Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 9 października 2020 r., VI Ka 633/20

wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 9 października 2020 r., VI Ka 633/20

Tekst

1 Sygnatura akt VI Ka 633/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 9 października 2020 r.

3 Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:

4 Przewodniczący sędzia Marcin Schoenborn

5 Protokolant Aleksandra Studniarz

6 przy udziale Anny Arabskiej Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Z.

7 po rozpoznaniu w dniu 9 października 2020 r.

8 sprawy A. R. /R./ syna W. i B.

9 ur. (...) w R.

10 oskarżonego z art. 207§1 kk i art. 157§2 kk w zw. z art. 11§2 kk

11 na skutek apelacji wniesionych przez oskarżyciela publicznego i obrońcę oskarżonego

12 od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu

13 z dnia 2 czerwca 2020 r. sygnatura akt II K 709/18

14 na mocy art. 437 kpk, art. 439 § 1 pkt 10 kpk

15 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania

Uzasadnienie

16 Formularz UK 2

17 Sygnatura akt

18 VI Ka 633/20

19 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

20 2

CZĘŚĆ WSTĘPNA

21 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

22 wyrok Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 2 czerwca 2020 r. sygn. akt II K 709/18

23 1.2. Podmiot wnoszący apelację

24 ☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

25 ☐ oskarżyciel posiłkowy

26 ☐ oskarżyciel prywatny

27 ☒ obrońca

28 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

29 ☐ inny

30 1.3. Granice zaskarżenia

31 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

32 ☒ na korzyść

33 ☒ na niekorzyść

34 ☒ w całości

35 ☒ w części

36 ☒

37 co do winy

38 ☒

39 co do kary

40 ☒

41 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

42 1.1.2. Podniesione zarzuty

43 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

44 ☐

45 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

46 ☐

47 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

48 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

49 ☐

50 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

51 ☒

52 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

53 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

54 ☐

55 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

56 ☐

57 art. 439 k.p.k.

58 ☐

59 brak zarzutów

60 1.4. Wnioski

61 ☒

62 uchylenie

63 ☒

64 zmiana

65 Ustalenie faktów w związku z dowodami

66 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

67 1.5. Ustalenie faktów

68 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

69 Lp.

70 Oskarżony

71 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

72 Dowód

73 Numer karty

74 2.1.1.1.

75 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

76 Lp.

77 Oskarżony

78 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

79 Dowód

80 Numer karty

81 2.1.2.1.

82 1.6. Ocena dowodów

83 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

84 Lp. faktu z pkt 2.1.1

85 Dowód

86 Zwięźle o powodach uznania dowodu

87 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

88 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

89 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

90 Dowód

91 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

92 STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

93 Lp.

94 Zarzut

95 3.1.

96 zarzut apelacji prokuratora

97 błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku i mający wpływ na jego treść polegający na niesłusznym przyjęciu, że zachowanie oskarżonego nie przybrało takiej intensywności i przewagi nad pokrzywdzoną, by wyczerpało znamiona znęcania

98 ☐ zasadny

99 ☐ częściowo zasadny

100 ☐ niezasadny

101 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

102 Sąd odwoławczy skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 436 kpk i ograniczył rozpoznanie środków odwoławczych tylko do uchybienia podlegającego uwzględnieniu z urzędu, ponieważ rozpoznanie zarzutów podniesionych w apelacjach byłoby przedwczesne.

103 Wniosek

104 zmiana zaskarżonego wyroku polegająca na przypisaniu oskarżonemu przestępstwa w postaci i o kwalifikacji zarzucanej aktem oskarżenia oraz wymierzeniu za to kary 6 miesięcy ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin miesięcznie oraz nałożeniu obok już orzeczonego środka karnego obowiązków przeproszenia pokrzywdzonej oraz powstrzymywania się od nadużywania alkoholu

105 ☐ zasadny

106 ☐ częściowo zasadny

107 ☒ niezasadny

108 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

109 Uchybienie podlegające uwzględnieniu z urzędu nakazywało uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia.

110 3.2.

111 zarzut apelacji obrońcy

112 błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku i mający wpływ na jego treść polegający na przyjęciu wersji przebiegu zdarzenia z dnia 20 stycznia 2019 r., która wynikała z niezasadnie uznanych za wiarygodne zeznań pokrzywdzonej

113 ☐ zasadny

114 ☐ częściowo zasadny

115 ☐ niezasadny

116 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

117 Sąd odwoławczy skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 436 kpk i ograniczył rozpoznanie środków odwoławczych tylko do uchybienia podlegającego uwzględnieniu z urzędu, ponieważ rozpoznanie zarzutów podniesionych w apelacjach byłoby przedwczesne.

118 Wniosek

119 zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

120 ☐ zasadny

121 ☒ częściowo zasadny

122 ☐ niezasadny

123 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

124 Już tylko uchybienie podlegające uwzględnieniu z urzędu nakazywało uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia.

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

125 4.1.

126 Obrońca nie brał udziału w całej rozprawie głównej, w której jego udział był obowiązkowy w wypadku określonym w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk.

