Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 29 grudnia 2025 r., II Ca 1721/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 29 grudnia 2025 r., II Ca 1721/24

Tekst

1 Sygnatura akt II Ca 1721/24

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 15 października 2024 roku Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie w sprawie z powództwa Banku (...) spółki akcyjnej w W. i (...)Funduszu (...) w K. przeciwko A. N. o zapłatę (sygn. akt III C 610/24):

3 I. oddalił powództwo Banku (...) spółki akcyjnej w W.;

4 II. zasądził od pozwanego A. N. na rzecz powoda (...) Funduszu (...) w K. kwotę 57.443,86 zł z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy lombardowej NBP, lecz nie wyższymi od odsetek maksymalnych, od kwoty 54.765,67 zł od 28 grudnia 2016 roku do dnia zapłaty;

5 III. oddalił powództwo (...) Funduszu (...) w K. w pozostałym zakresie;

6 IV. ustalił, że pozwany ponosi koszty procesu w całości, pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku.

7 Powyższe orzeczenie sąd rejonowy oparł na ustaleniach faktycznych oraz rozważaniach prawnych zawartych pisemnym uzasadnieniu znajdującym się na k. 150-155 akt sprawy.

8 Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożyła strona pozwana zaskarżając wyrok w części tj. w pkt II, IV oraz w zakresie w jakim sąd pierwszej instancji nie zasądził od powoda Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz pozwanego kosztów procesu w kwocie 5.417 zł.

9 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

10 1) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 385¹§ 1 k.c. poprzez błędne zastosowanie wyrażające się w uznaniu, iż postanowienia umowy pożyczki dotyczące dodatkowej opłaty ubezpieczeniowej- 14.330,08 zł, nie stanowią klauzul abuzywnych, gdyż opłata nie była wygórowana, a zapisy umowy były jednoznaczne, podczas gdy w/w postanowienia umowy pożyczki obciążają pożyczkobiorcę zawyżonymi, nie znajdującymi ekonomicznego i racjonalnego uzasadnienia, nieudowodnionymi, nieuzgodnionymi indywidualnie, mającymi na celu maksymalizację zysku pożyczkodawcy kosztem konsumenta, niezgodnymi z dobrymi obyczajami i rażąco naruszającymi interes konsumenta kosztami, co doprowadziło do uwzględnienia powództwa w tymże zakresie i błędnego uznania, że wypowiedzenie umowy pożyczki było skuteczne, a powód wykazał podstawę faktyczną i wysokość roszczenia,

11 2) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 359 § 2¹ i § 2² k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c. poprzez brak zastosowania i brak uznania, iż postanowienia umowy pożyczki dotyczące dodatkowej opłaty ubezpieczeniowej- 14.330,08 zł, prowadzą do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych, podczas gdy postanowienia te obciążają pożyczkobiorcę zawyżonymi, nie znajdującymi ekonomicznego i racjonalnego uzasadnienia, nieudowodnionymi, mającymi na celu maksymalizację zysku pożyczkodawcy kosztem konsumenta, co doprowadziło do uwzględnienia powództwa w tymże zakresie i błędnego uznania, że wypowiedzenie umowy pożyczki było skuteczne, a powód wykazał podstawę faktyczną i wysokość roszczenia,

12 3) naruszenie prawa procesowego w postaci art. 98 k.p.c. poprzez brak zastosowania i brak orzeczenia o kosztach procesu należących się wygranej stronie pozwanej - A. N. od przegrywającej strony powodowej - Banku (...) S.A. z siedzibą w W..

13 Mając na uwadze powyższe zarzuty pozwany wniósł o:

14 1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda (...) Bank S.A. z siedzibą w W. oraz (...) Fundusz (...) w K. na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

15 a w przypadku nieuwzględnienia ww. wniosku wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego;

16 2. zasądzenie od powoda (...) Bank S.A. z siedzibą w W. oraz (...)Fundusz (...) w K. na rzecz pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.

17 W uzasadnieniu apelacji na kartach 158v.-163 pozwany rozwinął powyższe zarzuty.

18 W odpowiedzi na apelację powód (...) Fundusz (...) w K. wniósł o oddalenie apelacji pozwanego w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postepowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k.178-181v.).

