Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 2026 r., IV KK 230/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 2026 r., IV KK 230/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 29 lipca 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Anna Dziergawka

4 w sprawie T.S. skazanego za czyn z art. 190a § 1 k.k. i in.

5 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. w dniu 29 lipca 2026 r., kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II Ka 270/25, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Olecku z dnia 28 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 455/23, postanowił:

1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;

2. obciążyć skazanego kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

8 T.S. został oskarżony o to, że w bliżej nieustalonym czasie, od połowy grudnia 2022 roku do 31 października 2023 roku w miejscowości W., uporczywie nękał K.T. oraz R.T. w ten sposób, że wchodził na teren ich posiadłości, nagrywał, zaczepiał, parkował na podjeździe pokrzywdzonych i puszczał głośną muzykę, blokował im wyjazd z posesji, wykonywał obraźliwe gesty, obserwował, blokował pojazdem przejazd pokrzywdzonej, wyzywał słowami wulgarnymi powszechnie uznawanym za obraźliwe, bezpodstawnie powiadamiał Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w O., Zarząd Dróg Powiatowych w G., Straż Miejską o rzekomych nieprawidłowościach, celem spowodowania szkód na posesji pokrzywdzonych umożliwiał wchodzenie swoim zwierzętom - krowom, kurom, gęsiom, na teren pokrzywdzonych, które zniszczyły ogród, ogrodzenie oraz ławkę, groził pozbawieniem życia, uszkodzeniem ciała oraz mienia, które to groźby wzbudziły u pokrzywdzonych uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione, a ponadto w dniu 6 kwietnia 2023 roku w W. dwukrotnie uderzył R.T. w plecy metalowym kluczem francuskim, w wyniku czego R.T. doznał stłuczenia okolicy pleców, skutkujących rozstrojem zdrowia poniżej dni siedmiu, a ponadto w dniu 27 września 2023 roku kierował z dużą prędkością pojazd w kierunku K.T., celem wywołania obawy zagrożenia życia, czym wzbudził u pokrzywdzonych uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, udręczenia oraz istotnie naruszył ich prywatność, tj. o czyn z art. 190a § 1 k.k. w zb. z art. 190 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

9 Sąd Rejonowy w Olecku wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 455/23 oskarżonego T.S. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu z tym, że z opisu czynu wyeliminował zapis „wchodził na teren ich posiadłości” i za to na podstawie art. 190a § 1 k.k. w zb. z art. 190 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. skazał go, zaś na podstawie art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 1 (jednego) roku pozbawienia wolności (pkt I), wykonanie orzeczonej wobec oskarżonego T.S. kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby 3 (trzech) lat (pkt II) oraz orzekł grzywnę w wysokości 80 (osiemdziesięciu) stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 100,00 (sto) złotych (pkt III). Ponadto sąd orzekł o środkach karnych (pkt IV), zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na rzecz pokrzywdzonych (pkt V i VI) oraz o kosztach sądowych (pkt VII).

10 Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego.

11 Sąd Okręgowy w Suwałkach wyrokiem z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II Ka 270/25 utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (pkt I) oraz orzekł o kosztach (pkt II i III).

12 Kasację od powyższego wyroku wniósł obrońca skazanego, który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił rażące naruszenie prawa w postaci:

13 1) bezwzględnej przyczyny odwoławczej przewidzianej w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., polegającej na rozpoznaniu sprawy w instancji odwoławczej, pomimo nieobecności oskarżonego, który prawidłowo usprawiedliwił brak możliwości stawiennictwa na rozprawie przed Sądem Okręgowym w Suwałkach w dniu 18 grudnia 2025 r., przedstawiając kartę informacyjną wydaną przez placówkę szpitalną […] o przebytej chirurgicznej operacji okulistycznej usunięcia zaćmy z wszczepieniem wewnątrzgałkowym soczewki oka prawego i lewego wraz ze zwolnieniem lekarskim na okres do dnia 15 stycznia 2026 r. oraz złożył wniosek o odroczenie rozprawy, co pozbawiło oskarżonego prawa do obrony oraz gwarancji sprawiedliwego procesu w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPCz);

14 2) bezwzględnej przyczyny odwoławczej przewidzianej w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., polegającej na rozpoznaniu sprawy oskarżonego T.S. oraz wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w Suwałkach w dniu 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II Ka 270/25, a także utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w Olecku z dnia 28 kwietnia 2025 r. w sprawie o sygn. akt II K 455/23, pomimo braku skargi uprawnionego oskarżyciela, co wynikało z faktu, iż akt oskarżenia przeciwko T.S. w niniejszej sprawie został podpisany i złożony przez asesora Prokuratury Rejonowej w Olecku, który nie został skutecznie powołany do pełnienia tej funkcji, a zatem nie miał zdolności oskarżycielskiej;

