwięźle o powodach uchylenia.

156 0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

157 Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Sąd Rejonowy powinien w pierwszej kolejności podjąć decyzję czy obecność obrońcy oskarżonej jest w dalszym ciągu obowiązkowa czy też, mając na uwadze treść opinii sądowo - psychiatrycznej, nieobowiązkowa. W tym drugim przypadku powinien wydać postanowienie w tym przedmiocie, które spowodowałoby możliwość prowadzenia rozprawy także pod nieobecność obrońcy oskarżonej. Oczywiście w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności bądź nieuwzględnienia wniosku o odroczenie rozprawy, co jednak powinno być czynione rozważnie z uwagi na ewentualne naruszenie prawa do obrony. Następnie Sąd Rejonowy powinien ponownie przeprowadzić przewód sądowy i rozstrzygnąć o winie, a w przypadku jej stwierdzenia także o karze oskarżonej.

158 0.15.4. Inne rozstrzygnięcia z wyroku

159 Lp.

160 Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

161 Przytoczyć okoliczności.

162 6. Koszty Procesu

163 Wskazać oskarżonego.

164 Wskazać punkt rozstrzygnięcia z wyroku.

165 Przytoczyć okoliczności.

166 B. M.

167 II

168 Biorąc pod uwagę, że w postępowaniu odwoławczym uczestniczył obrońca oskarżonej z urzędu, przyznano mu na jego wniosek wynagrodzenie w kwocie 1033,20 złotych, w tym podatek od towarów i usług, za pomoc prawną, jaką udzielił jej na tym etapie postępowania. Jego wysokość wynikała z § 11 ust. 2 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

169 7. PODPIS

170 0.17.1.1. Granice zaskarżenia

171 Kolejny numer załącznika

172 1

173 Podmiot wnoszący apelację

174 Obrońca oskarżonej

175 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

176 Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie z dnia 5 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt IV K 206/21

177 0.17.1.2. Kierunek i zakres zaskarżenia

178 ☒ na korzyść

179 ☐ na niekorzyść

180 ☐ w całości

181 ☒ w części

182 ☐

183 co do winy

184 ☒

185 co do kary

186 ☐

187 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

188 0.17.1.3. Podniesione zarzuty

189 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

190 ☐

191 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

192 ☐

193 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

194 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

195 ☐

196 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

197 ☐

198 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

199 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

200 ☒

201 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

202 ☐

203 art. 439 k.p.k.

204 ☐

205 brak zarzutów

206 0.17.1.4. Wnioski

207 ☐

208 uchylenie

209 ☒

210 Zmiana

211 0.17.1.1. Granice zaskarżenia

212 Kolejny numer załącznika

213 2

214 Podmiot wnoszący apelację

215 Oskarżona

216 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

217 Wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie z dnia 5 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt IV K 206/21

218 0.17.1.2. Kierunek i zakres zaskarżenia

219 ☒ na korzyść

220 ☐ na niekorzyść

221 ☐ w całości

222 ☒ w części

223 ☐

224 co do winy

225 ☒

226 co do kary

227 ☐

228 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

229 0.17.1.3. Podniesione zarzuty

230 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

231 ☐

232 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

233 ☐

234 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

235 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

236 ☐

237 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

238 ☐

239 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

240 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

241 ☒

242 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

243 ☐

244 art. 439 k.p.k.

245 ☐

246 brak zarzutów

247 0.17.1.4. Wnioski

248 ☐

249 uchylenie

250 ☒

251 Zmiana