19 Sąd okręgowy zważył, co następuje:

20 Apelacja okazała się częściowo uzasadniona.

21 Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Sąd drugiej instancji jest sąd merytorycznym, a przyjęta koncepcja apelacji pełnej ( cum beneficio novorum) nakłada na sąd drugiej instancji powinność merytorycznego rozpoznania sprawy po raz drugi, niezależnie od zarzutów apelacji oraz skontrolowania prawidłowości postępowania w pierwszej instancji, przy uwzględnieniu związania zarzutami naruszenia prawa procesowego przedstawionymi w apelacji (por. wyroki SN: z dnia 3 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 55/15, z dnia 10 marca 2016 r., III CSK 183/15 i dnia 6 października 2016 r., III UK 270/15).

22 W przedmiotowej sprawie sąd odwoławczy po ponownym rozpoznaniu sprawy w postępowaniu apelacyjnym, wyrażającym się w ustaleniu stanu faktycznego sprawy i ocenie zasadności żądania pozwu na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego doszedł do częściowo odmiennych niż sąd pierwszej instancji wniosków.

23 Pozwanego A. N. i powoda Bank (...) S.A. w W. (jako następcę prawnego pierwotnego wierzyciela (...) Bank S.A. z siedzibą we W.) łączyła umowa pożyczki nr (...) z dnia 2 października 2013 r.

24 Powód Bank (...) S.A. w W. zawarł w dniu 24 marca 2021 r. umowę przelewu wierzytelności w ramach transakcji sekurytyzacji, na dowód czego załączył uwierzytelniony wyciąg z umowy (k. 73-77v. akt). Na mocy tej umowy Bank (...) S.A. w W. zbył na rzecz (...) Fundusz (...) w K. wierzytelność przysługującą mu od pozwanego A. N. z tytułu umowy (...) z dnia 2 października 2013 r., co do którego Sąd Rejonowy Lublin- Zachód w Lublinie w sprawie (...) wydał w dniu 7 kwietnia 2017 r. nakaz zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym (k.75v. akt). Tym samym wykazane zostało, że doszło do zawarcia umowy cesji wierzytelności w rozumieniu art. 509 § 1 i 2 k.c., na mocy której powód (...) Fundusz (...) w K. nabył wierzytelność z tytułu umowy pożyczki (...) z dnia 2 października 2013 r. Ocena dokonana przez sąd rejonowy w zakresie legitymacji czynnej powodów jest zatem prawidłowa.

25 Strona powodowa swoje roszczenie wywodziła z umowy pożyczki nr (...) z dnia 2 października 2013 r. z pozwanym A. N. (k.54-56v. akt).

26 Podstawą prawną roszczenia był art. 720 § 1 k.c., w myśl którego, przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

27 Pozwany występował w relacji z powodem jako konsument w rozumieniu art. 22¹ k.c., gdyż zawarcie umowy pożyczki niezwiązane było z prowadzeniem działalności gospodarczej, a uzyskane środki przeznaczone były na cele konsumpcyjne. Umowę pożyczki, na którą powołuje się powód, pod względem prawnym ocenić zatem należało jako kredyt konsumencki w rozumieniu ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2018 roku, poz. 993). Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki (art. 3 ust. 2 pkt 1).

28 W § 1 ust. 2 ww. umowy pożyczki wskazano, że bank udzielił pożyczkobiorcy pożyczki gotówkowej w kwocie 71 740,08 zł (całkowita kwota pożyczki). Zgodnie z § 1 ust. 4 opłaty, prowizje i inne koszty związane z udzieleniem pożyczki wyniosły: a) opłata przygotowawcza za rozpatrzenie wniosku oraz sporządzenie i zawarcie umowy pożyczki w kwocie: 80 zł; b) prowizja bankowa: 0 zł; c) opłata ubezpieczeniowa w kwocie: 14 330,08 zł pobierana za cały okres kredytowania. W ust. 5 pożyczkobiorca upoważnił bank do jednorazowego pobrania wymienionych opłat i prowizji z całkowitej kwoty pożyczki. Wedle ust. 7 bank przekazał pożyczkobiorcy kwotę 57 330 zł. Stosownie do ust. 8 całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę wynieść miała 105 506,11 zł i stanowiła sumę całkowitej kwoty pożyczki oraz odsetek. W ust. 9 wskazano, że oprocentowanie nominalne pożyczki wynosi 11,60 % w stosunku rocznym i jest stałe. Odsetki naliczane są od rzeczywistego zadłużenia pozostającego do spłaty. Stosownie do ust. 11 zabezpieczeniem spłaty pożyczki było ubezpieczenie w ramach umowy ubezpieczenia zawartej pomiędzy (...) S.A. a (...) S.A. z siedzibą we Francji poprzez swój oddział (...) S.A. Oddział w Polsce, z tytułu śmierci i inwalidztwa, a w umowie ubezpieczenia bank wskazany miał być jako osoba uprawniona do otrzymania świadczenia w razie wystąpienia zdarzenia objętego ubezpieczeniem.