127 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

128 Treść przepisu art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk nie pozostawia wątpliwości, że w postępowaniu karnym oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość: czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona oraz czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala mu na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny.

129 Powstanie uzasadnionych wątpliwości w którymkolwiek z określonych wyżej zakresów skutkować musi obligatoryjnym i automatycznym wyznaczeniem takiej osobie obrońcy z urzędu, jeśli nie korzysta z pomocy obrońcy z wyboru ( art. 81 § 1 kpk).

130 Dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy psychiatrów o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego jest równoznaczne z istnieniem „uzasadnionej wątpliwości” co do jego poczytalności i powoduje obligatoryjną obronę (zob. uchwałę 7 sędziów SN z dnia 17 czerwca 1977 r., VII KZP 11/77, OSNKW 1977/7–8/68).

131 W stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 r. sama treść opinii biegłych lekarzy psychiatrów o braku okoliczności wymienionych w art. 31 § 1 i 2 kk decydowała o ustaniu obrony obligatoryjnej, a tylko decyzja sądu mogła ten stan obligatoryjnej obrony przywrócić. Od dnia 1 lipca 2015 r. obrona obligatoryjna w wypadkach wskazanych w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk ustaje dopiero z chwilą wydania przez sąd postanowienia, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy (art. 79 § 4 kpk). Dopiero zatem wydanie opinii przez biegłych lekarzy psychiatrów i uznanie jej za uzasadnioną w tym przedmiocie, że czyn oskarżonego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem i że stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny, uprawnia sąd do stwierdzenia, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy, a także do zwolnienia wówczas obrońcy z jego obowiązków, chyba że zachodzą inne okoliczności przemawiające za tym, aby oskarżony miał obrońcę wyznaczonego z urzędu (zob. wyrok SN z dnia 16 stycznia 2018 r., V KK 450/17, OSNKW 2018/4/33; wyrok SN z dnia 8 stycznia 2019 r., III KK 662/18, LEX nr 2603301; wyrok SN z dnia 15 stycznia 2019 r., III KK 576/18, LEX nr 2611033). Wyraźna stylistyka przepisu art. 79 § 4 kpk w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2015 r., w zestawieniu z tym, jaką treść miał ten przepis poprzednio, a także gwarancyjny charakter tego unormowania w zakresie prawa oskarżonego do korzystania z obrony (art. 6 kpk), nie pozwalałaby na aprobatę stanowiska, że niewydanie postanowienia przez sąd stwierdzającego, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy, oznacza w istocie jednak, iż postanowienie takie zostało wydane w sposób dorozumiany. Redakcja art. 79 § 4 kpk nie pozostawia wątpliwości, że musi w tym zakresie zostać wydane postanowienie sądu ("sąd orzeka"), co jest zresztą oczywiste, skoro w przepisie tym położono nacisk na ocenę zasadności opinii biegłych ("uznając za uzasadnioną opinię biegłych lekarzy psychiatrów").

132 W tej sprawie dowód z opinii dwóch biegłych lekarzy psychiatrów dopuścił jeszcze prokurator na etapie postępowania przygotowawczego (k. 70). Nie uczynił jednak niczego, żeby uprawniony organ wyznaczył obrońcę z urzędu dla wówczas jeszcze podejrzanego A. R., który nie korzystał z pomocy obrońcy z wyboru ( art. 81 § 1 kpk). Z treści natomiast złożonej do akt opinii psychiatrycznej wynikało, że biegli nie mieli wątpliwości co do okoliczności, o których mowa w art. 79 § 1 pkt 3 kpk, jak też co do zdolności oskarżonego do udziału w postępowaniu i możliwości prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Sąd I instancji po wniesieniu aktu oskarżenia nie podjął jednak decyzji wymaganej przez przepis art. 79 § 4 kpk, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy. Nie uczynił tego w jakiejkolwiek formie przed rozprawą ani też na rozprawie.

133 Zgodnie z art. 79 § 3 kpk udział obrońcy w rozprawie głównej w wypadku przewidzianym w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk jest obowiązkowy.

134 Tak więc udział obrońcy w postępowaniu przed Sądem I instancji z przyczyny wymienionej w art. 79 § 1 pkt 3 i 4 kpk pozostał obowiązkowym także po wydaniu opinii przez biegłych lekarzy psychiatrów.

