Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 1994 r., I PRN 48/94

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 1994 r., I PRN 48/94

Tekst

1 Wyrok z dnia 21 lipca 1994 r.

2 I PRN 48/94

3 Przejęcie zakładu pracy w rozumieniu art. 231 § 2 k.p. nastąpić może nie

4 tylko między zakładami pracy w znaczeniu art. 3 k.p. lecz także między tymi

5 zakładami a osobami fizycznymi zatrudniającymi pracowników lub wyłącznie między takimi osobami (art. 299 § 1 k.p.).

6 Wydzierżawienie restauracji jest przejęciem zakładu pracy w rozumieniu

7 art. 231 § 2 k.p.

8 Przewodniczący SSN: Antoni Filcek (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

9 Kwaśniewski, Maria Tyszel,

10 Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 1994 r. sprawy z powództwa

11 Krystyny ś. przeciwko Zbigniewowi B. o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji

12 nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku Sądu Rejonowego-

13 Sądu Pracy w Braniewie z dnia 30 grudnia 1992 r., [...], u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do

14 pozwanego Zbigniewa B. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu-

15 Sądowi Pracy w Braniewie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

16 Powódka Krystyna ś., złożyła do Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Braniewie

17 odwołanie od wypowiedzenia jej przez pozwanego Zbigniewa B. warunków płacy z

18 dniem 2 listopada 1992 r. ze skutkiem na dzień 2 lutego 1993 r. Wypowiedzenie to

19 powódka otrzymała w dniu 18 listopada 1992 r., a od 12 listopada 1992 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Ponieważ odwołanie złożone zostało w okresie

20 dokonanego wypowiedzenia Sąd Rejonowy uznał, że powódka wystąpiła z powództwem o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne.

21 Pozwany Zbigniew B. wniósł o oddalenie powództwa. Zarzucił, że nie traktuje

22 powódki jako swojej pracownicy, gdyż nie chciała zawrzeć z nim umowy o pracę,

23 nadto od chwili przejęcia wydzierżawionej przez niego od Gminnej Spółdzielni

24 "Samopomoc Chłopska" w M. restauracji "W." w M., tj. od dnia 2 listopada 1992 r.

25 powódka u niego nie pracowała, bo najpierw była na urlopie wypoczynkowym, a

26 następnie na zwolnieniu lekarskim. 1 grudnia 1992 r. otrzymał od wymienionej

27 Spółdzielni pismo rozwiązujące z powódką z dniem 1 listopada 1992 r. umowę o

28 pracę z powodu porozumienia zakładów pracy i świadectwo pracy powódki. Wobec treści tych zarzutów pozwanego Zbigniewa B. powódka oświadczyła

29 na rozprawie w dniu 10 grudnia 1992 r., że domaga się takiego rozstrzygnięcia,

30 które pozostawi ją jako pracownika Gminnej Spółdzielni, bowiem na żadne rozwiązanie umowy o pracę się nie godziła.

31 W związku z powyższym Sąd Rejonowy wezwał w trybie art. 477 k.p.c. do

32 udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej Gminną Spółdzielnię "Samopo-

33 moc Chłopska" w M.

34 Pozwana Spółdzielnia wniosła o odrzucenie pozwu, gdyż z dniem 2 listopada

35 1992 r. wydzierżawiła pozwanemu Zbigniewowi B. u restaurację "W." w M. i pracownicy zatrudnieni w tej restauracji, w tym także powódka, zgodnie z § 6 umowy

36 dzierżawy oraz art. 231 § 2 k.p. stali się automatycznie pracownikami dzierżawcy.

37 Nie zachodziła zatem potrzeba rozwiązywania umowy o pracę z powódką. Wprawdzie pracownica Gminnej Spółdzielni, wprowadzona w błąd przez pracownicę

38 pozwanego Zbigniewa B., dla celów ubezpieczenia społecznego wystawiła pismo

39 rozwiązujące z powódką umowę o pracę i potwierdzające tę okoliczność świadectwo

40 pracy, ale fakt ten nie ma znaczenia, gdyż dokumenty te nie były potrzebne, a

41 sporządzone zostały pod wpływem błędu, który dotyczył treści czynności prawnej.

42 Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Braniewie wyrokiem z dnia 30 grudnia 1992 r.,

43 [...] przywrócił powódkę do pracy w pozwanej Gminnej Spółdzielni na dotychczaso-

44 wych warunkach płacy i zasądził od tej Spółdzielni na rzecz powódki wynagrodzenie

45 za czas pozostawania bez pracy w kwocie 6.277.600 zł, w stosunku zaś do pozwanego Zbigniewa B. powództwo oddalił.

