Wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 9 stycznia 2020 r., XI Ka 1037/19

wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 9 stycznia 2020 r., XI Ka 1037/19

Tekst

1 Sygn. akt XI Ka 1037/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 9 stycznia 2020 roku

3 Sąd Okręgowy w Lublinie XI Wydział Karny Odwoławczy w składzie:

4 Przewodniczący: Sędzia Mariusz Jaroszyński

5 Protokolant: Wioleta Zawadzka

6 przy udziale Prokuratora Wiesława Greszty

7 po rozpoznaniu dnia 9 stycznia 2020 roku

8 sprawy J. K. syna J. i B. z domu S. ur. (...) w W.

9 oskarżonego z art. 286 § 1 kk

10 na skutek apelacji wniesionej przez oskarżonego

11 od wyroku Sądu Rejonowego w Opolu Lubelskim z dnia 19 września 2019 roku sygn. akt. II K 212/18

12 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnia oskarżonego

13 od popełnienia zarzucanego mu czynu;

14 II. wydatkami poniesionymi w postępowaniu obciąża Skarb Państwa.

Uzasadnienie

15 Formularz UK 2

16 Sygnatura akt

17 XI Ka 1037/19

18 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

19 1

20 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

21 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

22 Wyrok Sądu Rejonowego w Opolu Lubelskim z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt II K 212/19

23 1.2. Podmiot wnoszący apelację

24 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

25 ☐ oskarżyciel posiłkowy

26 ☐ oskarżyciel prywatny

27 ☐ obrońca

28 ☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

29 ☐ inny

30 1.3. Granice zaskarżenia

31 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

32 ☒ na korzyść

33 ☐ na niekorzyść

34 ☒ w całości

35 ☐ w części

36 ☐

37 co do winy

38 ☐

39 co do kary

40 ☐

41 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

42 1.3.2. Podniesione zarzuty

43 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

44 ☐

45 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

46 ☐

47 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

48 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

49 ☒

50 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

51 ☒

52 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

53 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

54 ☐

55 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

56 ☐

57 art. 439 k.p.k.

58 ☐

59 brak zarzutów

60 1.4. Wnioski

61 ☒

62 uchylenie

63 ☒

64 zmiana

65 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

66 2.1. Ustalenie faktów

67 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

68 Lp.

69 Oskarżony

70 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

71 Dowód

72 Numer karty

73 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

74 Lp.

75 Oskarżony

76 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

77 Dowód

78 Numer karty

79 2.2. Ocena dowodów

80 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

81 Lp. faktu z pkt 2.1.1

82 Dowód

83 Zwięźle o powodach uznania dowodu

84 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

85 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

86 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

87 Dowód

88 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

89 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

90 Lp.

91 Zarzut

92 I. Zarzut obrazy przepisów postępowania, mający wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7 kpk w zw. z art. 410 kpk i art. 424 § 1 i 2 kpk

93 II. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia, przejawiający się w uznaniu, że oskarżony dopuścił się popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 kk.

94 ☐ zasadny

95 ☐ częściowo zasadny

96 ☒ niezasadny

97 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

98 Ze względu na charakter stwierdzonego z urzędu uchybienia rozpoznanie zarzutów podniesionych przez skarżącego stało się bezprzedmiotowe (art. 436 kpk).

99 Wniosek

100 Wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu, ewentualnie wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Z uzasadnienia apelacji wynika także, że oskarżony wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania (k. 578v) wobec zaistnienia przesłanki z art. 17 § 1 pkt 7 kpk.

101 ☐ zasadny

102 ☐ częściowo zasadny

103 ☒ niezasadny

104 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

105 Wniesienie apelacji tylko na korzyść oskarżonego, w sytuacji stwierdzenia braku w opisie czynu przypisanego oskarżonemu w wyroku - znamienia ustawowego typu czynu zabronionego z art. 286 § 1 kk, skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia przypisanego mu czynu z art. 286 § 1 kk niezależnie od granic zaskarżenia, jak również podniesionych zarzutów.

