Wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 14 października 2014 r., IV Ka 670/14

wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 14 października 2014 r., IV Ka 670/14

Tekst

1 Sygn. akt IV Ka 670/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 14 października 2014 roku

3 Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział IV Karny Odwoławczy w składzie:

4 Przewodniczący: SSO Jadwiga Żmudzka (spr.)

5 Sędziowie: SSO Urszula Gubernat

6 SSR del. Monika Krzanowska-Mars

7 Protokolant: st. prot. Ewa Krzyk

8 po rozpoznaniu w dniu 14 października 2014 roku, sprawy

9 J. K.

10 oskarżonego o przestępstwo z art. 231§1 kk i art. 157§2 kk w zw. z art. 11§2 kk

11 na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżycieli subsydiarnych

12 od wyroku Sądu Rejonowego w Oświęcimiu z dnia 23 kwietnia 2014r. sygn. akt II K 1598/13

13 zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Oświęcimiu do ponownego rozpoznania.

14 SSO Urszula Gubernat SSO Jadwiga Żmudzka SSR Monika Krzanowska-Mars

15 Sygn. akt IV Ka 670/14

Uzasadnienie

16 wyroku z dnia 14 października 2014 roku

17 J. K. został oskarżony o to, że:

18 w dniu 13 lutego 2009r. w K. woj. (...), przekroczył uprawnienia służbowe w czasie dokonywanych czynności związanych z zatrzymaniem M. W. i M. D., poprzez bezzasadnie zastosowanie nadmiernej siły fizycznej w stosunku do zatrzymanych czym spowodował u M. W. obrażenia w postaci krwiaka okularowego oczodołu prawego, podspojówkowego wylewu krwiaka oka prawego, rany powieki górnej oka prawego i drobnych podbiegnięć krwawych i otarć czoła oraz za uchem prawym, które naruszyły czynności narządu jego ciała na okres poniżej dni siedmiu, co było działaniem na szkodę interesu prywatnego wyżej wymienionego

19 tj. o przest. z art. 231§1 kk i art. 157§2 kk w zw. z art. 11§2 kk

20 Sąd Rejonowy w Oświęcimiu wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2014 roku, sygn. akt II K 1598/13 orzekł w tym przedmiocie następująco:

21 I. na zas. art. 414§1 kpk w zw. z art. 17§1 pkt. 1 kpk uniewinnia oskarżonego J. K. od popełnienia zarzucanego mu czynu;

22 II. na zas. 632 pkt. 1 kpk w zw. z art. 640 kpk oraz z. art. 13 ust. 1 ustawy o opłatach w sprawach karnych, zasądza od oskarżycieli subsydiarnych M. W. i M. D. na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe, a to opłatę w kwocie po 60 (sześćdziesiąt) zł.

23 III. na zasadzie art. 632 pkt 1 kpk w zw. z art. 640 kpk w zw. z art. 616§1 pkt 2 kpk zasądza solidarnie od oskarżycieli subsydiarnych M. D. oraz M. W. na rzecz oskarżonego J. K. kwotę 2460 zł /dwa tysiące czterysta sześćdziesiąt zł/ tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem obrońcy z wyboru.

24 Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych subsydiarnych i zarzucił:

25 1. Obrazę art. 442 § 3 kpk, przez niedostosowanie się przy ponownym rozpoznaniu w sprawie do zapatrywań prawnych i wskazań Sądu Odwoławczego zawartych w uzasadnieniu uchylającego wyroku w sprawie z 23 kwietnia 2014r wydanego do sygn. II K 1598/13, a który to tenże nakazał, aby: „prowadząc postępowanie na nowo Sąd I instancji powtórzył postępowanie dowodowe w całości. W szczególności przesłuchał oskarżonego i świadków.”

26 Ponadto tenże Sąd wskazał że „w przypadku rozbieżności pomiędzy poszczególnymi zeznaniami- rozważy Sąd konfrontacje świadków”.

