Postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 2 lutego 2026 r., V Ca 2659/25

postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 2 lutego 2026 r., V Ca 2659/25

Tekst

1 Sygn. akt V Ca 2659/25

POSTANOWIENIE

2 Dnia 2 luty 2026 r.

3 Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

4 Przewodnicząca Sędzia Edyta Sornat-Unisk

5 po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2026 r. w Warszawie

6 na posiedzeniu niejawnym

7 sprawy z wniosku A. M. (1) oraz M. M.

8 z udziałem D. M.

9 o stwierdzenie nabycia spadku

10 na skutek apelacji wnioskodawców A. M. (1) oraz M. M.

11 od postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w Warszawie

12 z dnia 28 maja 2025 r. sygn. akt II Ns 476/23

13 postanawia:

14 uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu dla m. st. Warszawy w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania w instancji odwoławczej.

Uzasadnienie

15 W dniu 30 marca 2023 roku (data stempla placówki pocztowej) wnioskodawcy A. M. (1) oraz M. M. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie, że spadek po J. M. (1), na podstawie dziedziczenia ustawowego, nabyły wnuki A. M. (1) oraz M. M.- po 14 części oraz syn D. M. - w 14 części. (wniosek, k. 3-4)

16 W odpowiedzi na wniosek z 7 czerwca 2023 roku (data stempla placówki pocztowej) uczestnik D. M. wniósł o oddalenie w całości wniosku oraz o otwarcie i ogłoszenie testamentu własnoręcznego sporządzonego przez spadkodawcę J. M. (1) 24 kwietnia 1998 roku, w którym do całości spadku powołał on D. M., stwierdzenie, że spadek po J. M. (1) nabył w całości, na podstawie testamentu sporządzonego 24 kwietnia 1998 roku, jego syn D. M.. (odpowiedź na wniosek, k. 24-26)

17 W replice z 22 sierpnia 2023 roku wnioskodawcy A. M. (1) i M. M.podtrzymali swój wniosek w całości oraz wnieśli o oddalenie wniosku uczestnika. Wskazali, że podważają fakt sporządzenia testamentu przez J. M. (1) oraz prawdziwość przedłożonego przez uczestnika postępowania dokumentu. (pismo procesowe, k. 60-63)

18 Postanowieniem z dnia 28 maja 2025 roku Sąd Rejonowy dla m.st Warszawy w punkcie 1 stwierdził, że spadek po J. M. (1), synu W. i J. z domu M., PESEL: (...), zmarłym 25 października 2022 roku w W., ostatnio stale zamieszkałym w W., na podstawie testamentu własnoręcznego sporządzonego 24 kwietnia 1998 roku, otwartego i ogłoszonego przez tutejszy Sąd 12 marca 2025 roku, nabył w całości z dobrodziejstwem inwentarza syn D. M., syn J. i B. z domu O., urodzony(...) roku. W punkcie 2 ustalił, że wnioskodawcy i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, zaś kosztami wydanej w sprawie opinii biegłego obciążył w całości w częściach równych wnioskodawców, pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.

19 Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.

20 J. M. (1) urodził się (...) roku, jako syn W. M. i J. M. (2). Był żonaty z B. M. z domu O., która zmarła 24 lutego 2016 roku. Ze związku małżeńskiego z B. M. miał dwóch synów: A. M. (2), urodzonego (...) roku oraz D. M., urodzonego (...) roku. (odpis skrócony aktu urodzenia o numerze (...) dotyczący D. M., k. 54; odpis skrócony aktu urodzenia o numerze (...) dotyczący A. M. (2), k 55; odpis skrócony aktu zgonu o numerze (...) dotyczący B. M., k. 58)

21 A. M. (2), I. M., J. M. (1), B. M. oraz D. M. uzgodnili, że po śmierci J. M. (1) i B. M., nieruchomość położona przy ul. (...) w W.przypadnie D. M., a A. M. (2) zrzeknie się dziedziczenia w zamian za otrzymanie mieszkania położonego w W. przy ul. (...), które pozostało J. M. (1) po jego babci J. D.. Ustalili, że J. M. (1) wymieni mieszkanie położone przy ul. (...) w W.na nieruchomość w G., którą przekaże następnie A. M. (2). (zapewnienie spadkowe D. M., k. 78-79)

22 W dniu 10 stycznia 1992 roku w Państwowym Biurze Notarialnym w Z., Oddział w K., przed notariuszem J. W., J. M. (1), K. K., P. K. oraz C. K. zawarli umowę zamiany, która została objęta aktem notarialnym Rep. (...)nr(...). Na podstawie § 1:

23 A/ J. M. (1) oświadczył, że jest właścicielem nieruchomości położonej wW., przy ulicy (...), piętro II, stanowiącej lokal mieszkalny nr (...), o powierzchni 29,58 metra kwadratowego, składający się w jednego pokoju, kuchni, przedpokoju, łazienki i wc. Opisany wyżej lokal mieszkalny objęty jest prowadzoną przez Państwowe Biuro Notarialne w W.księgą wieczystą Kw nr (...), w której jako właściciel wpisany jest J. M. (1);

24 B/ P. i C. K. oświadczyli, że są właścicielami nieruchomości położonej w G., przy ulicy (...) nr(...), o powierzchni 0,0378 ha, dla której Sąd Rejonowy w Grójcu Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Kw nr (...).

25 Przedmiotowa nieruchomość zabudowana jest domem mieszkalnym murowanym jednopiętrowym, na parterze którego znajduje się sklep z zapleczem magazynowym, Budynek ten wymaga, według oświadczenia stawających, kapitalnego remontu.

26 Na podstawie § 4, J. M. (1) oraz P. i C. K. dokonują następującej zamiany:

27 a) J. M. (1) przenosi własność opisanej w § 1 pod lit. nieruchomości lokalowej, objętej księgą wieczystą kw nr (...) na rzecz P.i C. K., o wartości 194.230,00 zł,

28 b) P. i C. K. przenoszą własność opisanej w § 1 pod lit. b nieruchomości lokalowej, objętej księgą wieczystą kw nr (...)na rzecz J. M. (1) o wartości 220.000,00 zł.

29 Na podstawie § 5 kwotę 25.770,00 zł, stanowiącą różnicę wartości przedmiotów zamiany, J. M. (1) zapłacił małżonkom K. w terminie do dnia 10 stycznia 1993 roku, po opuszczeniu przez dotychczasowych użytkowników lokalu sklepowego wraz z zapleczem. (akt notarialny Rep. (...) nr (...), sporządzony w Państwowym Biurze Notarialnym w Z., Oddział wK., przed notariuszem J. W., k. 67-69).