15 3) bezwzględnej przyczyny odwoławczej przewidzianej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 42a § 3, 4 oraz § 5 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, wobec rozpoznania apelacji obrony przez Sąd Okręgowy w Suwałkach na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 r., pomimo nienależytej obsady sądu odwoławczego w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Suwałkach w sprawie o sygn. akt II Ka 270/25, co wynikało z braku doręczenia oskarżonemu oraz jego obrońcy wymaganego prawem zawiadomienia o składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy na rozprawie w postępowaniu apelacyjnym, przez co oskarżony został pozbawiony prawa do zgłoszenia wniosku o którym mowa w art. 42a § 5 obejmującego zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, a przez to doszło do naruszenia prawa oskarżonego do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, gdyż wyrok co do oskarżonego został wydany przez sąd niespełniający wymogów sądu z art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPCz);

16 4) rażącej obrazy prawa procesowego, która miała wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 433 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k., z poprzez nierozważenie wszystkich zarzutów i wniosków podniesionych w apelacji obrony od wyroku sądu I instancji, a tym samym przeprowadzenie kontroli instancyjnej w sposób pobieżny, sprzeczny ze wskazaniami logiki i doświadczenia życiowego, a w szczególności brak omówienia i oceny poszczególnych dowodów, co miało istotny wpływ na rażące naruszenie prawa, w szczególności na aprobatę sposobu oceny i gromadzenia dowodów przez sąd I instancji i w konsekwencji wydanie orzeczenia, które nie odpowiada prawu;

17 5) rażącej obrazy prawa procesowego, która miała wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 440 k.p.k. w zw. z art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k., poprzez brak rozstrzygnięcia kasatoryjnego zgodnego z wnioskiem obrony wskazanym w apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w Olecku II Wydział Karny z dnia 28 kwietnia 2025 r., sygn. II K 455/23, a tym samym przeprowadzenie wadliwej kontroli odwoławczej, skutkiem czego - orzeczenie wydane przez Sąd Okręgowy w Białymstoku z 18 grudnia 2025 r., sygn. II Ka 270/25 jest rażąco niesprawiedliwie.

18 Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II K 270/25 i przekazanie sprawy sądowi II instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II K 270/25 oraz wyroku Sądu Rejonowego w Olecku II Wydział Karny z dnia 28 kwietnia 2025 r., sygn. II K 455/23 i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.

19 W odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

20 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

21 Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego jest oczywiście bezzasadna, co uprawniało do jej oddalenia na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 535 § 1 k.p.k. kasacja jako nadzwyczajny środek zaskarżenia może być wniesiona wyłącznie z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.

22 Zasadą przy tym jest, że strona postępowania może wnieść kasację na korzyść wyłącznie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 523 § 2 k.p.k.). Ustawodawca przewidział jednak, że ograniczenie to nie będzie dotyczyło sytuacji, gdy strona postępowania kasację opiera na tzw. bezwzględnej przyczynie odwoławczej wskazanej w art. 439 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.). Ranga tego rodzaju uchybień o fundamentalnym znaczeniu powoduje bowiem, że wyrok taki nie może się ostać niezależnie od tego jaka kara została orzeczona. Tak więc stwierdzenie zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 439 k.p.k. skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia, bez badania czy uchybienie takie miało wpływ na jego treść.

23 T.S. został skazany na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat oraz na karę 80 stawek dziennych grzywny po 100 zł stawka. W przedmiotowej sprawie ma zatem zastosowanie ograniczenie wynikające z treści art. 523 § 2 k.p.k., a dopuszczalność niniejszej kasacji wynika z faktu, że podniesiono w niej wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy rozpoznał wniesioną kasację jedynie w zakresie zarzutów zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej, pomijając tym samym zarzuty rażącej obrazy przepisów prawa procesowego. Skoro przepis art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k. ogranicza podstawy kasacyjne wyłącznie do tzw. bezwzględnych przyczyn odwoławczych, nie można w nich „przy okazji” podnosić innego rodzaju uchybień (zob. postanowienie SN z dnia 26 września 2023 r., III KZ 35/23; postanowienie SN z dnia 22 września 2022 r., I KK 310/22). Wbrew twierdzeniom skarżącego w przedmiotowej sprawie nie zaistniała żadna z bezwzględnych przyczyn odwoławczych, na które w punktach 1-3 kasacji powołuje się skarżący.

24 Odnosząc się do zarzutu z punktu 1 kasacji, w którym skarżący wskazuje na wystąpienie uchybienia przewidzianego w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., uznać należy, iż rozpoznanie sprawy pod nieobecność oskarżonego, jako uchybienie o charakterze bezwzględnej przyczyny odwoławczej, odnosi się do tych sytuacji, w których ustawa przewiduje obowiązkowy udział oskarżonego w czynności procesowej. Tego rodzaju sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Zgodnie bowiem z treścią art. 450 § 3 k.p.k., niestawiennictwo należycie zawiadomionych o terminie rozprawy stron (a więc i oskarżonego), obrońców lub pełnomocników, nie tamuje rozpoznania sprawy i skutkuje możliwością przeprowadzenia rozprawy apelacyjnej, chyba, że ich udział jest obowiązkowy. Co do zasady więc, pod nieobecność oskarżonego można dokonać czynności procesowej, gdy został prawidłowo zawiadomiony o czasie i miejscu rozprawy odwoławczej (zob. wyrok SN z dnia 7 lipca 2016 r., V KK 187/16; wyrok SN z dnia 21 września 2023 r., III KK 254/22).