46 Powyższy wyrok oparty został na następujących ustaleniach i wnioskach:

47 Powódka pracowała w Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w M. od 1 lipca 1957 r. na stanowisku kuchmistrza, a od dnia 1 marca 1992 r. jako bufetowa.

48 Pismem z dnia 27 lipca 1992r. wypowiedziano powódce warunki pracy i płacy proponując pracę w kuchni na poprzednim stanowisku; w przypadku odmowy przyjęcia zaproponowanej pracy z dniem 31 paśdziernika 1992 r. nastąpić miało

49 rozwiązanie umowy o pracę. Powódka przyjęła zaproponowane warunki. Pismem z

50 dnia 26 paśdziernika 1992 r. ze skutkiem na dzień 1 listopada 1992 r. pozwana

51 Spółdzielnia rozwiązała z powódką umowę o pracę bez wypowiedzenia wobec porozumienia zakładów pracy i z podaniem art. 30 § 1 k.p. jako podstawy prawnej.

52 Te same dane zawiera świadectwo pracy powódki z dnia 2 listopada 1992 r. Żaden

53 z tych dokumentów nie został doręczony powódce.

54 Umową z dnia 30 paśdziernika 1992 r. pozwana Spółdzielnia wydzierżawiła

55 pozwanemu B. restaurację, w której zatrudniona była powódka. W § 6 umowy dzierżawy zawarto postanowienie, że dzierżawca zobowiązuje się do dalszego

56 zatrudnienia pracowników restauracji, a dokonane przekształcenie organizacyjno-

57 prawne na podstawie art. 231 k.p. powoduje pozostanie przechodzących pracow-

58 ników w stosunku pracy z dzierżawcą.

59 Sąd Rejonowy uznał jednak, że oddanie przez Spółdzielnię restauracji w

60 dzierżawę nie jest sytuacją, o której traktuje art. 231 k.p. Zdaniem Sądu Rejonowego

61 tego rodzaju przekształcenie jak połączenie dotychczasowego zakładu pracy z

62 innym, jego podział, przejęcie w całości lub w części przez inny zakład, jest czymś

63 na trwałe zmieniającym dotychczasowe struktury. Natomiast oddanie części zakładu

64 w dzierżawę nie jest takim przekształceniem, bowiem dzierżawę można rozwiązać,

65 wypowiedzieć, może ona wygasnąć i jej przedmiot powraca do właściciela. Skoro

66 zaś nie nastąpiło przekształcenie w rozumieniu art. 231 k.p., to pracownicy

67 Spółdzielni zatrudnieni w wydzierżawionej restauracji nie stali się automatycznie

68 pracownikami pozwanego B., w stosunku do którego z powodu braku biernej legitymacji powództwo ulega oddaleniu.

69 Dopiero na rozprawie w dniu 10 grudnia 1992 r. powódka dowiedziała się o

70 treści pisma pozwanej Spółdzielni z dnia 26 paśdziernika 1992 r. doręczonego

71 pozwanemu B. o rozwiązaniu z nią przez Spółdzielnię umowy o pracę ze skutkiem

72 na dzień 1 listopada 1992 r.

73 Rozwiązanie to rażąco narusza przepisy prawa. Kodeks pracy nie zna sposobu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu porozumienia zakładów pracy. O takim trybie nie traktuje art. 30 § 1 k.p., który powołano jako

74 podstawę prawną rozwiązania umowy o pracę z powódką. Przepis ten mówi natomiast, że jednym ze sposobów rozwiązania umowy jest porozumienie stron.

75 Gdyby przyjąć, że pozwana Spółdzielnia przez porozumienie zakładów pracy rozumie porozumienie stron z udziałem obu zakładów pracy, to do zachowania

76 takiego sposobu rozwiązania umowy o pracę brakuje oświadczenia powódki. W przedstawionej sytuacji nie zachodzi też żadna z wymienionych w art. 52 lub 53 k.p.

77 podstaw do rozwiązania z powódką umowy o pracę bez wypowiedzenia, wobec czego na podstawie art. 56 i 57 § 1 k.p. uwzględniono powództwo w stosunku do

78 pozwanej Spółdzielni.