30 A. M. (2) zmarł 21 września 1994 roku. Z małżeństwa z I. M. z domu L. miał dwójkę dzieci: M. M., urodzonego (...) roku oraz A. M. (1), urodzoną (...) roku. (odpis skrócony aktu urodzenia o numerze (...) dotyczący M. M., k. 49; odpis skrócony aktu urodzenia o numerze (...) dotyczący A. M. (1), k. 50; odpis skrócony aktu zgonu o numerze (...) dotyczący A. M. (2), k. 51)

31 W dniu 24 kwietnia 1998 roku J. M. (1) sporządził testament własnoręczny o następującej treści: „Ja, J. M. (1) zamieszkały w W. przy ul. (...) na wypadek mojej śmierci sporządzam własnoręcznie niniejszy testament. Do spadku po mojej śmierci powołuję: syna D. M., urodzony (...) w W. dziedziczenie lokalu mieszkalnego w W. przy ul. (...)”. Testament został opatrzony datą 24 kwietnia 1998 roku oraz podpisem nakreślonym przez J. M. (1). (testament, k. 27; opinia i sprawozdanie z przeprowadzanych badań pismoznawczych biegłego sądowego z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów J. B., k. 125-130; protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu własnoręcznego, k. 158)

32 W dniu 23 listopada 2007 roku, przed notariuszem J. W., w Kancelarii Notarialnej w K., J. M. (1)oraz M. M. zawarli umowę darowizny, która została objęta aktem notarialnym Rep. (...) nr (...). Na podstawie § 1, J. M. (1) oświadczył, że jest właścicielem nieruchomości położonej w G., o powierzchni 0,0378 ha, oznaczonej jako działka (...), objętej prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Grójcu V Wydział Ksiąg Wieczystych księgą wieczystą Kw nr (...). Na podstawie § 3, J. M. (1) całą opisaną w § 1 zabudowaną nieruchomość położoną w G., o powierzchni 0,0378 darował wnukowi swemu M. M., który darowiznę tę przyjmuje. Na podstawie § 4, strony podały wartość przedmiotu darowizny na kwotę 300.000 zł, przy czym dodały, że darowizna niniejsza jest pierwszą darowizną między nimi. (akt notarialny Rep. (...)nr (...), sporządzony przed notariuszem J. W., w Kancelarii Notarialnej, k. 28-30)

33 W dniu 25 października 2022 roku wW. zmarł J. M. (1), syn W. M. iJ. z domu M., ostatnio zamieszkały w W. przy ulicy (...). W chwili śmierci jego rodzice nie żyli oraz był wdowcem. Nie miał rodzeństwa. D. M., M. M. i A. M. (1) nie złożyli dotychczas przed sądem lub notariuszem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku po J. M. (1). Żadne z nich nie zostało też uznane za niegodnego dziedziczenia ani nie zawarło z J. M. (1) umowy dotyczącej spadku, na której zrzekli się dziedziczenia. Żadne z nich nie zostało też uznane za niegodnego dziedziczenia ani nie zawarło z J. M. (1) umowy dotyczącej spadku, na której zrzekli się dziedziczenia. Żadne z nich nie uzyskało przed notariuszem aktu poświadczenia dziedziczenia po J. M. (1). (zapewnienie spadkowe D. M., k. 78-79; zapewnienie spadkowe M. M., k. 81-82; zapewnienie spadkowe A. M. (1), k. 86-87; odpis skrócony aktu zgonu o numerze (...)).

34 Sąd Rejonowy następnie, dokonał oceny prawnej, wyżej ustalonego stanu faktycznego.

35 Zgodnie z art. 1025 § 1 k.c. sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Stwierdzenie nabycia spadku nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku (art, 1026 k.c.).

36 Zdaniem Sądu Rejonowego postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ma na celu ustalenie, czy osoba wskazana we wniosku jako spadkodawca zmarła oraz kto i na jakiej podstawie (ustawy czy też testamentu) jest jej spadkobiercą. W przypadku, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, przepisy Kodeksu cywilnego rozstrzygają o tym kto i z jakim udziałem dziedziczy spadek po osobie zmarłej. Jeśli natomiast spadkodawca pozostawił testament, zadaniem Sądu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest ocena ważności testamentu na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

37 Na podstawie art. 926 § 1 k.c. powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 § 2 k.c.). Jak wynika z art. 941 k.c., rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób (art. 959 k.c.).

38 W okolicznościach niniejszej sprawy A. M. (1)oraz M. M. wnieśli o stwierdzenie nabycia spadku po J. M. (1) na podstawie dziedziczenia ustawowego. W odpowiedzi na wniosek, uczestnik D. M.wniósł o oddalenie wniosku wnioskodawców, o otwarcie i ogłoszenie testamentu własnoręcznego sporządzonego przez J. M. (1) 24 kwietnia 1998 roku, w którym do całości spadku powołał on D. M. oraz o stwierdzenie, że spadek po J. M. (1) nabył w całości, na podstawie testamentu sporządzonego 24 kwietnia 1998 roku, D. M..

39 Sąd Rejonowy wskazał, że testamentowy tytuł powołania do spadku ma pierwszeństwo przed tytułem ustawowym. W celu wyłączenia dziedziczenia ustawowego konieczne jest jednak, aby spadkodawca sporządził ważny testament. W przypadku zaś ustalenia, że testament jest nieważny lub bezskuteczny, nastąpi dziedziczenie ustawowe.

40 Na podstawie art. 945 § 1 k.c., testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony: 1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli; 2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści; 3) pod wpływem groźby.

41 Zdaniem Sądu Rejonowego w okolicznościach niniejszej sprawy żadna z tych przesłanek nie zaistniała ani jej zaistnienie nie zostało podniesione przez wnioskodawców lub uczestnika. Sąd Rejonowy nie dopatrzył się także istnienia żadnej z tych przesłanek z urzędu.

42 J. M. (1) sporządził testament własnoręczny. Testament został napisany pismem ręcznym, czarnym tuszem długopisowym oraz został opatrzony datą i podpisem. Jak wynika z art. 949 § 1 k.c., spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą. Jednakże brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów (art. 949 § 2 k.c.).