29 Przywołanie powyższych zapisów umowy jest o tyle istotne, iż wokół zasadności naliczenia kosztów składki ubezpieczeniowej koncentrują się zarzuty apelacji. Zauważyć jeszcze należy, że kwestia zwrotu równowartości składki ubezpieczeniowej była między stronami sporna, o czym świadczy stanowisko pozwanego wyrażone w toku postępowania (k. 107-108 akt). Co prawda zarówno strony jak i sąd pierwszej instancji mylnie określały, iż sporna jest wysokość prowizji, jednak nie ulega wątpliwości, że w istocie chodziło o przewidzianą w umowie wysokość składki ubezpieczeniowej. Umowa nie zastrzegała bowiem w ogóle prowizji bankowej za udzielenie pożyczki. Zawierała natomiast w swej treści postanowienia dotyczące opłaty ubezpieczeniowej w kwocie 14 330,08 zł. W przekonaniu sądu okręgowego zarzuty kwestionujące uwzględnienie powództwa w zakresie składki ubezpieczeniowej, okazały się zasadne z następujących względów.

30 Jak stanowi art. 385¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zgodnie z § 2 ww. przepisu, jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie, nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 385¹ § 3 k.c.). Co istotne, ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art. 385¹ § 4 k.c.).

31 Przepis art. 385¹ k.c. stosuje się do umów zawieranych między przedsiębiorcą a konsumentem. Zgodnie z art. 22¹ k.c., pod pojęciem konsumenta rozumieć należy osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

32 Z powyżej przytoczonych przepisów wynika, że uznanie danego postanowienia umownego za niedozwolone jest możliwe w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: umowa musi być zawarta pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, postanowienie nie zostało uzgodnione indywidulanie, postanowienie to nie może określać głównych świadczeń stron, prawa i obowiązków konsumenta są ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia została przez ustawodawcę bliżej określona w przepisie art. 385¹ § 3 k.c., który nakazuje uznać za nieuzgodnione indywidualnie te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Za nieuzgodnione indywidualnie należy także uznać postanowienia umów niezawieranych przy użyciu wzorca, jeżeli nie były one przedmiotem pertraktacji między stronami (klauzule narzucone).

33 Przepis art. 385¹ § 1 k.c., obok postanowień uzgodnionych indywidualnie z konsumentem, nie dopuszcza możliwości uznania za klauzulę niedozwoloną postanowień określających jednoznacznie główne świadczenia stron. Określają one bowiem to, co dla stron stosunku najistotniejsze: zachowanie dłużnika, które bezpośrednio zmierza do zaspokojenia interesu wierzyciela. Postanowienia oznaczające przedmiot tych świadczeń określają główne świadczenia stron.

34 Zgodnie z art. 385¹ § 1 k.c., kryterium oceny decydującym o uznaniu klauzuli za niedozwoloną jest kształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Obie przesłanki powinny być spełnione łącznie. Przez działanie wbrew dobrym obyczajom należy rozumieć wprowadzenie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron, zaś rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcje na jego niekorzyść praw i obowiązków wynikających z umowy. Natomiast rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce w razie stwierdzenia prawnie relewantnego znaczenia tej nierównowagi. Należy przyjąć, że postanowienia umowy rażąco naruszają interes konsumenta, jeżeli poważnie, znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron. Ocena stopnia naruszenia powinna być dokonywana z uwzględnieniem kryteriów przedmiotowych (np.: dotyczących wielkości świadczeń), jak i podmiotowych (np. profesjonalista - lider w branży).

35 Mając na względzie powyższe rozważania oraz materiał dowodowy zaoferowany przez strony w toku postępowania, sąd okręgowy, odmiennie niż to uczynił sąd pierwszej instancji, przyjął, że zaistniały przesłanki do uznania, że umowa kredytowa łącząca strony zawiera klauzule niedozwolone nakładające na pozwanego opłaty z tytułu ubezpieczenia, które w rzeczywistości nie zapewniała mu ochrony adekwatnej do wysokości opłaty za objęcie ubezpieczeniem. Sąd okręgowy uznał, że postanowienia zawarte w § 1 ust. 4c i § 11 umowy pożyczki zawartej 2 października 2013 r. między stronami są abuzywne.

36 W przedmiotowej sprawie postanowienia dotyczące kosztów związanych z udzieleniem pożyczki w postaci obowiązku uiszczenia opłaty ubezpieczeniowej nie są postanowieniami określającymi główne świadczenie stron, ponieważ głównymi świadczeniami w umowie jest udzielenie pożyczki i jej spłata. Natomiast ubezpieczenie pożyczki stanowi jedynie dodatkowe zabezpieczenie pożyczkodawcy przed określonymi zdarzeniami.