79 Tylko ta Spółdzielnia zaskarżyła powyższy wyrok Sądu Rejonowego do Sądu

80 Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni, który wyrokiem z dnia 27 paśdziernika 1993 r., [...] zmienił wyrok Sądu

81 Rejonowego w części uwzględniającej powództwo i w odniesieniu do pozwanej Spółdzielni oddalił powództwo.

82 Sąd Wojewódzki uznał za błędny pogląd Sądu Rejonowego, że przejęcie restauracji wraz z pracownikami w ramach umowy dzierżawy przez pozwanego B.

83 od pozwanej Spółdzielni nie stanowiło przejęcia części zakładu pracy w rozumieniu

84 art. 231 § 2 k.p., przeciwnie w ustalonym przez Sąd Rejonowy stanie faktycznym

85 dopatrzył się wypełnienia dyspozycji tego przepisu, co powoduje brak legitymacji

86 biernej po stronie pozwanej Spółdzielni, która z dniem przejęcia restauracji przez

87 pozwanego B. przestała być pracodawcą powódki, a został nim pozwany B. W stosunku do tego pozwanego wyrok Sądu Rejonowego nie mógł być jednak zmieniony przez Sąd Wojewódzki, gdyż uprawomocnił się wobec niezaskarżenia

88 przez powódkę.

89 Wyrok Sądu Rejonowego w Braniewie w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanego Zbigniewa B. został zaskarżony rewizją nadzwyczajną przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który zarzucił, że wyrok ten wydany został z

90 rażącym naruszeniem przepisów art. 3 § 1 i art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 231 § 2 k.p.,

91 a także interesu Rzeczypospolitej Polskiej, wobec czego powinien być w zaskarżonej części uchylony a sprawa w powyższym zakresie przekazana Sądowi

92 Rejonowemu w Braniewie do ponownego rozpoznania.

93 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

94 Trafny jest zarzut rażącego naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art. 231

95 § 2 k.p. przez błędną jego wykładnię polegającą na założeniu, że dotyczy on

96 "trwałego" przejęcia zakładu pracy lub jego części przez inny zakład, a z takim

97 przejęciem nie mamy do czynienia w razie dzierżawy części zakładu pracy. Do

98 powyższego wniosku nie upoważnia treść wymienionego przepisu. Z utrwalonej

99 judykatury Sądu Najwyższego (m.in. uzasadnienia uchwały z dnia 19 stycznia 1993

100 r., I PZP 70/92 - OSNCP 1993 z. 6 poz. 100) wynika, że przepis art. 231 § 2 k.p.

101 dotyczy przejęcia zakładu pracy lub jego części, w których zatrudnieni są pracownicy

102 przez inny zakład pracy w wyniku różnorodnych zdarzeń prawnych, w tym również

103 wskutek czynności prawnych, także o charakterze obligacyjnym jak umowa sprzedaży. Kontynuując ten kierunek wykładni Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7

104 czerwca 1994 r. I PZP 20/94 (dotąd nie publikowanej) wyraził pogląd, który Sąd

105 Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela , że przejęcie

106 zakładu pracy (lub jego części) w rozumieniu rozważanego przepisu, następuje nie

107 tylko gdy jest ono następstwem umowy dzierżawy, lecz także w razie rozwiązania tej

108 umowy prowadzącego do ponownego przejęcia zakładu pracy przez wydzierżawiającego. Gdyby podzielić pogląd Sądu Rejonowego, to nawet umowy sprzedaży

109 zakładu pracy nie można by traktować jako "trwałego" przejęcia zakładu pracy, gdyż

110 nabywca nie jest ograniczony czasowo w możliwości sprzedaży tego zakładu dalszym nabywcom, nie wyłączając pierwszego sprzedawcy. Z kolei w powołanym w

111 rewizji nadzwyczajnej orzeczeniu z dnia 20 września 1990 r., I PR 251/90 (OSNCP

112 1991 z. 10-12 poz. 130) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zgodnie z art. 231 § 2 k.p. w

113 razie przejęcia zakładu pracy przez inny zakład staje się on stroną w stosunkach

114 pracy przejętego zakładu, co następuje z mocy prawa, wobec czego nowy zakład nie

115 musi zawierać z pracownikami przejmowanego zakładu pracy umów o pracę. Wbrew

116 zdaniu organu wnoszącego rewizję nadzwyczajną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie można dopatrzyć się poglądu Sądu Rejonowego jakoby w myśl rozważanego przepisu podmiotem zarówno przekazującym, jak też przejmującym