43 W toku postępowania wnioskodawcy zakwestionowali fakt sporządzenia testamentu przez J. M. (1) oraz prawdziwość tego dokumentu. Wskazali, że nie jest im znana okoliczność sporządzenia tego testamentu oraz poddali w wątpliwość prawdziwość podpisu J. M. (1). Z uwagi na powyższe, Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów J. B., na okoliczność ustalenia, czy spadkodawca sporządził ów testament, czy też złożył pod nim jedynie podpis, czy też może zarówno treść jak i podpis nie została zapisana przez spadkodawcę, a także na fakt wskazania możliwej daty sporządzenia tego testamentu (w przypadku gdyby jego treść bądź podpis miały zostać zapisane przez spadkodawcę).

44 Na podstawie przeprowadzonych badań, biegły sądowy stwierdził, że zapisy ręczne literowe, cyfrowe naniesione w treści dokumentu zatytułowanego „TESTAMENT” rozpoczynającego się od słów „Ja J. M. (1) zamieszkały wW.”, a kończącego się słowami „(...)24.04.1998r.” zostały nakreślonego przez J. M. (1). Nadto, podpis o treści „J. M. (1)” złożony pod zapisami na ww. dokumencie został także nakreślony przez J. M. (1). Jednocześnie biegły wskazał, że nie można ustalić rzeczywistej daty sporządzenia wyżej wymienionego dowodowego dokumentu oraz jego elementów składowych.

45 Wnioskodawcy nie wnieśli o sporządzenie opinii uzupełniającej ani o przesłuchanie biegłego na rozprawie. Wskazali, że nie wnoszą zastrzeżeń do opinii biegłego sądowego, lecz jednocześnie podtrzymują w całości wątpliwości dotyczące wiarygodności testamentu, w szczególności zaś dotyczące momentu sporządzenia testamentu w korelacji do umowy darowizny domu dokonanego przez spadkodawcę. Sąd Rejonowy miał na uwadze, że postępowanie cywilne nieprocesowe charakteryzuje się tym, że Sąd czyni ustalenia z urzędu, z uwzględnieniem inicjatywy dowodowej wnioskodawców i uczestników. W sytuacji jednak, w której materiał dowodowy zgromadzony w sprawie determinuje wniosek w postaci uznania, że testament jest ważny (por. wnioski płynące z opinii biegłego sądowego), a wnioskodawcy wciąż kwestionują prawdziwość dokumentu, nie wnosząc przy tym o sporządzenie opinii uzupełniającej oraz nie formułując konkretnych zastrzeżeń odnośnie autentyczności dokumentu, w ocenie Sądu Rejonowego należało uznać, że testament jest ważny i skuteczny. Sąd I instancji uzupełniająco wskazał, że wnioskodawcy przyznali, że nie są im znane okoliczności sporządzenia przedmiotowego testamentu (k. 61). Zdaniem Sadu Rejonowego było to logiczne, biorąc pod uwagę , że testament został sporządzony w 1998 roku, a zatem w czasie, gdy wnioskodawczym A. M. (1) miała cztery lata, a wnioskodawca M. M.piętnaście lat.

46 Odnośnie wykładni oświadczenia woli spadkodawcy Sad Rejonowy wskazał, że na podstawie art. 948 § 1 k.p.c., testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treści (art. 948 § 2 k.p.c.).

47 Jak wskazał uczestnik D. M. (k. 26), spadkodawca dokonał podziału swojego majątku pomiędzy swoich dwóch synów: D. M. oraz A. M. (2). A. M. (2), I. M., J. M. (1), B. M. oraz D. M. uzgodnili, że po śmierci J. i B. M., nieruchomość położona przy ul. (...) w W. przypadnie D. M., a A. M. (2) zrzeknie się dziedziczenia w zamian za otrzymanie mieszkania położonego w W. przy ul. (...), które pozostało J. M. (1) po jego babci J. D.. Ustalili nadto, że J. M. (1) wymieni mieszkanie położone przy ul. (...)w W. na nieruchomość wG., którą przekaże następnie A. M. (2).

48 Z powyższego, zdaniem Sądu Rejonowego wynika zatem, że podział nieruchomości miał być następujący: nieruchomość położona przy ul. (...) w W. miała przypaść D. M., a nieruchomość w G. miała przypaść A. M. (2), przy czym miał on jednocześnie zrzec się dziedziczenia po śmierci J. M. (1).

49 Po śmierci A. M. (2), w celu zapewnienia bytu jego żonie i dzieciom, J. M. (1) nabył, a następnie 22 października 1994 roku użyczył żonie zmarłego nieruchomość położoną w G. przy ul. (...), na której znajdował się dom mieszkalny. Po osiągnięciu pełnoletności przez wnioskodawcę M. M. (syna A. M. (2)), J. M. (1) darował mu przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy darowizny z 23 listopada 2007 roku, jako spłatę części spadku, która przypadałaby jego ojcu. Wnioskodawczy ni A. M. (1) nie została wówczas obdarowana z uwagi na okoliczność, że była małoletnia. Druga część majątku J. M. (1) została natomiast objęta przedmiotowym testamentem (nieruchomość położona w W. przy ul. (...)) na rzecz uczestnika D. M..

50 Powyższe twierdzenia zakwestionowali wnioskodawcy. Wskazali, że takie ustalenia nigdy nie zostały poczynione oraz, że wszelkie prace remontowe dotyczące domu mieszkalnego w G. faktycznie wykonywał ich ojciec A. M. (2). Spadkodawca zaś posiadał tą nieruchomość w swoim majątku jedynie formalnie.

51 W ocenie Sądu Rejonowego twierdzenia wnioskodawców nie zasługują na uwzględnienie. Po pierwsze, przedstawione przez uczestnika uzgodnienia dotyczące podziału majątku przez spadkodawcę na rzecz jego synów są spójne i logiczne, a nadto odpowiadają podejmowanym przez J. M. (1) czynnościom faktycznym - posiadał on dwie nieruchomości, a zatem dążył do tego, aby każdy z jego synów mógł otrzymać po jego śmierci majątek w postaci jednej z tych nieruchomości. Zgodnie z przedstawionymi powyżej ustaleniami, zawarł umowę zamiany nieruchomości położonej przy(...)w W. na nieruchomość w G.. Przebieg podejmowanych czynności z pewnością zaburzył fakt śmierci jego syna A. M. (2). Nie zmienia to jednak faktu zdaniem Sądu Rejonowego, że w dalszym ciągu pozostają one spójne z wcześniejszymi ustaleniami - J. M. (1) rzeczywiście dokonał darowizny nieruchomości wG., z oczywistych względów nie jednak na rzecz A. M. (2), lecz naM. M. (syna A. M. (2)).