25 W przedmiotowej sprawie odnotować trzeba, że po pierwsze, przepisy kodeksu postępowania karnego nie przewidywały obligatoryjnej obecności oskarżonego, a nadto także sąd odwoławczy nie uznał, iż obecność oskarżonego na rozprawie apelacyjnej jest obowiązkowa. Po drugie, T.S., jak wynika z protokołu rozprawy apelacyjnej z dnia 18 grudnia 2025 r., o terminie został powiadomiony prawidłowo. W końcu wniosek o odroczenie rozprawy, z uwagi na chorobę i przebywanie przez oskarżonego na zwolnieniu lekarskim, nie został przed sąd odwoławczy uwzględniony, albowiem przedłożone zwolnienie lekarskie nie pochodziło od lekarza sądowego, do czego w świetle treści przepisu art. 117 § 2a k.p.k. sąd był uprawniony. Oskarżony, którego udział w rozprawie apelacyjnej nie był obowiązkowy, chcąc wziąć w niej udział i wnosząc o jej odroczenie z powodu choroby winien przedłożyć zaświadczenie o niemożności wzięcia udziału w rozprawie wystawione przez lekarza sądowego. Z tego powodu należy uznać, iż podmiot ubiegający się o zmianę terminu czynności procesowej z powodu choroby musi dysponować stosownym dokumentem (zob. S. Steinborn, w: Grajewski, Paprzycki, Steinborn, Kodeks, t. 1, 2015, komentarz do art. 117).

26 Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 117 § 3a k.p.k.

27 niestawiennictwo strony nie blokuje możliwości prowadzenia czynności procesowych, o ile została ona należycie poinformowana o ich terminie, a w samych czynnościach uczestniczył jej obrońca, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie (k. 612-615 akt). Bez znaczenia jest przyczyna niestawiennictwa strony (zob. postanowienie SN z dnia 1 lipca 2020 r., IV KK 218/20; postanowienie SN z dnia 17 października 2023 r., III KK 423/23). W realiach rozpatrywanej sprawy procedowanie pod nieobecność oskarżonego nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, a tym bardziej bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

28 W przedmiotowej sprawie nie zaistniało także uchybienie z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. W treści zarzutu z punktu 2 kasacji skarżący wskazuje, że akt oskarżenia przeciwko T.S. został podpisany przez asesora Prokuratury Rejonowej w Olecku, który nie został skutecznie powołany do pełnienia tej funkcji, zatem w sprawie zaistniała okoliczność wyłączająca ściąganie w postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela. Zarzut braku skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.) nie jest zasadny, albowiem z akt sprawy wynika, że akt oskarżenia został wniesiony przez asesora prokuratorskiego, który był osobą uprawnioną. Odnosząc się do kwestii przywrócenia prokuratora D.B. do służby za zasadne należy uznać odwołanie się do uchwały SN z dnia 27 września 2024 r., sygn. akt I KZP 3/24, w której jednoznacznie wskazano, iż „skoro podjęcie stosownej decyzji o przywróceniu prokuratora w stanie spoczynku do służby czynnej, w trybie art. 47 § 1 i 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 178 z późn. zm.), a następnie powołanie go przez Prezesa Rady Ministrów, na wniosek Prokuratora Generalnego, na stanowisko Pierwszego Zastępcy Prokuratora Generalnego - Prokuratora Krajowego miało wiążącą podstawę prawnoustrojową, to było powołaniem prawnie skutecznym”. Uwzględniając treść powyższej uchwały należy wskazać, że argumentacja skarżącego zawarta w kasacji jest chybiona.

29 Odnosząc się w końcu do zarzutu zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w postaci nienależytej obsady sądu, której skarżący upatruje w braku powiadomienia stron o składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy, wskazać należy, iż jest on niezasadny. Brak powiadomienia o wyznaczonym składzie nie skutkuje w sposób oczywisty zaistnieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu. Ponadto wskazać należy, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż strony zostały prawidłowo powiadomione o wyznaczeniu sędziego referenta do rozpoznania niniejszej sprawy. Na rozprawie w dniu 18 grudnia 2025 r. sąd odwoławczy wskazał również, że skład sądu był znany również w związku z kolejnymi terminami rozpraw (k. 613 akt).

30 Mając powyższe na względzie orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia, obciążając skazanego kosztami postępowania kasacyjnego w myśl art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.