Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 17 sierpnia 2021 r., IV Ka 447/21

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 17 sierpnia 2021 r., IV Ka 447/21

Uzasadnienie

1 Formularz UK 2

2 Sygnatura akt

3 IV Ka 447/21

4 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5 1

6 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

7 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

8 Wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 12 maja 2021 roku w sprawie VII K 692/20

9 1.2. Podmiot wnoszący apelację

10 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

11 ☐ oskarżyciel posiłkowy

12 ☐ oskarżyciel prywatny

13 ☐ obrońca

14 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

15 ☐ inny

16 1.3. Granice zaskarżenia

17 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

18 ☐ na korzyść

19 ☒ na niekorzyść

20 ☒ w całości

21 ☐ w części

22 ☐

23 co do winy

24 ☐

25 co do kary

26 ☐

27 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

28 1.1.2. Podniesione zarzuty

29 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

30 ☒

31 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

32 ☐

33 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

34 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

35 ☒

36 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

37 ☐

38 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

39 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

40 ☐

41 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

42 ☐

43 art. 439 k.p.k.

44 ☐

45 brak zarzutów

46 1.4. Wnioski

47 ☒

48 uchylenie

49 ☐

50 zmiana

51 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

52 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

53 1.5. Ustalenie faktów

54 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

55 Lp.

56 Oskarżony

57 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

58 Dowód

59 Numer karty

60 2.1.1.1.

61 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

62 Lp.

63 Oskarżony

64 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

65 Dowód

66 Numer karty

67 2.1.2.1.

68 1.6. Ocena dowodów

69 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

70 Lp. faktu z pkt 2.1.1

71 Dowód

72 Zwięźle o powodach uznania dowodu

73 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

74 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

75 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

76 Dowód

77 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

78 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

79 Lp.

80 Zarzut

81 3.1.

82 Obrazy prawa materialnego tj. art. 233 § 1 a kk poprzez jego błędną wykładnię. Ponadto podniesiono zarzut obrazy prawa procesowego poprzez powoływanie się na materiał dowodowy ze sprawy VII W 289/20 Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim bez ujawnienia go na rozprawie.

83 ☒ zasadny

84 ☐ częściowo zasadny

85 ☐ niezasadny

86 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

87 Zarzut obrazy prawa materialnego jest zasadny.

88 Oskarżony w dniu 23 kwietnia 2020 roku w postępowaniu w sprawie o wykroczenie złożył fałszywe zeznania, jakoby to nie on był kierującym samochodem w chwili kolizji i pomówił o prowadzenie tego samochodu swoją matkę wskazując, jakoby to ona siedziała wówczas za kierownicą, zaś on i jego koledzy byli pasażerami, a po kolizji powiedziała jemu i jego towarzyszom, żeby sobie poszli, a ona wszystko załatwi (k. 3). Tymczasem nagrania z kamer samochodowych oraz zeznania świadków R. D. ( k. 6), E. G. ( k. 8), M. G. (k. 14), J. O. ( k. 10) i A. J. ( k. 12) wskazują, że jest to nieprawda. Matka oskarżonego pojawiła się na miejscu zdarzenia już po kolizji i po tym, jak oskarżony i jego pasażerowie zbiegli z miejsca zdarzenia.

89 Sąd Rejonowy błędnie zinterpretował prawo materialne uznając, że oskarżony składając w tej sprawie fałszywe zeznania korzystał z kontratypu prawa do obrony.

90 Po pierwsze, należałoby zastanowić się, czy opis czynu jest właściwy, albowiem oskarżony zaprzeczając temu, że prowadził samochód w chwili kolizji dążył do uniknięcia odpowiedzialności za wykroczenie, a nie odpowiedzialności karnej. Oznacza to, że nie przysługiwało mu prawo do uchylenia się od odpowiedzi na pytania przewidziane w art. 41 § 1 kpw w zw. z art. 183 § 1 kpk, a tym samym nie miało do tej sytuacji zastosowania orzecznictwo o pozaustawowym kontratypie pozwalającym na bezkarne składanie fałszywych zeznań w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej przez siebie lub osobę najbliższą ( por. Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 30 listopada 2004 r. I KZP 26/04 opubl. OSNKW 2004 nr 12, poz. 102, str. 12, Biul. SN 2004 nr 11, Prok. i Pr. 2005 nr 2, poz. 10, str. 9, KZS 2004 nr 12, poz. 3, str. 5, Wokanda 2005 nr 8, str. 16, OSP 2005 nr 10, poz. 117, str. 521, OSNwSK 2004 nr 1, poz. 2214, Legalis). To z kolei oznacza, że można było rozważać postawienie oskarżonemu zarzutu z art. 233 § 1 kk, ale z uwagi na brak takich argumentów w apelacji prokuratora na dalszym etapie postępowania i tak nie będzie to możliwe ( pośredni zakaz reformationis in peius), więc zagadnienie to nie będzie dalej analizowane, a przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Rejonowy będzie mógł przypisać oskarżonemu co najwyżej przestępstwo z art. 233 § 1 a kk.