52 Według Sądu Rejonowego okoliczność, że A. M. (2) za życia podejmował czynności faktyczne dotyczące domu mieszkalnego w G.w zasadzie potwierdzają ten ciąg zdarzeń. Musiał on bowiem mieć świadomość, że to jemu i jego rodzinie przypadnie ta właśnie nieruchomość, a zatem to on (a nie jego brat D. M.) był zainteresowany utrzymaniem stanu tej nieruchomości na jak najwyższym poziomie dla siebie i swojej rodziny na przyszłość. Oceny spójności tego, że taka właśnie była intencja spadkodawcy co do sposobu podzielenia majątku zdaniem Sądu Rejonowego , nie zmienia okoliczność, żeJ. M. (1) najpierw sporządził testament w którym jako jedynego spadkobiercę wskazał D. M., który miał dziedziczyć nieruchomość położoną w W. (1998 r.), a dopiero potem zawarł umowę darowizny na podstawie której darował nieruchomość w G. na rzecz M. M. (2007 r.). A. M. (2)zmarł bowiem 21 września 1994 roku. W czasie sporządzania testamentu w 1998 roku przez J. M. (1) jego syn A. już nie żył. Jednocześnie, w przedmiotowym czasie, oboje dzieci A. M. (2) były jeszcze małoletnie (A. M. (1) miała 4 lata, M. M. 15 lat). Tymczasem testament sporządzony jest w taki sposób, jakby jedynym składnikiem majątkowym posiadanym w owym czasie przez J. M. (1) była nieruchomość położona w W.. Zdaniem Sądu Rejonowego wskazuje to jednoznacznie na to, że J. M. (1)miał zamiar po osiągnięciu pełnoletności przez wnuki (lub jednego z nich) darować drugą część swojego majątku (nieruchomość położoną w G.) właśnie im. Podział tego majątku w taki sposób potwierdza również okoliczność, że J. M. (1)zamieszkiwał do śmierci w nieruchomości położonej w W. przy ul. (...). Logicznym jest więc, według Sądu Rejonowego, jego wola, aby mieszkanie to zostało przekazane na rzecz jego syna D. M. już po jego (J. M. (1)) śmierci, tak, aby mógł tam zamieszkiwać jako właściciel.

53 Sąd Rejonowy w dalszej kolejności ustalił, czy wolą spadkodawcy było uczynienie na rzecz uczestnika zapisu windykacyjnego czy też powołanie go do całości spadku. Na podstawie art. 961 k.c., jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów. Jak wynika z art. 98 P § 1 k.c., w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny).

54 Według Sądu Rejonowego treść testamentu sporządzonego przez J. M. (1) jest następująca: „Ja, J. M. (1) zamieszkały w W. przy ul. (...) na wypadek mojej śmierci sporządzam własnoręcznie niniejszy testament. Do spadku po mojej śmierci powołuję: syna D. M., urodzony (...) w W. dziedziczenie lokalu mieszkalnego w W. przy ul. (...)”.

55 Sąd Rejonowy dokonał analizy tego oświadczenia z perspektywy ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego oraz w szczególności woli J. M. (1) co do sposobu podziału majątku przedstawionej powyżej. W ocenie Sądu Rejonowego zatem intencją spadkodawcy było powołanie D. M. do całości spadku. W chwili śmierci J. M. (1) jego majątek składał się na nieruchomość położoną w W. przy (...). W treści testamentu J. M. (1) po pierwsze powołał D. M. do spadku po swojej śmierci (a zatem tylko jego), po drugie zaś sprecyzował skład tego spadku w postaci lokalu mieszkalnego w W. przy ul. (...). Taki sposób sformułowania swojej woli, zdaniem Sądu Rejonowego, nie budzi wątpliwości co do intencji spadkodawcy, aby to D. M. był jego spadkobiercą. Taki sposób wykładni oświadczenia zawartego w testamentu zdaniem Sadu Rejonowego pozostaje spójny z ustaloną przez Sąd I Instancji intencją spadkodawcy co do podziału majątku pomiędzy swoich synów - zwłaszcza zaś mając na uwadze fakt, że zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez A. M. (2), I. M., J. M. (1), B. M. oraz D. M., po śmierci J. i B. M., nieruchomość położona przy ul(...) w W. przypadnie D. M., a A. M. (2) zrzeknie się dziedziczenia w zamian za otrzymanie nieruchomości położonej w G.. Okoliczność, że A. M. (2) miał zrzec się dziedziczenia po otrzymaniu nieruchomości położonej w G. świadczy, zdaniem Sądu Rejonowego, jednoznacznie o tym, że J. M. (1) od początku, jeszcze nawet przed sporządzeniem testamentu, miał wolę, aby jego głównym spadkobiercą był D. M. (który zgodnie z ustaleniami nie miał się zrzekać dziedziczenia).

56 Mając powyższe na uwadze, Sąd Rejonowy orzekł w pkt 1 sentencji postanowienia, że spadek po J. M. (1), na podstawie testamentu własnoręcznego sporządzonego 24 kwietnia 1998 roku, nabył w całości z dobrodziejstwem inwentarza syn D. M..

57 O kosztach postępowania Sąd Rejonowy rozstrzygnął w pkt 2 sentencji postanowienia ustalając, że wnioskodawcy i uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, zaś kosztami wydanej w sprawie opinii biegłego Sad Rejonowy obciążył w całości w częściach równych wnioskodawców, pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. Podstawę rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowił art. 520 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.