37 W ocenie sądu okręgowego, pozwany wykazał również w toku postępowania, że nie miał wpływu na treść kwestionowanych zapisów umowy pożyczki w zakresie objęcia go ubezpieczeniem, w szczególności nie miał możliwości negocjowania treści umowy ubezpieczeniowej ani wyboru podmiotu ubezpieczającego. Strona powodowa przedstawiła pozwanemu gotowy wzorzec umowy pożyczki. Co prawda pozwany podpisał umowę zawierającą te postanowienia, ale zrobił to, ponieważ chciał uzyskać pożyczkę. Nie miał on możliwości zawarcia z bankiem umowy pożyczki bez spornego ubezpieczenia. Pozwany zasadniczo mógł zatem albo podpisać przedmiotową umowę pożyczki z dnia 2 października 2013 r., albo jej nie podpisać, ewentualnie mógł wybrać inny bank. Zdaniem sądu okręgowego takie podejście powoda (jako przedsiębiorcy) do pozwanego (jako konsumenta) przemawia za uznaniem, że powód wykorzystał swoją dominującą pozycję wobec konsumenta zamierzającego uzyskać pożyczkę.

38 Postanowienie umowy w zakresie ubezpieczenia na wypadek śmierci i inwalidztwa ukształtowane zostały w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy pozwanego również z uwagi na brak ekwiwalentności świadczeń wyrażającą się w nieproporcjonalności wysokości opłaty za objęcie ubezpieczeniem pobranej od pozwanego – (ok 20 % całkowitej kwoty pożyczki).

39 W ocenie sądu drugiej instancji, pozwanemu nie przedstawiono również w sposób szczegółowy i transparenty treści tej klauzuli, jak również skutków wyrażenia zgody na jej treść zaprezentowaną przez stronę powodową. Co istotne, pozwany nie został zapoznany z postanowieniami umowy ubezpieczenia zawartej przez powodowy bank. Również w toku procesu umowa ubezpieczenia nr (...) nie została przez powoda włączona do materiału dowodowego. W umowie pożyczki zawarto jedynie oświadczenie pożyczkobiorcy, iż miał on otrzymać i zapoznać się z treścią Warunków Ubezpieczenia nr (...) z dnia 1 stycznia 2013 r., a w szczególności z wyłączeniami odpowiedzialności (...) S.A. Oddział w Polsce (k. 56 akt). Powód nie załączył również Warunków Ubezpieczenia nr (...). Niemożliwe tym samym stało się ustalenie zależności pomiędzy wysokością składki opłacanej przez kredytobiorcę a wynagrodzeniem jakie mógł otrzymywać od ubezpieczyciela powodowy bank. Kwestia wysokości wynagrodzenia powoda nie jest bowiem bez znaczenia dla pozwanego w sytuacji, w której pokrywane jest ono ze składki ubezpieczeniowej finansowanej właśnie przez pozwanego (pożyczkobiorcę – ubezpieczonego). Nie było również możliwe zweryfikowanie możliwości ukrycia de facto części wynagrodzenia (prowizji) pożyczkodawcy pod postacią składki.

40 W konstrukcji ubezpieczenia, jakim został objęty pozwany, w ramach umowy pożyczki, stronami umowy ubezpieczenia są bank oraz ubezpieczyciel. Pożyczkobiorca jest ubezpieczonym, a zatem podmiotem uprawnionym jedynie do otrzymania świadczenia (odszkodowania). Pożyczkobiorca pozostaje poza stosunkiem nawiązanym przez bank i ubezpieczyciela, które to podmioty decydują o przyjęciu takiego kształtu umowy, jaki będzie korzystny dla nich. Pożyczkobiorca nie ma wpływu na to, z jakim ubezpieczycielem będzie zawarta umowa, nie ma wpływu na kształt umowy ubezpieczenia, która teoretycznie ma przyznawać mu pewne prawa. Wreszcie pożyczkobiorca nie może zapoznać się z warunkami ubezpieczenia przed jego zawarciem. Zarazem to on ponosi koszt ubezpieczenia.