117 nie mogła być osoba fizyczna zatrudniająca pracowników. Sąd Rejonowy dokonując

118 wykładni art. 231 § 2 k.p. posłużył się sformułowaniami zawartymi w tym przepisie, a

119 te mówią o zakładach pracy. Jest jednak oczywistym, że przejęcie zakładu pracy lub

120 jego części w rozumieniu art. 231 § 2 k.p. nastąpić może nie tylko między zakładami

121 pracy w znaczeniu art. 3 k.p., lecz także między tymi zakładami a osobami fizycznymi zatrudniającymi pracowników lub wyłącznie między takimi osobami (art.

122 299 § 1 k.p.).

123 Pozostało zatem do rozważenia, czy w dniu przejęcia restauracji przez

124 pozwanego B. od pozwanej Spółdzielni (co - bezspornie między nimi - nastąpiło dnia

125 2 listopada 1992 r.) powódka była pracownicą pozwanej Spółdzielni zatrudnioną w

126 tej restauracji, a to ze względu na treść pisma Spółdzielni z dnia 26 paśdziernika

127 1992 r. rozwiązującego z dniem 1 listopada 1992 r. umowę o pracę z powódką bez

128 wypowiedzenia wobec porozumienia zakładów pracy. Trafne jest w tym względzie

129 stanowisko Sądu Rejonowego, że wobec braku oświadczenia ze strony powódki, nie

130 może być ono traktowane jako rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron.

131 Pismo to nie było zresztą doręczone powódce, która o jego treści dowiedziała się

132 dopiero na pierwszej rozprawie czyli 10 grudnia 1992 r., kiedy pozwana Spółdzielnia

133 nie była już uprawniona do rozwiązywania stosunków pracy z pracownikami zatrudnionymi w przejętej przez pozwanego B. restauracji. Z tego samego względu

134 pismo to nie mogło wywrzeć skutku prawnego jako rozwiązanie umowy o pracę z

135 powódką bez wypowiedzenia.

136 Skoro więc powódka była w dniu przejęcia restauracji przez pozwanego B.

137 pracownicą pozwanej Spółdzielni, to z mocy art. 231 § 2 k.p. stała się pracownicą

138 pozwanego B. bez potrzeby zawierania z nim umowy o pracę. Pozwany ten traktował ją zresztą jako swoją pracownicę, skoro dnia 4 listopada 1992 r. udzielił jej

139 urlopu wypoczynkowego (k. 7), a następnie wypowiedział jej z datą wsteczną od

140 dnia 2 listopada 1992 r. ze skutkiem na dzień 2 lutego 1993 r. warunki pracy (k.3).

141 Okoliczności te - gdyby nawet nie zachodziła w sprawie sytuacja określona w art. 231

142 § 2 k.p. - świadczyłyby o zawarciu przez pozwanego B. stosunku pracy z powódką w

143 sposób dorozumiany (art. 60 k.c. w zw. z art. 350 k.p.).

144 Z powyższych względów rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu. Sąd Najwyższy nie wydał jednak wyroku orzekającego co do istoty sprawy, a

145 - zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej - uchylił zaskarżony wyrok i sprawę

146 przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Braniewie (art. 422 §

147 2 k.p.c.) celem ustalenia, czy wypowiedzenie powódce warunków płacy przez pozwanego B. nastąpiło istotnie w okresie jej nieobecności w pracy spowodowanej

148 chorobą (art. 41 k.p.) oraz jakich roszczeń dochodzi powódka od tego pozwanego.

149 Wobec nieobecności stron na rozprawie z rewizji nadzwyczajnej nie mógł tych

150 ustaleń dokonać Sąd Najwyższy we własnym zakresie.

151 Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stała na przeszkodzie okoliczność,

152 że została ona wniesiona po upływie 6 miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, gdyż narusza on nie tylko rażąco prawo, lecz także interes

153 Rzeczypospolitej Polskiej (art. 421 § 2 k.p.c.), skoro na skutek błędnej wykładni art.

154 231 § 2 k.p. pozbawił powódkę ochrony jej stosunku pracy u właściwego pracodawcy, a przywracając powódkę bezpodstawnie do pracy w pozwanej Spółdzielni spowodował, że powódka nie wniosła rewizji od wyroku oddalającego

155 powództwo w stosunku do pozwanego Zbigniewa B.

156 =========================================