58 Od powyższego postanowienia apelację w dniu 21 lipca 2025 roku wnieśli wnioskodawcy zaskarżając je w całości.

59 Zaskarżonemu Postanowieniu wnioskodawcy zarzucili:

60 I. naruszenie przepisu postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c. poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego -własnoręcznego testamentu J. M. (1), umowy zamiany z dnia 10 stycznia 1992 r. oraz umowy darowizny z dnia 23 listopada 2007 r., a w następstwie przyjęcie przez sąd I instancji, iż wolą zmarłego J. M. (1) było powołanie Uczestnika do całości spadku, a nie jego części, jak wynika to z treści testamentu w zestawieniu z umową zamiany i umową darowizny, co doprowadziło do nieuwzględnienia przez sąd l instancji wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wniesionego przez Wnioskodawców;

61 II. naruszenie przepisu postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 235 ( 2) § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosku Wnioskodawców o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego o specjalności wyceny nieruchomości, podczas gdy w niniejszej sprawie niezbędna jest wiedza specjalistyczna, a to z powodu potrzeby wyceny nieruchomości zmarłego J. M. (1) w celu ustalenia części ułamkowej w jakiej Uczestnik został powołany do spadku;

62 III. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 961 k.c. przez jego błędną wykładnię, oceniając skład majątku spadkodawcy na moment otwarcia spadku, a nie na moment sporządzenia przez spadkodawcę testamentu, w konsekwencji czego Uczestnik został bezpodstawnie powołany do całości spadku, podczas kiedy wolą spadkodawcy było powołanie Uczestnika co najwyżej do części ułamkowej spadku.

63 Mając powyższe zarzuty na uwadze, wnioskodawcy wnieśli o:

64 I. na podstawie art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zmianę zaskarżonego postanowienie poprzez stwierdzenie, że spadek po zmarłym J. M. (1) na podstawie dziedziczenia ustawowego nabyły wnuki A. M. (1) oraz M. M. - po 1/4 części oraz syn D. M. - w 14 części;

65 II. zasądzenie od Uczestnika na rzecz Wnioskodawców kosztów postępowania za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej w wysokości 17 zł od pełnomocnictwa wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

66 ewentualnie, na wypadek uznania przez Sąd, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy oraz na wypadek nieuwzględnienia wniosku z punktu I, wnieśli o:

67 III uchylenie Zaskarżonego Postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ( apelacja k 180-185 akt)

68 W odpowiedzi na apelację uczestnik wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz o zasądzenie od wnioskodawców na rzecz uczestnika kosztów postępowania apelacyjnego,

69 w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. ( odpowiedz na apelację k 204-206 akt)

70 Sąd Okręgowy zważył co następuje:

71 Apelacja zasługiwała na uwzględnienie, co skutkowało uchyleniem postanowienia Sądu Rejonowego i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu dla m st Warszawy do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw z art. 13§ 2 k.p.c. , z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy.

72 Pojęcie „istota sprawy” to materialny aspekt sporu. Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi, m.in. wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony; może się ono przejawiać również w niewyjaśnieniu i pozostawieniu poza oceną okoliczności faktycznych stanowiących przesłanki zastosowania normy prawa materialnego, będącej podstawą roszczenia.

73 Oceny czy Sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy ocenia się bowiem z jednej strony na podstawie analizy żądań wniosku, a z drugiej – przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 marca 2015 r., I ACa 935/14, LEX nr 1665019; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 marca 2014 r., I ACa 878/13, LEX nr 1444725; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2013 r., I ACa 1530/12, LEX nr 1375890). Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie. Ponadto wskazuje się, że nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. polega na pominięciu przez sąd pierwszej instancji podstawy roszczenia, tj. przesłanek stanowiących o jego istnieniu ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999/1/22; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2008 r., III UK 86/07, LEX nr 461645; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r., II PK 274/10, LEX nr 829121).

74 W ocenie Sądu Okręgowego z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

75 W związku z tym, że zaskarżone postanowienie zostało uchylone i sprawa przekazana Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, Sąd Okręgowy ograniczył zakres swoich rozważań wyłącznie do tych uchybień, które stanowiły bezpośrednią i wystarczającą podstawę uchylenia orzeczenia, nie odnosząc się do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą w apelacji.

76 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w sytuacji gdy sąd odwoławczy uchyla orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania, nie ma obowiązku - ani wręcz nie powinien - rozstrzygać o wszystkich zarzutach apelacyjnych, zwłaszcza gdy ich analiza byłaby przedwczesna wobec konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego lub ponownego rozważenia podstaw prawnych roszczenia przez sąd pierwszej instancji. W takiej sytuacji rolą sądu odwoławczego jest wskazanie tych uchybień prawa materialnego lub procesowego, które uniemożliwiają przeprowadzenie skutecznej kontroli instancyjnej bądź stanowią przeszkodę do utrzymania zaskarżonego orzeczenia w mocy. Dopiero ich usunięcie przez sąd meriti stworzy podstawę do merytorycznej oceny pozostałych kwestii spornych. Mając to na uwadze, Sąd Okręgowy odnosi się jedynie do tych zarzutów apelacji oraz tych nieprawidłowości w działaniu Sądu Rejonowego, które - po analizie akt - okazały się relewantne dla rozstrzygnięcia i stanowiły podstawę uchylenia zaskarżonego orzeczenia .

77 Sąd Okręgowy uznał zatem, za zasadny zarzut apelacyjny dotyczący naruszenia przepisu postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 245 k.p.c., poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego -własnoręcznego testamentu J. M. (1), umowy zamiany z dnia 10 stycznia 1992 r. oraz umowy darowizny z dnia 23 listopada 2007 r., a w następstwie przyjęcie przez sąd I instancji, iż wolą zmarłego J. M. (1) było powołanie Uczestnika do całości spadku

78 Niniejsze postępowanie dotyczy stwierdzenia nabycia spadku po J. M. (1).

79 Zgodnie z art. 671 § 1 kpc za dowód, że nie ma innych spadkobierców, może być przyjęte zapewnienie złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę.

80 § 2 W zapewnieniu zgłaszający się powinien złożyć oświadczenie co do wszystkiego, co mu jest wiadome:

81 1) o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi;

82 2) o testamentach spadkodawcy.

83 § 3. Pod względem skutków karnych zapewnienie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym sędzia powinien uprzedzić składającego zapewnienie.

84 Zgodnie zaś z art. 672 kpc Jeżeli zapewnienie nie było złożone albo jeżeli zapewnienie lub inne dowody nie będą uznane przez sąd za wystarczające, w szczególności gdy nie udało się ustalić spadkobierców, o których mowa w art. 669 zdanie drugie, postanowienie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie

85 W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku musi być zatem przeprowadzony dowód z zapełnienia spadkowego, złożony przez zgłaszających się spadkobierców. Brak złożenia zapewnienia spadkowego, przynajmniej przez jednego ze spadkobierców, skutkuje koniecznością dokonania ogłoszeń przez Sąd. Zapewnienie spadkowe jest kluczowym dowodem w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. Jego celem jest ustalenie, że nie ma innych spadkobierców niż ustaleni w toku postępowania spadkowego, a także czy istnieją bądź nie istnieją osoby, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi, a także czy spadkodawca pozostawił testamenty.