135 Oskarżony nie miał obrońcy do dnia 9 września 2019 r., kiedy go ustanowił, w związku z czym obrońca nie brał udziału w rozprawie głównej na jej terminie w dniu 9 lipca 2019 r., podczas którego rozpoczęty został przewód sądowy oraz przesłuchani zostali oskarżony oraz pokrzywdzona W. R.. Obrońca uczestniczył natomiast w kolejnych terminach rozprawy począwszy od terminu w dniu 22 października 2019 r., kiedy to dokończonym też zostało przesłuchanie W. R.. Sąd Rejonowy z udziałem obrońcy nie powtórzył już jednak czynności procesowych przeprowadzonych na terminie rozprawy w dniu 9 lipca 2019 r.. Nie doszło zatem do konwalidacji tejże czynności procesowej przeprowadzonej bez udziału obrońcy, gdy udział w niej był obowiązkowy (zob. uchwałę SN z 27 lutego 2001 r., I KZP 48/00, OSNKW 2001/5–6/42; wyrok SN z 21 listopada 2001 r., III KKN 81/01, OSNKW 2002/5–6/43). Wykładnia zwrotu "nie brał udziału w czynnościach" w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 10 kpk prowadzić zaś musi do wniosku, że gdy chodzi o udział obrońcy w rozprawie głównej, to dotyczy on obowiązkowego uczestnictwa w tych czynnościach, które wiążą się z merytorycznym rozpoznaniem sprawy. W przypadku rozprawy głównej będą to czynności związane z ujawnieniem na tym forum okoliczności stanowiących podstawę wyroku (art. 410 kpk). W fazie wstępnej rozprawy są to okoliczności dotyczące osoby oskarżonego (art. 213 § 1 kpk), a na etapie przewodu sądowego - przeprowadzanie dowodów. Konieczny jest również udział obrońcy niezbędnego w głosach stron (zob. postanowienie SN z dnia 26 lutego 2014 r., III KO 68/13, LEX nr 1428326).

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

136 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

137 5.1.1.

138 Przedmiot utrzymania w mocy

139 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

140 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

141 5.2.1.

142 Przedmiot i zakres zmiany

143 Zwięźle o powodach zmiany

144 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

145 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

146 5.3.1.1.1.

147 Bezwzględny powód odwoławczy z art. 439 § 1 pkt 10 kpk w zw. z art. 79 § 3 i 4 kpk.

148 ☒ art. 439 k.p.k.

149 Zwięźle o powodach uchylenia

150 Niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia sąd odwoławczy uchyla zaskarżone orzeczenie, jeżeli obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. Zgodnie z art. 437 § 2 zd. 2 kpk uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania następuje właśnie m.in. w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 kpk.

151 5.3.1.2.1.

152 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

153 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

154 Zwięźle o powodach uchylenia

155 5.3.1.3.1.

156 Konieczność umorzenia postępowania

157 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

158 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

159 5.3.1.4.1.

160 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

161 Zwięźle o powodach uchylenia

162 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

163 Ponieważ Sąd Okręgowy na podstawie uzasadnionej opinii dwóch biegłych lekarzy psychiatrów orzekł już, że udział obrońcy oskarżonego nie jest obowiązkowy, dalsze postępowanie toczyć się będzie przeciwko temu oskarżonemu bez obrońcy obligatoryjnego.

164 Ze względu na powody uchylenia wyroku, jak też zakres zaskarżenia orzeczenia przez oskarżyciela publicznego i obrońcę, w dalszym postępowaniu Sąd I instancji będzie obowiązany powtórzyć postępowanie dowodowe w całości.

165 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

166 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

167 Przytoczyć okoliczności

168 Koszty Procesu

169 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

170 Przytoczyć okoliczności

PODPIS

171 SSO Marcin Schoenborn

172 1.11. Granice zaskarżenia

173 Kolejny numer załącznika

174 1

175 Podmiot wnoszący apelację

176 oskarżyciel publiczny - asesor Prokuratury Rejonowej w Z.

177 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

178 skazanie oskarżonego jedynie za przestępstwo z art. 157 § 2 kk zamiast przypisania mu popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 kk i art. 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk

179 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

180 ☐ na korzyść

181 ☒ na niekorzyść

182 ☐ w całości

183 ☒ w części

184 ☒

185 co do winy

186 ☒

187 co do kary

188 ☒

189 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

190 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

191 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

192 ☐

193 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

194 ☐

195 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

196 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

197 ☐

198 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

199 ☒

200 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

201 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

202 ☐

203 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

204 ☐

205 art. 439 k.p.k.

206 ☐

207 brak zarzutów

208 0.1.1.4. Wnioski

209 ☐

210 uchylenie

211 ☒

212 zmiana

213 1.12. Granice zaskarżenia

214 Kolejny numer załącznika

215 2

216 Podmiot wnoszący apelację

217 obrońca oskarżonego A. R.

218 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

219 skazanie oskarżonego za przestępstwo z art. 157 § 2 kk z wszelkimi wynikającymi z tego konsekwencjami

220 0.1.1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

221 ☒ na korzyść

222 ☐ na niekorzyść

223 ☒ w całości

224 ☐ w części

225 ☐

226 co do winy

227 ☐

228 co do kary

229 ☐

230 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

231 0.1.1.3.2. Podniesione zarzuty

232 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

233 ☐

234 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

235 ☐

236 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

237 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

238 ☐

239 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

240 ☒

241 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

242 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

243 ☐

244 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

245 ☐

246 art. 439 k.p.k.

247 ☐

248 brak zarzutów

249 0.1.1.4. Wnioski

250 ☒

251 uchylenie

252 ☒

253 zmiana