27 Tymczasem przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji jedynie i wyłącznie odebrał wyjaśnienia oskarżonego nie prowadząc innych dowodów osobowych w sprawie.

28 Powyższa obraza przepisów postępowania miała niewątpliwie wpływ na treść zaskarżanego wyroku, skoro przy pierwotnym rozpoznaniu spawy Sąd uznał winę oskarżonego, a w wyniku jego apelacji Sąd Okręgowy nakazał powtórzenie postępowania w całości, a co niewątpliwie w sprawie nie nastąpiło (art. 438 pkt 2 kpk)

29 2. Naruszenie art. 231 § 1 kk i art. 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, przez na tej podstawie prawnej brak uznania oskarżonego za winnego popełnia zarzucanego mu czynu (art. 438 pkt 1 kpk)

30 3. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku i mającego wpływ na jego treść, przez niesłuszne przyjęcie że mimo niewykonania poleceń Sądu Odwoławczego wiążących Sąd I instancji po myśli art. 442 § 3 kpk, może on bez przeprowadzenia poleconego postępowania dowodowego w całości przez Sąd Okręgowy czynić ustalenia faktyczno - prawne w sprawie jedynie i wyłącznie po odebraniu wyjaśnień oskarżonego, (art. 438 pkt 3 kpk).

31 Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik oskarżycieli wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

32 Sąd Odwoławczy rozważył, co następuje:

33 Wniesiona w niniejszej sprawie skarga apelacyjna okazała się być o tyle zasadna, iż skutkować musiała uchyleniem orzeczenia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy.

34 W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zarzuty sformułowane w punktach 1 i 3 apelacji pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych w istocie sprowadzały się do obrazy przepisów postępowania mogących mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 442 § 3 k.p.k. poprzez niewykonanie zaleceń Sądu Odwoławczego wyrażonych w orzeczeniu uchylającym wyrok i przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania. Z kolei zarzut wyrażony w punkcie 2 apelacji polegający na błędnym nieuznaniu oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu w rzeczywistości polegał na kwestionowaniu poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych, które legły u podstaw orzeczenia uniewinniającego oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.

35 Trafnie wskazuje pełnomocnik oskarżycieli posiłkowych, iż zaskarżone orzeczenie zapadło z rażącym naruszeniem przepisu art. 442 § 3 k.p.k., które to uchybienie mogło mieć wpływ na treść wyroku. Podkreślić należy, iż Sąd Rejonowy rozpoznawał sprawę w wyniku uchylenia pierwszego zapadłego w sprawie wyroku przez Sąd Okręgowy w Krakowie, który na podstawie art. 442 § 3 k.p.k. sformułował w uzasadnieniu orzeczenia wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania. W sposób kategoryczny polecił Sądowi I instancji przeprowadzenie postępowanie na nowo i powtórzenie postępowania dowodowego w całości, a w szczególności przesłuchanie oskarżonego i świadków. Nadto wskazał, iż w razie sprzeczności lub niepamięci przesłuchiwanych w trybie art. 391 k.p.k. Sąd odczyta im stosowne protokoły przesłuchań i wezwie ich do wyjaśnienia rozbieżności, zaś w przypadku stwierdzenia rozbieżności pomiędzy poszczególnymi zeznaniami rozważy konfrontację świadków, a dopiero tak ponownie zebrany materiał dowodowy będzie mógł stanowić podstawę rozstrzygnięcia zgodnego z prawem.