86 Żaden przepis kpc nie dopuszcza możliwości, aby przeprowadzenie tego dowodu nastąpiło w formie pisemnej, zamiast formy ustnej na rozprawie.

87 Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. 2019.1469) zmieniła kodeks postępowania cywilnego z dniem 7 listopada 2019 roku, poprzez dodania art 271¹ , który umożliwił przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na piśmie. Decyzję w tym zakresie, podejmuje Sąd, wydając postanowienie.

88 W/w ustawa, ani żadna inna, nie wprowadziła natomiast zmian w kpc umożliwiających przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron czy odbierania od nich zapewnienia spadkowego, w formie pisemnej.

89 Zgodnie z poglądami przedstawicieli doktryny prawa „ do przesłuchania stron nie ma zastosowania art. 271¹, a zatem nie można przesłuchać strony na piśmie. Jest to dopuszczalne jedynie w europejskim postępowaniu w sprawach drobnych roszczeń -art. 505²⁵§ 2” (M. Sieńko, Czy strona może składać zeznania na piśmie? [w:] Praktyka wobec nowelizacji postępowania cywilnego – konsekwencje zmian, red. M. Dziurda, T. Zembrzuski, Warszawa 2021, s. 275.).

90 W art. 304 kpc zd 3 ustawodawca wskazał, że „Poza tym do przesłuchania stron i składania przyrzeczenia, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące świadków, w tym art. 263¹ , z wyjątkiem przepisów o środkach przymusowych.”.

91 W/w przepis jednakże, w żadnym przypadku, nie wprowadził możliwości stosowania przez analogię, do przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron czy odbierania zapewnienia spadkowego, art. 271¹.kpc .

92 „W przypadku zeznań na piśmie trudno mówić o przesłuchaniu, zaś art. 271¹ reguluje złożenie zeznań na piśmie, a nie przesłuchanie. Obecnie przesłuchanie zdaje się być węższą kategorią niż złożenie zeznań, które może nastąpić w różny sposób. Poza tym art. 505²⁵ § 2 kpc nadal wyraźnie przewiduje możliwość przesłuchania strony na piśmie, chociaż jednocześnie, w związku z dodaniem art. 271¹ , uchylono art. 505²⁵ § 1, co zdaje się wskazywać, że strona nie może złożyć zeznań na piśmie w innym postępowaniu, niż w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń. Także w postępowaniu nieprocesowym sąd może zażądać złożenia wyjaśnień na piśmie, ale tylko od osób, które nie są uczestnikami postępowania -art. 515 (Manowska Małgorzata (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16)).

93 „ Niedopuszczalne jest złożenie zapewnienia spadkowego w piśmie procesowym ani też przez pełnomocnika” (Wiśniewski Tadeusz (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Art. 506–729).

94 Sąd Okręgowy w niniejszym składzie, całkowicie zgadza się z powyższymi poglądami przedstawicieli doktryny prawa . Ponadto, Sąd Okręgowy pragnie zwrócić uwagę, również na to, że o tym czy świadkowie mają złożyć zeznania na piśmie, decyduje Sąd wydając postanowienie.

95 W niniejszej sprawie przewodniczący zarządzeniem, nakazał odebrać od stron zapewnienie spadkowe na piśmie ( k 71-72 akt).

96 Z uwagi na powyższe, należy uznać, iż w niniejszej sprawie zapewnienie spadkowe nie zostało przeprowadzone. Sąd I Instancji nie dokonał również ogłoszeń.

97 Ponadto, w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, każdy środek dowodowy, służy do ustalenia innych okoliczności .

98 I tak, akta stanu cywilnego wykazują pokrewieństwo lub małżeństwo Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. nr 36, poz. 180 ze zm) akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Oznacza to, że fakt urodzenia, małżeństwa, zgonu oraz innych zdarzeń, które mają wpływ na stan cywilny, może być wykazany wyłącznie za pomocą takich właśnie dokumentów (art. 2 p.a.s.c.). Tak samo trafnie orzekł SN w orzeczeniu z dnia 14.04.1959 r., (I CR 109/59), w postanowieniu z dnia 31.03.2006 r., (IV CSK 103/05) oraz w wyroku z dnia 7.10.2015 r., (I CSK 929/14).

99 Zapewnienie zaś, złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę jest szczególnym środkiem dowodowym, którego celem jest ustalenie, że nie ma innych spadkobierców niż ustaleni w toku postępowania spadkowego, a także czy istnieją bądź nie istnieją osoby, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi, a także czy spadkodawca pozostawił testamenty .

100 Nie jest możliwe natomiast, dokonywanie na jego podstawie, ustaleń w zakresie istnienia pokrewieństwa lub małżeństwa, a w konsekwencji dziedziczenia ustawowego przez takie osoby, gdyż w zakresie okoliczności dotyczących stanu cywilnego wyłączność dowodową mają akty stanu cywilnego. Zapewnienie spadkowe nie służy również do tego, aby ustalać w oparciu o nie, czy spadkobiercy mają uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, jak wygląda sytuacja życiowa poszczególnych spadkobierców, czy jaki jest skład majątku spadkowego.

101 A przede wszystkim, nie można na podstawie zapewnienia spadkowego, dokonywać wykładni oświadczenia woli spadkodawcy, zawartego w testamencie i ustalać czy chciał on powołać spadkobiercę czy zapisobiercę.

102 Do ustalenia w/w okoliczności, służą inne środki dowodowe, w tym dowód z przesłuchania stron , zeznań świadków czy opinie biegłych.

103 Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1998 r. (II CKU 55/98) ”Podstawą ustaleń co do sytuacji życiowej poszczególnych spadkobierców nie może być zapewnienie z art. 671 k.p.c., ponieważ stanowi ono jedynie dowód co do istnienia spadkobierców oraz testamentów”.

104 Zgodnie zaś z postanowieniem SN z 21.07.1966 r., (III CR 170/66) „Na podstawie zapewnienia z art. 671 k.p.c. nie można ustalać, którzy spośród spadkobierców powołanych do spadku odpowiadają warunkom do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.”