41 Nie można również zasadnie twierdzić, że pozwany wnioskował o objęcie go ubezpieczeniem, a bank jedynie uwzględnił wniosek. Wskazać należy, że pozwanemu został przedstawiony wzorzec umowy pożyczki, w którym wszystkie formy zabezpieczenia zostały już wcześniej określone, pozwany mógł się na nie zgodzić bądź nie. Zarazem odpowiedź negatywna skutkowałaby niemożnością zaciągnięcia pożyczki. Istotnym pozostawało, że pozwany nie miał innych możliwości zabezpieczenia, a zatem podpisanie umowy w przedstawionej przez powoda treści było warunkiem niezbędnym do uzyskania przez niego pożyczki. Strony nie prowadziły negocjacji w zakresie ubezpieczenia, którym pozwany miał zostać objęty, zarówno co do rodzaju tego ubezpieczania, ubezpieczyciela, wysokości składki, okresu obowiązywania ubezpieczenia, zasad ponoszenia kosztów z tego tytułu. Pozwany nie został zapoznany z warunkami umowy - treścią samej umowy ubezpieczeniowej jaką został objęty, nie miał możliwości porównania ofert ubezpieczenia na rynku. Wątpliwym się wydaje jakakolwiek możliwość negocjacji w tym zakresie, skoro regulacje dotyczyły umowy łącznej stronę powodową i ubezpieczyciela.

42 Zastrzeżenia sądu okręgowego budziły także zapisy umowy w kontekście obciążenia pozwanego kosztami ubezpieczeniowymi, nieodpowiadającymi rzeczywistej wysokości składki ubezpieczeniowej i ochronie ubezpieczeniowej. Opłata za objęcie ubezpieczeniem (14 330,08 zł) była niewspółmierna do wysokości udzielanej pożyczki – 71 740,08 zł (Całkowita kwota Pożyczki).

43 Zważyć należy, że składka ubezpieczeniowa to świadczenie ponoszone przez ubezpieczającego na rzecz ubezpieczyciela w zamian za ochronę ubezpieczeniową. W zamian za składkę ubezpieczyciel godzi się ponosić ryzyko wypłaty określonej kwoty w przypadku zajścia określonego zdarzenia ubezpieczeniowego. W większości przypadków wysokość składki osiąga wartość od kilku do kilkunastu procent sumy ubezpieczenia. W niniejszej sprawie wysokość składek na ubezpieczenia wynosi aż 20 % kwoty kredytu.

44 Ponadto sąd okręgowy podkreśla, że pozwany nie został zapoznany z treścią umowy ubezpieczeniowej łączącej powoda i ubezpieczyciela. Taka praktyka może naruszać dobre obyczaje kontraktowe, które powinny charakteryzować profesjonalistę. Pojęcie dobrych obyczajów jest klauzulą generalną, która nie zawiera definicji normatywnej. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszające równorzędność stron, działania zmierzające do dezinformacji i wywoływania błędnego przekonania konsumenta. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać te działania przedsiębiorcy, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywoływania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy i naiwności. Dobre obyczaje należy odnosić do zapewniania konsumentowi rzetelnej, jednoznacznej i niewprowadzającej w błąd informacji.

45 Sprzeczność z dobrymi obyczajami działań powoda przejawia się w procedurze towarzyszącej zawieraniu pożyczki z pozwanym i oferowaniem możliwości przystąpienia do ubezpieczenia, wobec braku indywidualnego ustalenia postanowień umownych oraz braku przekazania rzetelnych, jasnych i zrozumiałych informacji. Niedoinformowanie po stronie konsumenta może wynikać m.in. z braku możliwości zapoznania się z dokumentem umowy ubezpieczenia. Powód miał udostępnić pozwanemu jedynie Warunki Ubezpieczenia nr (...), w oparciu o które została zawarta umowa ubezpieczenia (k.56,58 akt).

46 Wobec nie przedstawienia przez stronę powodową zapisów ogólnych warunków umowy ubezpieczenia nie sposób ustalić, jak była ustalana wysokość składki w odniesieniu do długości okresu ubezpieczenia, udzielonej kwoty kredytu. Reasumując, uznanie powyższych zapisów umowy pożyczki dotyczących objęcia pozwanego ubezpieczeniem za klauzulę abuzywną powoduje, że jest ono bezskuteczne wobec pozwanego, a strona powodowa nie jest uprawniona do żądania na ich podstawie jakichkolwiek należności.

47 Kierując się nakreśloną argumentacją, sąd okręgowy uznał zasadność dochodzonego przez powoda- (...) Funduszu (...) w K. roszczenia w części nie obejmującej składki na ubezpieczenie i w oparciu o powołane przepisy, zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 39 000,34 zł z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, lecz nie wyższymi od odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 28 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu.