106 Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania jest niezasadny, gdyż nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 437 § 2 zd. 2 kpk.

107 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

108 1.

109 Sąd Okręgowy w następstwie przeprowadzonej kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku z urzędu zauważa, że opis czynu przypisanego oskarżonemu przez Sąd I instancji nie zawiera kompletu znamion przestępstwa, o którym mowa w art. 286 § 1 kk, a mianowicie znamienia strony podmiotowej w postaci działania „ w celu osiągnięcia korzyści majątkowej”. Wobec powyższego, na podstawie przepisu art. 440 kpk, uprawniającego do rozpoznania sprawy poza granicami środka odwoławczego, należało zmienić zaskarżony wyrok na korzyść oskarżonego, gdyż utrzymanie wyroku skazującego byłoby rażąco niesprawiedliwe jako godzące w zasadę nullum crimen sine lege (art. 42 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Warunkiem odpowiedzialności karnej jest bowiem popełnienie czynu zabronionego pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia, a w konsekwencji istnieje zakaz skazania osoby, której nie przypisano zachowania wypełniającego wszystkie znamiona czynu zabronionego, określonego w ustawie karnej (art. 1 § 1 kk w zw. z art. 115 § 1 kk).

110 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

111 Przestępstwo oszustwa skonkretyzowane w art. 286 § 1 kk jest przestępstwem umyślnym, zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. W orzecznictwie słusznie podkreśla się, że „do znamion ustawowych charakteryzujących stronę podmiotową przestępstwa oszustwa, stypizowanego w art. 286 § 1 kk, należy działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, rozumiane jako przysporzenie dla siebie, jak i dla kogoś innego (art. 115 § 4 kk). Bez przypisania sprawcy zachowania, które jednoznacznie wskazywałoby na zamiar realizowania celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nie ma podstawy prawnej do skazania za przestępstwo z art. 286 § 1 kk”. Tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2015 r. V KK 53/15.

112 Tymczasem z opisu czynu przypisanego oskarżonemu w wyroku (k. 570) wynika, że Sąd I instancji wskazał jedynie, że „oskarżony doprowadził P. K. do niekorzystnego rozporządzeniem własnym mieniem w postaci pieniędzy w kwocie 321,96 zł, poprzez wprowadzenie go w błąd co do zamiaru dostarczenia węża strażackiego, pompy do szamba i ścieków zakupionego na portalu z ogłoszeniami (...)”.

113 Ustawodawca konstruując przepis art. 286 § 1 kk wskazał, że jednym z warunków karalności omawianego zachowania jest działanie „w celu osiągnięcia korzyści majątkowej”, co prowadzi do konstatacji, że nie każde wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania jest równoznaczne z działaniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Mając na względzie wyżej wskazane, błąd, którego dopuścił się Sąd Rejonowy jest natury zasadniczej, gdyż polega na całkowitym pominięciu w opisie czynu przypisanego oskarżonemu znamienia w postaci działania „w celu osiągnięcia korzyści majątkowej”. Wprawdzie żaden przepis ustawy karnej nie wprowadza obowiązku posługiwania się w opisie czynu tylko zwrotami ustawowymi, a wystarczające jest „użycie wyrażenia znaczeniowo równorzędnego albo zastąpienie wyrażenia ustawowego takim określeniem, które swą treścią wypełnia znaczenie znamienia przypisywanego przestępstwa” (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2014 r. II KK 141/14), jednakże opis czynu w analizowanej sprawie nie daje podstaw do uznania, że czyn zarzucony oskarżonemu wypełnia znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 kk, a w szczególności, aby jego działanie przedsiębrane było w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Ponadto dostrzeżone przez Sąd odwoławczy uchybienie Sądu I instancji jest oczywiste. Biorąc pod uwagę tak sformułowany opis czynu nie można wysnuć stanowczych wniosków, co do strony podmiotowej zachowania oskarżonego, jak również odnośnie formy zamiaru, w wykonaniu którego działał oskarżony.