105 W niniejszym zaś postępowaniu, Sąd Rejonowy w oparciu o zapewnienie spadkowe D. M.(k. 78-79), złożone na piśmie2, dokonał ustaleń że „A. M. (2),I. M., J. M. (1), B. M. oraz D. M. uzgodnili, że po śmierci J. M. (1) i B. M., nieruchomość położona przy ul. (...) w W. przypadnie D. M., a A. M. (2) zrzeknie się dziedziczenia w zamian za otrzymanie mieszkania położonego w (...) przy ul. (...), które pozostało J. M. (1) po jego babci J. D.. Ustalili, że J. M. (1) wymieni mieszkanie położone przy ul. (...) w W. na nieruchomość w G., którą przekaże następnie A. M. (2)”

106 Następnie, w oparciu o w/w ustalenia faktyczne, Sąd I Instancji dokonał wykładni oświadczenia woli testatora, zawarte w testamencie z dnia 24 kwietnia 1998 roku. I uznał, że „na podstawie art. 948 § 1 k.p.c., testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treści (art. 948 § 2 k.p.c.). Jak wskazał uczestnik D. M. (k. 26), spadkodawca dokonał podziału swojego majątku pomiędzy swoich dwóch synów: D. M. oraz A. M. (2). A. M. (2),I. M., J. M. (1), B. M. oraz D. M. uzgodnili, że po śmierci J. i B. M., nieruchomość położona przy ul. (...) w W. przypadnie D. M., a A. M. (2) zrzeknie się dziedziczenia w zamian za otrzymanie mieszkania położonego w W.przy ul. (...), które pozostało J. M. (1) po jego babci J. D.. Ustalili nadto, że J. M. (1)wymieni mieszkanie położone przy ul. (...) w W. na nieruchomość w G., którą przekaże następnie A. M. (2).

107 Z powyższego, wynika zatem, że podział nieruchomości miał być następujący: nieruchomość położona przy ul. (...) w (...) miała przypaść D. M., a nieruchomość w G. miała przypaść A. M. (2), przy czym miał on jednocześnie zrzec się dziedziczenia po śmierci J. M. (1). Po śmierci A. M. (2), w celu zapewnienia bytu jego żonie i dzieciom,J. M. (1) nabył, a następnie 22 października 1994 roku użyczył żonie zmarłego nieruchomość położoną w G. przy ul. (...), na której znajdował się dom mieszkalny. Po osiągnięciu pełnoletności przez wnioskodawcę M. M. (syna A. M. (2)), J. M. (1) darował mu przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy darowizny z 23 listopada 2007 roku, jako spłatę części spadku, która przypadałaby jego ojcu. Wnioskodawczyni A. M. (1) nie została wówczas obdarowana z uwagi na okoliczność, że była małoletnia. Druga część majątku J. M. (1) została natomiast objęta przedmiotowym testamentem (nieruchomość położona w W. przy ul. (...)) na rzecz uczestnika D. M.” .

108 Sąd I Instancji dokonał zatem, wykładni oświadczenia woli spadkodawcy J. M. (1), zawarte w testamencie z dnia 24 kwietnia 1998 , bazując na zapewnieniu spadkowym, złożonym przez D. M. na piśmie.

109 Z uwagi na powyższe zasadny był zarzut apelacyjny naruszenie przepisu postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego -własnoręcznego testamentu J. M. (1), umowy zamiany z dnia 10 stycznia 1992 r. oraz umowy darowizny z dnia 23 listopada 2007 r., a w następstwie przyjęcie przez sąd I instancji, iż wolą zmarłego J. M. (1) było powołanie Uczestnika do całości spadku, a nie jego części, jak wynika to z treści testamentu w zestawieniu z umową zamiany i umową darowizny, co doprowadziło do nieuwzględnienia przez sąd l instancji wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wniesionego przez Wnioskodawców;

110 Sąd I Instancji dokonał bowiem w/w ustaleń faktycznych, nie przeprowadzając prawidłowo, jakiegokolwiek postępowania dowodowego. W/w ustalenia faktycznie nie bazują zatem, na jakichkolwiek dowodach. Wobec braku prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, trudno mówić o prawidłowo dokonanej jego ocenie prawnej.

111 W wyroku z 10.06.1999 r., (II UKN 685/98), , Sąd Najwyższy stwierdził, że „ normy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego”.

112 Swobodna ocena dowodów ujęta jest bowiem w ramy proceduralne, tzn. musi odpowiadać pewnym warunkom określonym przez prawo procesowe (czynnik ustawowy). Oznacza to, po pierwsze, że sąd może oprzeć swe przekonanie jedynie na dowodach prawidłowo przeprowadzonych, z zachowaniem wymagań dotyczących źródeł dowodzenia oraz zasady bezpośredniości. Po drugie, ocena dowodów musi być dokonana na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Sąd musi ocenić wszystkie przeprowadzone dowody oraz uwzględnić wszelkie towarzyszące im okoliczności (np. zachowanie świadka, autentyczność dokumentu, źródło informacji), które mogą mieć znaczenie dla oceny mocy i wiarygodności tych dowodów. Po trzecie, sąd zobowiązany jest przeprowadzić selekcję dowodów, tj. dokonać wyboru tych, na których się oparł, i ewentualnie odrzucić inne, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

113 Zasadny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 961 k.c. przez jego błędną wykładnię, oceniając skład majątku spadkodawcy na moment otwarcia spadku, a nie na moment sporządzenia przez spadkodawcę testamentu, oraz zarzut naruszenia przepisu postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 235² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosku Wnioskodawców o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego o specjalności wyceny nieruchomości,

114 Zgodnie z art. 961. kc Jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.

115 Zgodnie zaś z art. 968. § 1. kc Spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły).

116 W toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie ustala się składu majątku spadkowego. Jak to podkreślił Sąd Najwyższy, celem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku jest wyłącznie ustalenie kręgu uprawnionych do spadku spadkobierców, z których udziałem dopiero mogą być rozpoznane wszelkie spory o własność przedmiotu wchodzącego w skład spadku (postanowienie SN z 29.04.1966 r., II CR 189/66).