91 Po drugie, pomijając powyższy problem, to nawet przy przyjęciu, że oskarżony działał w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej ( i przed wprowadzeniem przepisu art. 233 § 1 a kk miałby prawo do składania fałszywych zeznań ), to i tak Sąd Rejonowy błędnie zinterpretował orzeczenie Sądu Najwyższego, na które się powołał, a oskarżony tak czy owak popełnił przestępstwo składania fałszywych zeznań.

92 Istotnie, w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego pojawiła się rozbieżność. W uzasadnieniu powołanego w apelacji postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2020 r., I KZP 10/19, stwierdzono, że poprzednie judykaty straciły aktualność i w omawianej sytuacji nie zachodzi kontratyp pozwalający na złożenie niezgodnych z prawdą zeznań. Jednak w powołanym przez Sąd Rejonowy postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2020 r. I KK 58/19 uznano, że nowy przepis art. 233§ 1 a kk tego nie spowodował, gdyż norma ta odnosi się do kręgu osób, o których mowa w art. 233 § 1 kk, a tymczasem zakres podmiotów podlegających odpowiedzialności karnej na podstawie art. 233 § 1 kk nie obejmował dotąd i nadal nie obejmuje świadka, który składa fałszywe zeznania z obawy przed grożącą mu odpowiedzialnością karną i w grani cach jego własnego czynu zabronionego.

93 Jednak, nawet w tym drugim, korzystniejszym dla oskarżonego orzeczeniu wskazano wyraźnie, że przyjęcie, iż art. 233 § 1a kk nie narusza prawa do obrony i umożliwia realizację prawa do milczenia jest możliwe tylko przy takim rozumieniu tego przepisu, który wyłącza możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności osoby składającej zeznanie nieprawdziwe po pierwsze, z obawy o samooskarżenie, po drugie, w granicach własnego czynu i po trzecie, gdy nie stanowi ono fałszywego pomówienia innej osoby. Jak bowiem argumentowano w uzasadnieniu tego judykatu, penalizacja fałszywych zeznań składanych przez świadka z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym, nie narusza standardów konstytucyjnych tylko w zakresie, w jakim zeznania te nie są związane z osobistą odpowiedzialnością karną świadka albo stanowią nieprawdziwe pomówienie innej osoby o ten czyn.

94 Tymczasem w przedmiotowej sprawie oskarżony tak ukształtował swe zeznania, że kłamiąc na temat tego, jakoby nie prowadził pojazdu w chwili kolizji jednocześnie wskazał jako kierującą swoją matkę, tym samym pomawiając ją o to, że tę kolizję spowodowała. Zatem nawet przy przyjęciu najkorzystniejszej dla oskarżonego interpretacji wyrażonej w w/w judykacie i tak poniesie on odpowiedzialność za przestępstwo z art. 233 § 1 a kk.

95 Po trzecie, omawiane orzecznictwo wypracowane na gruncie poprzedniego stanu prawnego ( i związane z unikaniem odpowiedzialności karnej) wypracowało koncepcję kontratypu składania fałszywych zeznań w celu obrony przed samooskarżeniem albo oskarżeniem osoby najbliższej, na równi stawiając te wartości. Tymczasem w tej sprawie oskarżony nie tylko nie chronił osoby najbliższej, ale wręcz ją pomówił ( co całkowicie umknęło uwadze Sądu Rejonowego). Taka postawa, jako głęboko niemoralna i urągająca prawu do uchylania się od odpowiedzi na pytania mogące narazić osoby najbliższe na odpowiedzialność karną ( pomijając na potrzeby analizy kwestię, że w sprawach o wykroczenia i tak norma ta nie ma zastosowana) nigdy, nawet w najbardziej spolegliwych w tej kwestii judykatach, nie była aprobowana i nie korzystała z tego kontratypu.