114 Sąd odwoławczy w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2019 r. II KK 179/18, zgodnie z którym „pociągnięcie do odpowiedzialności karnej uwarunkowane jest nie tylko udowodnieniem, że konkretne zachowanie wyczerpuje znamiona przestępstwa stypizowanego w danym przepisie ustawy karnej, ale i prawidłowym przypisaniem tego czynu w wyroku skazującym. Z zawartego w wyroku opisu przypisanego czynu musi zaś jednoznacznie wynikać, że oskarżony wyczerpał swoim zachowaniem wszystkie znamiona czynu zabronionego określonego w przepisie wskazanym w kwalifikacji prawnej. Dla konwalidowania braków w opisie czynu zamieszczonego w części dyspozytywnej orzeczenia nie jest przy tym wystarczające przywołanie pełnego opisu czynu w pisemnych motywach orzeczenia. To część dyspozytywna wyroku zawiera bowiem rozstrzygnięcie co do istoty sprawy i w związku z tym uzasadnienie wyroku, które stanowi odrębny i spełniający odmienne funkcje dokument procesowy, nie jest w stanie skutecznie niwelować wad występujących w treści wyroku”. W ocenie Sądu Okręgowego, wszystkie znamiona czynu zabronionego powinny zostać ujęte w opisie czynu przypisanego w wyroku, a nie jedynie w uzasadnieniu tego orzeczenia.

115 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

116 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

117 1.

118 Przedmiot utrzymania w mocy

119 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

120 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

121 1.

122 Przedmiot i zakres zmiany

123 Zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.

124 Zwięźle o powodach zmiany

125 Sąd odwoławczy stwierdzając, że opis czynu przypisanego oskarżonemu nie zawiera wszystkich znamion, określonych przepisem art. 286 § 1 kk był zobligowany do zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia tego przestępstwa. Utrzymanie w mocy powyższego wyroku byłoby rażąco niesprawiedliwe z powodów wyżej wskazanych (art. 440 k.p.k.).

126 Należy podkreślić, że przy wniesieniu apelacji wyłącznie na korzyść oskarżonego, Sąd II instancji nie może uzupełnić opisu czynu o brakujące znamię, gdyż doszłoby wówczas do naruszenia art. 434 § 1 kpk (zakaz reformationis in peius). Nie byłoby również możliwe usunięcie tego uchybienia w ramach ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji, bowiem stanowiłoby to obejście tzw. pośredniego zakazu reformationis in peius, o którym mowa w art. 443 kpk.

127 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

128 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

129 1.1.

130 ☐ art. 439 k.p.k.

131 Zwięźle o powodach uchylenia

132 2.1.

133 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

134 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

135 Zwięźle o powodach uchylenia

136 3.1.

137 Konieczność umorzenia postępowania

138 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

139 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

140 4.1.

141 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

142 Zwięźle o powodach uchylenia

143 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

144 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

145 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

146 Przytoczyć okoliczności

147 6. Koszty Procesu

148 P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

149 Przytoczyć okoliczności

150 II.

151 O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 632 pkt 2 kpk w zw. z art. 634 kpk – w ten sposób, że wydatkami poniesionymi w postępowaniu odwoławczym obciążono Skarb Państwa.

152 7. PODPIS

153 Mariusz Jaroszyński

154 1.3. Granice zaskarżenia

155 Kolejny numer załącznika

156 1

157 Podmiot wnoszący apelację

158 oskarżony

159 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

160 Wyrok Sądu Rejonowego w Opolu Lubelskim z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt II K 212/19

161 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

162 ☒ na korzyść

163 ☐ na niekorzyść

164 ☒ w całości

165 ☐ w części

166 ☐

167 co do winy

168 ☐

169 co do kary

170 ☐

171 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

172 1.3.2. Podniesione zarzuty

173 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

174 ☐

175 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

176 ☐

177 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

178 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

179 ☒

180 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

181 ☒

182 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

183 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

184 ☐

185 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

186 ☐

187 art. 439 k.p.k.

188 ☐

189 brak zarzutów

190 1.4. Wnioski

191 ☒

192 uchylenie

193 ☒

194 zmiana