117 Jednakże, jeżeli dojdzie do przeznaczenia danej osobie, przedmiotów majątkowych wyczerpujących prawie cały spadek i w konsekwencji możliwości uznania takiej osoby za spadkobiercę, to sąd przed wydaniem postanowienia na podstawie art. 961 k.c. jest zobowiązany do ustalenia składu i wartości majątku spadkowego (postanowienie SN z 21.07.1977 r., III CRN 156/77, postanowienie SN z 27.02.1985 r., III CRN 10/85 oraz uchwała SN z 13.10.2010 r., III CZP 64/10).

118 W dniu 24 kwietnia 1998 roku J. M. (1) sporządził testament własnoręczny o następującej treści: „Ja, J. M. (1) zamieszkały w W.przy ul. (...) na wypadek mojej śmierci sporządzam własnoręcznie niniejszy testament. Do spadku po mojej śmierci powołuję: syna D. M., urodzony (...) w W. dziedziczenie lokalu mieszkalnego w W.przy ul(...)”.

119 W niniejszej sprawie obowiązkiem Sądu Rejonowego było dokonanie wykładni oświadczenia woli spadkodawcy i ustalenie, czy w testamencie z dnia 24 kwietnia 1998 r. J. M. (1) ustanowił D. M. swoim spadkobiercą czy zapisobiercą. W tym celu powinien ustalić skład majątku spadkowego na dzień sporządzenia testamentu tj 24 kwietnia 1998 roku, a nie na dzień śmierci J. M. (1).

120 W postanowieniu z dnia 29 marca 2007 r ( I CSK 3/07) Sąd Najwyższy stwierdził „Przy ocenie, czy przedmioty majątkowe przeznaczone oznaczonej osobie w testamencie wyczerpują prawie cały spadek (art. 961 k.c.), należy wziąć pod uwagę podlegający dziedziczeniu majątek spadkodawcy z chwili sporządzania testamentu, a nie z chwili otwarcia spadku.” Podobnie wypowiedział się w postanowieniu z dnia 13 października 1995 r. (II CRN 129/95), w którym stwierdził „Przy ocenie, czy przeznaczone oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe wyczerpują prawie cały spadek, bierze się pod uwagę tylko przedmioty należące do spadku w chwili sporządzania testamentu, chyba że z jego treści wynika co innego.” Tak samo orzekł w postanowieniu z 23.01.2008 r., V CSK 378/07.

121 Przesłanką zastosowania art. 961 kc jest przeznaczenie oznaczonej osobie w testamencie poszczególnych przedmiotów majątkowych, które wyczerpują prawie cały spadek. Sformułowanie „ prawie cały spadek” należy rozumieć w ten sposób, że dysproporcja pomiędzy wartością przedmiotów uwzględnionych w testamencie, a wartością przedmiotów pominiętych jest tak znaczna, że wartość przedmiotów pominiętych jawi się jako znikoma , tzn. że „stanowią one swoisty margines całego majątku spadkowego”. Pomiędzy obiektywną wartością przedmiotów rozrządzonych, a pozostałą częścią spadku musi istnieć wyraźna dysproporcja – wartość gospodarcza przedmiotów pominiętych przez spadkodawcę w testamencie musi być w danych okolicznościach nieistotna.

122 W postanowieniu z dnia 23 lutego 2005 r. III CK 298/04 Sąd Najwyższy stwierdził „1. Współwłaściciel nieruchomości może domagać się stwierdzenia nabycia spadku po innym współwłaścicielu, nawet jeżeli sam nie rości sobie praw do spadku. 2. Przedmioty majątkowe pominięte przez spadkodawcę muszą mieć nie tylko wartość niższą niż wartość przedmiotów, które przeznaczono dla określonej osoby, ale wyraźna dysproporcja tych wartości musi być widoczna dla każdego, a wartość przedmiotów pominiętych musi być znikoma. Można by powiedzieć, że przedmioty pominięte stanowią swoisty "margines" całego majątku spadkowego”.

123 Dokonując tej oceny należy ustalić, jakie przedmioty majątkowe, należały do spadkodawcy, w chwili sporządzania testamentu . N ależy w tym celu przeprowadzić dowód z przesłuchania stron bądź z zeznań świadków. Następnie należy dokonać ustalenia wartości w/w przedmiotów w sposób obiektywny, a zatem przy pomocy biegłego rzeczoznawcy majątkowego .

124 Sąd Rejonowy niezasadnie zatem, pominął na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2025 roku, wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości .

125 Ponadto, w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy, pomylił instytucję zapisu zwykłego i zapisu windykacyjnego.

126 Zgodnie z art. 968. § 1. kc Spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby ( zapis zwykły).

127 Zgodnie zaś z art. art. 981¹ . § 1. kc W testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku ( zapis windykacyjny).

128 Instytucja zapisu windykacyjnego została dodana do kodeksu cywilnego w dniu 23 października 2011 r., na podstawie ustawy z dnia 18.03.2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 458). Nie istniała zatem, na dzień sporządzenia testamentu przez J. M. (1) tj 24 kwietnia 1998 r.

129 Spadkodawca zatem, bez wątpienia w w/w terminie, nie mógł z niej skorzystać.

130 Ponadto zapis windykacyjny można dokonać tylko w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego. W niniejszej sprawie, testament został sporządzony, tylko w formie pisemnej.

131 Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając sprawę, wyznaczy rozprawę, w celu odebrania zapewniania spadkowego od stron postępowania. Rozważy ponadto przeprowadzenie na rozprawie, dowodu z przesłuchania stron, w celu dokonania wykładni oświadczenia woli spadkodawcy zawartego w testamencie z dnia 24 kwietnia 1998 r., wzajemnych relacji stron, ich uzgodnień co do sposobu podziału majątku, należącego do J. M. (1) oraz składu majątku spadkowego na dzień 24 kwietnia 1998 r.

132 Sąd Rejonowy następnie rozważy dokonanie wyceny w/w majątku, przeprowadzając dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego.

133 Po przeprowadzeniu powyższych czynności, Sąd I Instancji oceni, czy spadkodawca, ustanowił w testamencie z dnia 24 kwietnia 1998 roku, D. M. spadkobiercą czy zapisobiercą.

134 Biorąc to wszystko pod uwagę, Sąd Okręgowy uchylił postanowienie i przekazał sprawy Sądowi Rejonowemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., w zw z art. 13 § 2 k.p.c, z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd Rejonowy. W zakresie kosztów postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.. w zw z art. 13 § 2 k.p.c

ZARZĄDZENIE

135 (...)

136 2 luty 2026 r.