96 Pozostałe zarzuty apelacji prokuratora nie będą omawiane, gdyż analiza powyższych jest wystarczająca do wydania rozstrzygnięcia przez Sąd odwoławczy ( art. 436 kpk).

97 Wniosek

98 O uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

99 ☒ zasadny

100 ☐ częściowo zasadny

101 ☐ niezasadny

102 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

103 Oskarżonego należy skazać, albowiem wyczerpał znamiona zarzuconego mu przestępstwa. Wobec jego uprzedniej karalności warunkowe umorzenie postępowania nie wchodzi w grę. Reguła ne peius określona w art. 454 kpk nie pozwala w tej sytuacji Sądowi odwoławczemu na inne rozstrzygniecie niż uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

104 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

105 4.1.

106 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

107 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

108 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

109 5.1.1.

110 Przedmiot utrzymania w mocy

111 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

112 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

113 5.2.1.

114 Przedmiot i zakres zmiany

115 Zwięźle o powodach zmiany

116 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

117 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

118 5.3.1.1.1.

119 ☐ art. 439 k.p.k.

120 Zwięźle o powodach uchylenia

121 5.3.1.2.1.

122 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

123 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

124 Zwięźle o powodach uchylenia

125 5.3.1.3.1.

126 Konieczność umorzenia postępowania

127 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

128 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

129 5.3.1.4.1.

130 Uniewinnienie

131 ☒ art. 454 § 1 k.p.k.

132 Zwięźle o powodach uchylenia

133 Sąd Okręgowy uważa, że oskarżonego należy skazać

134 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

135 Sąd Rejonowy:

136 -

137 przeprowadzi postępowanie dowodowe w całości,

138 -

139 załączy akta lub kopie kart ze sprawy VII W 289/20 Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim dotyczącej oskarżonego;

140 -

141 przy wyrokowaniu będzie związany poglądem prawnym zaprezentowanym we wcześniejszej części uzasadnienia związanym z zagadnieniem kontratypu składania fałszywych zeznań w celu uniknięcia samooskarżenia lub oskarżenia osoby najbliższej;

142 -

143 w razie skazania i poczynienia ustaleń faktycznych wskazujących na to, że to jednak oskarżony prowadził samochód w chwili kolizji, Sąd Rejonowy (po wydaniu wyroku) będzie miał na uwadze normę art. 304 § 2 kpk i powiadomi prokuratora o podejrzeniu popełnienia ewentualnych przestępstw przez tych ze świadków, którzy wersję oskarżonego w postępowaniu o wykroczenie wspierali ( jego dwóch pasażerów i matka), a których prokurator z niezrozumiałych powodów pominął formułując akt oskarżenia. Sąd Okręgowy na tym etapie tego nie czyni, albowiem sprawa nie jest rozstrzygnięta, a Sąd Rejonowy ponownie ją rozpoznający nie może być związany oceną dowodów Sądu odwoławczego, tylko jego zapatrywaniami prawnymi i wskazaniami co do przeprowadzenia powtórnego postępowania (art. 442 § 3 kpk)..

144 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

145 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

146 Przytoczyć okoliczności

147 6. Koszty Procesu

148 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

149 Przytoczyć okoliczności

150 7. PODPIS

151 1.11. Granice zaskarżenia

152 Kolejny numer załącznika

153 1

154 Podmiot wnoszący apelację

155 prokurator

156 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

157 wyrok uniewinniający

158 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

159 ☐ na korzyść

160 ☒ na niekorzyść

161 ☒ w całości

162 ☐ w części

163 ☐

164 co do winy

165 ☐

166 co do kary

167 ☐

168 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

169 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

170 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

171 ☒

172 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

173 ☐

174 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

175 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

176 ☒

177 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

178 ☐

179 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

180 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

181 ☐

182 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

183 ☐

184 art. 439 k.p.k.

185 ☐

186 brak zarzutów

187 0.1.1.4. Wnioski

188 ☒

189 uchylenie

190 ☐

191 zmiana