36 Postępowanie Sądu I instancji było w tym zakresie obarczone poważną wadą, na co słusznie zwrócił uwagę skarżący. Sąd Rejonowy przesłuchał bowiem jedynie oskarżonego J. K. oraz świadka J. Z., natomiast w zakresie pozostałych świadków – w liczbie 24 - skorzystał z dyspozycji art. 392 § 1 k.p.k. i odczytał protokoły ich przesłuchań, ignorując wskazania Sądu Odwoławczego i uznając – jak wskazano w uzasadnieniu decyzji – iż bezpośrednie przeprowadzenie dowodu z ich zeznań nie jest konieczne. Nadto odnosząc się do dowodu z zeznań oskarżycieli posiłkowych M. D. i M. W., Sąd I Instancji wskazał, iż ich bezpośrednie przesłuchanie nie jest konieczne, tym bardziej, iż nie odbierają oni korespondencji. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd Rejonowy wskazał, iż u podstaw decyzji o nieprzesłuchiwaniu świadków bezpośrednio i odczytaniu ich zeznań legło to, iż obecne strony się temu nie sprzeciwiły, zaś od zdarzenia upłynęło już pięć lat, a zatem świadkowie, o ile w ogóle pamiętają zdarzenie, to już jedynie bardzo ogólnie i z pewnością nie byliby już w stanie uzupełnić tego, co zeznawali uprzednio. Takie procedowanie Sądu I instancji niewątpliwie stanowiło rażącą obrazę przepisów postępowania.

37 Podkreślić należy, iż z treści przepisu art. 442 § 3 k.p.k. wynika, że sąd, któremu sprawę przekazano do ponownego rozpoznania, związany jest zapatrywaniami prawnymi i wskazaniami Sądu Odwoławczego co do dalszego postępowania. Sąd, któremu sprawę przekazano, jest zobowiązany przeprowadzić postępowanie dowodowe w zaleconym zakresie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2011 roku, IV KK 398/2010, Biul. PK 2011, nr 5, s. 51-52, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2009 roku, II KK 224/2008, Biul. PK 2009, nr 3, poz. 46). Kontrola instancyjna zauważa, że nie można wykluczyć sytuacji, w której przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji nie wypełni w całości zaleceń Sądu Odwoławczego i nie naruszy w ten sposób prawa procesowego, jednakże może mieć to jedynie wówczas, gdy zalecane przez Sąd II instancji czynności stają się zbędne w związku z wyjaśnieniem określonych okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości za pomocą innych dowodów (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 grudnia 2011 roku, II AKa 489/2011, KZS 2012, nr 4, poz. 57) albo też danych czynności dowodowych nie można przeprowadzić.

38 Mając na uwadze powyższe, nie budzi wątpliwości Sądu II instancji, iż w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy był bezwzględnie zobligowany do powtórzenia postępowania dowodowego w zakresie zaleceń zawartych w wyroku uchylającym orzeczenie Sądu I instancji. Zeznania oskarżycieli posiłkowych, jak i również pozostałych świadków posiadających wiedzę o inkryminowanym czynie, o który oskarżony został J. K., mają bowiem kluczowe znaczenie dla ustalenia jego odpowiedzialności karnej w niniejszej sprawie. W orzeczeniu uchylającym pierwszy zapadły w sprawie wyrok Sąd Odwoławczy dostrzegł sprzeczności zachodzące pomiędzy wersją kreowaną przez oskarżonego oraz relacją pokrzywdzonych. Nie sposób uznać zatem, aby wyłaniające się sprzeczności i niespójności mogły zostać rozstrzygnięte jedynie na podstawie powtórnego przesłuchania oskarżonego oraz świadka J. Z.. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd w znacznym zakresie oparł się bowiem na zeznaniach świadków, których zeznania jedynie odczytał na rozprawie w trybie art. 392 § 1 k.p.k. Nie jest zatem możliwe uznanie, iż dopuszczalne było, mając także na uwadze zasadę bezpośredniości, poprzestanie na ujawnieniu tych dowodów na podstawie art. 442 § 2 k.p.k., zwłaszcza iż Sąd uchylający wyrok i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania nie przewidział takiej możliwości dla Sądu Rejonowego, wskazując w sposób jednoznaczny i kategoryczny, iż Sąd I instancji powtórzy postępowanie dowodowe w całości. Bez wątpienia bowiem – jak wynika z lektury uzasadnienia wyroku Sądu Odwoławczego – sprzeczności w wyjaśnieniach oskarżycieli posiłkowych oraz innych świadków miały znaczny wpływ na uchylenie wyroku.