48 Wysokość zasądzonej na rzecz powoda (...) Funduszu (...) w K. kwoty została wyliczona następująco. Konsekwencją uznania, iż postanowienia umowne dotyczące składki ubezpieczeniowej nie były wiążące dla pozwanego była konieczność stwierdzenia, że powód nie dysponował roszczeniem z tego tytułu i nie było podstaw dla doliczenia kwoty 14 330,08 zł z tytułu składki ubezpieczeniowej do zadłużenia pozwanego. Powód z tytułu zawartej umowy pożyczki mógł domagać się od pozwanego spłaty kwoty przekazanego mu kapitału pożyczki 57 330 zł i 80 zł tytułem opłaty przygotowawczej- łącznie 57 410 zł. Do kwoty tej należało doliczyć odsetki umowne, które według wyliczeń dokonanych przy użyciu powszechnie dostępnego kalkulatora kredytowego wynosiły 26 691,12 zł w całym okresie kredytowania. Łącznie zatem według umowy, po wyeliminowaniu abuzywnego postanowienia dotyczącego składki ubezpieczeniowej powód mógł domagać się spłaty kwoty 84 101,12 zł. W § 2 ust. 1 umowy wskazano, że spłata pożyczki nastąpić ma w 84 równych miesięcznych ratach w wysokości 1256,03 zł w terminach wskazanych w harmonogramie spłat, przy czym pierwsza rata płatna będzie do dnia 15 listopada 2013 r. a ostatnia do dnia 15 października 2020 r. Wyeliminowanie z umowy postanowień niedozwolonych w zakresie składki ubezpieczeniowej spowodowało zmianę wysokości pożyczki i co za tym idzie zmianę wysokości poszczególnych rat pożyczki. Biorąc pod uwagę całkowitą kwotę spłaty- 84 101,12 zł, to każda z 84 miesięcznych rat wynosiła 1001,20 zł.

49 Pozwany dokonywał częściowej spłaty rat kredytu. Analiza zestawienia transakcji na koncie przeznaczonym do spłaty kredytu w okresie od dnia 1 października 2013 r. do dnia 4 czerwca 2024 r. wskazuje, że na dzień wypowiedzenia przez bank pozwanemu umowy kredytu tj. na dzień 2 czerwca 2016 r. pozwany pozostawał w opóźnieniu w zapłacie ponad dwóch pełnych rat kredytu, co według § 2 ust. 9 umowy uprawniało powoda do jej wypowiedzenia.

50 Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że odsetki umowne należały się powodowi jedynie do dnia wypowiedzenia, którego skutek przypadał na dzień 2 czerwca 2016 r. (k.69), nie zaś za cały okres, na który umowa była zawarta. Mając na uwadze harmonogram spłat pożyczki odsetki umowne należały się zatem powodowi za pełne raty od nr 1 do nr 31 oraz 18 dni z raty nr 32. Według obliczeń dokonanych w kalkulatorze kredytowym za 31 rat należne odsetki umowne wynosiły 14 997,22 zł. Odsetki przypadające za 18 dni raty nr 32 wyniosły 239,95 zł i obliczone zostały następująco: 399,91 zł : 30 dni x 18 dni= 239,95 zł

51 Łącznie powód z tytułu odsetek umownych mógł domagać się od pozwanego zapłaty kwoty 15 237,17 zł. W sumie należna powodowi była więc kwota 57 410 zł (należność główna i opłata przygotowawcza) + 15 237,17 zł (odsetki umowne)= 72 647,17 zł.

52 Od kwoty tej należało jednak odjąć sumę kwot uiszczonych przez pozwanego tytułem spłaty pożyczki w wysokości 33 333,52 zł, co wynika z zestawienia transakcji na k.71,72 akt oraz kwotę 313,31 zł uiszczoną przez pozwanego już po złożeniu pozwu (okoliczność przyznana przez powoda, k.180v. akt), łącznie- 33 646,83 zł. W odpowiedzi na sprzeciw (k.53 akt) powód twierdził, że kwota 8 895,69 zł wpłacona 3 czerwca 2016 r. to zwrot części składki ubezpieczeniowej. Z treści zestawienia transakcji (k.72 akt) nie wynika jednak, że był to zwrot składki. W tytule przelewu wpisane jest „spłata raty umowy (...) N. A. G.”, tak jak przy innych wpłatach dokonywanych przez pozwanego. Brak jest natomiast innych dowodów na to, że był to zwrot części składki ubezpieczeniowej. W umowie pożyczki brak jest postanowień, że niewykorzystana część składki ma podlegać zwrotowi. W § 3 ust. 4 jest jedynie zapis, że odstąpienie od umowy pożyczki wywołuje skutek wobec umowy ubezpieczenia, jednak nie zostało doprecyzowane o jakie skutki chodzi. Pod umową jest oświadczenie pożyczkobiorcy o przystąpieniu do umowy ubezpieczenia (k.56 akt) i certyfikat ubezpieczenia (k.58 akt). W certyfikacie jest mowa o warunkach ubezpieczenia z 1 stycznia 2013 r. Nr (...), które miały być doręczone ubezpieczonemu przed złożeniem deklaracji zgody, jednak nie ma takiego dokumentu w aktach sprawy. Brak jest zatem możliwości potwierdzenia, czy w istocie kwota 8 895,69 zł stanowiła zwrot części składki ubezpieczeniowej.

53 W rezultacie powód mógł skutecznie domagać się w niniejszym postępowaniu zasądzenia od pozwanego kwoty 39 000,34 zł (72 647,17 zł- 33 646,83 zł). Mając na uwadze powyższe sąd drugiej instancji na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżone orzeczenie w punkcie II w ten sposób, że zasądził od pozwanego A. N. kwotę 39 000,34 zł z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości stanowiącej czterokrotność obowiązującej stopy kredytu lombardowego NBP, lecz nie wyższych od odsetek maksymalnych od dnia 28 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty i w pozostałym zakresie powództwo oddalił. Wysokość należnych powodowi odsetek za opóźnienie wynikała z § 2 ust. 8 umowy pożyczki (k. 54 v.).

54 Powyższe determinowało zmianę rozstrzygnięcia o kosztach procesu, o czym orzeczono zgodnie z art. 100 k.p.c. stanowiącego, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Mając na uwadze, że powód dochodził w niniejszym postępowaniu zapłaty kwoty 60 625,15 zł, a jego żądanie uwzględniono co do kwoty 39 000,34 zł, uznać należało, że wygrał on spór w 64 %. Skutkiem tego należało zmienić punkt IV zaskarżonego wyroku w ten sposób, iż ustalić, iż pozwany ponosi koszty procesu w 64 %, a powodowie w 36 %, pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu w Sądzie Rejonowym Szczecin- Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie.

55 W pozostałym zakresie apelację oddalono, o czym na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku.

56 Sąd okręgowy nie uznał zarzutów apelacji naruszenia art. 98 k.p.c. za zasadne.

57 Zgodnie z art. 196 § 1 k.p.c. jeżeli okaże się, że powództwo zostało wniesione nie przez osobę, która powinna występować w sprawie w charakterze powoda, sąd na wniosek powoda zawiadomi o toczącym się procesie osobę przez niego wskazaną. Osoba ta może w ciągu dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia wstąpić do sprawy w charakterze powoda. Wedle § 2 osoba zawiadomiona, która zgłosiła przystąpienie do sprawy w charakterze powoda, może za zgodą obu stron wstąpić na miejsce strony powodowej, która wówczas będzie od udziału w sprawie zwolniona. W razie wyrażenia zgody na zmianę strony powodowej pozwany może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie dotychczasowych kosztów od osoby, która poprzednio występowała jako powód. Z powyższego wynika, że jeżeli osoba trzecia zdecyduje się wstąpić do sprawy, to wówczas jej status procesowy może kształtować się w dwojaki sposób: 1) osoba ta staje się nowym powodem, obok dotychczasowego (pierwotnego) powoda; 2) osoba ta za zgodą obu stron (dotychczasowego powoda i pozwanego) może wstąpić na miejsce strony powodowej. Osoba zawiadomiona, przystępując do dotychczasowego powoda, doprowadza do ukształtowania się szczególnego stosunku współuczestnictwa w sporze, określanego w doktrynie mianem "współuczestnictwa konkurencyjnego". Trwałość powstałego współuczestnictwa konkurencyjnego zależeć będzie od woli pierwotnych stron procesu (dotychczasowego powoda i pozwanego), za ich zgodą bowiem osoba zawiadomiona, która zgłosiła przystąpienie do sprawy w charakterze powoda, może wstąpić na miejsce strony powodowej.

58 W przedmiotowej sprawie wierzyciel pierwotny (...) Bank S.A. we W. wniósł przeciwko pozwanemu pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym w dniu 30 grudnia 2016 r. W dniu 7 kwietnia 2017 r. Sąd Rejonowy Lublin- Zachód w Lublinie wydał nakaz zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym (k. 7 akt). Postanowieniem z dnia 16 października 2017 r. nadana została nakazowi zapłaty klauzula wykonalności (k. 12 akt). Dopiero 23 marca 2024 r. pozwany wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty wskazując, że zamieszkuje pod adresem (...) w M., nie zaś (...) w M..