39 Nieprawidłowe było postąpienie Sądu Rejonowego, w zakresie zaniechania przesłuchania oskarżyciela posiłkowych. Sąd Rejonowy na uzasadnienie takiego postąpienia wskazał m.in., że nie odbierają oni korespondencji. Sąd I instancji nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu ustalenie przyczyn, z jakich korespondencja nie została odebrana przez oskarżycieli posiłkowych, a w szczególności, czy adres, na który wysłano korespondencję, jest aktualny. Należy w tym miejscu zasygnalizować, iż jawi się jako oczywiste, iż środkiem mającym na celu zdyscyplinowanie niestających świadków nie jest w pierwszej kolejności zaniechanie ich bezpośredniego przesłuchania, lecz możliwość zastosowania dyspozycji przepisu art. 285 § 1 i § 2 k.p.k. i nałożenie na świadków kary pieniężnej bądź zarządzenie zatrzymania oraz przymusowego doprowadzenia. Dopiero w ostateczności pozostaje odczytanie zeznań świadka, któremu faktycznie nie można było doręczyć wezwania, w myśl art. 391 § 1 k.p.k.

40 Równocześnie kontrola instancyjna stwierdza, iż nie był zasadny stawiany przez skarżącego zarzut polegający na obrazie przepisu art. 442 § 3 k.p.k. poprzez nieprzeprowadzenie konfrontacji świadków. Wskazania Sądu Odwoławczego uchylającego pierwszy z zapadłych w sprawie wyroków nie zobowiązywały bezwzględnie Sądu I instancji do przeprowadzenia takiego dowodu, lecz kreowały jedynie taką możliwość, na wypadek rozbieżności w zeznaniach świadków. Skoro zatem zalecenie nie było w tym wypadku kategoryczne, a niespełniony został warunek aktualizujący tę możliwość (wobec odczytania zeznań świadków), nie sposób mówić o naruszeniu przepisów postępowania.

41 Z uwagi na stwierdzenie powyższych wad przeprowadzonego postępowania skutkujących orzeczeniem kasatoryjnym przedwczesnym było rozpoznanie zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych i nieprzypisanie oskarżonemu odpowiedzialności za przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Dopiero po ponownym przeprowadzeniu wszystkich dowodów w sprawie możliwym będzie ustalenie prawidłowego stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Kontrola instancyjna zauważa, iż z uwagi na obowiązywanie zakazu reformationis in peius – jako że apelacja od pierwszego wyroku zapadłego w sprawie została wniesiona tylko na korzyść oskarżonego – nie jest możliwe wydanie wobec J. K. rozstrzygnięcia surowszego aniżeli warunkowego umorzenia postępowania o czyn z art. 157 § 2 k.k. na okres 1 roku próby. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, orzeczeniem surowszym w rozumieniu art. 443 k.p.k. jest każde orzeczenie ustalające dolegliwość realnie większą niż dolegliwość wynikająca z treści uchylonego orzeczenia, a więc orzeczenie, które zawiera rozstrzygnięcie dla oskarżonego mniej korzystne, i to niezależnie od wymiaru kary (wyrok SN z 1.6.2009 r., V KK 2/09, OSNKW 2009, Nr 10, poz. 89).

42 Z powyższych przyczyn Sąd Odwoławczy, na zasadzie art. 437 § 2 k.p.k., zaskarżony wyrok uchylił w całości i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Oświęcimiu do ponownego rozpoznania.

43 Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji wykona zalecenia Sądu Odwoławczego, wskazane na karcie 250 akt sprawy. Może ponadto przeprowadzić inne jeszcze dowody, jeżeli potrzebę taką dostrzeże.

44 SSO Urszula Gubernat SSO Jadwiga Żmudzka SSR Monika Krzanowska-Mars