59 W odpowiedzi na sprzeciw pismem z dnia 4 czerwca 2024 r. Bank (...) S.A. w W. (jako następca prawny powoda) wskazał, że zbył wierzytelność objętą pozwem na rzecz (...) Funduszu (...) z siedzibą w K. i wniósł o zawiadomienie tego podmiotu o toczącym się postepowaniu celem jego wstąpienia do sprawy w charakterze powoda na podstawie art. 196 § 1 k.p.c. Z załączonych przez bank dokumentów wynikało, że wierzytelność została sprzedana 24 marca 2021 r., zatem jeszcze przed wniesieniem sprzeciwu przez pozwanego. W związku tym, sąd pierwszej instancji doręczył (...) Funduszu (...) z siedzibą w K. odpis pisma z dnia 4 czerwca 2024 r. i pouczył go o treści art. 196 k.p.c. (k. 105, 106 akt).

60 Pozwany w piśmie z dnia 10 czerwca 2024 r. sprzeciwił się wstąpieniu (...) Funduszu (...) z siedzibą w K. w miejsce powoda, mimo iż z przedstawionych dowodów wynikało, że powód Bank (...) S.A. w W. zbył wierzytelność przysługującą mu od pozwanego na rzecz (...) Funduszu (...) z siedzibą w K.. Zbycie to nastąpiło po nadaniu klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty w postępowaniu upominawczym. W związku z tym powodowy Bank (...) S.A. uczynił zadość wszystkim obowiązkom, aby zwolnić się od udziału w sprawie w charakterze powoda i nie generować zbędnych kosztów postępowania. Tymczasem to pozwany sprzeciwił się wstąpieniu powoda (...) Funduszu (...) z siedzibą w K. w miejsce powoda Banku (...) S.A. w W. doprowadzając do występowania w sprawie dwóch powodów. Pozwany mógł własną decyzją doprowadzić do sytuacji, w której koszty procesu będą należne dla jednego powoda. Jedynie jego własne działanie spowodowało, że powodów pozostawało w postępowaniu dwóch. Podkreślić należy, że wobec powoda Banku (...) S.A. nie oddalono powództwa ze względu na wniesienie bezzasadnego pozwu. Do momentu kiedy powodowi przysługiwała wierzytelność od pozwanego, tj. do 24 marca 2021 r., jego roszczenie było zasadne i potwierdzone tytułem wykonawczym, ostatecznie w wysokości ustalonej wyrokiem sądu okręgowego. Niezasadnym było więc obciążanie powoda kosztami postępowania w sytuacji gdy nie można zarzucić mu niesumiennego zachowania lub tego, że w dacie wystąpienia z pozwem jego powództwo co do zasady nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód w żaden sposób nie przyczynił się do powstania dodatkowych kosztów postępowania, a oddalenie powództwa wobec niego nastąpiło na skutek działań pozwanego, który nie wyraził zgody na wstąpienie w jego miejsce (...) Funduszu (...) z siedzibą w K.. Zatem to postępowanie pozwanego wobec powoda Banku (...) S.A. w W. ocenić można nawet jako oczywiście niewłaściwe w rozumieniu art. 103 § 1 k.p.c. Z tego też względu zarzut apelacji naruszenia art. 98 k.p.c. nie znalazł aprobaty sądu okręgowego.

61 O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono również na podstawie art. 100 k.p.c. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła w tym postępowaniu apelacyjnym 57 443,86 zł, gdyż taką kwotę należności głównej zasądził sąd pierwszej instancji. Powód wygrał to postępowanie w 68 % i w takim zakresie należał mu się od pozwanego zwrot kosztów postępowania apelacyjnego. Na poniesione przez niego koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 2700 zł (§ 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie). Pozwany winien zatem zwrócić mu 1836 zł. Z kolei pozwany wygrał postępowanie apelacyjne w 32%. Poniósł koszty tego postępowania w wysokości 3700 zł (1000 zł opłata od apelacji i 2700 wynagrodzenie pełnomocnika- § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych). Powód winien mu zatem zwrócić kwotę 1184 zł. Po wzajemnej kompensacji kosztów należało zasądzić od pozwanego na rzecz powoda (...) Funduszu (...) z siedzibą w K. kwotę 652 zł (1836 zł – 1184 zł= 652 zł), o czym orzeczono w punkcie 3 sentencji wyroku.

62 sędzia Monika Rabiega

63 (...)

64 1. (...)

65 2. (...)

66 3. (...)